|

آینده گازی

محمدرضا برکتین-مدیرعامل گروه صنعتی تامکار

بر اساس آخرین گزارش سالانه شرکت بریتیش پترولیوم (BP)، در تاریخ 20/3/94، ایران با 34 تریلیون متر مکعب ذخایر گازی، صاحب 18 درصد از ذخایر متعارف گاز جهان و حائز رتبه اول جهانی دراین‌زمینه است. همچنین ذخایر نفتی ایران نزدیک به 158 میلیارد بشکه و معادل 9 درصد کل ذخایر نفتی جهان برآورد شده و ایران از این لحاظ نیز در جایگاه چهارم جهانی قرار گرفته است.
ایران در سال 93، 188 میلیارد متر مکعب گازِ فراوری‌شده تولید كرده و براساس گزارش BP، در سال گذشته میلادی، صادرات گاز ایران به 9میلیاردو 600 میلیون متر مکعب (عمدتا به ترکیه) رسیده است. گفتنی است در همین سال، شش‌میلیاردو ۹۰۰ میلیون متر مکعب گاز از ترکمنستان به ایران وارد شده است.اگرچه بر اساس این گزارش رسمی، تولید گاز ایران در سال 2014 تا پنج‌ درصد افزایش یافته است، اما آمار رسمی کشور که شامل قسمتی از عملکرد سال 2015 می‌شود، از افزایش هشت‌ درصدی تولید حکایت داشته و افزایش برداشت از ذخایر نفت خام و به ‌تبع آن، افزایش ظرفیت پالایشگاهی کشور را نیز در پی داشته است. از طرف دیگر، امروزه مسئله آلودگي محيط‌ زيست به یکی از دغدغه‌های اصلی جامعه جهانی تبدیل شده است و همه کشورها به هر نحوي برای كاهش مخاطرات ناشي از اين مسئله در تلاش‌اند. گاز طبيعي سبك‌ترين هيدروكربور موجود است و با توجه به لزوم کاهش مصرف سوخت‌هاي فسيلي، انجمن انرژي جهان در سال 1995 در توکيو، گاز طبيعي را رسما سوخت پاک‌تر و جايگزين مناسبی برای سوخت‌هاي متداول در سیستم حمل‌ونقل اعلام كرد. در بازه زمانی بین سال‌های ٢٠٠٤ تا پایان ٢٠١٤، تولید گاز طبیعی از 23.1 درصد کل انرژی تولیدشده در جهان اعم از منابع مختلف فسیلی مثل نفت، گاز و زغال‌سنگ و همچنین منابع غیرفسیلی مثل انرژی هسته‌ای، هیدروالکتریک، انرژی‌های تجدیدپذیر و زیستی، به ٣٢.٦ درصد افزایش یافته است. دراین‌میان، گاز طبیعی تولیدشده در جهان در 10 سال مورد بررسی، از ٢٧١١ میلیارد متر مکعب در سال به ٣٤٦١ میلیارد متر مکعب رسیده و افزایش ٢١,٧ درصدی دارد. همچنین مصرف این فراورده سبک نیز با افزایش ٦٩٤ میلیارد متر مکعبی از دوهزارو 699 میلیارد متر مکعب به سه‌هزارو 393 میلیارد متر مکعب در سال رسیده و با رشد ٢٥,٧ درصدی روبه‌رو بوده است. برابر آخرین جداول آماری منتشرشده از سوی BP در ژوئن ٢٠١٥، مجموع ذخایر اثبات‌شده گاز طبیعی در جهان در سال ٢٠١٤ چیزی بالغ بر ١٨٧,١ تریلیون متر مکعب برآورد شده است. حجم مبادلات تجاری گاز طبیعی جهان در سال ۲۰۱۳ با افزایش ۱.۱۵ میلیارد متر مکعبی به ۹.۱۰۳۵ میلیارد متر مکعب در سال رسید که از این مقدار ۳.۳۲۵ میلیارد متر مکعب آن مربوط به صادرات ال‌ان‌جی و ۶.۷۱۰ میلیارد متر مکعب مربوط به صادرات گاز طبیعی به وسیله خطوط لوله بوده است. در سال ۲۰۱۳، بالغ بر ۶.۶۸ درصد از کل صادرات گاز طبیعی جهان از طریق خطوط لوله و ۴.۳۱ درصد آن به صورت ال‌ان‌جی انجام شده است. روسیه و نروژ به ترتیب با ۳.۲۱۱ و ۴.۱۰۲ میلیارد متر مکعب صادرات گاز طبیعی در سال، به وسیله خط لوله، رتبه‌های اول و دوم جهان را به خود اختصاص داده‌اند. در بخش صادرات ال‌ان‌جی هم قطر با ۶.۱۰۵ میلیارد متر مکعب در سال در رتبه نخست و اندونزی با ۴.۲۲ میلیارد متر مکعب در رتبه بعدی قرار دارد. در این سال، منطقه خاورمیانه به تنهایی ۲.۴۱ درصد از صادرات ال‌ان‌جی جهان را به خود اختصاص داده است که با توجه به سهم ۸.۳۸ درصدی آن در سال ۲۰۱۲ شاهد افزایش ۴.۲ درصدی در این بخش بوده‌ایم. تحریم‌های طولانی علیه صنعت نفت ایران و ناتوانی در مدیریت صنعتی و تعلل در اجرای دقیق برنامه‌های توسعه، به‌ویژه در دولت قبل، پروژه‌های توسعه‌ای ایران را به تعویق انداخته یا متوقف کرد، درحالی‌که قطر به عنوان شریک ایران در میدان عظیم گازی پارس‌جنوبی، در سال ۲۰۱۳ همچنان موقعیت خود را به عنوان بزرگ‌ترین عرضه‌کننده ال‌ان‌جی جهان حفظ کرده و به‌تنهایی ۵.۳۲ درصد از کل صادرات ال‌ان‌جی جهان را در اختیار دارد. علاوه‌بر‌این، روسیه هم با بهره‌گرفتن از موقعیت استراتژیک خود و با توجه به بی‌رقیب‌بودن در بازار اروپا همچنان در صادرات گاز طبیعی به وسیله خط لوله یکه‌تازی می‌کند. اکنون که پس از مذاکرات برجام، شاهد گشایش‌هایی در ارتباطات بین‌الملل هستیم، اگرچه صادرات گاز ایران به اروپا که از گذشته‌های دور مطرح بوده فعلا به عنوان یک گزینه جدی و اقتصادی مطرح نیست و کشورهای همسایه در اولویت ایران برای صادرات گاز قرار دارند، اما این نکته درخور توجه است که اروپا دنبال این است که به منابع و مسیرهای انتقال گاز خود تنوع بخشد؛ بنابراین به دنبال گزینه‌های جدیدی است و دراین‌بین ایران از گزینه‌هایی است که می‌تواند در بلندمدت، کمبود گاز اروپا را تأمین کند. بر اساس آخرین آمار، ایران دارنده نخستین ذخایر گاز در دنیاست و با تولید کنونی تا ۱۲۰ سال گاز خواهد داشت؛ در‌حالی‌که برخی از تأمین‌کنندگان گاز اروپا کمتر از ۲۰ تا ۳۰ سال منابع گازی دارند. با توجه به ذخایر عظیم گاز در ایران و بهره‌مندی از شبکه گسترده خطوط گازی در داخل کشور، بدیهی است علاوه بر برنامه‌ریزی برای افزایش سهم گاز در سبد انرژی داخل کشور، صادرات گاز به کشورهای منطقه در اولویت قرار دارد؛ اما به آن محدود نخواهد شد. با توجه به قیمت‌های فعلی گاز و هزینه‌های انتقال از طریق خطوط لوله و همچنین مسئله امنیت انرژی برای کشورهای خریدار، بهترین گزینه برای کشورهای دارای ذخایر گازی دور از بازارهای مصرف، سرمایه‌گذاری روی تولید ال‌ان‌جی است؛ زیرا امروزه پیشرفت تکنولوژی باعث شده هزینه‌های مایع‌سازی و حمل ال‌ان‌جی کاهش یابد که رشد چشمگیر تجارت جهانی ال‌ان‌جی در جهان در سال‌های اخیر نیز مؤید آن است. یک شرکت سرمایه‌گذاری مشترک توسعه طرح ال‌ان‌جی روسیه پیش‌بینی می‌کند بازار جهانی ال‌ان‌جی تا سال ۲۰۱۸ میلادی به سمت کمبود عرضه پیش رود. این شرکت اعلام کرده است پیش‌بینی می‌شود واردات ال‌ان‌جی اروپا از ۳۸ میلیون تن در سال ۲۰۱۳ میلادی به ۱۰۷ میلیون تن در سال ۲۰۲۵ میلادی افزایش یابد و تا سال ۲۰۲۰ هم کمبود جهانی ال‌ان‌جی به ۵۰ میلیون تن برسد. همچنین تحلیلگران مؤسسه الاینتس برنت استین هم اعلام کرده‌اند تقاضای جهانی ال‌ان‌جی افزایش می‌یابد و این موضوع سبب افزایش قیمت آن می‌شود. بازار جهانی ال‌ان‌جی تا اوایل دهه آینده می‌تواند از مازاد عرضه کنونی به سوی کمبود ال‌ان‌جی برود، مگر اینکه ۹۰ میلیون تن در سال ظرفیت جدید صادرات ال‌ان‌جی تا سال ۲۰۲۰ احداث شود. ایران باید استراتژی گازی خود را تعیین كند تا در شرایط کنونی و با بازگشت شرکت‌های بین‌المللی و سرمایه‌گذاران خارجی، به دور از تصمیمات عجولانه، بتواند جایگاه واقعی خود را در مبادلات بین‌المللی بازیابد و به عنوان وزنه‌ای مؤثر در بازار جهانی گاز طبیعی و ال‌ان‌جی وارد عمل شود. خلاصه اینکه افزایش ظرفیت‌های تولید، برنامه‌ریزی برای گسترش مصرف گاز در داخل، راه‌اندازی بورس انرژی و اقدامات افزایش کارایی انرژی و صرفه‌جویی در کنار تلاش برای افزایش صادرات این سوخت پاک باید در دستور کار قرار گیرد.

بر اساس آخرین گزارش سالانه شرکت بریتیش پترولیوم (BP)، در تاریخ 20/3/94، ایران با 34 تریلیون متر مکعب ذخایر گازی، صاحب 18 درصد از ذخایر متعارف گاز جهان و حائز رتبه اول جهانی دراین‌زمینه است. همچنین ذخایر نفتی ایران نزدیک به 158 میلیارد بشکه و معادل 9 درصد کل ذخایر نفتی جهان برآورد شده و ایران از این لحاظ نیز در جایگاه چهارم جهانی قرار گرفته است.
ایران در سال 93، 188 میلیارد متر مکعب گازِ فراوری‌شده تولید كرده و براساس گزارش BP، در سال گذشته میلادی، صادرات گاز ایران به 9میلیاردو 600 میلیون متر مکعب (عمدتا به ترکیه) رسیده است. گفتنی است در همین سال، شش‌میلیاردو ۹۰۰ میلیون متر مکعب گاز از ترکمنستان به ایران وارد شده است.اگرچه بر اساس این گزارش رسمی، تولید گاز ایران در سال 2014 تا پنج‌ درصد افزایش یافته است، اما آمار رسمی کشور که شامل قسمتی از عملکرد سال 2015 می‌شود، از افزایش هشت‌ درصدی تولید حکایت داشته و افزایش برداشت از ذخایر نفت خام و به ‌تبع آن، افزایش ظرفیت پالایشگاهی کشور را نیز در پی داشته است. از طرف دیگر، امروزه مسئله آلودگي محيط‌ زيست به یکی از دغدغه‌های اصلی جامعه جهانی تبدیل شده است و همه کشورها به هر نحوي برای كاهش مخاطرات ناشي از اين مسئله در تلاش‌اند. گاز طبيعي سبك‌ترين هيدروكربور موجود است و با توجه به لزوم کاهش مصرف سوخت‌هاي فسيلي، انجمن انرژي جهان در سال 1995 در توکيو، گاز طبيعي را رسما سوخت پاک‌تر و جايگزين مناسبی برای سوخت‌هاي متداول در سیستم حمل‌ونقل اعلام كرد. در بازه زمانی بین سال‌های ٢٠٠٤ تا پایان ٢٠١٤، تولید گاز طبیعی از 23.1 درصد کل انرژی تولیدشده در جهان اعم از منابع مختلف فسیلی مثل نفت، گاز و زغال‌سنگ و همچنین منابع غیرفسیلی مثل انرژی هسته‌ای، هیدروالکتریک، انرژی‌های تجدیدپذیر و زیستی، به ٣٢.٦ درصد افزایش یافته است. دراین‌میان، گاز طبیعی تولیدشده در جهان در 10 سال مورد بررسی، از ٢٧١١ میلیارد متر مکعب در سال به ٣٤٦١ میلیارد متر مکعب رسیده و افزایش ٢١,٧ درصدی دارد. همچنین مصرف این فراورده سبک نیز با افزایش ٦٩٤ میلیارد متر مکعبی از دوهزارو 699 میلیارد متر مکعب به سه‌هزارو 393 میلیارد متر مکعب در سال رسیده و با رشد ٢٥,٧ درصدی روبه‌رو بوده است. برابر آخرین جداول آماری منتشرشده از سوی BP در ژوئن ٢٠١٥، مجموع ذخایر اثبات‌شده گاز طبیعی در جهان در سال ٢٠١٤ چیزی بالغ بر ١٨٧,١ تریلیون متر مکعب برآورد شده است. حجم مبادلات تجاری گاز طبیعی جهان در سال ۲۰۱۳ با افزایش ۱.۱۵ میلیارد متر مکعبی به ۹.۱۰۳۵ میلیارد متر مکعب در سال رسید که از این مقدار ۳.۳۲۵ میلیارد متر مکعب آن مربوط به صادرات ال‌ان‌جی و ۶.۷۱۰ میلیارد متر مکعب مربوط به صادرات گاز طبیعی به وسیله خطوط لوله بوده است. در سال ۲۰۱۳، بالغ بر ۶.۶۸ درصد از کل صادرات گاز طبیعی جهان از طریق خطوط لوله و ۴.۳۱ درصد آن به صورت ال‌ان‌جی انجام شده است. روسیه و نروژ به ترتیب با ۳.۲۱۱ و ۴.۱۰۲ میلیارد متر مکعب صادرات گاز طبیعی در سال، به وسیله خط لوله، رتبه‌های اول و دوم جهان را به خود اختصاص داده‌اند. در بخش صادرات ال‌ان‌جی هم قطر با ۶.۱۰۵ میلیارد متر مکعب در سال در رتبه نخست و اندونزی با ۴.۲۲ میلیارد متر مکعب در رتبه بعدی قرار دارد. در این سال، منطقه خاورمیانه به تنهایی ۲.۴۱ درصد از صادرات ال‌ان‌جی جهان را به خود اختصاص داده است که با توجه به سهم ۸.۳۸ درصدی آن در سال ۲۰۱۲ شاهد افزایش ۴.۲ درصدی در این بخش بوده‌ایم. تحریم‌های طولانی علیه صنعت نفت ایران و ناتوانی در مدیریت صنعتی و تعلل در اجرای دقیق برنامه‌های توسعه، به‌ویژه در دولت قبل، پروژه‌های توسعه‌ای ایران را به تعویق انداخته یا متوقف کرد، درحالی‌که قطر به عنوان شریک ایران در میدان عظیم گازی پارس‌جنوبی، در سال ۲۰۱۳ همچنان موقعیت خود را به عنوان بزرگ‌ترین عرضه‌کننده ال‌ان‌جی جهان حفظ کرده و به‌تنهایی ۵.۳۲ درصد از کل صادرات ال‌ان‌جی جهان را در اختیار دارد. علاوه‌بر‌این، روسیه هم با بهره‌گرفتن از موقعیت استراتژیک خود و با توجه به بی‌رقیب‌بودن در بازار اروپا همچنان در صادرات گاز طبیعی به وسیله خط لوله یکه‌تازی می‌کند. اکنون که پس از مذاکرات برجام، شاهد گشایش‌هایی در ارتباطات بین‌الملل هستیم، اگرچه صادرات گاز ایران به اروپا که از گذشته‌های دور مطرح بوده فعلا به عنوان یک گزینه جدی و اقتصادی مطرح نیست و کشورهای همسایه در اولویت ایران برای صادرات گاز قرار دارند، اما این نکته درخور توجه است که اروپا دنبال این است که به منابع و مسیرهای انتقال گاز خود تنوع بخشد؛ بنابراین به دنبال گزینه‌های جدیدی است و دراین‌بین ایران از گزینه‌هایی است که می‌تواند در بلندمدت، کمبود گاز اروپا را تأمین کند. بر اساس آخرین آمار، ایران دارنده نخستین ذخایر گاز در دنیاست و با تولید کنونی تا ۱۲۰ سال گاز خواهد داشت؛ در‌حالی‌که برخی از تأمین‌کنندگان گاز اروپا کمتر از ۲۰ تا ۳۰ سال منابع گازی دارند. با توجه به ذخایر عظیم گاز در ایران و بهره‌مندی از شبکه گسترده خطوط گازی در داخل کشور، بدیهی است علاوه بر برنامه‌ریزی برای افزایش سهم گاز در سبد انرژی داخل کشور، صادرات گاز به کشورهای منطقه در اولویت قرار دارد؛ اما به آن محدود نخواهد شد. با توجه به قیمت‌های فعلی گاز و هزینه‌های انتقال از طریق خطوط لوله و همچنین مسئله امنیت انرژی برای کشورهای خریدار، بهترین گزینه برای کشورهای دارای ذخایر گازی دور از بازارهای مصرف، سرمایه‌گذاری روی تولید ال‌ان‌جی است؛ زیرا امروزه پیشرفت تکنولوژی باعث شده هزینه‌های مایع‌سازی و حمل ال‌ان‌جی کاهش یابد که رشد چشمگیر تجارت جهانی ال‌ان‌جی در جهان در سال‌های اخیر نیز مؤید آن است. یک شرکت سرمایه‌گذاری مشترک توسعه طرح ال‌ان‌جی روسیه پیش‌بینی می‌کند بازار جهانی ال‌ان‌جی تا سال ۲۰۱۸ میلادی به سمت کمبود عرضه پیش رود. این شرکت اعلام کرده است پیش‌بینی می‌شود واردات ال‌ان‌جی اروپا از ۳۸ میلیون تن در سال ۲۰۱۳ میلادی به ۱۰۷ میلیون تن در سال ۲۰۲۵ میلادی افزایش یابد و تا سال ۲۰۲۰ هم کمبود جهانی ال‌ان‌جی به ۵۰ میلیون تن برسد. همچنین تحلیلگران مؤسسه الاینتس برنت استین هم اعلام کرده‌اند تقاضای جهانی ال‌ان‌جی افزایش می‌یابد و این موضوع سبب افزایش قیمت آن می‌شود. بازار جهانی ال‌ان‌جی تا اوایل دهه آینده می‌تواند از مازاد عرضه کنونی به سوی کمبود ال‌ان‌جی برود، مگر اینکه ۹۰ میلیون تن در سال ظرفیت جدید صادرات ال‌ان‌جی تا سال ۲۰۲۰ احداث شود. ایران باید استراتژی گازی خود را تعیین كند تا در شرایط کنونی و با بازگشت شرکت‌های بین‌المللی و سرمایه‌گذاران خارجی، به دور از تصمیمات عجولانه، بتواند جایگاه واقعی خود را در مبادلات بین‌المللی بازیابد و به عنوان وزنه‌ای مؤثر در بازار جهانی گاز طبیعی و ال‌ان‌جی وارد عمل شود. خلاصه اینکه افزایش ظرفیت‌های تولید، برنامه‌ریزی برای گسترش مصرف گاز در داخل، راه‌اندازی بورس انرژی و اقدامات افزایش کارایی انرژی و صرفه‌جویی در کنار تلاش برای افزایش صادرات این سوخت پاک باید در دستور کار قرار گیرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.