|

تحلیل المانیتور درباره سومین اجلاس سران GECF

تجربه اوپک برای تقویت

شیوا سعیدی: در 23 نوامبر، هشت رئیس دولت از کشورهای روسیه، ونزوئلا، عراق، بولیوی، گینه استوایی، نیجریه، ترکمنستان و الجزایر در اجلاس مجمع کشورهای صادرکننده گاز تهران دور هم جمع شدند. هدف از این اجلاس ایجاد استراتژی برای همکاری میان کشورهای مجمع 14‌ساله کشورهای صادرکننده گاز یا GECF بود؛ کارتلی که قرار است یک سازمان بین‌المللی و معادل اوپک باشد.
در دو روزی که ایران سرگرم برگزاری هفدهمین اجلاس وزرای GECF بود، آذربایجان هم به عنوان عضو ناظر به این جمع پیوست. علاوه‌برآن رئیس‌جمهور ترکمنستان که کشورش نه عضو این سازمان بود و نه ناظر، به عنوان میهمان در این اجلاس حضور داشت. این در حالی است که قزاقستان، عراق، هلندري، نروژ، عمان و پرو اعضای ناظر GECF هستند. اعضا نیز شامل مصر، لیبی، قطر، ترینیداد‌و‌توباگو و امارات متحده عربی و البته ایران می‌شوند. این خود بر اهمیت سومین اجلاس رؤسای دولت GECF افزود.
در اجلاس 23 نوامبر که سومین گردهمایی رئیس دولت‌های کشورهای عضو محسوب می‌شد، هفت ناظر و 18 کشور عضو درباره آخرین تحولات، روندها و سیاست‌گذاری‌های مربوط با انرژی گفت‌وگو کردند. این رویداد در حقیقت تلاشی برای تحکیم و تأکید حمایت اعضا از اهداف GECF بود.
دوسوم ذخایر گاز در اختیار GECF
در مراسم افتتاحیه این اجلاس حسن روحانی، رئیس‌جمهوری ایران، تأکید کرد هدف این اجلاس، ارتقای منافع جمع و بهبود همکاری‌های فنی است که همه این موارد در یک بیانیه مشترک در جلسه وزرا تهیه شده بود و سپس در اجلاس رؤسای دولت‌ها امضا شد. در این بیانیه آمده است کشورهای ناظر و عضو درمجموع دوسوم ذخایر ثبت‌شده گاز طبیعی جهان را در اختیار دارند؛ همچنین در آن، گسترش روابط چندجانبه و تشویق به سرمایه‌گذاری مشترک در بخش گاز تشویق شده بود.
روحانی همچنین تصمیم ایران برای تضمین امنیت ذخایر انرژی جهان را بیان کرد و از میهمانان خواست تا سیاست‌هایی هماهنگ انتخاب کنند که سهم گاز طبیعی در سبد انرژی جهان را افزایش می‌دهد.
انرژی یا به بیان بهتر نفت، همیشه بخشی کلیدی از سیاست ایران در دهه‌های گذشته بوده است. به‌هرحال اکنون به نظر می‌رسد جمهوری اسلامی مشغول بازبینی و بررسی سیاست خود است و چنین به نظر می‌رسد که دولتمردان ایران قصد دارند صنعت گاز را جایگزین نفت کنند؛ به‌ویژه اکنون که بهای نفت به‌سرعت در حال سقوط است، این گمانه‌زنی معقولانه به نظر می‌رسد؛ البته باید اشاره کرد که ایران در سال‌های گذشته نتوانسته به اندازه قطر از منطقه «پارس‌جنوبی/ گنبد شمالی» استخراج کند. این منطقه بزرگ‌ترین مخزن گاز طبیعی جهان است که در خلیج‌فارس قرار دارد و میان ایران و قطر مشترک است. دلیل عقب‌ماندن ایران از قطر را می‌توان مدیریت نادرست بخش اقتصاد کلان و فشارهای خارجی دانست که یکی از آنها تحریم‌های بین‌المللی بود.
در حقیقت مقامات ارشد ایران معتقدند ایران باید نقشی تعیین‌کننده در تجارت جهانی گاز داشته باشد. وجود ذخایری بیش از 33 هزار میلیارد متر مکعب در این دیدگاه تأثیرگذار بوده است. در همین راستا ایران امیدوار است تولید گاز طبیعی خود را تا مارس 2021 میلادی به 1.3 میلیارد متر مکعب برساند؛ بنابراین اجلاس گاز فرصتی ایده‌آل برای تهران بود تا برنامه‌های توسعه انرژی خود را به سرمایه‌گذاران جهانی نشان دهد که البته در موقعیت مناسبی هم برگزار شد؛ یعنی در آستانه لغو تحریم‌های اقتصادی علیه ایران.
تلاش دسته‌جمعی برای تثبیت قیمت‌ها
اجلاس گاز همچنین پیامی را برای بیست‌و‌یکمین اجلاس CUP که در پاریس برگزار می‌شد، ارسال کرد. رئیس‌جمهور ایران 196 کشور عضو این اجلاس را به شرکت در رویداد پاریس دعوت کرد تا از یک منبع پاک انرژی یعنی گاز طبیعی استفاده کنند. به گفته او این منبع انرژی، ذخایر عظیمی را در آینده در اختیار بشر خواهد گذاشت.
هدف دیگر GECF که شاید بتوان آن را مهم‌ترین هدف این اجلاس نیز به حساب آورد، تشویق کشورهای عضو برای کمک به تثبیت قیمت گاز طبیعی در بازارهای جهانی بود. محمد البوهاری، رئیس‌جمهوری نیجریه، در این اجلاس از رهبران GECF خواست تا یک سازوکار قیمت‌گذاری ماندگار در بازارهای بین‌المللی گاز تعریف کنند که سرمایه‌گذاری در پروژه‌های کنونی و آتی این سوخت را تضمین کند. اعضای دیگر این کارتل نیز همین عقیده را داشتند؛ ازجمله فتحی المجبوری، وزیر آموزش لیبی که درباره تأثیرات نوسان بازار بر اقتصاد کشورهای عضو GECF هشدار داد و خواستار تلاشی جمعی برای تثبیت بازار جهانی شد.
به‌هرحال با وجود امیدهای بسیار برای آنکه GECF بتواند نقشی سامانمند و مشابه اوپک در فرایند قیمت‌گذاری داشته باشد، اما این سازمان فقط می‌تواند قیمت گاز طبیعی مایع را به نحو تأثیرگذاری تعیین کند؛ زیرا فقط نوع محصول گازی است که در تانکرها حمل می‌شود؛ بنابراین شامل قراردادهای کوتاه‌مدت می‌شود. در حقیقت پرمصرف‌ترین محصول گازی (گاز طبیعی فشرده) از طریق خط لوله ارسال می‌شود که اصولا وابسته به سرمایه‌گذاری‌های بلند‌مدت است؛ به‌همین‌دلیل فرایند قیمت‌گذاری برای گاز طبیعی برخلاف نفت تحت ‌تأثیر مذاکرات دوطرفه میان خریدار و فروشنده در کوتاه‌مدت است. به‌هرحال این امر ممکن است در بلندمدت روی صادرات گاز تأثیرگذار باشد؛ زیرا شرکت‌کنندگان در اجلاس تهران تعهد کردند تا همکاری‌های فنی و سرمایه‌گذاری در پروژه‌های مشترک را ارتقا دهند. این موارد شامل اقداماتی است که به افزایش ذخایر در طول سالیان منجر خواهد شد. به‌هرحال برخی معتقدند این سازمان گازی مشابه اوپک شکست خواهد خورد؛ زیرا همکاری منطقه‌ای یا بین‌المللی میان صادرکنندگان گاز شاید آن‌چنان تأثیرگذار نباشند. شاید خوش‌بینی اعضای GECF درباره آینده این کارتل از همان اجلاس‌های اول و دوم به وجود آمد که در آن فقط شش رئیس دولت حاضر شدند و اکنون تعدادشان به هشت رئیس دولت رسیده است. علاوه‌برآن اگر GECF نتواند یک سیاست قیمت‌گذاری تثبیت کند، حتما تبادل کارشناسی و دانش را میان کشورهای عضو ترویج خواهد داد. با توجه به افزایش تقاضا برای انرژی که از زغال‌سنگ و نفت پاک‌تر باشد و حمل‌و‌نقل و ذخیره آن نیز آسان‌تر، این شرایط برد دوطرفه را برای صادرکنندگان و مصرف‌کنندگان ایجاد می‌کند

شیوا سعیدی: در 23 نوامبر، هشت رئیس دولت از کشورهای روسیه، ونزوئلا، عراق، بولیوی، گینه استوایی، نیجریه، ترکمنستان و الجزایر در اجلاس مجمع کشورهای صادرکننده گاز تهران دور هم جمع شدند. هدف از این اجلاس ایجاد استراتژی برای همکاری میان کشورهای مجمع 14‌ساله کشورهای صادرکننده گاز یا GECF بود؛ کارتلی که قرار است یک سازمان بین‌المللی و معادل اوپک باشد.
در دو روزی که ایران سرگرم برگزاری هفدهمین اجلاس وزرای GECF بود، آذربایجان هم به عنوان عضو ناظر به این جمع پیوست. علاوه‌برآن رئیس‌جمهور ترکمنستان که کشورش نه عضو این سازمان بود و نه ناظر، به عنوان میهمان در این اجلاس حضور داشت. این در حالی است که قزاقستان، عراق، هلندري، نروژ، عمان و پرو اعضای ناظر GECF هستند. اعضا نیز شامل مصر، لیبی، قطر، ترینیداد‌و‌توباگو و امارات متحده عربی و البته ایران می‌شوند. این خود بر اهمیت سومین اجلاس رؤسای دولت GECF افزود.
در اجلاس 23 نوامبر که سومین گردهمایی رئیس دولت‌های کشورهای عضو محسوب می‌شد، هفت ناظر و 18 کشور عضو درباره آخرین تحولات، روندها و سیاست‌گذاری‌های مربوط با انرژی گفت‌وگو کردند. این رویداد در حقیقت تلاشی برای تحکیم و تأکید حمایت اعضا از اهداف GECF بود.
دوسوم ذخایر گاز در اختیار GECF
در مراسم افتتاحیه این اجلاس حسن روحانی، رئیس‌جمهوری ایران، تأکید کرد هدف این اجلاس، ارتقای منافع جمع و بهبود همکاری‌های فنی است که همه این موارد در یک بیانیه مشترک در جلسه وزرا تهیه شده بود و سپس در اجلاس رؤسای دولت‌ها امضا شد. در این بیانیه آمده است کشورهای ناظر و عضو درمجموع دوسوم ذخایر ثبت‌شده گاز طبیعی جهان را در اختیار دارند؛ همچنین در آن، گسترش روابط چندجانبه و تشویق به سرمایه‌گذاری مشترک در بخش گاز تشویق شده بود.
روحانی همچنین تصمیم ایران برای تضمین امنیت ذخایر انرژی جهان را بیان کرد و از میهمانان خواست تا سیاست‌هایی هماهنگ انتخاب کنند که سهم گاز طبیعی در سبد انرژی جهان را افزایش می‌دهد.
انرژی یا به بیان بهتر نفت، همیشه بخشی کلیدی از سیاست ایران در دهه‌های گذشته بوده است. به‌هرحال اکنون به نظر می‌رسد جمهوری اسلامی مشغول بازبینی و بررسی سیاست خود است و چنین به نظر می‌رسد که دولتمردان ایران قصد دارند صنعت گاز را جایگزین نفت کنند؛ به‌ویژه اکنون که بهای نفت به‌سرعت در حال سقوط است، این گمانه‌زنی معقولانه به نظر می‌رسد؛ البته باید اشاره کرد که ایران در سال‌های گذشته نتوانسته به اندازه قطر از منطقه «پارس‌جنوبی/ گنبد شمالی» استخراج کند. این منطقه بزرگ‌ترین مخزن گاز طبیعی جهان است که در خلیج‌فارس قرار دارد و میان ایران و قطر مشترک است. دلیل عقب‌ماندن ایران از قطر را می‌توان مدیریت نادرست بخش اقتصاد کلان و فشارهای خارجی دانست که یکی از آنها تحریم‌های بین‌المللی بود.
در حقیقت مقامات ارشد ایران معتقدند ایران باید نقشی تعیین‌کننده در تجارت جهانی گاز داشته باشد. وجود ذخایری بیش از 33 هزار میلیارد متر مکعب در این دیدگاه تأثیرگذار بوده است. در همین راستا ایران امیدوار است تولید گاز طبیعی خود را تا مارس 2021 میلادی به 1.3 میلیارد متر مکعب برساند؛ بنابراین اجلاس گاز فرصتی ایده‌آل برای تهران بود تا برنامه‌های توسعه انرژی خود را به سرمایه‌گذاران جهانی نشان دهد که البته در موقعیت مناسبی هم برگزار شد؛ یعنی در آستانه لغو تحریم‌های اقتصادی علیه ایران.
تلاش دسته‌جمعی برای تثبیت قیمت‌ها
اجلاس گاز همچنین پیامی را برای بیست‌و‌یکمین اجلاس CUP که در پاریس برگزار می‌شد، ارسال کرد. رئیس‌جمهور ایران 196 کشور عضو این اجلاس را به شرکت در رویداد پاریس دعوت کرد تا از یک منبع پاک انرژی یعنی گاز طبیعی استفاده کنند. به گفته او این منبع انرژی، ذخایر عظیمی را در آینده در اختیار بشر خواهد گذاشت.
هدف دیگر GECF که شاید بتوان آن را مهم‌ترین هدف این اجلاس نیز به حساب آورد، تشویق کشورهای عضو برای کمک به تثبیت قیمت گاز طبیعی در بازارهای جهانی بود. محمد البوهاری، رئیس‌جمهوری نیجریه، در این اجلاس از رهبران GECF خواست تا یک سازوکار قیمت‌گذاری ماندگار در بازارهای بین‌المللی گاز تعریف کنند که سرمایه‌گذاری در پروژه‌های کنونی و آتی این سوخت را تضمین کند. اعضای دیگر این کارتل نیز همین عقیده را داشتند؛ ازجمله فتحی المجبوری، وزیر آموزش لیبی که درباره تأثیرات نوسان بازار بر اقتصاد کشورهای عضو GECF هشدار داد و خواستار تلاشی جمعی برای تثبیت بازار جهانی شد.
به‌هرحال با وجود امیدهای بسیار برای آنکه GECF بتواند نقشی سامانمند و مشابه اوپک در فرایند قیمت‌گذاری داشته باشد، اما این سازمان فقط می‌تواند قیمت گاز طبیعی مایع را به نحو تأثیرگذاری تعیین کند؛ زیرا فقط نوع محصول گازی است که در تانکرها حمل می‌شود؛ بنابراین شامل قراردادهای کوتاه‌مدت می‌شود. در حقیقت پرمصرف‌ترین محصول گازی (گاز طبیعی فشرده) از طریق خط لوله ارسال می‌شود که اصولا وابسته به سرمایه‌گذاری‌های بلند‌مدت است؛ به‌همین‌دلیل فرایند قیمت‌گذاری برای گاز طبیعی برخلاف نفت تحت ‌تأثیر مذاکرات دوطرفه میان خریدار و فروشنده در کوتاه‌مدت است. به‌هرحال این امر ممکن است در بلندمدت روی صادرات گاز تأثیرگذار باشد؛ زیرا شرکت‌کنندگان در اجلاس تهران تعهد کردند تا همکاری‌های فنی و سرمایه‌گذاری در پروژه‌های مشترک را ارتقا دهند. این موارد شامل اقداماتی است که به افزایش ذخایر در طول سالیان منجر خواهد شد. به‌هرحال برخی معتقدند این سازمان گازی مشابه اوپک شکست خواهد خورد؛ زیرا همکاری منطقه‌ای یا بین‌المللی میان صادرکنندگان گاز شاید آن‌چنان تأثیرگذار نباشند. شاید خوش‌بینی اعضای GECF درباره آینده این کارتل از همان اجلاس‌های اول و دوم به وجود آمد که در آن فقط شش رئیس دولت حاضر شدند و اکنون تعدادشان به هشت رئیس دولت رسیده است. علاوه‌برآن اگر GECF نتواند یک سیاست قیمت‌گذاری تثبیت کند، حتما تبادل کارشناسی و دانش را میان کشورهای عضو ترویج خواهد داد. با توجه به افزایش تقاضا برای انرژی که از زغال‌سنگ و نفت پاک‌تر باشد و حمل‌و‌نقل و ذخیره آن نیز آسان‌تر، این شرایط برد دوطرفه را برای صادرکنندگان و مصرف‌کنندگان ایجاد می‌کند

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.