گفتوگو با مهدی عسلی
فرصتهای پساتحریم برای گاز
«قوانین و مقررات مناسب، دستگاه اداری کارآمد و ثبات سیاستهای اقتصاد کلان که ریسک تورم و سقوط نرخ ارز را از بین ببرد در کنار وجود رژیم مالی مناسب، از پیشنیازهای جلب سرمایهگذاریهای خارجی در دنیاست، اما تأثیر این عوامل بهمنظور جلب سرمایههای خارجی برای ایران که در منطقه پرمخاطره سیاسی واقع شده، دوچندان میشود». مهدی عسلی، به عنوان یکی از کارشناسانِ بنام حوزه انرژی با بیان این گفتهها پیشبینی میکند بهزودی جریان ورود سرمایه خارجی به ایران، خصوصا در بخشهای نفت و گاز شدت بگیرد. او معتقد است کاهش ریسکهای سرمایهگذاری در کشور و آسانترکردن شرایط کسبوکار در مناطق مختلف ایران، هزینههای سرمایهگذاری را پایین میآورد.
کمبود سرمایهگذاری خارجی در انجام پروژههای نفت و گاز، یکی از مهمترین چالشهای صنعت انرژی ایران محسوب میشود. آیا در شرایط پساتحریم میتوان شاهد رشد سرمایهگذاریها، خصوصا در حوزه پروژههای گازی ایران بود؟
بدون شک لغو تحریمها که همراه با پایینآمدن میزان ریسک سرمایهگذاری در کشور و افزایش دسترسی به بازارهای مالی جهانی خواهد بود، میتواند به بهبود شرایط سرمایهگذاری از دیدگاه سرمایهگذاران بینالمللی کمک کند. نباید فراموش کرد در شرایط کنونی که قیمتهای نفت و گاز پایین است، با توجه به هزینه تولید پایینتر نفت و گاز در ایران نسبت به سایر مناطق دنیا، سرمایهگذاری در این بخش جذابیت زیادی دارد و همین موضوع دلیل اقبال شرکتهای بینالمللی برای گفتوگو با مقامات مسئول در دولت، ازجمله مقامات ذیربط وزارت نفت بوده است. سرمایهگذاری خارجی در بخش گاز ایران ابعاد مختلفی دارد و میتوان پیشبینی کرد در آینده گسترش بسیار زیادی پیدا کند؛ برای مثال اروپاییها مایلاند برای تنوعبخشی در منابع انرژی و گازی خود، روی گاز ایران و انتقال گاز طبیعی از ایران به اروپا سرمایهگذاری کنند. از سوی دیگر، بسیاری از شرکتهای بزرگ اروپایی مایلاند در بخش پتروشیمی ایران، به دلیل برخورداری از خوراک ارزان و مطمئن گاز طبیعی و نیز در بخش نیرو برای تولید نیرو از گاز طبیعی و صادرات آن به کشورهای همسایه ایران، سرمایهگذاری کنند؛ بنابراین ظرفیت
بالقوه جلب سرمایهگذاری در فعالیتهای بالادستی و پاییندستی گاز ایران بالاست و امیدواریم با برطرفشدن تحریمهای ظالمانه بینالمللی و کاهش مخاطرات سرمایهگذاری در کشور، جریان سرمایه خارجی به ایران، بهویژه در بخشهای نفت و گاز، شدت بگیرد.
مهمترین اقداماتی که برای جذب سرمایهگذاریهای مشترک خارجی و تأمین مالی پروژههای داخلی در حوزه گاز باید صورت گیرد، چیست؟
مهمترین عامل، کاهش ریسکهای سرمایهگذاری در کشور و آسانترکردن شرایط کسبوکار در مناطق مختلف ایران است که هزینههای سرمایهگذاری را کاهش میدهد. پروژههای نفت و گاز میتوانند هزینههای خود را تأمین کنند. سرمایهگذاران با علم و انتظار سودآوری این پروژهها در سالهای آتی، حاضر به سرمایهگذاری هستند. با فرض بهبود روابط بینالمللی، میتوان به تأمین مالی پروژههای نفت و گاز با سرمایهگذاری مشترک داخلی و خارجی فکر کرد که ریسک سرمایهگذاریها تقسیم و درعینحال منابع مالی بینالمللی به اقتصاد کشور راه یافته و موجب رونق فعالیتها میشود. قوانین و مقررات مناسب، دستگاه اداری کارآمد و تسهیلکننده و ثبات سیاستهای اقتصاد کلان که ریسک تورم و سقوط نرخ ارز را از بین ببرد، در کنار وجود رژیم مالی مناسب، ازجمله پیشنیازهای جلب سرمایهگذاریهای خارجی در همه کشورهاست. برای کشور ما که در منطقه پرمخاطره سیاسی واقع شده، تأثیر این عوامل در جلب سرمایهگذاریهای خارجی حتی بیشتر است؛ برای مثال مقامات عالیرتبه وزارت نفت گفتهاند هماکنون حدود 50 میلیارد دلار در ایران یارانه انرژی پرداخت میشود و با ارائه راهکارهای لازم میتوان
زمینه سرمایهگذاریهای جدید برای استفاده از این ظرفیتها را که درعینحال همراه با افزایش کارایی انرژی در کشور است، فراهم کرد. این موضوع از این نظر اهمیت دارد که تحریمهای بینالمللی علیه ایران، ارتقای کارایی در تولید و مصرف انرژی را شامل نمیشود؛ زیرا ارتقای کارایی انرژی در ایران درعینحال امنیت انرژی در منطقه و جهان را نیز میتواند افزایش دهد؛ بنابراین حتی در شرایط تحریم نیز میتوان سرمایهگذاری بینالمللی را برای ارتقای کارایی در انرژی جلب کرد؛ زیرا این سرمایهگذاریها برای سرمایهگذاران نیز بسیار سودآور هستند.
بر اساس پیشبینی بیزینسمانیتور، میزان تولید گاز طبیعی ایران تا سال 2019 به 250 میلیارد متر مکعب خواهد رسید. به نظر شما دستیابی به این حجم از تولید تا چه اندازه به واقعیت نزدیک است؟
مطابق گزارشهای مقامات شرکت ملی گاز ایران، ظرفیت کنونی پالایش گاز کشور 260 میلیارد متر مکعب در سال است که بالاتر از میزان تولید فعلی است. کشور سعی دارد با توسعه ظرفیتهای تولید، میزان واقعی تولید گاز طبیعی را که هماکنون روزانه به حدود 700 میلیون متر مکعب رسیده است، به ظرفیت پالایشگاهی گاز برساند. درواقع توسعه ظرفیتهای تولید گاز بهسرعت ادامه دارد؛ برای مثال امسال یک واحد از فاز 19 پارسجنوبی وارد مدار شده و در همان حال 100 میلیون متر مکعب به ظرفیت پالایشگاهی افزوده میشود. وارد مدار شدن تولید این فاز در کنار پالایشگاههای فازهای 12، 15، 16،17 و 18 پارسجنوبی میتواند ظرفیت پالایشگاهی خشکی این منطقه را به 220 میلیون بشکه در روز برساند. با بهرهبرداری از فازهای دیگر پارسجنوبی که هماکنون در حال توسعه است، انتظار میرود گاز طبیعی این فازها نیز در ماههای آینده وارد شبکه گاز کشور شود. دراینصورت، در یکی، دو سال آینده تولید گاز طبیعی در ایران به یک میلیارد متر مکعب در روز خواهد رسید که ما را از این نظر، در رتبه سوم جهانی، پس از آمریکا و روسیه قرار میدهد.
برای افزایش ظرفیت تولید گاز طبیعی در ایران چه اقداماتی باید صورت گیرد؟
هماکنون گاز طبیعی حدود 70 درصد از ترکیب انرژی کشور را به خود اختصاص میدهد و 90 درصد خانوارها به گاز طبیعی دسترسی دارند. در ماههای اخیر، فعالیتهای گازرسانی به استان سیستانوبلوچستان که از نظر مصرف سرانه انرژی جزء مناطق محروم کشور محسوب میشود، تشدید شده است و در آینده نزدیک شش میلیون نفر دیگر نیز به مصرفکنندگان گاز اضافه خواهند شد؛ درواقع وزیر نفت اخیرا از امضای قرارداد گازرسانی به پنجهزارو 200 روستای کشور خبر داده و به مشارکت وسیع بخش خصوصی با پروژه گازرسانی به استانهای کشور اشاره کرده است. معاون وزیر نفت و مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران نیز از گازرسانی به مناطق دوردست کشور با استفاده از فناوری مینی الانجی خبر داده است؛ زیرا لولهکشی گاز به آن مناطق پرهزینه است. بنا بر اظهارات مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران در سال جاری به سههزارو 500 شهر و روستا گازرسانی شده و تا دو سال آینده به 10 هزار روستای دیگر نیز گازرسانی خواهد شد که بهاینترتیب همه شهرها و روستاهای کشور از گاز برخوردار خواهند شد. ملاحظه میشود سرمایهگذاری وسیعی برای افزایش ظرفیت تولید و نیز شبکههای توزیع گاز در کشور صورت میگیرد که بخشی از
آن نیز با استفاده از منابع بخش خصوصی و سازوکارهای بند ق تبصره بودجه سال 1393 که در سال 1394 نیز تداوم یافته است. این اقدامات با لغو تحریمها و ورود سرمایههای خارجی به کشور گسترش خواهد یافت. با استفاده از سرمایههای خارجی و فناوری پیشرفته میتوان ضمن ارتقای کارایی انرژی در کشور از منابع فراوان گاز در توسعه صادرات و صنایع انرژیبر استفاده کرد. مسلما افزایش سرمایهگذاری در فازهایی از پارسجنوبی که هنوز به بهرهبرداری نرسیدهاند و توسعه سایر حوزههای گازی کشور و ارتقای بازیافت چاههایی که هماکنون در حال تولید هستند، در اولویت این سرمایهگذاریها خواهند بود.
افزایش ظرفیت تولید گاز در ایران چه دستاوردها و خروجیهایی، خصوصا در زمینه اشتغال و درآمدهای ارزی در پی خواهد داشت؟
افزایش تولید گاز از کانالهای مختلف به اقتصاد کشور کمک میکند. گاز طبیعی میتواند در تولید برق، افزایش تولید نفت با تزریق گاز به چاههای نفت برای حفظ فشار چاهها، در توسعه صنایع انرژیبر و توسعه صنایع پتروشیمی و جایگزینی سوخت مایع در گرمایش و حتی حملونقل به کار گرفته شود. همه این فعالیتهای اقتصادی منجر به افزایش تولید، درآمد و اشتغال در بخشهای مختلف میشود؛ بنابراین افزایش تولید گاز با کاهش هزینههای تولید، موجب رشد سودآوری فعالیتهای اقتصادی، افزایش سرمایهگذاری و اشتغال میشود. از سوی دیگر، صادرات محصولات پتروشیمی و صنایع انرژیبر متکی بر منابع گاز طبیعی کشور قدرت رقابت بینالمللی را ارتقا و درآمدهای ارزی را افزایش میدهد که درآمدهای ارزی نیز امکان واردات کالاهای سرمایهای و واسطهای و توسعه بیشتر ظرفیتهای تولید و درآمد را در پی دارد. افزایش تولید گاز درعینحال میتواند به توسعه متوازن منطقهای و توزیع عادلانهتر درآمدها در مناطق مختلف کشور کمک کند؛ زیرا با فراهمشدن انرژی ارزان برای فعالیتهای اقتصادی در مناطق دورافتاده، هزینه تولید کاهش پیدا کرده و زمینههای سرمایهگذاریها و فعالیتهای سودآور
اقتصادی بیشتر میشود.
ایران درحالیکه یکی از بزرگترین دارندگان ذخاير گاز جهان- دومین کشور دارنده ذخاير گاز- به شمار میرود؛ اما سهم بسیار کوچکی در تجارت جهانی گاز دارد که مطابق آمار غیررسمی این عدد حتی به دو درصد هم نمیرسد. لطفا بفرمایید در شرایط فعلی، ایران به کدام کشورها گاز صادر میکند و برای توسعه بازارهای هدف خود و افزایش حجم صادرات چه برنامهای باید در پیش بگیرد؟
ایران درحالحاضر به ترکیه (و اندکی نیز به ارمنستان) گاز صادر میکند؛ اما با قراردادهایی که بسته شده و مذاکراتی که در حال انجام است، انتظار میرود در سال آینده شاهد صادرات گاز ایران ابتدا به عراق و سپس به کشورهای همجوار مانند عمان و بعد امارات و حتی کویت باشیم. بنا بر اظهارات مسئولان شرکت ملی گاز نیز برای افزایش صادرات گاز ایران از 10 میلیارد متر مکعب در سال کنونی به 66 میلیارد متر مکعب در سال تا پایان برنامه ششم توسعه برنامهریزی شده است.
«قوانین و مقررات مناسب، دستگاه اداری کارآمد و ثبات سیاستهای اقتصاد کلان که ریسک تورم و سقوط نرخ ارز را از بین ببرد در کنار وجود رژیم مالی مناسب، از پیشنیازهای جلب سرمایهگذاریهای خارجی در دنیاست، اما تأثیر این عوامل بهمنظور جلب سرمایههای خارجی برای ایران که در منطقه پرمخاطره سیاسی واقع شده، دوچندان میشود». مهدی عسلی، به عنوان یکی از کارشناسانِ بنام حوزه انرژی با بیان این گفتهها پیشبینی میکند بهزودی جریان ورود سرمایه خارجی به ایران، خصوصا در بخشهای نفت و گاز شدت بگیرد. او معتقد است کاهش ریسکهای سرمایهگذاری در کشور و آسانترکردن شرایط کسبوکار در مناطق مختلف ایران، هزینههای سرمایهگذاری را پایین میآورد.
کمبود سرمایهگذاری خارجی در انجام پروژههای نفت و گاز، یکی از مهمترین چالشهای صنعت انرژی ایران محسوب میشود. آیا در شرایط پساتحریم میتوان شاهد رشد سرمایهگذاریها، خصوصا در حوزه پروژههای گازی ایران بود؟
بدون شک لغو تحریمها که همراه با پایینآمدن میزان ریسک سرمایهگذاری در کشور و افزایش دسترسی به بازارهای مالی جهانی خواهد بود، میتواند به بهبود شرایط سرمایهگذاری از دیدگاه سرمایهگذاران بینالمللی کمک کند. نباید فراموش کرد در شرایط کنونی که قیمتهای نفت و گاز پایین است، با توجه به هزینه تولید پایینتر نفت و گاز در ایران نسبت به سایر مناطق دنیا، سرمایهگذاری در این بخش جذابیت زیادی دارد و همین موضوع دلیل اقبال شرکتهای بینالمللی برای گفتوگو با مقامات مسئول در دولت، ازجمله مقامات ذیربط وزارت نفت بوده است. سرمایهگذاری خارجی در بخش گاز ایران ابعاد مختلفی دارد و میتوان پیشبینی کرد در آینده گسترش بسیار زیادی پیدا کند؛ برای مثال اروپاییها مایلاند برای تنوعبخشی در منابع انرژی و گازی خود، روی گاز ایران و انتقال گاز طبیعی از ایران به اروپا سرمایهگذاری کنند. از سوی دیگر، بسیاری از شرکتهای بزرگ اروپایی مایلاند در بخش پتروشیمی ایران، به دلیل برخورداری از خوراک ارزان و مطمئن گاز طبیعی و نیز در بخش نیرو برای تولید نیرو از گاز طبیعی و صادرات آن به کشورهای همسایه ایران، سرمایهگذاری کنند؛ بنابراین ظرفیت
بالقوه جلب سرمایهگذاری در فعالیتهای بالادستی و پاییندستی گاز ایران بالاست و امیدواریم با برطرفشدن تحریمهای ظالمانه بینالمللی و کاهش مخاطرات سرمایهگذاری در کشور، جریان سرمایه خارجی به ایران، بهویژه در بخشهای نفت و گاز، شدت بگیرد.
مهمترین اقداماتی که برای جذب سرمایهگذاریهای مشترک خارجی و تأمین مالی پروژههای داخلی در حوزه گاز باید صورت گیرد، چیست؟
مهمترین عامل، کاهش ریسکهای سرمایهگذاری در کشور و آسانترکردن شرایط کسبوکار در مناطق مختلف ایران است که هزینههای سرمایهگذاری را کاهش میدهد. پروژههای نفت و گاز میتوانند هزینههای خود را تأمین کنند. سرمایهگذاران با علم و انتظار سودآوری این پروژهها در سالهای آتی، حاضر به سرمایهگذاری هستند. با فرض بهبود روابط بینالمللی، میتوان به تأمین مالی پروژههای نفت و گاز با سرمایهگذاری مشترک داخلی و خارجی فکر کرد که ریسک سرمایهگذاریها تقسیم و درعینحال منابع مالی بینالمللی به اقتصاد کشور راه یافته و موجب رونق فعالیتها میشود. قوانین و مقررات مناسب، دستگاه اداری کارآمد و تسهیلکننده و ثبات سیاستهای اقتصاد کلان که ریسک تورم و سقوط نرخ ارز را از بین ببرد، در کنار وجود رژیم مالی مناسب، ازجمله پیشنیازهای جلب سرمایهگذاریهای خارجی در همه کشورهاست. برای کشور ما که در منطقه پرمخاطره سیاسی واقع شده، تأثیر این عوامل در جلب سرمایهگذاریهای خارجی حتی بیشتر است؛ برای مثال مقامات عالیرتبه وزارت نفت گفتهاند هماکنون حدود 50 میلیارد دلار در ایران یارانه انرژی پرداخت میشود و با ارائه راهکارهای لازم میتوان
زمینه سرمایهگذاریهای جدید برای استفاده از این ظرفیتها را که درعینحال همراه با افزایش کارایی انرژی در کشور است، فراهم کرد. این موضوع از این نظر اهمیت دارد که تحریمهای بینالمللی علیه ایران، ارتقای کارایی در تولید و مصرف انرژی را شامل نمیشود؛ زیرا ارتقای کارایی انرژی در ایران درعینحال امنیت انرژی در منطقه و جهان را نیز میتواند افزایش دهد؛ بنابراین حتی در شرایط تحریم نیز میتوان سرمایهگذاری بینالمللی را برای ارتقای کارایی در انرژی جلب کرد؛ زیرا این سرمایهگذاریها برای سرمایهگذاران نیز بسیار سودآور هستند.
بر اساس پیشبینی بیزینسمانیتور، میزان تولید گاز طبیعی ایران تا سال 2019 به 250 میلیارد متر مکعب خواهد رسید. به نظر شما دستیابی به این حجم از تولید تا چه اندازه به واقعیت نزدیک است؟
مطابق گزارشهای مقامات شرکت ملی گاز ایران، ظرفیت کنونی پالایش گاز کشور 260 میلیارد متر مکعب در سال است که بالاتر از میزان تولید فعلی است. کشور سعی دارد با توسعه ظرفیتهای تولید، میزان واقعی تولید گاز طبیعی را که هماکنون روزانه به حدود 700 میلیون متر مکعب رسیده است، به ظرفیت پالایشگاهی گاز برساند. درواقع توسعه ظرفیتهای تولید گاز بهسرعت ادامه دارد؛ برای مثال امسال یک واحد از فاز 19 پارسجنوبی وارد مدار شده و در همان حال 100 میلیون متر مکعب به ظرفیت پالایشگاهی افزوده میشود. وارد مدار شدن تولید این فاز در کنار پالایشگاههای فازهای 12، 15، 16،17 و 18 پارسجنوبی میتواند ظرفیت پالایشگاهی خشکی این منطقه را به 220 میلیون بشکه در روز برساند. با بهرهبرداری از فازهای دیگر پارسجنوبی که هماکنون در حال توسعه است، انتظار میرود گاز طبیعی این فازها نیز در ماههای آینده وارد شبکه گاز کشور شود. دراینصورت، در یکی، دو سال آینده تولید گاز طبیعی در ایران به یک میلیارد متر مکعب در روز خواهد رسید که ما را از این نظر، در رتبه سوم جهانی، پس از آمریکا و روسیه قرار میدهد.
برای افزایش ظرفیت تولید گاز طبیعی در ایران چه اقداماتی باید صورت گیرد؟
هماکنون گاز طبیعی حدود 70 درصد از ترکیب انرژی کشور را به خود اختصاص میدهد و 90 درصد خانوارها به گاز طبیعی دسترسی دارند. در ماههای اخیر، فعالیتهای گازرسانی به استان سیستانوبلوچستان که از نظر مصرف سرانه انرژی جزء مناطق محروم کشور محسوب میشود، تشدید شده است و در آینده نزدیک شش میلیون نفر دیگر نیز به مصرفکنندگان گاز اضافه خواهند شد؛ درواقع وزیر نفت اخیرا از امضای قرارداد گازرسانی به پنجهزارو 200 روستای کشور خبر داده و به مشارکت وسیع بخش خصوصی با پروژه گازرسانی به استانهای کشور اشاره کرده است. معاون وزیر نفت و مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران نیز از گازرسانی به مناطق دوردست کشور با استفاده از فناوری مینی الانجی خبر داده است؛ زیرا لولهکشی گاز به آن مناطق پرهزینه است. بنا بر اظهارات مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران در سال جاری به سههزارو 500 شهر و روستا گازرسانی شده و تا دو سال آینده به 10 هزار روستای دیگر نیز گازرسانی خواهد شد که بهاینترتیب همه شهرها و روستاهای کشور از گاز برخوردار خواهند شد. ملاحظه میشود سرمایهگذاری وسیعی برای افزایش ظرفیت تولید و نیز شبکههای توزیع گاز در کشور صورت میگیرد که بخشی از
آن نیز با استفاده از منابع بخش خصوصی و سازوکارهای بند ق تبصره بودجه سال 1393 که در سال 1394 نیز تداوم یافته است. این اقدامات با لغو تحریمها و ورود سرمایههای خارجی به کشور گسترش خواهد یافت. با استفاده از سرمایههای خارجی و فناوری پیشرفته میتوان ضمن ارتقای کارایی انرژی در کشور از منابع فراوان گاز در توسعه صادرات و صنایع انرژیبر استفاده کرد. مسلما افزایش سرمایهگذاری در فازهایی از پارسجنوبی که هنوز به بهرهبرداری نرسیدهاند و توسعه سایر حوزههای گازی کشور و ارتقای بازیافت چاههایی که هماکنون در حال تولید هستند، در اولویت این سرمایهگذاریها خواهند بود.
افزایش ظرفیت تولید گاز در ایران چه دستاوردها و خروجیهایی، خصوصا در زمینه اشتغال و درآمدهای ارزی در پی خواهد داشت؟
افزایش تولید گاز از کانالهای مختلف به اقتصاد کشور کمک میکند. گاز طبیعی میتواند در تولید برق، افزایش تولید نفت با تزریق گاز به چاههای نفت برای حفظ فشار چاهها، در توسعه صنایع انرژیبر و توسعه صنایع پتروشیمی و جایگزینی سوخت مایع در گرمایش و حتی حملونقل به کار گرفته شود. همه این فعالیتهای اقتصادی منجر به افزایش تولید، درآمد و اشتغال در بخشهای مختلف میشود؛ بنابراین افزایش تولید گاز با کاهش هزینههای تولید، موجب رشد سودآوری فعالیتهای اقتصادی، افزایش سرمایهگذاری و اشتغال میشود. از سوی دیگر، صادرات محصولات پتروشیمی و صنایع انرژیبر متکی بر منابع گاز طبیعی کشور قدرت رقابت بینالمللی را ارتقا و درآمدهای ارزی را افزایش میدهد که درآمدهای ارزی نیز امکان واردات کالاهای سرمایهای و واسطهای و توسعه بیشتر ظرفیتهای تولید و درآمد را در پی دارد. افزایش تولید گاز درعینحال میتواند به توسعه متوازن منطقهای و توزیع عادلانهتر درآمدها در مناطق مختلف کشور کمک کند؛ زیرا با فراهمشدن انرژی ارزان برای فعالیتهای اقتصادی در مناطق دورافتاده، هزینه تولید کاهش پیدا کرده و زمینههای سرمایهگذاریها و فعالیتهای سودآور
اقتصادی بیشتر میشود.
ایران درحالیکه یکی از بزرگترین دارندگان ذخاير گاز جهان- دومین کشور دارنده ذخاير گاز- به شمار میرود؛ اما سهم بسیار کوچکی در تجارت جهانی گاز دارد که مطابق آمار غیررسمی این عدد حتی به دو درصد هم نمیرسد. لطفا بفرمایید در شرایط فعلی، ایران به کدام کشورها گاز صادر میکند و برای توسعه بازارهای هدف خود و افزایش حجم صادرات چه برنامهای باید در پیش بگیرد؟
ایران درحالحاضر به ترکیه (و اندکی نیز به ارمنستان) گاز صادر میکند؛ اما با قراردادهایی که بسته شده و مذاکراتی که در حال انجام است، انتظار میرود در سال آینده شاهد صادرات گاز ایران ابتدا به عراق و سپس به کشورهای همجوار مانند عمان و بعد امارات و حتی کویت باشیم. بنا بر اظهارات مسئولان شرکت ملی گاز نیز برای افزایش صادرات گاز ایران از 10 میلیارد متر مکعب در سال کنونی به 66 میلیارد متر مکعب در سال تا پایان برنامه ششم توسعه برنامهریزی شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.