ICT و تحقق عدالت آموزشی
سید مهدی شاهچراغ.معاون جامعه تعلیم و تربیت انارستان
زمانی که واژه «عدالت آموزشی» را میشنویم، معمولا اولین چیزی که به ذهنمان میرسد، «ایجاد برابری» و «رفع فقر افراد محروم از آموزش» است. با وجود آنکه برابری و رفع فقر، مفهوم بسیار شایستهای است؛ اما این تنها بخشی از تحقق عدالت است. «عدالت» مفهومی والاتر دارد و آن اینکه هرچیزی باید در جایگاه خود قرار گیرد. برای فهم بهتر این مفهوم، لازم است به نکات مهمی اشاره کرد: نخست آنکه «عدالت آموزشی» یعنی سرمایههای گزافی که هرساله در آموزش کودکان و نوجوانان هزینه میشود و باید نتیجهاش در پیشرفت و رشد همهجانبه کشور و نیل به اهداف مختلفت علم و تربیت دیده شود. مورد دوم به این مورد اشاره دارد که «عدالت آموزشی» زمانی اتفاق میافتد که فرزند ما پس از 12 سال صرفکردن زندگی خود در مدارس، آماده رویارویی با مشکلات واقعی جامعه شده باشد و مهارتهای اصلی در این زمینه را آموخته باشد؛ نه اینکه پس از گذراندن دوره آموزش 12ساله، مهارت مهمی در زندگی نیاموخته، بلکه مهارتهای مهمی همچون خلاقیت و ... نیز به دلیل شیوههای غلط آموزشی در وی سرکوب شده باشد. سوم اینکه نظام آموزشی ما اهداف زیادی دارد. تربیت دینی و اخلاقی، تربیت سیاسی و اجتماعی،
تربیت زیستی و بدنی و تربیت هنری، ازجمله این موارد است. اگر این زمان و هزینه گزاف 12ساله توانست این اهداف را محقق کند، به تحقق «عدالت آموزشی» نزدیک شدهایم. چهارمین نکته مهم این است که در نظام آموزشی باید بتوانیم استعداد و قابلیت یک دانشآموز را شناسایی کنیم، به آن بها دهیم، در مسیر رشد متناسبی قرار دهیم و امکانات حرکت در آن مسیر را برایش فراهم کنیم. فقط در این صورت است که میتوان گفت «عدالت در نظام آموزش» محقق شده است؛ بنابراین با توجه به این نکات، «عدالت آموزشی» فقط این نیست که در مناطق محروم مدرسه بسازید؛ بلکه بخش مهمی از «عدالت آموزشی» این است که سرویسهای متنوع و در راستای میل به اهداف کلان آموزشوپرورش را ارائه کنید.
نقش ICT در تحقق عدالت آموزشی
اما در رابطه با ارزش افزوده فناوری اطلاعات و ارتباطات در عدالت آموزشی میتوان به نکات زیر اشاره کرد:
مسیرها و هزینههای یافتن و شناسایی استعدادها را کوتاه میکند.
امکان تعریف مسیر ارتقا، نظارت وراهبری و سوقدادن استعدادها و قابلیتها به شکوفایی هرچه بیشتر را فراهم میکند.
سرویسهای مختلفی مبتنی بر رشد خلاقیت، بهرهوری، کارآفرینی، کشف استعدادها و قابلیتها، اخلاقگرایی و ... میتوان با بهرهگیری از ICT تعریف کرد.
با فراهمکردن امکانات آموزشی و تعلیم و تربیت شهرهای پیشرفته و بزرگ در شهرهای کوچک، به تحقق «برابری» کمک میکند.
بنابراین نگاه ICT به تحقق عدالت آموزشی، ایجابی است و توسعه محتواهای آموزشی و خدمات مناسب در این زمینه را سبب میشود.
وضعیت بهرهگیری ازICT در نظام آموزشی کشور
باید توجه کنیم صرفا اتصال مدارس به اینترنت پرسرعت یا خرید تختههای هوشمند، این امر را محقق نمیکند. همانطورکه در کشور ما، 60هزار مدرسه به اینترنت پرسرعت مجهز شدهاند و تختههای هوشمند زیادی خریداری شد، اما محتوا و سرویسی وجود نداشت که روی آن ارائه شود و این طرح جز هزینه، چیزی برای مدارس و دانشآموزان به ارمغان نیاورد؛ بنابراین علاوه بر توسعه اتصال به شبکه یا خرید تجهیزات هوشمند، نیازمند مسایلی چون پرورش و کمک به معلمان و دانشآموزان و توانمندسازی ایشان در استفاده مناسب از توانمندیهای فضای مجازی، تولید گسترده خدمات و محتوای مناسب آموزشی و کمک به رشد بخش خصوصی فعال هستیم. انارستان در سال 94 با همکاری وزارت آموزشوپرورش، در تمام استانها و شهرستانهای مهم کشور، همایشهای قطبی و استانی برگزار کرد تا از وضعیت و مشکلات نظام آموزشی شناخت بیشتری به دست آورد. جالب است که بیشترین نگرانی شرکتکنندگان در همایشها این بود که ضریب نفوذ اینترنت در میان دانشآموزان به سرعت در حال افزایش است، درحالیکه میزان خدمات و محتوای مناسب قابل ارائه به ایشان بسیار پایین است و لاجرم دانشآموزان را به سمت استفادههای نامناسب از
فضای مجازی سوق میدهد. این شناخت وضعیت، به ما نشان میدهد که باید بسترهای مناسب برای توسعه محتواها و خدمات آموزشی را فراهم کنیم. ما بیشتر از آنکه به ساختن مدرسه هوشمند و تجهیز مدارس هوشمند نیاز داشته باشیم، به ساختن محتوا و خدمات مجازی نیاز داریم. یا بیشتر از اینکه به سیمکارت دانشآموز نیاز داشتهباشیم، به این نیاز داریم که از یک سو روشهای کنترل دانشآموز در استفاده از سیمکارت را تأمین کنیم و از سوی دیگر، سرویسهای متنوعی را روی این بستر به دانشآموزان و والدین ارائه دهیم که ما در «سیمکارتهای انارستانی» این کار را انجام دادهایم. مثال مناسب دیگر، بازار محتوای تلفن همراه انارستان -نارکت- است. نارکت، یک فروشگاه محتوا است که اکنون دارای چندهزار محتوای با فرمتهای مختلف برنامک اندرویدی، کتاب، صوت و ویدئوی آموزشی است که نیازهای مختلف مشاوره، آموزش، بازی و سرگرمی نوجوانان را تأمین میکند. ما معتقدیم که کودک نیاز به سرگرمی دارد؛ ولی این سرگرمی باید کنترلشده باشد. ما معتقدیم حضور کودکان در فضای مجازی اجتناب ناپذیر است؛ اما این حضور را باید به سمتی جهتدهی کرد که موجب شکوفایی خلاقیت و استعدادهای وی شود.
زمانی که واژه «عدالت آموزشی» را میشنویم، معمولا اولین چیزی که به ذهنمان میرسد، «ایجاد برابری» و «رفع فقر افراد محروم از آموزش» است. با وجود آنکه برابری و رفع فقر، مفهوم بسیار شایستهای است؛ اما این تنها بخشی از تحقق عدالت است. «عدالت» مفهومی والاتر دارد و آن اینکه هرچیزی باید در جایگاه خود قرار گیرد. برای فهم بهتر این مفهوم، لازم است به نکات مهمی اشاره کرد: نخست آنکه «عدالت آموزشی» یعنی سرمایههای گزافی که هرساله در آموزش کودکان و نوجوانان هزینه میشود و باید نتیجهاش در پیشرفت و رشد همهجانبه کشور و نیل به اهداف مختلفت علم و تربیت دیده شود. مورد دوم به این مورد اشاره دارد که «عدالت آموزشی» زمانی اتفاق میافتد که فرزند ما پس از 12 سال صرفکردن زندگی خود در مدارس، آماده رویارویی با مشکلات واقعی جامعه شده باشد و مهارتهای اصلی در این زمینه را آموخته باشد؛ نه اینکه پس از گذراندن دوره آموزش 12ساله، مهارت مهمی در زندگی نیاموخته، بلکه مهارتهای مهمی همچون خلاقیت و ... نیز به دلیل شیوههای غلط آموزشی در وی سرکوب شده باشد. سوم اینکه نظام آموزشی ما اهداف زیادی دارد. تربیت دینی و اخلاقی، تربیت سیاسی و اجتماعی،
تربیت زیستی و بدنی و تربیت هنری، ازجمله این موارد است. اگر این زمان و هزینه گزاف 12ساله توانست این اهداف را محقق کند، به تحقق «عدالت آموزشی» نزدیک شدهایم. چهارمین نکته مهم این است که در نظام آموزشی باید بتوانیم استعداد و قابلیت یک دانشآموز را شناسایی کنیم، به آن بها دهیم، در مسیر رشد متناسبی قرار دهیم و امکانات حرکت در آن مسیر را برایش فراهم کنیم. فقط در این صورت است که میتوان گفت «عدالت در نظام آموزش» محقق شده است؛ بنابراین با توجه به این نکات، «عدالت آموزشی» فقط این نیست که در مناطق محروم مدرسه بسازید؛ بلکه بخش مهمی از «عدالت آموزشی» این است که سرویسهای متنوع و در راستای میل به اهداف کلان آموزشوپرورش را ارائه کنید.
نقش ICT در تحقق عدالت آموزشی
اما در رابطه با ارزش افزوده فناوری اطلاعات و ارتباطات در عدالت آموزشی میتوان به نکات زیر اشاره کرد:
مسیرها و هزینههای یافتن و شناسایی استعدادها را کوتاه میکند.
امکان تعریف مسیر ارتقا، نظارت وراهبری و سوقدادن استعدادها و قابلیتها به شکوفایی هرچه بیشتر را فراهم میکند.
سرویسهای مختلفی مبتنی بر رشد خلاقیت، بهرهوری، کارآفرینی، کشف استعدادها و قابلیتها، اخلاقگرایی و ... میتوان با بهرهگیری از ICT تعریف کرد.
با فراهمکردن امکانات آموزشی و تعلیم و تربیت شهرهای پیشرفته و بزرگ در شهرهای کوچک، به تحقق «برابری» کمک میکند.
بنابراین نگاه ICT به تحقق عدالت آموزشی، ایجابی است و توسعه محتواهای آموزشی و خدمات مناسب در این زمینه را سبب میشود.
وضعیت بهرهگیری ازICT در نظام آموزشی کشور
باید توجه کنیم صرفا اتصال مدارس به اینترنت پرسرعت یا خرید تختههای هوشمند، این امر را محقق نمیکند. همانطورکه در کشور ما، 60هزار مدرسه به اینترنت پرسرعت مجهز شدهاند و تختههای هوشمند زیادی خریداری شد، اما محتوا و سرویسی وجود نداشت که روی آن ارائه شود و این طرح جز هزینه، چیزی برای مدارس و دانشآموزان به ارمغان نیاورد؛ بنابراین علاوه بر توسعه اتصال به شبکه یا خرید تجهیزات هوشمند، نیازمند مسایلی چون پرورش و کمک به معلمان و دانشآموزان و توانمندسازی ایشان در استفاده مناسب از توانمندیهای فضای مجازی، تولید گسترده خدمات و محتوای مناسب آموزشی و کمک به رشد بخش خصوصی فعال هستیم. انارستان در سال 94 با همکاری وزارت آموزشوپرورش، در تمام استانها و شهرستانهای مهم کشور، همایشهای قطبی و استانی برگزار کرد تا از وضعیت و مشکلات نظام آموزشی شناخت بیشتری به دست آورد. جالب است که بیشترین نگرانی شرکتکنندگان در همایشها این بود که ضریب نفوذ اینترنت در میان دانشآموزان به سرعت در حال افزایش است، درحالیکه میزان خدمات و محتوای مناسب قابل ارائه به ایشان بسیار پایین است و لاجرم دانشآموزان را به سمت استفادههای نامناسب از
فضای مجازی سوق میدهد. این شناخت وضعیت، به ما نشان میدهد که باید بسترهای مناسب برای توسعه محتواها و خدمات آموزشی را فراهم کنیم. ما بیشتر از آنکه به ساختن مدرسه هوشمند و تجهیز مدارس هوشمند نیاز داشته باشیم، به ساختن محتوا و خدمات مجازی نیاز داریم. یا بیشتر از اینکه به سیمکارت دانشآموز نیاز داشتهباشیم، به این نیاز داریم که از یک سو روشهای کنترل دانشآموز در استفاده از سیمکارت را تأمین کنیم و از سوی دیگر، سرویسهای متنوعی را روی این بستر به دانشآموزان و والدین ارائه دهیم که ما در «سیمکارتهای انارستانی» این کار را انجام دادهایم. مثال مناسب دیگر، بازار محتوای تلفن همراه انارستان -نارکت- است. نارکت، یک فروشگاه محتوا است که اکنون دارای چندهزار محتوای با فرمتهای مختلف برنامک اندرویدی، کتاب، صوت و ویدئوی آموزشی است که نیازهای مختلف مشاوره، آموزش، بازی و سرگرمی نوجوانان را تأمین میکند. ما معتقدیم که کودک نیاز به سرگرمی دارد؛ ولی این سرگرمی باید کنترلشده باشد. ما معتقدیم حضور کودکان در فضای مجازی اجتناب ناپذیر است؛ اما این حضور را باید به سمتی جهتدهی کرد که موجب شکوفایی خلاقیت و استعدادهای وی شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.