|

نظام جدید اسکان در عسلویه

احمد رحیمی-رئیس پژوهش منابع انسانی شرکت ملی گاز ایران

صنعت نفت و گاز ایران اهمیتی راهبردی دارد و ازهمین‌رو باید اقدامات توسعه‌ای در این حوزه از منظر کلیه ابعاد اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی مرتبط با آن به صورت دقیق و علمی بررسی‌ شود. با عنایت به اینكه این صنعت به عنوان موتور محرك توسعه، نقشی اساسی را ایفا می‌كند، بنابراین نمی‌توان از اهمیت راهبردی پیامدهای اجتماعی و فرهنگی این صنعت و ضرورت نگاه جامعه‌شناختی به آن چشم پوشید.
رشد فعالیت‌های صنعت نفت و گاز در منطقه پارس جنوبی، دگرگونی‌های وسیعی را در سطوح مختلف ایجاد کرده و چالش‌های فراوانی را پیش‌روی مدیران منطقه و مسئولان صنعت نفت قرار داده است كه نبود برنامه‌ها و راهكارهای اجرائی مناسب برای كاهش این مشكلات، سلامتی و رفاه كاركنان را در كوتاه‌مدت و بهره‌وری شركت را در بلندمدت تحت تأثیر قرار خواهد داد. ازطرف‌دیگر، با توجه به اینكه حجم عمده‌ای از فعالیت‌های شركت ملی گاز ایران در منطقه عسلویه انجام می‌گیرد، مسئولان این شركت به وضعیت نیروی انسانی شاغل در این منطقه همواره توجه کرده و یافتن راهكارهای سیاستی مناسب را از اولویت‌های اصلی شركت ملی گاز برای تحقق فعالیت‌های اثربخش در منطقه عملیاتی عسلویه قرار داده‌اند.
با توجه به چشم‌انداز رشد فعالیت صنعت نفت در منطقه، بر دامنه و شدت مشکلات نیز افزوده خواهد شد. ازاین‌رو، ضروری است برنامه‌ای اجتماعی و فرهنگی برای کاهش این مشکلات تدوین شود. شرط مقدم برای تدوین چنین برنامه‌ای شناخت دقیق مشکلات است تا از روزمرگی، شتاب‌زدگی و تصمیمات فوری و هیجانی پرهیز شود.
درهمین‌راستا، این تحقیق می‌کوشد با تحلیل یافته‌های به‌دست‌آمده از تحقیقات پیشین و ارائه مدل مفهومی و نظری، زمینه‌های لازم را برای سیاست‌گذاری فراهم کند. چنین مطالعه‌ای را می‌توان گام نخستین سیاست‌پژوهی قلمداد کرد. به‌اجمال اهداف این تحقیق را به ‌شرح زیر می‌توان برشمرد:
شناسایی مسائل و مشکلات کنونی اسکان و زندگی کارکنان صنعت نفت و گاز در منطقه
شناسایی زمینه‌ها و عوامل اصلی مؤثر بر مسائل و مشکلات کنونی
ارائه مدل مفهومی و نظری از مشکلات منطقه
ارائه تصویر و پیامدهای تداوم وضع موجود و مسائل و مشکلات کنونی در آینده
ارائه راهبردها و خطوط کلی سیاست‌های آینده اسکان و زندگی در منطقه
با اتکا به یافته‌های تحقیقات پیشین، در این پژوهش پرسش‌های زیر مورد توجه قرار گرفت:
1- ساکنان شهرک‌ها با چه مشکلاتی مواجه هستند؟ این مشکلات چیست و میزان شیوع آنها چقدر است؟
2- براساس تحقیقات انجام‌شده، کدام متغیرها بر شکل‌گیری مشکلات ارائه‌شده، مؤثرند و سهم هریک چقدر است؟
3- پیامدهای مشکلات و سطوح اثرگذاری آن چیست؟
4- مدل مفهومی و نظری مناسب برای تفسیر مشکلات منطقه چیست؟
5- تداوم وضعیت کنونی چه آثار و پیامدهایی دربر دارد؟
6- راهبردها و خطوط کلی سیاستی برای اسکان و زندگی کارکنان نفت و گاز در منطقه کدم‌اند؟
یکی از منابع اصلی جمع‌آوری اطلاعات درخصوص زندگی در شهرک توحید، مصاحبه با افراد ساکن در شهرک بود. برای این کار در این تحقیق تلاش شد تا وضعیت زندگی در شهرک، مشکلات و مسائل آن از دیدگاه سه گروه اصلی یعنی مدیران و مسئولان شهرک، پرسنل ساکن شهرک و زنان ساکن شهرک بررسی شود. در همین راستا پرسش‌نامه‌ای نیمه‌ساختاریافته تدوین شد و براساس آن از مصاحبه‌شوندگان درباره مهم‌ترین جنبه‌های زندگی در شهرک، مشکلات و مسائل آن سؤال شد. محور اصلی مصاحبه‌ها، وضعیت عمومی زندگی در شهرک و مشکلات آن بود. در این چارچوب، به موضوعاتی مانند ارزیابی کلی از وضعیت شهرک، ارزیابی امکانات و خدمات در شهرک، شبکه روابط اجتماعی، ارتباط با شهر جم، تصور از کار در مجموعه شرکت نفت، ارزیابی زندگی، گذران اوقات فراغت، روابط خانوادگی و مدیریت شهرک سؤال شد. داده‌های به‌دست‌آمده از مصاحبه با استفاده از تکنیک‌های کدگذاری روش نظریه مبنایی استخراج شده است. ازاین‌رو با بررسی همه‌جانبه‌ای از زندگی ساکنین منطقه عسلویه اعم از کارکنان و خانواده‌های آنها تصویری نسبتا جامع از وضعیت زندگی هر دو طیف كاركنان ساكن و اقماری در منطقه عملیاتی پارس جنوبی و فجر جم به دست آمد. این تحقیق تفاوت‌های بارزی نیز با پژوهش‌های قبلی دارد؛ نخست آنکه پژوهش حاضر اهمیت، اولویت و سطوح تحلیل را در مواجهه با مسائل و مشکلات اسکان در نظر گرفت؛ دوم اینکه با تأکید بر مصاحبه‌های عمیق و بحث‌های گروهی جنبه اکتشافی، فهم دقیق و عمیقی از مشکلات و مسائل ایجاد شد که به ‌نوبه خود در ارائه راهبردهای کارآمد، نقش مؤثری داشت و سوم به تأکید بر پیامدهای استمرار مشکلات موجود و سطوح اثرگذاری آنها پرداخت.

صنعت نفت و گاز ایران اهمیتی راهبردی دارد و ازهمین‌رو باید اقدامات توسعه‌ای در این حوزه از منظر کلیه ابعاد اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی مرتبط با آن به صورت دقیق و علمی بررسی‌ شود. با عنایت به اینكه این صنعت به عنوان موتور محرك توسعه، نقشی اساسی را ایفا می‌كند، بنابراین نمی‌توان از اهمیت راهبردی پیامدهای اجتماعی و فرهنگی این صنعت و ضرورت نگاه جامعه‌شناختی به آن چشم پوشید.
رشد فعالیت‌های صنعت نفت و گاز در منطقه پارس جنوبی، دگرگونی‌های وسیعی را در سطوح مختلف ایجاد کرده و چالش‌های فراوانی را پیش‌روی مدیران منطقه و مسئولان صنعت نفت قرار داده است كه نبود برنامه‌ها و راهكارهای اجرائی مناسب برای كاهش این مشكلات، سلامتی و رفاه كاركنان را در كوتاه‌مدت و بهره‌وری شركت را در بلندمدت تحت تأثیر قرار خواهد داد. ازطرف‌دیگر، با توجه به اینكه حجم عمده‌ای از فعالیت‌های شركت ملی گاز ایران در منطقه عسلویه انجام می‌گیرد، مسئولان این شركت به وضعیت نیروی انسانی شاغل در این منطقه همواره توجه کرده و یافتن راهكارهای سیاستی مناسب را از اولویت‌های اصلی شركت ملی گاز برای تحقق فعالیت‌های اثربخش در منطقه عملیاتی عسلویه قرار داده‌اند.
با توجه به چشم‌انداز رشد فعالیت صنعت نفت در منطقه، بر دامنه و شدت مشکلات نیز افزوده خواهد شد. ازاین‌رو، ضروری است برنامه‌ای اجتماعی و فرهنگی برای کاهش این مشکلات تدوین شود. شرط مقدم برای تدوین چنین برنامه‌ای شناخت دقیق مشکلات است تا از روزمرگی، شتاب‌زدگی و تصمیمات فوری و هیجانی پرهیز شود.
درهمین‌راستا، این تحقیق می‌کوشد با تحلیل یافته‌های به‌دست‌آمده از تحقیقات پیشین و ارائه مدل مفهومی و نظری، زمینه‌های لازم را برای سیاست‌گذاری فراهم کند. چنین مطالعه‌ای را می‌توان گام نخستین سیاست‌پژوهی قلمداد کرد. به‌اجمال اهداف این تحقیق را به ‌شرح زیر می‌توان برشمرد:
شناسایی مسائل و مشکلات کنونی اسکان و زندگی کارکنان صنعت نفت و گاز در منطقه
شناسایی زمینه‌ها و عوامل اصلی مؤثر بر مسائل و مشکلات کنونی
ارائه مدل مفهومی و نظری از مشکلات منطقه
ارائه تصویر و پیامدهای تداوم وضع موجود و مسائل و مشکلات کنونی در آینده
ارائه راهبردها و خطوط کلی سیاست‌های آینده اسکان و زندگی در منطقه
با اتکا به یافته‌های تحقیقات پیشین، در این پژوهش پرسش‌های زیر مورد توجه قرار گرفت:
1- ساکنان شهرک‌ها با چه مشکلاتی مواجه هستند؟ این مشکلات چیست و میزان شیوع آنها چقدر است؟
2- براساس تحقیقات انجام‌شده، کدام متغیرها بر شکل‌گیری مشکلات ارائه‌شده، مؤثرند و سهم هریک چقدر است؟
3- پیامدهای مشکلات و سطوح اثرگذاری آن چیست؟
4- مدل مفهومی و نظری مناسب برای تفسیر مشکلات منطقه چیست؟
5- تداوم وضعیت کنونی چه آثار و پیامدهایی دربر دارد؟
6- راهبردها و خطوط کلی سیاستی برای اسکان و زندگی کارکنان نفت و گاز در منطقه کدم‌اند؟
یکی از منابع اصلی جمع‌آوری اطلاعات درخصوص زندگی در شهرک توحید، مصاحبه با افراد ساکن در شهرک بود. برای این کار در این تحقیق تلاش شد تا وضعیت زندگی در شهرک، مشکلات و مسائل آن از دیدگاه سه گروه اصلی یعنی مدیران و مسئولان شهرک، پرسنل ساکن شهرک و زنان ساکن شهرک بررسی شود. در همین راستا پرسش‌نامه‌ای نیمه‌ساختاریافته تدوین شد و براساس آن از مصاحبه‌شوندگان درباره مهم‌ترین جنبه‌های زندگی در شهرک، مشکلات و مسائل آن سؤال شد. محور اصلی مصاحبه‌ها، وضعیت عمومی زندگی در شهرک و مشکلات آن بود. در این چارچوب، به موضوعاتی مانند ارزیابی کلی از وضعیت شهرک، ارزیابی امکانات و خدمات در شهرک، شبکه روابط اجتماعی، ارتباط با شهر جم، تصور از کار در مجموعه شرکت نفت، ارزیابی زندگی، گذران اوقات فراغت، روابط خانوادگی و مدیریت شهرک سؤال شد. داده‌های به‌دست‌آمده از مصاحبه با استفاده از تکنیک‌های کدگذاری روش نظریه مبنایی استخراج شده است. ازاین‌رو با بررسی همه‌جانبه‌ای از زندگی ساکنین منطقه عسلویه اعم از کارکنان و خانواده‌های آنها تصویری نسبتا جامع از وضعیت زندگی هر دو طیف كاركنان ساكن و اقماری در منطقه عملیاتی پارس جنوبی و فجر جم به دست آمد. این تحقیق تفاوت‌های بارزی نیز با پژوهش‌های قبلی دارد؛ نخست آنکه پژوهش حاضر اهمیت، اولویت و سطوح تحلیل را در مواجهه با مسائل و مشکلات اسکان در نظر گرفت؛ دوم اینکه با تأکید بر مصاحبه‌های عمیق و بحث‌های گروهی جنبه اکتشافی، فهم دقیق و عمیقی از مشکلات و مسائل ایجاد شد که به ‌نوبه خود در ارائه راهبردهای کارآمد، نقش مؤثری داشت و سوم به تأکید بر پیامدهای استمرار مشکلات موجود و سطوح اثرگذاری آنها پرداخت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.