اهم برنامههاي توسعه مديران شركت ملي گاز ايران
یک گام به پیش
اسحاق فرشیدی-رئیس آموزش و تجهیز نیروی انسانی
شركت ملي گاز ايران پس از پشت سر نهادن دوران شكلگيري و توسعه داخلي به مرحله سوم زندگي خود يعني ورود به بازارهاي منطقهاي و جهاني و تغيير رويكردهاي اداره سازمان از مديريت سازمان دولتي به بنگاهداري اقتصادي و طرح موضوعات جديد ساختاري، اقتصادي و... در حوزههاي كاري خود در عين حفظ و توسعه همه دستاوردهاي گذشته رسيده است.
علاوه بر ضرورتهاي محيطي مذكور كه قطعا محيط شركت را تحتتأثير قرار داده و الزامات توسعهاي جديدي را در حوزه توانمندسازي منابع انساني ايجاد كرده است، اهداف و برنامههاي كشور در زمينه صنعت گاز و گامهاي بزرگ توسعه برنامهريزيشده براي شركت در چند سال آتي، نياز به حجم قابلتوجهي از نيروهاي خبره و شايسته در آينده نهچندان دور را انكارنشدنی کرده است. در اثناي اين شرايط، بروز محدوديتهايي نظير رسيدن همزمان تعداد نسبتا زيادي از نيروهاي باتجربه و داراي كرسي مديريتي به سن بازنشستگي، نداشتن تناسب سرعت فرايندهاي پرورش مدير با نيازهاي آتي صنعت، سرمايهگذاريهاي بزرگ ساير كشورها براي جذب نيروهاي توانمند و ... اهميت اين موضوع در بخش توسعه مديران را دوچندان كرده است.
بنابراین با توجه به شرايط فوق و تحليل وضعيت موجود در ردههاي مديريت شركت اين نتيجه حاصل ميشود كه شركت ملي گاز ايران در بازه زماني نسبتا كوتاه به تعداد قابلتوجهي از مديران توانمند، بروز و صاحب سبك در سطح ارشد و عالي و در بلندمدت به پيكره بزرگ و هماهنگي از مديران با قابليتهاي بينالمللي در ردههاي مختلف بهويژه در سطوح مياني و بالاتر نياز خواهد داشت.
مجموعه الزامات و فوريتهاي یادشده در زمينه پرورش و توسعه مديران ايجاب ميكرد تا تمركز ويژهاي بر اين بخش از بدنه سازمان شده و براي دستيابي به وضعيت مطلوب در اين زمينه طرحها و فرايندهايي به شرح زير در دستور كار قرار گرفته و در حال پيگيري و اقدام است:
1- تدوين الگو و راهاندازي مركز توسعه مديران )DC(
اگرچه تقويت فاكتورهاي شايستگي و توسعه ششم و هنر مديريت باید از ابتداي ورود فرد به سازمان مورد توجه قرار گرفته و رشد يابد؛ ولی با توجه به شناسايي و توسعه گامبهگام و زنجيرهاي مهارتهاي سرپرستي در طول مسير ارتقاي شغلي كاركنان از طريق نيازسنجي و ارائه آموزشها و برنامههاي توسعهاي مقتضي، در نظر است تا با جهتدهي يكپارچه برنامههاي توسعهاي مديران در قالب الگوي منسجم توسعه مديران (DC)، تمركز بيشتري بر توسعه شايستگيها و مهارتهاي مديريتي در ردههاي سرپرستي و بالاتر اعمال شده و با توجه به مواجهه فرد با موقعيتهاي واقعي مديريت در رده سرپرستي و بالاتر، برنامههاي مناسبي براي توسعه و ارتقاي مهارتهاي ايشان پيشبيني و اجرا شود.
در همين راستا در تهيه الگوي مفهومي توسعه مديران سعي شده است تا فرايند توسعه فارغ از تقسيمبنديهاي وظيفهاي سازمان و در قالب فرايندي شكل گيرد. در اين مدل فرايندي، توسعه مديران با شناسايي شايستگيهاي مورد وثوق سازمان از طريق بهكارگيري وروديهاي اطلاعاتي مختلف در سطح شركت، صنعت و محيط خارجي آغاز و پس از ارزيابي مديران و توسعه آنها در قالب مكانيسمهاي پيشبينيشده، پروفايل شايستگي ايشان در قالب هر يك از تيپهاي محوري مديريت (كه بر اساس تجزيه و تحليل مدل کسبوکار شركت مدون ميشود) تهيه و تنظیم ميشود. نماي شماتيك اين الگوي اجرايي توسعهاي به شرح زير است:
2- خانه )باشگاه(مديران شركت ملي گاز
با ظهور نسلهاي جديد و روشهاي متفاوت با گذشته، ديگر نميتوان انتظار داشت كه بخش زيادي از يادگيري و ارتقاي مهارتهاي مديريتي مديران در چارچوب دورههاي آموزشي كلاسيك و روشهاي استاد شاگردي محقق شود. در همين خصوص يكي از موضوعات اساسي و نيازمند توجه ويژه، پرداختن به مفهوم «يادگيري و توسعه به عنوان يكي از مسئوليتهاي مديريت» در دهههاي اخير است. در اين زمينه، بخش اعظمي از فرايندهاي توسعه دانشي، مهارتي و نگرشي مديران با مشاركت مستقيم و غيرمستقيم ايشان راهبري و برنامهريزي ميشود.
با توجه به سياستگذاريهاي جديد شركت و برنامهريزي گامهاي بلند توسعه در آينده نزديك، لازم است موضوع فراهمسازي زمينه گسترش سهم و مشاركت مديران در برنامههاي توسعه خود و سازمان مورد توجه ويژه قرار گيرد؛ بنابراین واحد آموزش و تجهيز نيروي انساني بر آن است تا با راهاندازي باشگاه (خانه مديران)، زمينه مشاركت فعال مديران در توسعه و بهروزرساني خويش و همچنين ايفاي نقش در زمينه توسعه نگرشي و انگيزشي كاركنان را از طريق محورهاي عملكردي و كاركردي زير فراهم کند:
1- اهتمام به برنامههاي خودتوسعهاي از طريق طراحي و اجراي برنامههاي تعاملي نظير سمينارهاي داخلي، جلسات كلينيك مديريت، ضيافت مديريتي، تورهاي مديريت و...
2- مشاركت در توسعه فرهنگ سازماني و ارتقاي بينشي و نگرشي كاركنان از طريق طراحي و اجراي برنامههاي فرهنگي نظير كليپهاي كوتاه نمايشي، گزارشات دورهاي مديريتي، بروشورهاي ترويجي، انتشارات علمي و...
لازم به ذكر است در چشمانداز قابل ترسيم براي باشگاه (خانه) مديران، توسعه و بلوغ گامبهگام اين نهاد غيررسمي با اتكاي بر حمايت و مشاركت خود مديران تا رسيدن به يك شخصيت حقوقي با برند شناختهشده در سطح كشور و داراي خروجيهاي مختلف علمي و اجرائي قابل عرضه در سطح شركت و حتي متقاضيان برونسازماني، ميتواند مورد نظر قرار گيرد.
3- طرح توسعه سهبعدي مديران بر اساس پروفايل ارزيابي AC
يكي از مراجع مورد استناد در برنامههاي توسعهاي مديران، پروفايلهاي ارزيابي ايشان در مركز ارزيابي (AC) است. براي اين منظور لازم است با انطباق نتايج ارزيابي مديران در كانون ارزيابي با مسير ارتقاي شغلي ايشان و تلفيق با وروديهاي ديگري نظير سياستهاي توسعه منابع انساني و فوريتهاي ناشي از طرحها و برنامههاي توسعهاي و يا تحليل شكافهاي شايستگي در بخشهايي از شركت، طرحها و برنامههاي توسعهاي گروهي و فردي ويژهاي طراحي و اجرا شود. براي اين منظور، برنامه ويژهاي با عنوان «طرح توسعه سه بُعدي مديران ارزيابي شده در كانون ارزيابي» طراحي شده و در دستور كار قرار گرفته است. نماي شماتيك اين طرح به شرح زير است.
4- طرح آموزش اعضاي هيأتمدیره
نداشتن توجه كافي به مقوله توسعه شايستگيهاي رهبري و مديريتي لازم براي ايفاي نقش مؤثر توسط هيأت مديرهها باعث شده است تا اداره نهاد نوپاي هيأت مديره در شركتهاي تابعه عملا با چالشهاي قابل توجهي مواجه شود. لذا با توجه به اهميت توسعه مهارت و شايستگيها در اين بخش و لزوم برنامهريزي جامع براي تحقق شرايط مطلوب در اين زمينه، تدوين طرحي ويژه براي توسعه دانش و مهارتهاي اعضاي هيأت مديره شركتها در دستور كار واحد آموزش و تجهيز نيروي انساني قرار گرفت كه ماحصل تلاشها و بررسيهاي صورتگرفته در امور آموزش و تجهيز نيروي انساني، در قالب «طرح آموزش اعضاي هيأتمديره شركتهاي تابعه شركت ملي گاز» درآمده است.
در طرح آموزش اعضاي هيأتمديره، پس از شناخت نقش و تكاليف اين نهاد سازماني، دورههاي آموزشي بر اساس الزامات و نيازمنديهاي دانشي و مهارتي براي ايفاي نقش مؤثر در حوزههاي مختلف عملكردي در ابعاد مختلف مديريتي و راهبري، مالي و اقتصادي، حقوقي و قراردادها، قوانين و مقررات، طرحها و پروژهها، پشتيباني و تداركات و نهايتا بهداشت و ايمني محيط زيست (HSE) ايشان شناسايي شده و اجراي آنها از طريق مراكز آموزشي داراي اولويت بر اساس شاخصهايي نظير همجواری شركتهاي تابعه، امكانات اجرايي، تسهيلات اياب و ذهاب و... برنامه ريزي گرديده است. بر همين اساس به منظور برگزاري دورههاي آموزشي اعضاي هيأتمديرهها، از بين مراكز آموزشي شركتهاي تابعه در سطح كشور، 12 مركز به عنوان مراكز برگزاري دورههاي يادشده شناسايي و انتخاب شده است كه مسئوليت آموزش اعضاي هيأتمديرههاي شركتهاي همجوار را به عهده خواهند داشت. اين طرح در قالب 22 دوره آموزشي جمعا به ميزان 160 ساعت آموزش، بهطور متوسط با سرانه حداقل شش ساعت در ماه طراحي و در حال اجرا است.
5- طرح توسعه مديران ارشد (با رويكرد استراتژيك):
چشمانداز ترسيمي براي شركت ملي گاز اين را نويد ميدهد كه در آيندهاي نهچندان دور مديران با شرايط تصميمگيري در محيط پيچيدهتري مواجه خواهند گشت و نقشآفريني در عرصه بينالمللي نفت و گاز را تجربه خواهند كرد.
مدیران ارشد در شرکتهای نفت و گاز بینالمللی به صورت روزمره با تصمیمات استراتژیک مواجه هستند و یک تصمیم استراتژیک در عين تأثيرپذيري از شرايط اقتصادی، مالی و مدیریتی، با درنظرگرفتن تحولات ژئوپلیتیک، روندهای جهانی، اقتصاد سیاسی و حقوقی اتخاذ ميشود. درهمتنیدگی این جنبهها در تصمیمات روزمره یک مدیر ارشد، ضرورت آشنايي با این علوم را به صورت یک پودمان بههمپيوسته و درعینحال کاربردی ضروري ميكند. لذا تدوين و اجراي طرح مذكور در دستور كار واحد آموزش و تجهيز نيروي انساني قرار گرفته است.
طرح مذكور با همكاري دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف تهیه و ارائه شده است. انتظار ميرود دورههاي آموزشي پیشبینیشده در اين طرح، زمينه ارتقاء دانش و نگرش موردنیاز مدیران ارشد شركت را براي هدايت و رهبري مؤثرتر آينده سازمان فراهم آورد. بر همين اساس تلاش شده است تا مباحث دورههاي آموزشي منطبق بر اهداف و استراتژيهاي شرکت ملی گاز و به صورت کاربردی تدوين شود. اين طرح در قالب سه محور علمي، یازده مبحث دانشی و نگرشي را در 33 نشست نيم روزه پوشش میدهد.
شركت ملي گاز ايران پس از پشت سر نهادن دوران شكلگيري و توسعه داخلي به مرحله سوم زندگي خود يعني ورود به بازارهاي منطقهاي و جهاني و تغيير رويكردهاي اداره سازمان از مديريت سازمان دولتي به بنگاهداري اقتصادي و طرح موضوعات جديد ساختاري، اقتصادي و... در حوزههاي كاري خود در عين حفظ و توسعه همه دستاوردهاي گذشته رسيده است.
علاوه بر ضرورتهاي محيطي مذكور كه قطعا محيط شركت را تحتتأثير قرار داده و الزامات توسعهاي جديدي را در حوزه توانمندسازي منابع انساني ايجاد كرده است، اهداف و برنامههاي كشور در زمينه صنعت گاز و گامهاي بزرگ توسعه برنامهريزيشده براي شركت در چند سال آتي، نياز به حجم قابلتوجهي از نيروهاي خبره و شايسته در آينده نهچندان دور را انكارنشدنی کرده است. در اثناي اين شرايط، بروز محدوديتهايي نظير رسيدن همزمان تعداد نسبتا زيادي از نيروهاي باتجربه و داراي كرسي مديريتي به سن بازنشستگي، نداشتن تناسب سرعت فرايندهاي پرورش مدير با نيازهاي آتي صنعت، سرمايهگذاريهاي بزرگ ساير كشورها براي جذب نيروهاي توانمند و ... اهميت اين موضوع در بخش توسعه مديران را دوچندان كرده است.
بنابراین با توجه به شرايط فوق و تحليل وضعيت موجود در ردههاي مديريت شركت اين نتيجه حاصل ميشود كه شركت ملي گاز ايران در بازه زماني نسبتا كوتاه به تعداد قابلتوجهي از مديران توانمند، بروز و صاحب سبك در سطح ارشد و عالي و در بلندمدت به پيكره بزرگ و هماهنگي از مديران با قابليتهاي بينالمللي در ردههاي مختلف بهويژه در سطوح مياني و بالاتر نياز خواهد داشت.
مجموعه الزامات و فوريتهاي یادشده در زمينه پرورش و توسعه مديران ايجاب ميكرد تا تمركز ويژهاي بر اين بخش از بدنه سازمان شده و براي دستيابي به وضعيت مطلوب در اين زمينه طرحها و فرايندهايي به شرح زير در دستور كار قرار گرفته و در حال پيگيري و اقدام است:
1- تدوين الگو و راهاندازي مركز توسعه مديران )DC(
اگرچه تقويت فاكتورهاي شايستگي و توسعه ششم و هنر مديريت باید از ابتداي ورود فرد به سازمان مورد توجه قرار گرفته و رشد يابد؛ ولی با توجه به شناسايي و توسعه گامبهگام و زنجيرهاي مهارتهاي سرپرستي در طول مسير ارتقاي شغلي كاركنان از طريق نيازسنجي و ارائه آموزشها و برنامههاي توسعهاي مقتضي، در نظر است تا با جهتدهي يكپارچه برنامههاي توسعهاي مديران در قالب الگوي منسجم توسعه مديران (DC)، تمركز بيشتري بر توسعه شايستگيها و مهارتهاي مديريتي در ردههاي سرپرستي و بالاتر اعمال شده و با توجه به مواجهه فرد با موقعيتهاي واقعي مديريت در رده سرپرستي و بالاتر، برنامههاي مناسبي براي توسعه و ارتقاي مهارتهاي ايشان پيشبيني و اجرا شود.
در همين راستا در تهيه الگوي مفهومي توسعه مديران سعي شده است تا فرايند توسعه فارغ از تقسيمبنديهاي وظيفهاي سازمان و در قالب فرايندي شكل گيرد. در اين مدل فرايندي، توسعه مديران با شناسايي شايستگيهاي مورد وثوق سازمان از طريق بهكارگيري وروديهاي اطلاعاتي مختلف در سطح شركت، صنعت و محيط خارجي آغاز و پس از ارزيابي مديران و توسعه آنها در قالب مكانيسمهاي پيشبينيشده، پروفايل شايستگي ايشان در قالب هر يك از تيپهاي محوري مديريت (كه بر اساس تجزيه و تحليل مدل کسبوکار شركت مدون ميشود) تهيه و تنظیم ميشود. نماي شماتيك اين الگوي اجرايي توسعهاي به شرح زير است:
2- خانه )باشگاه(مديران شركت ملي گاز
با ظهور نسلهاي جديد و روشهاي متفاوت با گذشته، ديگر نميتوان انتظار داشت كه بخش زيادي از يادگيري و ارتقاي مهارتهاي مديريتي مديران در چارچوب دورههاي آموزشي كلاسيك و روشهاي استاد شاگردي محقق شود. در همين خصوص يكي از موضوعات اساسي و نيازمند توجه ويژه، پرداختن به مفهوم «يادگيري و توسعه به عنوان يكي از مسئوليتهاي مديريت» در دهههاي اخير است. در اين زمينه، بخش اعظمي از فرايندهاي توسعه دانشي، مهارتي و نگرشي مديران با مشاركت مستقيم و غيرمستقيم ايشان راهبري و برنامهريزي ميشود.
با توجه به سياستگذاريهاي جديد شركت و برنامهريزي گامهاي بلند توسعه در آينده نزديك، لازم است موضوع فراهمسازي زمينه گسترش سهم و مشاركت مديران در برنامههاي توسعه خود و سازمان مورد توجه ويژه قرار گيرد؛ بنابراین واحد آموزش و تجهيز نيروي انساني بر آن است تا با راهاندازي باشگاه (خانه مديران)، زمينه مشاركت فعال مديران در توسعه و بهروزرساني خويش و همچنين ايفاي نقش در زمينه توسعه نگرشي و انگيزشي كاركنان را از طريق محورهاي عملكردي و كاركردي زير فراهم کند:
1- اهتمام به برنامههاي خودتوسعهاي از طريق طراحي و اجراي برنامههاي تعاملي نظير سمينارهاي داخلي، جلسات كلينيك مديريت، ضيافت مديريتي، تورهاي مديريت و...
2- مشاركت در توسعه فرهنگ سازماني و ارتقاي بينشي و نگرشي كاركنان از طريق طراحي و اجراي برنامههاي فرهنگي نظير كليپهاي كوتاه نمايشي، گزارشات دورهاي مديريتي، بروشورهاي ترويجي، انتشارات علمي و...
لازم به ذكر است در چشمانداز قابل ترسيم براي باشگاه (خانه) مديران، توسعه و بلوغ گامبهگام اين نهاد غيررسمي با اتكاي بر حمايت و مشاركت خود مديران تا رسيدن به يك شخصيت حقوقي با برند شناختهشده در سطح كشور و داراي خروجيهاي مختلف علمي و اجرائي قابل عرضه در سطح شركت و حتي متقاضيان برونسازماني، ميتواند مورد نظر قرار گيرد.
3- طرح توسعه سهبعدي مديران بر اساس پروفايل ارزيابي AC
يكي از مراجع مورد استناد در برنامههاي توسعهاي مديران، پروفايلهاي ارزيابي ايشان در مركز ارزيابي (AC) است. براي اين منظور لازم است با انطباق نتايج ارزيابي مديران در كانون ارزيابي با مسير ارتقاي شغلي ايشان و تلفيق با وروديهاي ديگري نظير سياستهاي توسعه منابع انساني و فوريتهاي ناشي از طرحها و برنامههاي توسعهاي و يا تحليل شكافهاي شايستگي در بخشهايي از شركت، طرحها و برنامههاي توسعهاي گروهي و فردي ويژهاي طراحي و اجرا شود. براي اين منظور، برنامه ويژهاي با عنوان «طرح توسعه سه بُعدي مديران ارزيابي شده در كانون ارزيابي» طراحي شده و در دستور كار قرار گرفته است. نماي شماتيك اين طرح به شرح زير است.
4- طرح آموزش اعضاي هيأتمدیره
نداشتن توجه كافي به مقوله توسعه شايستگيهاي رهبري و مديريتي لازم براي ايفاي نقش مؤثر توسط هيأت مديرهها باعث شده است تا اداره نهاد نوپاي هيأت مديره در شركتهاي تابعه عملا با چالشهاي قابل توجهي مواجه شود. لذا با توجه به اهميت توسعه مهارت و شايستگيها در اين بخش و لزوم برنامهريزي جامع براي تحقق شرايط مطلوب در اين زمينه، تدوين طرحي ويژه براي توسعه دانش و مهارتهاي اعضاي هيأت مديره شركتها در دستور كار واحد آموزش و تجهيز نيروي انساني قرار گرفت كه ماحصل تلاشها و بررسيهاي صورتگرفته در امور آموزش و تجهيز نيروي انساني، در قالب «طرح آموزش اعضاي هيأتمديره شركتهاي تابعه شركت ملي گاز» درآمده است.
در طرح آموزش اعضاي هيأتمديره، پس از شناخت نقش و تكاليف اين نهاد سازماني، دورههاي آموزشي بر اساس الزامات و نيازمنديهاي دانشي و مهارتي براي ايفاي نقش مؤثر در حوزههاي مختلف عملكردي در ابعاد مختلف مديريتي و راهبري، مالي و اقتصادي، حقوقي و قراردادها، قوانين و مقررات، طرحها و پروژهها، پشتيباني و تداركات و نهايتا بهداشت و ايمني محيط زيست (HSE) ايشان شناسايي شده و اجراي آنها از طريق مراكز آموزشي داراي اولويت بر اساس شاخصهايي نظير همجواری شركتهاي تابعه، امكانات اجرايي، تسهيلات اياب و ذهاب و... برنامه ريزي گرديده است. بر همين اساس به منظور برگزاري دورههاي آموزشي اعضاي هيأتمديرهها، از بين مراكز آموزشي شركتهاي تابعه در سطح كشور، 12 مركز به عنوان مراكز برگزاري دورههاي يادشده شناسايي و انتخاب شده است كه مسئوليت آموزش اعضاي هيأتمديرههاي شركتهاي همجوار را به عهده خواهند داشت. اين طرح در قالب 22 دوره آموزشي جمعا به ميزان 160 ساعت آموزش، بهطور متوسط با سرانه حداقل شش ساعت در ماه طراحي و در حال اجرا است.
5- طرح توسعه مديران ارشد (با رويكرد استراتژيك):
چشمانداز ترسيمي براي شركت ملي گاز اين را نويد ميدهد كه در آيندهاي نهچندان دور مديران با شرايط تصميمگيري در محيط پيچيدهتري مواجه خواهند گشت و نقشآفريني در عرصه بينالمللي نفت و گاز را تجربه خواهند كرد.
مدیران ارشد در شرکتهای نفت و گاز بینالمللی به صورت روزمره با تصمیمات استراتژیک مواجه هستند و یک تصمیم استراتژیک در عين تأثيرپذيري از شرايط اقتصادی، مالی و مدیریتی، با درنظرگرفتن تحولات ژئوپلیتیک، روندهای جهانی، اقتصاد سیاسی و حقوقی اتخاذ ميشود. درهمتنیدگی این جنبهها در تصمیمات روزمره یک مدیر ارشد، ضرورت آشنايي با این علوم را به صورت یک پودمان بههمپيوسته و درعینحال کاربردی ضروري ميكند. لذا تدوين و اجراي طرح مذكور در دستور كار واحد آموزش و تجهيز نيروي انساني قرار گرفته است.
طرح مذكور با همكاري دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف تهیه و ارائه شده است. انتظار ميرود دورههاي آموزشي پیشبینیشده در اين طرح، زمينه ارتقاء دانش و نگرش موردنیاز مدیران ارشد شركت را براي هدايت و رهبري مؤثرتر آينده سازمان فراهم آورد. بر همين اساس تلاش شده است تا مباحث دورههاي آموزشي منطبق بر اهداف و استراتژيهاي شرکت ملی گاز و به صورت کاربردی تدوين شود. اين طرح در قالب سه محور علمي، یازده مبحث دانشی و نگرشي را در 33 نشست نيم روزه پوشش میدهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.