|

گازسوزکردن کوره‌های آجرپزی

یکی از به‌یادماندنی‌ترین و بهترین کارهای انجام‌شده در گذشته، گازرسانی به کوره‌های آجرپزی جنوب تهران است. آن زمان (یعنی سال‌های 50 تا 60) آسمان جنوب تهران از دودی که کوره‌های آجرپزی مستقر در جاده خراسان، جاده ساوه، جاده ورامین و جاده قم به هوا می‌فرستادند، سیاه بود.

کوره‌های آجر‌پزی منطقه جنوب تهران، منطقه وسیع و محرومی بود. همیشه یک لایه ضخیم از دود، آسمان را پوشانده بود و کارگران کوره‌پزخانه و خانواده‌های‌شان در چنین محیطی زندگی می‌کردند.
اقبال که وزیر نفت بود، دستور داد در مدت شش ماه همه کوره‌های آجرپزی به گاز وصل شوند. واقعا در آن زمان و در این مدت کوتاه، امکان اجرای آن نبود، به‌ویژه در آن مسیرِ سخت که اکثرا خاک‌برداری‌های زیادی به ‌خاطر کوره‌های آجرپزی انجام ‌شده بود و حتی جاده‌های دسترسی، کف و بر مشخصی نداشتند؛ بنابراین اجرای آن بعید به نظر می‌رسید.به شرکت ملی گاز مأموریتی برای گازسوزکردن این کوره‌ها محول و برای انجام آن تیمی تشکیل شد و من در آن تیم مسئولیت تبدیل سوخت را برعهده داشتم.کوره‌ها مدل هافمن آلمانی بودند. تونلی به صورت بیضوی در زمین ایجاد می‌کردند و در کنار آن به دودکش مخروطی‌شکل بلندی که حدود 70 متر ارتفاع داشت متصل بود. بلندی دودکش برای ایجاد مکش طبیعی بود که باعث شود دود بالا برود. خشت خام را از درگاه‌های کناری کوره‌ها به درون کوره برده و تا زیر سقف کوره می‌چیدند؛ اما زیر دریچه‌های سقف کوره را خالی می‌گذاشتند تا بتوانند مخلوط خمیری‌شکل سوخت را که ترکیب آن را شرح دادم از دریچه‌های سقفی به فضای بین آجرهای خام بریزند و آتش حاصله باعث پخته‌شدن خشت‌های خام و تبدیل آن به آجر شود. وقتی کوره‌ها گازسوز می‌شدند چون کوره‌پزها آشنا نبودند بعضا آجرها ذوب می‌شد و به صورت یک توده عظیم به‌هم‌چسبیده‌ای درمی‌آمد، حتی بعضی مواقع دیواره‌ها یا سقف کوره که از جنس خاک رس بود را ذوب می‌کرد و خسارت سنگینی به کوره وارد می‌شد؛ برای مثال سقف یکی از کوره‌های آجرپزی گازسوز شده و در شیراز ذوب شده و کارگر کوزه‌پز به درون کوره افتاده و جسدش خاکستر شد.این اتفاقات باعث می‌شد کوره‌پزها بترسند. برای اینکه آنها نترسند، برای تبدیل سوخت کوره‌ها خودمان نیز بعضی شب‌ها آنجا حضور داشتیم و در کنارشان مشعل‌ها را جابه‌جا می‌کردیم تا اتفاق بدی نیفتد.سوخت این کوره‌ها معجونی از نفت کوره، مازوت، خاک‌اره، فضولات حیوانات و خرده‌چوب بود که در حوضچه‌هایی با هم مخلوط می‌کردند و خمیری درست می‌شد که به بالای کوره برده و با پیمانه‌هایی از دریچه‌های روی سقف کوره به فضای خالی بین آجرهای خام درون کوره می‌ریختند.من آن زمان بسیار جوان بودم. دو، سه سال بود به شرکت آمده بودم و یک ماشین جیپ در اختیار داشتم. از ابتدای صبح مستقیم از منزل به مناطق کوره‌پزخانه می‌رفتم و به تعداد زیادی کوره که در حال تبدیل سوخت به گاز بودند، سرکشی می‌کردم. کارگران این کوره‌پزخانه‌ها با طرز کار این مشعل‌ها و کاربرد آنها آشنایی نداشتند؛ بنابراین همان‌طور که گفته شد برای آموزش به آنها حتی بعضی شب‌ها ما در محل کوره‌ها می‌ماندیم.ما مجبور بودیم از صبح زود تا پایان شب از روی نقشه‌های موجود و بازدید فیزیکی از محل، مسیر طراحی را مشخص کنیم. با داشتن مدرک مهندسی نفت، شب با لباس‌های خاکی از جنگ برگشته و صورت‌های سیاه و سوخته استتارشده به خانه برمی‌گشتیم. این وضعیت برای خانواده خیلی عجیب بود؛ اما شروع کار بود و توانستیم همه کوره‌های آجرپزی تهران را برای اولین‌بار به شبکه گاز وصل کنیم؛ البته این کار تقریبا یک سال طول کشید.یک روز با ماشین رفته بودم کنار یکی از این کوره‌هایی که تازه گازرسانی شده بود، با عجله فراوان از ماشین پیاده شدم و با شتاب خواستم به بالای یکی از این کوره‌ها بروم. روی زمین کنار کوره تا روی حوضچه، مخلوطی از سوخت مازوت یا چیزهای دیگر و خاک‌اره ریخته بود. من بدون توجه به وجود باتلاق سوخت کوره تا گردن به داخل آن فرو رفتم. تصور کنید پس از بیرون‌آمدن من به کمک کارگران کوره‌پزخانه، آقای مهندس شرکت گاز چه چهره مضحکی پیدا کرده بود. برای همین باعث خنده حاضران شده بودم. آن روز با خالی‌کردن یک بشکه نفت سفید روی من و لباس‌هایم تا حدودی مواد سوختی را شستند تا بتوانم سوار ماشین شده و برگردم. یادم نمی‌رود که مادرم می‌گفت آخر این چه مهندسی‌ای است که تو گرفتی «صبح مثل دسته‌گل بیرون می‌روی و شب مثل حاجی‌فیروز، سیاه و دودآلود به منزل می‌آیی».

یکی از به‌یادماندنی‌ترین و بهترین کارهای انجام‌شده در گذشته، گازرسانی به کوره‌های آجرپزی جنوب تهران است. آن زمان (یعنی سال‌های 50 تا 60) آسمان جنوب تهران از دودی که کوره‌های آجرپزی مستقر در جاده خراسان، جاده ساوه، جاده ورامین و جاده قم به هوا می‌فرستادند، سیاه بود.

کوره‌های آجر‌پزی منطقه جنوب تهران، منطقه وسیع و محرومی بود. همیشه یک لایه ضخیم از دود، آسمان را پوشانده بود و کارگران کوره‌پزخانه و خانواده‌های‌شان در چنین محیطی زندگی می‌کردند.
اقبال که وزیر نفت بود، دستور داد در مدت شش ماه همه کوره‌های آجرپزی به گاز وصل شوند. واقعا در آن زمان و در این مدت کوتاه، امکان اجرای آن نبود، به‌ویژه در آن مسیرِ سخت که اکثرا خاک‌برداری‌های زیادی به ‌خاطر کوره‌های آجرپزی انجام ‌شده بود و حتی جاده‌های دسترسی، کف و بر مشخصی نداشتند؛ بنابراین اجرای آن بعید به نظر می‌رسید.به شرکت ملی گاز مأموریتی برای گازسوزکردن این کوره‌ها محول و برای انجام آن تیمی تشکیل شد و من در آن تیم مسئولیت تبدیل سوخت را برعهده داشتم.کوره‌ها مدل هافمن آلمانی بودند. تونلی به صورت بیضوی در زمین ایجاد می‌کردند و در کنار آن به دودکش مخروطی‌شکل بلندی که حدود 70 متر ارتفاع داشت متصل بود. بلندی دودکش برای ایجاد مکش طبیعی بود که باعث شود دود بالا برود. خشت خام را از درگاه‌های کناری کوره‌ها به درون کوره برده و تا زیر سقف کوره می‌چیدند؛ اما زیر دریچه‌های سقف کوره را خالی می‌گذاشتند تا بتوانند مخلوط خمیری‌شکل سوخت را که ترکیب آن را شرح دادم از دریچه‌های سقفی به فضای بین آجرهای خام بریزند و آتش حاصله باعث پخته‌شدن خشت‌های خام و تبدیل آن به آجر شود. وقتی کوره‌ها گازسوز می‌شدند چون کوره‌پزها آشنا نبودند بعضا آجرها ذوب می‌شد و به صورت یک توده عظیم به‌هم‌چسبیده‌ای درمی‌آمد، حتی بعضی مواقع دیواره‌ها یا سقف کوره که از جنس خاک رس بود را ذوب می‌کرد و خسارت سنگینی به کوره وارد می‌شد؛ برای مثال سقف یکی از کوره‌های آجرپزی گازسوز شده و در شیراز ذوب شده و کارگر کوزه‌پز به درون کوره افتاده و جسدش خاکستر شد.این اتفاقات باعث می‌شد کوره‌پزها بترسند. برای اینکه آنها نترسند، برای تبدیل سوخت کوره‌ها خودمان نیز بعضی شب‌ها آنجا حضور داشتیم و در کنارشان مشعل‌ها را جابه‌جا می‌کردیم تا اتفاق بدی نیفتد.سوخت این کوره‌ها معجونی از نفت کوره، مازوت، خاک‌اره، فضولات حیوانات و خرده‌چوب بود که در حوضچه‌هایی با هم مخلوط می‌کردند و خمیری درست می‌شد که به بالای کوره برده و با پیمانه‌هایی از دریچه‌های روی سقف کوره به فضای خالی بین آجرهای خام درون کوره می‌ریختند.من آن زمان بسیار جوان بودم. دو، سه سال بود به شرکت آمده بودم و یک ماشین جیپ در اختیار داشتم. از ابتدای صبح مستقیم از منزل به مناطق کوره‌پزخانه می‌رفتم و به تعداد زیادی کوره که در حال تبدیل سوخت به گاز بودند، سرکشی می‌کردم. کارگران این کوره‌پزخانه‌ها با طرز کار این مشعل‌ها و کاربرد آنها آشنایی نداشتند؛ بنابراین همان‌طور که گفته شد برای آموزش به آنها حتی بعضی شب‌ها ما در محل کوره‌ها می‌ماندیم.ما مجبور بودیم از صبح زود تا پایان شب از روی نقشه‌های موجود و بازدید فیزیکی از محل، مسیر طراحی را مشخص کنیم. با داشتن مدرک مهندسی نفت، شب با لباس‌های خاکی از جنگ برگشته و صورت‌های سیاه و سوخته استتارشده به خانه برمی‌گشتیم. این وضعیت برای خانواده خیلی عجیب بود؛ اما شروع کار بود و توانستیم همه کوره‌های آجرپزی تهران را برای اولین‌بار به شبکه گاز وصل کنیم؛ البته این کار تقریبا یک سال طول کشید.یک روز با ماشین رفته بودم کنار یکی از این کوره‌هایی که تازه گازرسانی شده بود، با عجله فراوان از ماشین پیاده شدم و با شتاب خواستم به بالای یکی از این کوره‌ها بروم. روی زمین کنار کوره تا روی حوضچه، مخلوطی از سوخت مازوت یا چیزهای دیگر و خاک‌اره ریخته بود. من بدون توجه به وجود باتلاق سوخت کوره تا گردن به داخل آن فرو رفتم. تصور کنید پس از بیرون‌آمدن من به کمک کارگران کوره‌پزخانه، آقای مهندس شرکت گاز چه چهره مضحکی پیدا کرده بود. برای همین باعث خنده حاضران شده بودم. آن روز با خالی‌کردن یک بشکه نفت سفید روی من و لباس‌هایم تا حدودی مواد سوختی را شستند تا بتوانم سوار ماشین شده و برگردم. یادم نمی‌رود که مادرم می‌گفت آخر این چه مهندسی‌ای است که تو گرفتی «صبح مثل دسته‌گل بیرون می‌روی و شب مثل حاجی‌فیروز، سیاه و دودآلود به منزل می‌آیی».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.