رئیس کمیسیون انرژی مجلس:
سلب خودسرانه مالکیت سرمایهگذاران
حسین قدیمی: علی مروی، رئیس کمیسیون انرژی مجلس، در پاسخ به سؤالات «شرق» درباره توسعه در حوزه گاز، از این حوزه به عنوان یکی از ظرفیتهای مهم کشور برای توسعه روابط با همسایگان و افزایش شرکای منطقهای یاد میکند. او درباره ظرفیتهای این حوزه میگوید: «در اوج تحریمهای کشورمان توسط غرب، هیچگاه پرداختهای ترکیه بابت صادرات گاز ما به کشورشان قطع نشد». مروی در این گفتوگو همچنین به تشریح برخی از اقدامات مجلس برای توسعه حوزه گاز پرداخته است.
توسعه گاز که عملا از سه دهه قبل آغاز شده است ضریب نفوذ این انرژی را بهشدت افزایش داده، بهطوریکه امروز 70 درصد از انرژي كل كشور از گاز تأمين ميشود؟ آيا به عقیده شما برنامهریزی برای داشتن این میزان استفاده داخلی از منابع گاز سیاستگذاری صحیحی بوده است؟
استفاده از گاز به عنوان یک حامل انرژی و زیرساخت توسعه در کشور برای استفاده حداکثری مردم از این نعمت الهی، سیاست درستی بود که با افزایش ذخایر گازی کشور، مورد توجه قرار گرفت؛ چراکه ازیکسو افزایش ضریب نفوذ گاز در کل کشور، باعث ارتقای شاخصهای زندگی مردم، افزایش رفاه و تحقق شعارهای انقلاب در رفع فقر و تبعیض میشد و ازسویدیگر با گسترش خطوط انتقال گاز، زمینه افزایش اشتغال با احداث مجتمعهای پتروشیمی گازی و تأسیس مجتمعهای صنعتی امکانپذیر میشد.
در ادامه توجه به چند آمار مهم ضروری به نظر میرسد. کشور ما براساس آخرین برآوردهایی که صورت گرفته با 34 تریلیون مترمکعب ذخایر گازی که معادل 18درصد ذخایر گاز دنیاست، اولین کشور از این حیث در جهان به شمار میرود اما از نظر تولید گاز با اختلاف بسیار زیادی نسبت به آمریکا که با 728 میلیارد مترمکعب تولید در جایگاه نخست قرار دارد و بعد از روسیه و قطر، با 172.6 میلیارد مترمکعب، جایگاه چهارم را دارد.
مشاهده میکنید که هنوز ظرفیت بسیار زیادی برای کار وجود دارد. تولید گاز در کشور ما نسبت به ذخایر بسیار غنیای که در اختیار داریم و در مقایسه با سایر کشورها، بسیار پایین است. حتی از کشور قطر که در میدان پارس جنوبی با ما مشترک است، عقب افتادهایم.
برای اینکه بتوانیم از ظرفیتهای بالقوهمان به شکل مطلوبی استفاده کنیم و در مسیر اقتصاد مقاومتی که مورد تأکید مقام معظم رهبری است و رسیدن به افق چشمانداز 1404 گام برداریم، باید برای توسعه سرمایهگذاری در جهت افزایش تولید، تلاش بیوقفهای داشته باشیم، خصوصا در توسعه میادین مشترک.
يكي از انتقادات در توسعه گاز، انجام لولهكشي به روستاها و نقاط دورافتاده با هزينههاي بسيار بالاست. آيا اين نقد به ساختار توسعه گاز وارد است؟
دولت موظف است نیاز مردم به حاملهای انرژی را برآورده کند. هرکدام از حاملهای انرژی هم مزایا و معایبی دارند. کارشناسان امر با بررسیهایی که انجام دادهاند - چه از حیث ارزش حرارتی، چه از جهت کاهش آلودگی محیطِزیست و چه از نظر قیمت - گاز طبیعی را یکی از بهترین گزینهها دانستهاند. سوختهای مایع، هم آلودگی بیشتری دارند و هم قیمتشان بالاتر است. استفاده از برق برای مصارف حرارتی هم بههیچعنوان بهصرفه نیست. ضمنا با گسترش شبکه انتقال گاز، یکی از زیرساختهای مهم توسعه، در اقصا نقاط کشور فراهم شده است.
چرا با وجود آنکه سالهاست سیاست جایگزینی «ال.پی.جی» و «سی.ان.جی» جزء اهداف بخش گاز مطرح میشود ولی تا امروز این هدف رنگ تحقق نگرفته است؟ موانع اجرای این سیاست چیست؟
تنوعبخشی به سبد سوخت کشور یکی از اهداف اقتصاد مقاومتی در بخش انرژی است. از زمان شروع طرح «سی.ان.جی» تاکنون بیش از سه میلیون خودروی دوگانهسوز در کشور تولید شده که حدود 25 درصد از سبد سوخت کشور توسط آنها مصرف میشود و این به معنای تحقق سیاستهای دولت است. حتی برخی از کارشناسان عقیده دارند در توسعه «سی.ان.جی» در کشور زیادهروی شده، که ما چنین اعتقادی نداریم و معتقدیم گاز طبیعی منبعی در دسترس و پاک است که باید به بهترین نحو از آن استفاده شود.
البته درخصوص سوخت «ال.پی.جی»، یک دوره زمانی توسعه خوبی داشت اما بنا به دلایلی متوقف شد اما اکنون به نظر میرسد با توجه به افت قیمت جهانی «ال.پی.جی» در این سالها و ارزش حرارتی بالای آن و سایر مزایای این نوع سوخت، باید برنامه جدیدی برای افزایش سهم آن در سبد سوخت کشور تهیه شود.
یکی از این تغییر رویکردها شاید ترك مصرف گاز به مدت 10 سال و استفاده از آن براي افزايش فشار چاههاي نفتي است تا بازدهي توليد و صادرات نفت را بهويژه در دورههاي رشد قيمت نفت افزايش دهيم. شما اين سياست را چطور ارزيابي ميكنيد؟
با توجه به سرمایهگذاریهای زیادی که برای توسعه شبکه گازرسانی در کشور انجام شده و برنامهریزیهایی که براساس این زیرساخت در سراسر کشور صورت گرفته، این اقدام امکانپذیر نیست. البته سؤال شما با فرض قیمت بالای نفت مطرح شده که فعلا محقق نیست و شاید تا چند سال آینده هم محقق نشود.
از طرفی با توجه به ذخایر فراوانی که در کشور وجود دارد، بهترین اقدام افزایش سرمایهگذاری و توسعه ظرفیت تولید گاز است، نه ایجاد محدودیت در مصرف و افزایش فشار بر مردم. البته برای تزریق گاز به چاههای نفت و همچنین صادرات گاز، اهمیت ویژهای قائل هستیم که اکنون در حد امکان انجام میشود و با افزایش تولید، توسعه خواهد یافت.
درباره صادرات گاز بحثهای بسیاری وجود دارد. اینکه با وجود دراختيارداشتن 17 درصد از ذخاير، فقط پنج درصد توليد جهان را در اختيار داريم نخستین چالش مطرح شده در بخش است. دليل توفيق نداشتن در بهرهبرداری از 70 درصد ذخاير چيست؟
متأسفانه برای سرمایهگذاری در این بخش خصوصا در سالهای اخیر، با کمبودهای زیادی مواجه بودیم. کمبود منابع داخلی برای افزایش سرمایهگذاریها و نبود امکان سرمایهگذاری خارجی باعث شد آنطور که باید در این حوزه رشد نداشته باشیم. البته با رفع تحریمها و طراحی مدل جدید قراردادهای نفتی، امیدواریم تحرکات خوبی در بخش نفت و گاز به وجود بیاید. برای افزایش صادرات گاز، بحث توسعه ظرفیت «ال.ان.جی» خصوصا در پارس جنوبی و احداث خط لوله صلح بین ایران و پاکستان و هند، همچنین احداث خط لوله صادرات گاز ایران به عراق در بصره و اخیرا هم قراردادی که برای صادرات گاز به عمان بسته شده، ظرفیتهای خوبی هستند که برای محققشدن آنها باید تلاش جدی و سرمایهگذاری مناسب صورت گیرد.
امروز بسیاری از کشورها به دلیل سهمگیری بالا از بازارهای جهانی توانستهاند برای خود حاشیه امن ایجاد کنند تا در مواقع بحران مانند تحریمها کشورها قادر به بستن درهای خود به روی آنها نباشند؛ چرا با وجود دراختیارداشتن بزرگترین منابع گاز جهان، ما از این ویژگی کمتر بهره بردهایم؟
یکی از نقاط ضعف ما، استفادهنکردن از ظرفیتهای داخلی برای توسعه و تحکیم روابط با کشورهای دیگر است. در سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی هم بر این امر تأکید شده که با افزایش مبادلات با همسایگان و سایر کشورها، شرکای راهبردی برای خود بسازیم. گاز هم برای این منظور بهترین وسیله است. کشورها به دنبال یک منبع انرژی پایدار هستند و ایران هم از این حیث غنیترین منابع را در اختیار دارد.
بهعنوانمثال در اوج تحریمهای کشورمان توسط غرب، هیچگاه پرداختهای ترکیه بابت صادرات گاز ما به کشورشان قطع نشد.
چرا در اين صنعت مهم در بحث استفاده از فناوريهاي روز بهويژه در بخش پالايش و كاهش فلر نتوانستهايم توفيق مطلوب به دست آوريم؟
در بحث کاهش سوزاندن گاز فلر در پالایشگاهها، تلاشهای زیادی صورت گرفته. توسط مجلس بندی در قانون بودجه سال 91 به تصویب رسید که برای حذف این گازهای آلاینده تسهیلاتی ارائه شده بود. وزارت نفت هم سال گذشته در قالب یک مزایده، فلرهای موجود در کشور را برای سرمایهگذاری و تبدیل آنها به برق یا گاز شیرین، به مزایده گذاشت که بنا به دلایلی با استقبال روبهرو نشد. برای کاهش فلرها و توجه به حفظ محیطزیست و سلامت مردمی که در اطراف این مجموعهها زندگی میکنند، دولت باید به طور جدی وارد صحنه شود، سرمایهگذاران زیادی حاضرند تا برای تبدیل گاز فلرها فعالیت کنند.
سلب مالکیت خودسرانه سرمایهگذاران خارجی در دولت گذشته و ناتوانی سرمایهگذاران داخلی به دلیل داشتن هزینه ثابت این صنعت، چشمانداز مناسبی را پیشِروی اقتصاد ایران ندارد. موضع كميسيون انرژي مجلس دراینخصوص يعني ايجاد زمينه جذب سرمايهگذاري مستقيم خارجي و نهفقط در صنعت گاز چیست؟
برای حضور سرمایهگذاران خارجی در کشور، تحریم، بزرگترین مانعی بود که وجود داشت. با رفع تحریمها، اکنون باید برای تسهیل شرایط و کمک به سرمایهگذاران تلاش جدی به عمل آید. ما در کمیسیون آمادگی لازم برای کاهش مشکلات سرمایهگذاران و نظارت دقیق و پیگیری برای اجرای صحیح قانون را داریم.
چه قوانين و مقررات پشتيبان و حمايتكنندهاي در مجلس درباره صنعت گاز در دستور كار است؟
مهمترین قانونی که دراینخصوص به تصویب مجلس رسید بند «ق» تبصره 2 بودجه سال 93 و ماده 12 قانون رفع موانع تولید بود که تا سقف صد میلیارد دلار تسهیلات برای پروژههای بهینهسازی و پروژههایی از قبیل گازرسانی به روستاها در اختیار قرار میدهد.
البته بحث قراردادهای جدید نفتی که تسهیلکننده ورود سرمایهگذاران خارجی به کشور خواهد بود، هم از موضوعاتی است که مجلس بر آن نظارت جدی دارد.
موضوع مهم خوراک گاز پتروشیمیها هم از موضوعاتی بود که مجلس به آن ورود کرد و در بودجه سال 94 برای شفافیت و تسهیل امور، فرمولی را برای تعیین قیمت خوراک این پتروشیمیها اعلام کرد.
لوایحی هم که اکنون در دست بررسی است مانند لایحه بودجه سال 95 و برنامه ششم توسعه، با رویکرد افزایش سهم سرمایهگذاری در بخش نفت و گاز برای رسیدن به اهداف اقتصاد مقاومتی و افق چشمانداز 1404، انشاءالله تصویب خواهند شد.
حسین قدیمی: علی مروی، رئیس کمیسیون انرژی مجلس، در پاسخ به سؤالات «شرق» درباره توسعه در حوزه گاز، از این حوزه به عنوان یکی از ظرفیتهای مهم کشور برای توسعه روابط با همسایگان و افزایش شرکای منطقهای یاد میکند. او درباره ظرفیتهای این حوزه میگوید: «در اوج تحریمهای کشورمان توسط غرب، هیچگاه پرداختهای ترکیه بابت صادرات گاز ما به کشورشان قطع نشد». مروی در این گفتوگو همچنین به تشریح برخی از اقدامات مجلس برای توسعه حوزه گاز پرداخته است.
توسعه گاز که عملا از سه دهه قبل آغاز شده است ضریب نفوذ این انرژی را بهشدت افزایش داده، بهطوریکه امروز 70 درصد از انرژي كل كشور از گاز تأمين ميشود؟ آيا به عقیده شما برنامهریزی برای داشتن این میزان استفاده داخلی از منابع گاز سیاستگذاری صحیحی بوده است؟
استفاده از گاز به عنوان یک حامل انرژی و زیرساخت توسعه در کشور برای استفاده حداکثری مردم از این نعمت الهی، سیاست درستی بود که با افزایش ذخایر گازی کشور، مورد توجه قرار گرفت؛ چراکه ازیکسو افزایش ضریب نفوذ گاز در کل کشور، باعث ارتقای شاخصهای زندگی مردم، افزایش رفاه و تحقق شعارهای انقلاب در رفع فقر و تبعیض میشد و ازسویدیگر با گسترش خطوط انتقال گاز، زمینه افزایش اشتغال با احداث مجتمعهای پتروشیمی گازی و تأسیس مجتمعهای صنعتی امکانپذیر میشد.
در ادامه توجه به چند آمار مهم ضروری به نظر میرسد. کشور ما براساس آخرین برآوردهایی که صورت گرفته با 34 تریلیون مترمکعب ذخایر گازی که معادل 18درصد ذخایر گاز دنیاست، اولین کشور از این حیث در جهان به شمار میرود اما از نظر تولید گاز با اختلاف بسیار زیادی نسبت به آمریکا که با 728 میلیارد مترمکعب تولید در جایگاه نخست قرار دارد و بعد از روسیه و قطر، با 172.6 میلیارد مترمکعب، جایگاه چهارم را دارد.
مشاهده میکنید که هنوز ظرفیت بسیار زیادی برای کار وجود دارد. تولید گاز در کشور ما نسبت به ذخایر بسیار غنیای که در اختیار داریم و در مقایسه با سایر کشورها، بسیار پایین است. حتی از کشور قطر که در میدان پارس جنوبی با ما مشترک است، عقب افتادهایم.
برای اینکه بتوانیم از ظرفیتهای بالقوهمان به شکل مطلوبی استفاده کنیم و در مسیر اقتصاد مقاومتی که مورد تأکید مقام معظم رهبری است و رسیدن به افق چشمانداز 1404 گام برداریم، باید برای توسعه سرمایهگذاری در جهت افزایش تولید، تلاش بیوقفهای داشته باشیم، خصوصا در توسعه میادین مشترک.
يكي از انتقادات در توسعه گاز، انجام لولهكشي به روستاها و نقاط دورافتاده با هزينههاي بسيار بالاست. آيا اين نقد به ساختار توسعه گاز وارد است؟
دولت موظف است نیاز مردم به حاملهای انرژی را برآورده کند. هرکدام از حاملهای انرژی هم مزایا و معایبی دارند. کارشناسان امر با بررسیهایی که انجام دادهاند - چه از حیث ارزش حرارتی، چه از جهت کاهش آلودگی محیطِزیست و چه از نظر قیمت - گاز طبیعی را یکی از بهترین گزینهها دانستهاند. سوختهای مایع، هم آلودگی بیشتری دارند و هم قیمتشان بالاتر است. استفاده از برق برای مصارف حرارتی هم بههیچعنوان بهصرفه نیست. ضمنا با گسترش شبکه انتقال گاز، یکی از زیرساختهای مهم توسعه، در اقصا نقاط کشور فراهم شده است.
چرا با وجود آنکه سالهاست سیاست جایگزینی «ال.پی.جی» و «سی.ان.جی» جزء اهداف بخش گاز مطرح میشود ولی تا امروز این هدف رنگ تحقق نگرفته است؟ موانع اجرای این سیاست چیست؟
تنوعبخشی به سبد سوخت کشور یکی از اهداف اقتصاد مقاومتی در بخش انرژی است. از زمان شروع طرح «سی.ان.جی» تاکنون بیش از سه میلیون خودروی دوگانهسوز در کشور تولید شده که حدود 25 درصد از سبد سوخت کشور توسط آنها مصرف میشود و این به معنای تحقق سیاستهای دولت است. حتی برخی از کارشناسان عقیده دارند در توسعه «سی.ان.جی» در کشور زیادهروی شده، که ما چنین اعتقادی نداریم و معتقدیم گاز طبیعی منبعی در دسترس و پاک است که باید به بهترین نحو از آن استفاده شود.
البته درخصوص سوخت «ال.پی.جی»، یک دوره زمانی توسعه خوبی داشت اما بنا به دلایلی متوقف شد اما اکنون به نظر میرسد با توجه به افت قیمت جهانی «ال.پی.جی» در این سالها و ارزش حرارتی بالای آن و سایر مزایای این نوع سوخت، باید برنامه جدیدی برای افزایش سهم آن در سبد سوخت کشور تهیه شود.
یکی از این تغییر رویکردها شاید ترك مصرف گاز به مدت 10 سال و استفاده از آن براي افزايش فشار چاههاي نفتي است تا بازدهي توليد و صادرات نفت را بهويژه در دورههاي رشد قيمت نفت افزايش دهيم. شما اين سياست را چطور ارزيابي ميكنيد؟
با توجه به سرمایهگذاریهای زیادی که برای توسعه شبکه گازرسانی در کشور انجام شده و برنامهریزیهایی که براساس این زیرساخت در سراسر کشور صورت گرفته، این اقدام امکانپذیر نیست. البته سؤال شما با فرض قیمت بالای نفت مطرح شده که فعلا محقق نیست و شاید تا چند سال آینده هم محقق نشود.
از طرفی با توجه به ذخایر فراوانی که در کشور وجود دارد، بهترین اقدام افزایش سرمایهگذاری و توسعه ظرفیت تولید گاز است، نه ایجاد محدودیت در مصرف و افزایش فشار بر مردم. البته برای تزریق گاز به چاههای نفت و همچنین صادرات گاز، اهمیت ویژهای قائل هستیم که اکنون در حد امکان انجام میشود و با افزایش تولید، توسعه خواهد یافت.
درباره صادرات گاز بحثهای بسیاری وجود دارد. اینکه با وجود دراختيارداشتن 17 درصد از ذخاير، فقط پنج درصد توليد جهان را در اختيار داريم نخستین چالش مطرح شده در بخش است. دليل توفيق نداشتن در بهرهبرداری از 70 درصد ذخاير چيست؟
متأسفانه برای سرمایهگذاری در این بخش خصوصا در سالهای اخیر، با کمبودهای زیادی مواجه بودیم. کمبود منابع داخلی برای افزایش سرمایهگذاریها و نبود امکان سرمایهگذاری خارجی باعث شد آنطور که باید در این حوزه رشد نداشته باشیم. البته با رفع تحریمها و طراحی مدل جدید قراردادهای نفتی، امیدواریم تحرکات خوبی در بخش نفت و گاز به وجود بیاید. برای افزایش صادرات گاز، بحث توسعه ظرفیت «ال.ان.جی» خصوصا در پارس جنوبی و احداث خط لوله صلح بین ایران و پاکستان و هند، همچنین احداث خط لوله صادرات گاز ایران به عراق در بصره و اخیرا هم قراردادی که برای صادرات گاز به عمان بسته شده، ظرفیتهای خوبی هستند که برای محققشدن آنها باید تلاش جدی و سرمایهگذاری مناسب صورت گیرد.
امروز بسیاری از کشورها به دلیل سهمگیری بالا از بازارهای جهانی توانستهاند برای خود حاشیه امن ایجاد کنند تا در مواقع بحران مانند تحریمها کشورها قادر به بستن درهای خود به روی آنها نباشند؛ چرا با وجود دراختیارداشتن بزرگترین منابع گاز جهان، ما از این ویژگی کمتر بهره بردهایم؟
یکی از نقاط ضعف ما، استفادهنکردن از ظرفیتهای داخلی برای توسعه و تحکیم روابط با کشورهای دیگر است. در سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی هم بر این امر تأکید شده که با افزایش مبادلات با همسایگان و سایر کشورها، شرکای راهبردی برای خود بسازیم. گاز هم برای این منظور بهترین وسیله است. کشورها به دنبال یک منبع انرژی پایدار هستند و ایران هم از این حیث غنیترین منابع را در اختیار دارد.
بهعنوانمثال در اوج تحریمهای کشورمان توسط غرب، هیچگاه پرداختهای ترکیه بابت صادرات گاز ما به کشورشان قطع نشد.
چرا در اين صنعت مهم در بحث استفاده از فناوريهاي روز بهويژه در بخش پالايش و كاهش فلر نتوانستهايم توفيق مطلوب به دست آوريم؟
در بحث کاهش سوزاندن گاز فلر در پالایشگاهها، تلاشهای زیادی صورت گرفته. توسط مجلس بندی در قانون بودجه سال 91 به تصویب رسید که برای حذف این گازهای آلاینده تسهیلاتی ارائه شده بود. وزارت نفت هم سال گذشته در قالب یک مزایده، فلرهای موجود در کشور را برای سرمایهگذاری و تبدیل آنها به برق یا گاز شیرین، به مزایده گذاشت که بنا به دلایلی با استقبال روبهرو نشد. برای کاهش فلرها و توجه به حفظ محیطزیست و سلامت مردمی که در اطراف این مجموعهها زندگی میکنند، دولت باید به طور جدی وارد صحنه شود، سرمایهگذاران زیادی حاضرند تا برای تبدیل گاز فلرها فعالیت کنند.
سلب مالکیت خودسرانه سرمایهگذاران خارجی در دولت گذشته و ناتوانی سرمایهگذاران داخلی به دلیل داشتن هزینه ثابت این صنعت، چشمانداز مناسبی را پیشِروی اقتصاد ایران ندارد. موضع كميسيون انرژي مجلس دراینخصوص يعني ايجاد زمينه جذب سرمايهگذاري مستقيم خارجي و نهفقط در صنعت گاز چیست؟
برای حضور سرمایهگذاران خارجی در کشور، تحریم، بزرگترین مانعی بود که وجود داشت. با رفع تحریمها، اکنون باید برای تسهیل شرایط و کمک به سرمایهگذاران تلاش جدی به عمل آید. ما در کمیسیون آمادگی لازم برای کاهش مشکلات سرمایهگذاران و نظارت دقیق و پیگیری برای اجرای صحیح قانون را داریم.
چه قوانين و مقررات پشتيبان و حمايتكنندهاي در مجلس درباره صنعت گاز در دستور كار است؟
مهمترین قانونی که دراینخصوص به تصویب مجلس رسید بند «ق» تبصره 2 بودجه سال 93 و ماده 12 قانون رفع موانع تولید بود که تا سقف صد میلیارد دلار تسهیلات برای پروژههای بهینهسازی و پروژههایی از قبیل گازرسانی به روستاها در اختیار قرار میدهد.
البته بحث قراردادهای جدید نفتی که تسهیلکننده ورود سرمایهگذاران خارجی به کشور خواهد بود، هم از موضوعاتی است که مجلس بر آن نظارت جدی دارد.
موضوع مهم خوراک گاز پتروشیمیها هم از موضوعاتی بود که مجلس به آن ورود کرد و در بودجه سال 94 برای شفافیت و تسهیل امور، فرمولی را برای تعیین قیمت خوراک این پتروشیمیها اعلام کرد.
لوایحی هم که اکنون در دست بررسی است مانند لایحه بودجه سال 95 و برنامه ششم توسعه، با رویکرد افزایش سهم سرمایهگذاری در بخش نفت و گاز برای رسیدن به اهداف اقتصاد مقاومتی و افق چشمانداز 1404، انشاءالله تصویب خواهند شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.