|

عزم HSE برای صفر‌کردن حوادث

محمدرضا یوسفی‌پور-رئیس HSE شرکت ملی گاز ایران

در راستای سیاست‌های کلان، مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست شرکت ملی گاز ایران برای رسیدن به استانداردهای جهانی صنایع نفتی و گازی معتبر، توسعه پایدار، تولید روزآمد، صیانت از سرمایه‌های والای انسانی و تأسیسات، خدمت مطلوب و به منظور تغییر نگرش و اصلاح دیدگاه‌های سنتی درباره حادثه در شرکت ملی گاز، از نیمه اول سال ۱۳۸۴ شکل جدی‌تری به خود گرفته است. این سازمان در دوره فعالیت کوتاه خود، کارنامه‌ای پربار و تأثیری ملموس در مجموعه‌های ستادی و عملیاتی بر جا گذاشته است. میلیون‌ها نفر ساعت کار عملیاتی با حداقل حادثه در شرکت ملی گاز ایران، یکی از نتایج تغییر نگرش در مدیریت «‌HSE» این شرکت است.
تهیه دستورالعمل و روش‌های اجرائی تخصصی موردنیاز، همچنین به‌روز‌کردن مقررات، دستورالعمل‌ها و استانداردهای جاری، از دیگر برنامه‌هایی بوده که در فاصله زمانی کوتاهی باید در حد مطلوب تدوین و اجرا می‌شد. بنا به ضرورت کار از سال ۱۳۸۵تاکنون بیش از ۶۰ مصوبه هیأت‌مدیره، دستورالعمل و روش اجرائی و بالغ بر ۸۰ MSDS مواد مورداستفاده در سطح شرکت ملی گاز ایران تهیه شده است. در این راستا با پیگیری‌های «اچ‌اس‌ای» شرکت ملی گاز، دستورالعمل‌ها و روش‌های اجرائی مهمی، ازجمله دستورالعمل پروانه‌های انجام کار و ارزیابی شرکت‌های بر‌تر «اچ‌اس‌ای» به تصویب هیأت‌مدیره محترم شرکت ملی گاز نائل شوند.
با رویکرد نظارت هر‌چه‌بیشتر مدیران درباره رعایت موازین «اچ‌اس‌ای» از سوی کارکنان و پیمانکاران، همچنین آموزش و ارتقای فرهنگ «اچ‌اس‌ای» در همه سطوح، شرکت ملی گاز از دیرباز به خاطر ماهیت پُرریسک این صنعت و ثانیا افزایش چشمگیر و پیوسته حجم تأسیسات و تعداد مشترکان، ناگزیر از ایجاد سامانه و فعالیت‌های سیستماتیک در سه حوزه: ۱- آموزش عمومی و تخصصی ایمنی و آتش‌نشانی؛ ۲- انجام مانورهای متنوع دوره‌ای با سوژه‌های مورد ابتلا فنی و ارزیابی توانمندی کارکنان و تجهیزات در مقابله با حوادث و آسیب‌شناسی حوادث مربوط به پیمانکاران و حتی ۳- برگزاری سامان‌یافته آموزش پیمانکاران در سطح کل کشور شده است.
در ادامه به بررسی اجمالی اقدامات صورت‌گرفته در بخش‌های مختلف می‌پردازیم.
بهداشت حرفه‌ای
تهیه و تدوین مقررات و استانداردهای بهداشتی شرکت ملی گاز، ۶۶ مورد؛
سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی برای برگزاری مناسبت‌های بهداشتی؛
تعریف و ارزیابی شاخص‌های بهداشتی شرکت‌های تابعه و انتخاب شرکت‌های بر‌تر «اچ‌اس‌ای» در طول سال‌های قبل؛
نظارت بر روند انجام پروژه‌های پژوهشی بهداشت صنعتی در شرکت‌های زیرمجموعه؛
تدوین و پیگیری برنامه‌ها و انجام معاینات دوره‌ای؛
بررسی کار‌شناسی استانداردهای گاز ایران.
ایمنی و آتش‌نشانی
اطلاع‌رسانی وسیع آخرین اخبار، اطلاعات و آمار ازجمله خط‌مشی، آمار حوادث، دستورالعمل‌ها، دوره‌های آموزشی؛
ممیزی‌های منظم ماهانه از شرکت‌های تابعه، طبق برنامه زمان‌بندی‌شده و ارائه گزارش به مراجع ذی‌ربط؛
جمع‌آوری و تدوین آمار حوادث پرسنلی، آتش‌سوزی‌ها و حوادث نقلیه موتوری شرکت ملی گاز به‌طور ماهانه؛
تهیه و بازنگری دستورالعمل‌های ایمنی و آتش‌نشانی؛
تجزیه و تحلیل حوادث مهم و ارائه راهکارهای پیشگیرانه برای جلوگیری از وقوع مجدد حوادث مشابه؛
تدوین استانداردهای موردنیاز «اچ‌اس‌ای» با همکاری واحد پژوهش و فناوری؛
ارائه و نظارت بر برنامه شش‌ماهه برای انجام مانور‌های واکنش در شرایط اضطراری، امداد و نجات در شرکت‌های زیرمجموعه؛
برگزاری المپیاد سالانه تخصصی آتش‌نشانان شرکت ملی گاز ایران؛
تجزیه و تحلیل حوادث صنعتی طی یک دوره هفت‌ساله در صنعت گاز و استنتاج اصول عبرت‌انگیز و پیشگیرانه از طریق یک جلد کتاب ۱۲۵ صفحه به‌وسیله همکاران «اچ‌اس‌ای» ستاد؛
کتابچه حوادث مهم صنعتی 10 ساله شرکت ملی گاز ایران از سال ۸۱ تا ۹۱؛
حفاظت محیط زیست
تهیه، ابلاغ و نظارت بر اجرای قوانین، مقررات، دستورالعمل‌ها و راهنماهای زیست‌محیطی؛
هدایت، نظارت عالی مدیریت پسماندهای عادی، صنعتی و ویژه در سطح کل شرکت ملی گاز؛
مدیریت پساب‌های بهداشتی و صنعتی؛
مدیریت و کنترل آلاینده‌های هوا؛
تعامل با سازمان‌ها و ادارات کل محیط زیست و سایر مؤسسات و سازمان‌های ذی‌ربط؛
شرکت ملی گاز ایران با ایجاد و حفظ ۲۱ درصد فضای سبز (دو برابر استاندارد سازمان حفاظت محیط زیست) پیشرو در حفظ و صیانت از محیط زیست و هوای پاک و کسب ۴۶ لوح واحدهای صنعتی/ خدماتی سبز و برگزیده از سوی مجموعه شرکت ملی گاز ایران در سال‌های ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۳؛
شرکت ملی گاز ایران در راستای صیانت از محیط زیست و کاهش آلودگی هوای منطقه عسلویه با برنامه‌های کوتاه، میان و بلندمدت و اقدامات متعدد، کاهش فلرینگ را در اولویت‌های خود قرار داده است.
اقدامات صورت گرفته در هریک از پالایشگاه‌های مجتمع گاز پارس‌جنوبی
پالایشگاه اول
کاهش فلرینگ به میزان پنج ‌هزار نرمال متر مکعب در ساعت و افزایش تولید با ارسال گاز احیا از واحد مرکاپتان‌زدایی به ورودی؛
بهینه‌سازی واحدهای گوگردسازی از طریق تعویض کاتالیست‌ها، تغییر چینش کاتالیست‌ها و بهینه‌سازی کوره واکنش؛
پالایشگاه دوم
پروژه راه‌اندازی بدون فلرینگ در واحدهای شیرین‌سازی و نم‌زدایی؛
پالایشگاه سوم
کاهش فلرینگ روزانه از۵۲/۰ به ۱۱/۰ میلیون متر مکعب در روز؛
ارسال گاز حاصل از flash gas به شبکه سوخت بویلر به جای مشعل؛
استفاده از گاز سوخت فشار بالا در راه‌اندازی پالایشگاه: کاهش اتلافات گاز به میزانSCMD یک میلیون و 500 هزار
طراحی و تولید نرم‌افزار «Gas Emission Monitoring System» سامانه زیست‌محیطی
پالایشگاه چهارم
پروژه Permanent Solution در واحد ۱۰۴ در پالایشگاه چهارم (کاهش اتلاف گاز سوخت: ۱۲۸ میلیون مترمکعب به ازای هر ردیف گازی)؛
تعمیر کمپرسورهای Off-gas در واحد ۱۰۳ در پالایشگاه چهارم (کاهش فلرینگ: ۳۶۸.۳ میلیون مترمکعب به ازای هر ردیف تثبیت میعانات گازی)؛
تگ‌گذاری و انجام تعمیرات پیشگیرانه روی همه تله‌های بخار در سطح پالایشگاه به منظور حذف هدررفت بخار از آنها در پالایشگاه چهارم (بخار پرفشار: ۴۶ تن در سال به ازای هر تله بخار خراب - بخار کم‌فشار: هشت تن در سال به ازای هر تله بخار خراب)؛
پالایشگاه پنجم
کاهش فلرینگ به میزان تقریبا دوهزار تن در روز با راه‌اندازی کمپرسورهای واحد میعانات گازی
پیش‌راه‌اندازی واحد Tail Gas Treatment Unit برای اولین‌بار در کشور؛
ثبت متدولوژی پروژه مکانیسم توسعه پاک (CDM جمع‌آوری گازهای ارسالی به فلر (مشعل)) توسط شرکت پالایش گاز سرخون و قشم در سازمان ملل متحد؛
آموزش و ارزیابی عملکرد
تدوین دستورالعمل «اچ‌اس‌ای» پیمانکاران و اخذ مصوبه هیأت مدیره محترم در سال ۱۳۸۹ و همچنین اخذ مصوبه مجمع عمومی در سال ۱۳۹۰؛
تدوین کتابچه استاندارد آموزش «اچ‌اس‌ای» مشاغل پیمانکاران سال ۹۲؛
تدوین دستورالعمل راهنمای نظارت و ارزیابی «اچ‌اس‌ای» در فعالیت پیمانکاران سال ۱۳۹۳ با اخذ مصوبه هیأت مدیره محترم؛
تهیه دستورالعمل «اچ‌اس‌ای» مناقصه‌گران و اخذ مصوبه هیأت مدیره محترم در سال ۱۳۹۴؛
با وجود اینکه مسئولیت بازرسی ایمنی لوله‌کشی خانگی مشترکین در حدود۱۲ سال پیش به سازمان نظام‌مهندسی واگذار شده، هرساله با تجزیه و تحلیل جامع، ملی و گسترده حوادث مشترکان خانگی توسط شرکت ملی گاز ایران، کتابچه «تجزیه و تحلیل حوادث مشترکین گاز طبیعی با تکیه بر نکات کلیدی پیشگیرانه» با رویکرد ارائه راهکارهای مناسب برای کاهش حوادث، به صورت جداگانه و بخش‌های ویژه هر استان از سوی شرکت ملی گاز تهیه و برای وزارتخانه‌ها و ادارات مسئول ارسال می‌شود.
با توجه به رسالت «اچ‌اس‌ای» شرکت ملی گاز در جهت نظارت، ارزیابی و کمک به ارتقای سطح «اچ‌اس‌ای» و همچنین ایجاد رقابت سالم در بین شرکت‌های تابعه هرساله وفق «دستورالعمل ارزیابی سالانه «اچ‌اس‌ای» شرکت‌های تابعه» مصوب هیأت‌مدیره محترم شرکت ملی گاز و بر اساس ملاک‌های حرفه‌ای /تخصصی و واقع‌بینانه در حوزه‌های بهداشت، ایمنی و محیط زیست، آموزش، پدافند غیرعامل و مدیریت بحران اقدام به ارزیابی عملکرد شرکت‌های تابعه کرده و بر اساس تعیین میزان موفقیت در زمینه استقرار، تثبیت، ارتقای فرهنگ «اچ‌اس‌ای» نسبت به معرفی شرکت‌های بر‌تر در سالروز ملی ایمنی و آتش‌نشانی اهتمام می‌شود.
نظارت بر فعالیت پیمانکاران
شرکت ملی گاز با بررسی‌های گسترده در فعالیت‌های پیمانکاران، حوادث مربوطه و نقاط ضعف و قوت در حوزه پیمانکاری ایشان متمرکز و اهتمام داشته که ریسک‌های شایع در فعالیت پیمانکاران را شناسایی و متناسب با آن، نسبت به انتقال تجارب به حوزه فعالیت و کارکنان پیمانکار به صورت برنامه‌ای اقدام شود؛ البته در شرکت گاز تمامی پیمان‌ها (حتی موارد خدماتی) در زمان عقد قرارداد باید کتابچه «اچ‌اس‌ای» پیمانکاران (مصوبه هیأت مدیره محترم شرکت ملی گاز) به عنوان جزء لاینفک قرارداد ملحوظ شود. همچنین به منظور اشاعه فرهنگ و ضوابط «اچ‌اس‌ای» خصوصا» در پیمانکاران و ارزیابی و پرداخت قانونمند صورت وضعیت‌های پیمانکار مجموعه‌های: ۱- ارزیابی «اچ‌اس‌ای» پیمانکاران ۲- راهنمای نظارت «اچ‌اس‌ای» بر فعالیت پیمانکاران تدوین و در هیأت‌مدیره محترم شرکت ملی گاز تصویب و در پیمان‌ها گنجانده و لازم‌الاجرا خواهد بود.
تابعه، صورت وضعیت‌های پیمانکاران پس از ارزیابی حرفه‌ای «اچ‌اس‌ای» و به‌صورت متناظر با زمان پرداخت اعمال می‌شود.
در راستای نتایج به‌دست‌آمده از آسیب‌شناسی حوادث پیمانکاران و نکات عبرت‌انگیز پیرامون دو موضوع و ریسک رایج در بین پیمانکاران (EXCAVIATION CONFINED‌ SPACE) در سراسر کشور و در ۱۴ استان در سال ۱۳۹۱ حدود یازده‌هزارو ۳۴۰ نفر ساعت کارگاه‌های آموزشی با عنوان «ریسک‌های شایع در صنعت گاز» ویژه پیمانکاران برگزار شده است. گفتنی است در سال جاری برای دومین‌بار اقدام به برگزاری همایش‌های سراسری ویژه پیمانکاران شده و هم‌اکنون در حال اجرا در استان‌های مختلف است. با توجه به پیش‌بینی‌های به‌عمل‌آمده و استقبال از این همایش تخمین زده می‌شود که قریب به 15 هزار نفر ساعت از پیمانکاران تحت آموزش عمومی و البته رایگان قرار گیرند.
پدافند غیرعامل و مدیریت بحران
روند روزافزون تکنولوژی و حجم فعالیت‌ها در صنعت گاز و وابستگی مردم و اقتصاد کشور به انرژی گاز، به عنوان یکی از منابع غنی، در سبد انرژی کشور سهم انبوهی به گاز اختصاص داده شده و طبعا از حیث خطرات به‌ویژه با توجه به استعداد حوادث طبیعی در کشور ایران و بحران‌خیز‌بودن این منطقه بعد از انرژی هسته‎ای، خطرناک‌ترین صنعت کشور بوده که با عنایت به وابستگی شدید اقتصاد ملی به این صنعت عظیم، تأسیسات گازی به عنوان یکی از انگیزه‌های جذاب تهاجم و تهدیدات دشمنان در سال‌های گذشته (هشت سال دفاع مقدس) و به‌ویژه سال‌های اخیر به شمار می‌‎رود؛ بنابراین با انجام طرح‌های جامع مقابله با بحران در سه مرحله مدیریت قبل از بحران، مدیریت حین بحران و مدیریت بعد از بحران و انجام فرایندی نظام‌یافته که در آن تهیه و تدوین سناریوهای بحران (بد‌ترین حالت ممکن) و تعریف رویه‌های اجرائی مانند تمرینات، مانور‌ها و رزمایش‌های مدیریت بحران و واکنش در برابر شرایط اضطراری و ارزیابی از آنان صورت می‌پذیرد.
تعیین خط مشی و سیاست‌گذاری اهداف خرد و کلان در راستای پدافند غیرعامل و مدیریت بحران جهت شرکت‌های تابعه در حوزه پالایش- گازرسانی- انتقال گاز و شرکت‌های مهندسی و اجرائی؛
ابلاغ مقررات، الزامات و دستورالعمل‌های صادره از سوی وزارت نفت، سازمان پدافند غیرعامل کشور و دیگر سازمان‌های ذی‌ربط به شرکت‌های تابعه؛
تشکیل منظم جلسات ستاد مدیریت بحران و کمیته پدافند غیرعامل در ستاد شرکت ملی گاز ایران؛
سیاست‌گذاری، راهبرد و نظارت بر امر پدافند غیرعامل و مدیریت بحران در سطح شرکت‌های ملی گاز؛
برنامه‌ریزی و تدوین سناریوهای مانور و رزمایش پدافند غیرعامل و مدیریت بحران و نظارت بر حسن انجام و ارزیابی آنان؛
تهیه کتابچه فنی و مهندسی الزامات پدافند غیرعامل در ایستگاه‌های تقلیل فشار گاز شهری
تهیه کتابچه روش اجرای تدوین سناریو، برگزاری و ارزیابی مانورهای فنی/ عملیاتی؛
برگزاری مانورهای هدفمند و صرفا فنی- عملیاتی تحت شرایط ویژه بحران به عنوان نمونه مقابله با افت فشار گاز در سال ۹۲ شامل چهار مورد و سال ۹۳ شامل شش مورد در شهرهای دورافتاده و مستعد افت فشار گاز در کل کشور.
برنامه‌های آتی
شرکت ملی گاز و مدیریت «اچ‌اس‌ای» مصمم است حوادث در حوزه خصوصا پیمانکاری را به صفر برساند. به این منظور از حدود یک سال پیش پروژه‎ای با عنوان «Zero Accident» تعریف شده است. با توجه به اینکه منشأ بروز حوادث، ناشی از دو فاکتور مهم اعمال ناایمن (Unsafe Act) یا شرایط ناایمن (Unsafe Condition) بوده و تجربیات بیانگر این است که حدود ۹۰ درصد حوادث، معلول رفتار ناایمن است، بنابراین رویکرد اصلی در این پروژه با التفات به اینکه تمامی حوادث در شرکت ملی گاز در حوزه پیمانکاری اتفاق می‌‎افتد، متمرکز بر اصلاح و ایجاد رفتار و فرهنگ متناسب «اچ‌اس‌ای» («اچ‌اس‌ای» Culture &Behaviour) است.
در این خصوص با تولیت امور «اچ‌اس‌ای» شرکت ملی گاز، مذاکرات گوناگونی با شرکت‌های اروپایی IBS آلمان، SOFRE GAS فرانسه، NES استرالیا،ADDEP فرانسه و KBC انگلستان تاکنون انجام و در نوبت‌های متعدد، بازدیدهای میدانی از تأسیسات، پروژه‎ها و شرکت‌های تابعه ملی گاز به عمل آمده و نهایتا شرکت IBS آلمان پس از سه روز برنامه فشرده Sample Site Visit در کل کشور و مذاکرات مبسوط انجام شده، در این مرحله برگزیده و در تاریخ 6/8/94 تفاهم‌نامه‎ای (MOU) با شرکت مذکور در سه فاز (۱- ممیزی و ارزیابی وضعیت موجود شرکت ملی گاز از حیث رفتار و فرهنگ ESH ۲- آموزش‌وپرورش افراد کلیدی و تعیین‌کننده ۳- بازخوردگیری، اتخاذ اصلاحات مجدد از مروجین «اچ‌اس‌ای» در جهت بهبود مستمر) به امضا رسید.
سایر برنامه‌های پیش‌بینی‌شده عبارت‌اند از:
بهسازی و نوسازی تجهیزات ایمنی و آتش‌نشانی موردنیاز واحدهای صنعتی براساس استاندارد؛
بهبود مدیریت ریسک، مدیریت حوادث و بازرسی بر مبنای ریسک از طریق توسعه طرح‌های پیشگیری از بروز حادثه؛
به‌کارگیری تجهیزات و تکنولوژی نوین ایمنی در فرایند صنعتی؛
توسعه مکانیسم‌های مهندسی و مدیریتی در راستای ایمن‌سازی محیط کاری؛
توسعه نظام جامع اطلاعات و ارتباطات و ارتقای توان عملیاتی در مواجهه با شرایط اضطراری ناشی از بحران‌های طبیعی و انسان‌ساز؛
دانش‌محورکردن، هوشمندسازی و گسترش شبکه‌های ارتباطی در مدیریت «اچ‌اس‌ای» در صنعت گاز توسعه ارتقای سطح فرهنگ «اچ‌اس‌ای» در صنعت گاز؛
تهیه دستورالعمل «اچ‌اس‌ای» پیمانکاران به تفکیک پیمان‌های مختلف (۴ جلد) ویرایش سوم؛
تهیه استاندارد آموزش مشاغل پیمانکاری؛
به‌روزرسانی سرفصل‌های آموزشی دوره‌های تعریف‌شده؛
استفاده از مدل جایزه (EFQM) با استفاده از منطق RADAR در ارزیابی «اچ‌اس‌ای» شرکت‌های تابعه؛
تدوین و تکمیل الزامات، آیین‌نامه‌ها، استاندارد‌ها و دستورالعمل‌های فنی و مهندسی پدافند غیرعامل در حوزه پالایشگاه‌های گاز کشور و خطوط لوله و تأسیسات تقویت فشار گاز؛
تهیه و تدوین دستورالعمل‌های پدافند غیرعامل و مدیریت بحران؛
طبقه‌بندی مراکز ثقل حیاتی، حساس و مهم تأسیسات شرکت ملی گاز؛
شناسایی و ارزیابی آسیب‌پذیر‌ها و تهیه برنامه‌هایی در جهت کاهش آنان؛
۱- ایجاد سامانه مکانیزه و جامع محاسبه انتشار آلاینده‌های هوا و گازهای گلخانه‌ای شرکت‌های پالایش گاز و انتقال گاز
۲- استقرار نرم‌افزار مربوط به سامانه مدیریت و گزارش‌دهی پسماندهای صنعت گاز
۳- توسعه فضای سبز در واحدهای عملیاتی و تحقق شاخص 20 درصد (نسبت مساحت فضای سبز به مساحت فضای صنعتی)
۴- ارتقای فرهنگ محیط‌ زیستی در میان کارکنان و اجتماع و جلب مشارکت آنها
۵- پیگیری اجرای مفاد برنامه اقدام مصوب تقویت مدیریت محیط زیست صنایع نفت و گاز حوزه
خلیج‌فارس و سواحل آن (EMPI)» مربوط به مجتمع گاز پارس‌جنوبی
۶ - انجام پروژه ارزیابی فرهنگ «اچ‌اس‌ای»

در راستای سیاست‌های کلان، مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست شرکت ملی گاز ایران برای رسیدن به استانداردهای جهانی صنایع نفتی و گازی معتبر، توسعه پایدار، تولید روزآمد، صیانت از سرمایه‌های والای انسانی و تأسیسات، خدمت مطلوب و به منظور تغییر نگرش و اصلاح دیدگاه‌های سنتی درباره حادثه در شرکت ملی گاز، از نیمه اول سال ۱۳۸۴ شکل جدی‌تری به خود گرفته است. این سازمان در دوره فعالیت کوتاه خود، کارنامه‌ای پربار و تأثیری ملموس در مجموعه‌های ستادی و عملیاتی بر جا گذاشته است. میلیون‌ها نفر ساعت کار عملیاتی با حداقل حادثه در شرکت ملی گاز ایران، یکی از نتایج تغییر نگرش در مدیریت «‌HSE» این شرکت است.
تهیه دستورالعمل و روش‌های اجرائی تخصصی موردنیاز، همچنین به‌روز‌کردن مقررات، دستورالعمل‌ها و استانداردهای جاری، از دیگر برنامه‌هایی بوده که در فاصله زمانی کوتاهی باید در حد مطلوب تدوین و اجرا می‌شد. بنا به ضرورت کار از سال ۱۳۸۵تاکنون بیش از ۶۰ مصوبه هیأت‌مدیره، دستورالعمل و روش اجرائی و بالغ بر ۸۰ MSDS مواد مورداستفاده در سطح شرکت ملی گاز ایران تهیه شده است. در این راستا با پیگیری‌های «اچ‌اس‌ای» شرکت ملی گاز، دستورالعمل‌ها و روش‌های اجرائی مهمی، ازجمله دستورالعمل پروانه‌های انجام کار و ارزیابی شرکت‌های بر‌تر «اچ‌اس‌ای» به تصویب هیأت‌مدیره محترم شرکت ملی گاز نائل شوند.
با رویکرد نظارت هر‌چه‌بیشتر مدیران درباره رعایت موازین «اچ‌اس‌ای» از سوی کارکنان و پیمانکاران، همچنین آموزش و ارتقای فرهنگ «اچ‌اس‌ای» در همه سطوح، شرکت ملی گاز از دیرباز به خاطر ماهیت پُرریسک این صنعت و ثانیا افزایش چشمگیر و پیوسته حجم تأسیسات و تعداد مشترکان، ناگزیر از ایجاد سامانه و فعالیت‌های سیستماتیک در سه حوزه: ۱- آموزش عمومی و تخصصی ایمنی و آتش‌نشانی؛ ۲- انجام مانورهای متنوع دوره‌ای با سوژه‌های مورد ابتلا فنی و ارزیابی توانمندی کارکنان و تجهیزات در مقابله با حوادث و آسیب‌شناسی حوادث مربوط به پیمانکاران و حتی ۳- برگزاری سامان‌یافته آموزش پیمانکاران در سطح کل کشور شده است.
در ادامه به بررسی اجمالی اقدامات صورت‌گرفته در بخش‌های مختلف می‌پردازیم.
بهداشت حرفه‌ای
تهیه و تدوین مقررات و استانداردهای بهداشتی شرکت ملی گاز، ۶۶ مورد؛
سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی برای برگزاری مناسبت‌های بهداشتی؛
تعریف و ارزیابی شاخص‌های بهداشتی شرکت‌های تابعه و انتخاب شرکت‌های بر‌تر «اچ‌اس‌ای» در طول سال‌های قبل؛
نظارت بر روند انجام پروژه‌های پژوهشی بهداشت صنعتی در شرکت‌های زیرمجموعه؛
تدوین و پیگیری برنامه‌ها و انجام معاینات دوره‌ای؛
بررسی کار‌شناسی استانداردهای گاز ایران.
ایمنی و آتش‌نشانی
اطلاع‌رسانی وسیع آخرین اخبار، اطلاعات و آمار ازجمله خط‌مشی، آمار حوادث، دستورالعمل‌ها، دوره‌های آموزشی؛
ممیزی‌های منظم ماهانه از شرکت‌های تابعه، طبق برنامه زمان‌بندی‌شده و ارائه گزارش به مراجع ذی‌ربط؛
جمع‌آوری و تدوین آمار حوادث پرسنلی، آتش‌سوزی‌ها و حوادث نقلیه موتوری شرکت ملی گاز به‌طور ماهانه؛
تهیه و بازنگری دستورالعمل‌های ایمنی و آتش‌نشانی؛
تجزیه و تحلیل حوادث مهم و ارائه راهکارهای پیشگیرانه برای جلوگیری از وقوع مجدد حوادث مشابه؛
تدوین استانداردهای موردنیاز «اچ‌اس‌ای» با همکاری واحد پژوهش و فناوری؛
ارائه و نظارت بر برنامه شش‌ماهه برای انجام مانور‌های واکنش در شرایط اضطراری، امداد و نجات در شرکت‌های زیرمجموعه؛
برگزاری المپیاد سالانه تخصصی آتش‌نشانان شرکت ملی گاز ایران؛
تجزیه و تحلیل حوادث صنعتی طی یک دوره هفت‌ساله در صنعت گاز و استنتاج اصول عبرت‌انگیز و پیشگیرانه از طریق یک جلد کتاب ۱۲۵ صفحه به‌وسیله همکاران «اچ‌اس‌ای» ستاد؛
کتابچه حوادث مهم صنعتی 10 ساله شرکت ملی گاز ایران از سال ۸۱ تا ۹۱؛
حفاظت محیط زیست
تهیه، ابلاغ و نظارت بر اجرای قوانین، مقررات، دستورالعمل‌ها و راهنماهای زیست‌محیطی؛
هدایت، نظارت عالی مدیریت پسماندهای عادی، صنعتی و ویژه در سطح کل شرکت ملی گاز؛
مدیریت پساب‌های بهداشتی و صنعتی؛
مدیریت و کنترل آلاینده‌های هوا؛
تعامل با سازمان‌ها و ادارات کل محیط زیست و سایر مؤسسات و سازمان‌های ذی‌ربط؛
شرکت ملی گاز ایران با ایجاد و حفظ ۲۱ درصد فضای سبز (دو برابر استاندارد سازمان حفاظت محیط زیست) پیشرو در حفظ و صیانت از محیط زیست و هوای پاک و کسب ۴۶ لوح واحدهای صنعتی/ خدماتی سبز و برگزیده از سوی مجموعه شرکت ملی گاز ایران در سال‌های ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۳؛
شرکت ملی گاز ایران در راستای صیانت از محیط زیست و کاهش آلودگی هوای منطقه عسلویه با برنامه‌های کوتاه، میان و بلندمدت و اقدامات متعدد، کاهش فلرینگ را در اولویت‌های خود قرار داده است.
اقدامات صورت گرفته در هریک از پالایشگاه‌های مجتمع گاز پارس‌جنوبی
پالایشگاه اول
کاهش فلرینگ به میزان پنج ‌هزار نرمال متر مکعب در ساعت و افزایش تولید با ارسال گاز احیا از واحد مرکاپتان‌زدایی به ورودی؛
بهینه‌سازی واحدهای گوگردسازی از طریق تعویض کاتالیست‌ها، تغییر چینش کاتالیست‌ها و بهینه‌سازی کوره واکنش؛
پالایشگاه دوم
پروژه راه‌اندازی بدون فلرینگ در واحدهای شیرین‌سازی و نم‌زدایی؛
پالایشگاه سوم
کاهش فلرینگ روزانه از۵۲/۰ به ۱۱/۰ میلیون متر مکعب در روز؛
ارسال گاز حاصل از flash gas به شبکه سوخت بویلر به جای مشعل؛
استفاده از گاز سوخت فشار بالا در راه‌اندازی پالایشگاه: کاهش اتلافات گاز به میزانSCMD یک میلیون و 500 هزار
طراحی و تولید نرم‌افزار «Gas Emission Monitoring System» سامانه زیست‌محیطی
پالایشگاه چهارم
پروژه Permanent Solution در واحد ۱۰۴ در پالایشگاه چهارم (کاهش اتلاف گاز سوخت: ۱۲۸ میلیون مترمکعب به ازای هر ردیف گازی)؛
تعمیر کمپرسورهای Off-gas در واحد ۱۰۳ در پالایشگاه چهارم (کاهش فلرینگ: ۳۶۸.۳ میلیون مترمکعب به ازای هر ردیف تثبیت میعانات گازی)؛
تگ‌گذاری و انجام تعمیرات پیشگیرانه روی همه تله‌های بخار در سطح پالایشگاه به منظور حذف هدررفت بخار از آنها در پالایشگاه چهارم (بخار پرفشار: ۴۶ تن در سال به ازای هر تله بخار خراب - بخار کم‌فشار: هشت تن در سال به ازای هر تله بخار خراب)؛
پالایشگاه پنجم
کاهش فلرینگ به میزان تقریبا دوهزار تن در روز با راه‌اندازی کمپرسورهای واحد میعانات گازی
پیش‌راه‌اندازی واحد Tail Gas Treatment Unit برای اولین‌بار در کشور؛
ثبت متدولوژی پروژه مکانیسم توسعه پاک (CDM جمع‌آوری گازهای ارسالی به فلر (مشعل)) توسط شرکت پالایش گاز سرخون و قشم در سازمان ملل متحد؛
آموزش و ارزیابی عملکرد
تدوین دستورالعمل «اچ‌اس‌ای» پیمانکاران و اخذ مصوبه هیأت مدیره محترم در سال ۱۳۸۹ و همچنین اخذ مصوبه مجمع عمومی در سال ۱۳۹۰؛
تدوین کتابچه استاندارد آموزش «اچ‌اس‌ای» مشاغل پیمانکاران سال ۹۲؛
تدوین دستورالعمل راهنمای نظارت و ارزیابی «اچ‌اس‌ای» در فعالیت پیمانکاران سال ۱۳۹۳ با اخذ مصوبه هیأت مدیره محترم؛
تهیه دستورالعمل «اچ‌اس‌ای» مناقصه‌گران و اخذ مصوبه هیأت مدیره محترم در سال ۱۳۹۴؛
با وجود اینکه مسئولیت بازرسی ایمنی لوله‌کشی خانگی مشترکین در حدود۱۲ سال پیش به سازمان نظام‌مهندسی واگذار شده، هرساله با تجزیه و تحلیل جامع، ملی و گسترده حوادث مشترکان خانگی توسط شرکت ملی گاز ایران، کتابچه «تجزیه و تحلیل حوادث مشترکین گاز طبیعی با تکیه بر نکات کلیدی پیشگیرانه» با رویکرد ارائه راهکارهای مناسب برای کاهش حوادث، به صورت جداگانه و بخش‌های ویژه هر استان از سوی شرکت ملی گاز تهیه و برای وزارتخانه‌ها و ادارات مسئول ارسال می‌شود.
با توجه به رسالت «اچ‌اس‌ای» شرکت ملی گاز در جهت نظارت، ارزیابی و کمک به ارتقای سطح «اچ‌اس‌ای» و همچنین ایجاد رقابت سالم در بین شرکت‌های تابعه هرساله وفق «دستورالعمل ارزیابی سالانه «اچ‌اس‌ای» شرکت‌های تابعه» مصوب هیأت‌مدیره محترم شرکت ملی گاز و بر اساس ملاک‌های حرفه‌ای /تخصصی و واقع‌بینانه در حوزه‌های بهداشت، ایمنی و محیط زیست، آموزش، پدافند غیرعامل و مدیریت بحران اقدام به ارزیابی عملکرد شرکت‌های تابعه کرده و بر اساس تعیین میزان موفقیت در زمینه استقرار، تثبیت، ارتقای فرهنگ «اچ‌اس‌ای» نسبت به معرفی شرکت‌های بر‌تر در سالروز ملی ایمنی و آتش‌نشانی اهتمام می‌شود.
نظارت بر فعالیت پیمانکاران
شرکت ملی گاز با بررسی‌های گسترده در فعالیت‌های پیمانکاران، حوادث مربوطه و نقاط ضعف و قوت در حوزه پیمانکاری ایشان متمرکز و اهتمام داشته که ریسک‌های شایع در فعالیت پیمانکاران را شناسایی و متناسب با آن، نسبت به انتقال تجارب به حوزه فعالیت و کارکنان پیمانکار به صورت برنامه‌ای اقدام شود؛ البته در شرکت گاز تمامی پیمان‌ها (حتی موارد خدماتی) در زمان عقد قرارداد باید کتابچه «اچ‌اس‌ای» پیمانکاران (مصوبه هیأت مدیره محترم شرکت ملی گاز) به عنوان جزء لاینفک قرارداد ملحوظ شود. همچنین به منظور اشاعه فرهنگ و ضوابط «اچ‌اس‌ای» خصوصا» در پیمانکاران و ارزیابی و پرداخت قانونمند صورت وضعیت‌های پیمانکار مجموعه‌های: ۱- ارزیابی «اچ‌اس‌ای» پیمانکاران ۲- راهنمای نظارت «اچ‌اس‌ای» بر فعالیت پیمانکاران تدوین و در هیأت‌مدیره محترم شرکت ملی گاز تصویب و در پیمان‌ها گنجانده و لازم‌الاجرا خواهد بود.
تابعه، صورت وضعیت‌های پیمانکاران پس از ارزیابی حرفه‌ای «اچ‌اس‌ای» و به‌صورت متناظر با زمان پرداخت اعمال می‌شود.
در راستای نتایج به‌دست‌آمده از آسیب‌شناسی حوادث پیمانکاران و نکات عبرت‌انگیز پیرامون دو موضوع و ریسک رایج در بین پیمانکاران (EXCAVIATION CONFINED‌ SPACE) در سراسر کشور و در ۱۴ استان در سال ۱۳۹۱ حدود یازده‌هزارو ۳۴۰ نفر ساعت کارگاه‌های آموزشی با عنوان «ریسک‌های شایع در صنعت گاز» ویژه پیمانکاران برگزار شده است. گفتنی است در سال جاری برای دومین‌بار اقدام به برگزاری همایش‌های سراسری ویژه پیمانکاران شده و هم‌اکنون در حال اجرا در استان‌های مختلف است. با توجه به پیش‌بینی‌های به‌عمل‌آمده و استقبال از این همایش تخمین زده می‌شود که قریب به 15 هزار نفر ساعت از پیمانکاران تحت آموزش عمومی و البته رایگان قرار گیرند.
پدافند غیرعامل و مدیریت بحران
روند روزافزون تکنولوژی و حجم فعالیت‌ها در صنعت گاز و وابستگی مردم و اقتصاد کشور به انرژی گاز، به عنوان یکی از منابع غنی، در سبد انرژی کشور سهم انبوهی به گاز اختصاص داده شده و طبعا از حیث خطرات به‌ویژه با توجه به استعداد حوادث طبیعی در کشور ایران و بحران‌خیز‌بودن این منطقه بعد از انرژی هسته‎ای، خطرناک‌ترین صنعت کشور بوده که با عنایت به وابستگی شدید اقتصاد ملی به این صنعت عظیم، تأسیسات گازی به عنوان یکی از انگیزه‌های جذاب تهاجم و تهدیدات دشمنان در سال‌های گذشته (هشت سال دفاع مقدس) و به‌ویژه سال‌های اخیر به شمار می‌‎رود؛ بنابراین با انجام طرح‌های جامع مقابله با بحران در سه مرحله مدیریت قبل از بحران، مدیریت حین بحران و مدیریت بعد از بحران و انجام فرایندی نظام‌یافته که در آن تهیه و تدوین سناریوهای بحران (بد‌ترین حالت ممکن) و تعریف رویه‌های اجرائی مانند تمرینات، مانور‌ها و رزمایش‌های مدیریت بحران و واکنش در برابر شرایط اضطراری و ارزیابی از آنان صورت می‌پذیرد.
تعیین خط مشی و سیاست‌گذاری اهداف خرد و کلان در راستای پدافند غیرعامل و مدیریت بحران جهت شرکت‌های تابعه در حوزه پالایش- گازرسانی- انتقال گاز و شرکت‌های مهندسی و اجرائی؛
ابلاغ مقررات، الزامات و دستورالعمل‌های صادره از سوی وزارت نفت، سازمان پدافند غیرعامل کشور و دیگر سازمان‌های ذی‌ربط به شرکت‌های تابعه؛
تشکیل منظم جلسات ستاد مدیریت بحران و کمیته پدافند غیرعامل در ستاد شرکت ملی گاز ایران؛
سیاست‌گذاری، راهبرد و نظارت بر امر پدافند غیرعامل و مدیریت بحران در سطح شرکت‌های ملی گاز؛
برنامه‌ریزی و تدوین سناریوهای مانور و رزمایش پدافند غیرعامل و مدیریت بحران و نظارت بر حسن انجام و ارزیابی آنان؛
تهیه کتابچه فنی و مهندسی الزامات پدافند غیرعامل در ایستگاه‌های تقلیل فشار گاز شهری
تهیه کتابچه روش اجرای تدوین سناریو، برگزاری و ارزیابی مانورهای فنی/ عملیاتی؛
برگزاری مانورهای هدفمند و صرفا فنی- عملیاتی تحت شرایط ویژه بحران به عنوان نمونه مقابله با افت فشار گاز در سال ۹۲ شامل چهار مورد و سال ۹۳ شامل شش مورد در شهرهای دورافتاده و مستعد افت فشار گاز در کل کشور.
برنامه‌های آتی
شرکت ملی گاز و مدیریت «اچ‌اس‌ای» مصمم است حوادث در حوزه خصوصا پیمانکاری را به صفر برساند. به این منظور از حدود یک سال پیش پروژه‎ای با عنوان «Zero Accident» تعریف شده است. با توجه به اینکه منشأ بروز حوادث، ناشی از دو فاکتور مهم اعمال ناایمن (Unsafe Act) یا شرایط ناایمن (Unsafe Condition) بوده و تجربیات بیانگر این است که حدود ۹۰ درصد حوادث، معلول رفتار ناایمن است، بنابراین رویکرد اصلی در این پروژه با التفات به اینکه تمامی حوادث در شرکت ملی گاز در حوزه پیمانکاری اتفاق می‌‎افتد، متمرکز بر اصلاح و ایجاد رفتار و فرهنگ متناسب «اچ‌اس‌ای» («اچ‌اس‌ای» Culture &Behaviour) است.
در این خصوص با تولیت امور «اچ‌اس‌ای» شرکت ملی گاز، مذاکرات گوناگونی با شرکت‌های اروپایی IBS آلمان، SOFRE GAS فرانسه، NES استرالیا،ADDEP فرانسه و KBC انگلستان تاکنون انجام و در نوبت‌های متعدد، بازدیدهای میدانی از تأسیسات، پروژه‎ها و شرکت‌های تابعه ملی گاز به عمل آمده و نهایتا شرکت IBS آلمان پس از سه روز برنامه فشرده Sample Site Visit در کل کشور و مذاکرات مبسوط انجام شده، در این مرحله برگزیده و در تاریخ 6/8/94 تفاهم‌نامه‎ای (MOU) با شرکت مذکور در سه فاز (۱- ممیزی و ارزیابی وضعیت موجود شرکت ملی گاز از حیث رفتار و فرهنگ ESH ۲- آموزش‌وپرورش افراد کلیدی و تعیین‌کننده ۳- بازخوردگیری، اتخاذ اصلاحات مجدد از مروجین «اچ‌اس‌ای» در جهت بهبود مستمر) به امضا رسید.
سایر برنامه‌های پیش‌بینی‌شده عبارت‌اند از:
بهسازی و نوسازی تجهیزات ایمنی و آتش‌نشانی موردنیاز واحدهای صنعتی براساس استاندارد؛
بهبود مدیریت ریسک، مدیریت حوادث و بازرسی بر مبنای ریسک از طریق توسعه طرح‌های پیشگیری از بروز حادثه؛
به‌کارگیری تجهیزات و تکنولوژی نوین ایمنی در فرایند صنعتی؛
توسعه مکانیسم‌های مهندسی و مدیریتی در راستای ایمن‌سازی محیط کاری؛
توسعه نظام جامع اطلاعات و ارتباطات و ارتقای توان عملیاتی در مواجهه با شرایط اضطراری ناشی از بحران‌های طبیعی و انسان‌ساز؛
دانش‌محورکردن، هوشمندسازی و گسترش شبکه‌های ارتباطی در مدیریت «اچ‌اس‌ای» در صنعت گاز توسعه ارتقای سطح فرهنگ «اچ‌اس‌ای» در صنعت گاز؛
تهیه دستورالعمل «اچ‌اس‌ای» پیمانکاران به تفکیک پیمان‌های مختلف (۴ جلد) ویرایش سوم؛
تهیه استاندارد آموزش مشاغل پیمانکاری؛
به‌روزرسانی سرفصل‌های آموزشی دوره‌های تعریف‌شده؛
استفاده از مدل جایزه (EFQM) با استفاده از منطق RADAR در ارزیابی «اچ‌اس‌ای» شرکت‌های تابعه؛
تدوین و تکمیل الزامات، آیین‌نامه‌ها، استاندارد‌ها و دستورالعمل‌های فنی و مهندسی پدافند غیرعامل در حوزه پالایشگاه‌های گاز کشور و خطوط لوله و تأسیسات تقویت فشار گاز؛
تهیه و تدوین دستورالعمل‌های پدافند غیرعامل و مدیریت بحران؛
طبقه‌بندی مراکز ثقل حیاتی، حساس و مهم تأسیسات شرکت ملی گاز؛
شناسایی و ارزیابی آسیب‌پذیر‌ها و تهیه برنامه‌هایی در جهت کاهش آنان؛
۱- ایجاد سامانه مکانیزه و جامع محاسبه انتشار آلاینده‌های هوا و گازهای گلخانه‌ای شرکت‌های پالایش گاز و انتقال گاز
۲- استقرار نرم‌افزار مربوط به سامانه مدیریت و گزارش‌دهی پسماندهای صنعت گاز
۳- توسعه فضای سبز در واحدهای عملیاتی و تحقق شاخص 20 درصد (نسبت مساحت فضای سبز به مساحت فضای صنعتی)
۴- ارتقای فرهنگ محیط‌ زیستی در میان کارکنان و اجتماع و جلب مشارکت آنها
۵- پیگیری اجرای مفاد برنامه اقدام مصوب تقویت مدیریت محیط زیست صنایع نفت و گاز حوزه
خلیج‌فارس و سواحل آن (EMPI)» مربوط به مجتمع گاز پارس‌جنوبی
۶ - انجام پروژه ارزیابی فرهنگ «اچ‌اس‌ای»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.