|

نگاهي به دلايل رواج خالكوبي در برخي جوانان

شيران بي‌يال و دم

هانیه خرمی

«جان بچه‌ات از سر جات تکان نخور. این زنجیر که می‌بینی زنجیر نیست، بزرگ زنجیر است. پهلوان می‌خواد به عشق مولا علی و شما مردم این زنجیر را پاره کنه.»
شاگرد پهلوان زنجیرها را یکی پس از دیگری بر بازوهای پهلوان می‌بندد و بازوهای پهلوان در زیر فشار زنجیرها کبود می‌شود. خالکوبی یک شیر بر روی بازو پهلوان خودنمایی می‌کند بر روی بازو دیگرش کلمه «یا علی» نوشته شده و بالاتر از آن قسمتی از یک خالکوبی مشخص است که بخش بیشتر آن در زیر لباس پهلوان پنهان مانده‌است.خالکوبی از دیرباز در میان قشر پهلوانان و لوتی‌ها جایگاه عمیقی داشته و در گذشته در میان پهلوانان به گونه‌ای مرسوم بوده که اگر پهلوانی فاقد خالکوبی می‌بوده در دنیای پهلوانان هیچ جایگاهی نداشته و کسانی که می‌خواستند به جرگه پهلوانان پانهند می‌بایست ابتدا یک خالکوبی بر بدن خود حک کنند تا پهلوانان دیگر او را به رسمیت بشناسند، اما امروز هنگامی که در خیابان‌های شهر قدم می‌گذاریم جوانانی می‌بینیم با موهای بلند و گاه سیخ شده و تی‌شرت‌های تنگ و گردن‌بند و دستبندهای متعدد که خالکوبی با طرح و نقش‌های جدید بر دست یا گردن خود دارند.
خالکوبی در فرهنگ و ملل مختلف
خالکوبی در ایران به ادوار بسیار قدیم تاریخی بازمی‌گردد. تندیسه‌هایی در پازیریک و لرستان از دوره هخامنشیان یافت شده که نشان خالکوبی بر بدنشان بوده‌است. مولوی در مثنوی معنوی، در ضمن داستان پهلوان قزوینی (شیر بی‌یال و دم) به عمل خالکوبی با عنوان کبودی زن اشاره می‌کند. خالکوبی در ایران بیشتر نزد زنان، پهلوانان و اوباش جاهل مرسوم بوده است. آینوها، مردم بومی ژاپن، به طور سنتی بر روی صورت خود خالکوبی می‌کنند. امروزه خالکوبی بر روی صورت در میان آمازیغ‌ها در شمال آفریقا، مائوری¬های نیوزیلند و آتایال‌های تایوان نیز شایع است. خالکوبی به ویژه در اقوام پولینزی و برخی گروه های قومی در تایوان، فیلیپین، برنئو، آمریکای جنوبی و مرکزی و ... شایع است. که حتی این عمل در دین مسیحیت عملی مذهبی تلقی می‌شده‌ است.
خالکوبی مردانه با دست های زنانه
به دلیل فقدان مراکز خالکوبی در شهر، گاهی آرایشگاه‌های زنانه دست به این کار می‌زنند. به گونه‌ای که رییس پلیس اطلاعات استان از پلمب آرایشگاه غیرمجاز زنانه که برای مردان خالکوبی می‌کرده‌اند خبر داد و به‌دنبال اطلاع از خالکوبی مردان توسط یک زن در آرایشگاه زنانه، موضوع در دستور کار این پلیس قرار گرفت. پس از انجام کار اطلاعاتی و اطمینان از صحت موضوع، ماموران اداره اماکن به همراه نماینده اتحادیه آرایشگران از این آرایشگاه بازدید کردند. در زمان بازدید سه نفر مرد که زن آرایشگر در حال خالکوبی بر بدن یکی از این افراد بود، مشاهده شد. پس از تنظیم صورت جلسه و تشکیل پرونده، موضوع برای پیگیری به مرجع قضایی ارسال شد.
سرهنگ «محمد رستمی» رییس پلیس اطلاعات استان کرمانشاه در این باره به «شرق» گفت: «در بحث خالکوبی این نیست که ما آن را حتما به‌عنوان یک جرم پیگیری کنیم، در مراکز آرایشگاه زنانه این که یک زن برای برای مرد خالکوبی کند از نظر ما غیرقانونی بوده و دستگیر و به مراجع قضایی معرفی می‌شوند ولی در چنین مراکزی که رعایت قوانین و نظام صنفی را نداشته باشند و در آرایشگاه‌های زنانه و حتی در آرایشگاه‌های مردانه برخورد می‌شود، در آرایشگاه مردانه هم چیزی به اسم خالکوبی نداریم و خلاف مقررات است و مجوزی که به این آرایشگاه ها تعلق می‌گیرد برای امورات متعارف آرایشگری است و غیر از آن خلاف ضوابط و مقررات نظارت بر اماکن عمومی است. این آرایشگاه زنانه تبلیغ کرده بود که خالکوبی را حتی برای آقایان به خوبی انجام می‌دهد. همکارهای ما بررسی کردند و از درستی قضیه مطمئن شدند و چند آقا که هم‌زمان وارد آرایشگاه شدند همکارهای خواهر ما وارد آرایشگاه شدند. معمولا این موارد در آرایشگاه‌های زنانه خیلی زیاد نیست. آخرین موردی که من حضور ذهن دارم همین بود که مربوط به اواخر سال 94 بود. ممکن است طیف‌های مختلفی از خالکوبی استفاده کنند این که ما دنبال همه برویم و به عنوان یک جرم برخورد کنیم چنین نیست. در راستای طرح ارتقا امنیت اجتماعی خیلی‌ها هستند که در محیط شخصی خود خالکوبی هم می‌کنند که ما وارد همچین مکان‌هایی نمی‌شویم آن‌چه که قانون برای ما مشخص کرده برابر قانون عمل می‌کنیم و اگر شاکی خصوصی داشته باشند رسیدگی می‌کنیم و به مراجع قضایی داده می‌شوند تا برابر قانون با آن‌ها برخورد شود، و برخورد با آن‌ها بستگی به نظر مراجع قضایی دارد، ما در نوع برخورد با این‌ها تصمیم گیرنده نیستیم در صلاحیت ما همین است که ما برابر وظایفی که به ما واگذار شده برخورد قانونی انجام می‌دهیم. در مراکز عمومی، خیابان‌ها و جاهایی که رعایت شئونات اسلامی نشود به کسانی که به صورت ناهنجار در جامعه حضور پیدا می‌کنند تذکرات لازم را می‌دهیم و اگر به تذکرات توجه نکنند برابر قانون با آن‌ها برخورد می‌شود ولی این نیست که با هرکسی که خالکوبی دارد به صورت موردی برخورد کنیم.»رستمی در پاسخ به اینکه آیا ماده ویژه‌ای برای برخورد با خالکوبی وجود دارد یا نه گفت: «من چیز خاصی در ارتباط با بحث خالکوبی ندیده‌ام.»
چه كساني خالكوبي مي‌كنند
فربد پسر 23 ساله‌ای که حروفی شبیه حروف چینی بر ساعد چپ خود دارد می‌گوید: «خوشله. مخصوصا وقتی که رانندگی می‌کنم و سیگار می‌کشم. این هم یک جور دلبریه». و بعد از حرفش لبخندی می‌زند. در این میان جاهل‌هایی هم هستند که اسم تمام پهلوانان فوت شده را دست خود حک کرده اند یا کسی که بر پشتش نقش یک قبر هست و وقتی از او می‌پرسند فلسفه‌اش چیست می‌گوید قبر رفیقم است. دختری امضای شاملو را زده چون به گفته خودش به شاملو اعتقاد دارد. دوستش عکس چند پرستو را بر گردنش زده که از چند قاصدک بر روی کتفش روییده‌اند.
«سعید» پسر جوانی که دست راستش را خالکوبی زده و خودش نیز خالکوبی می‌زند دریاره اینکه چه کسانی به او مراجعه می‌کنند و طرح‌ها چطور است می‌گوید: «بعضا طرح میان دخترها و پسرها مشترک است و طرح‌های کمتری وجود دارد که مربوط به مرد یا زن باشد. خالکوبی بیشتر بستگی به سبک فکری طرف دارد. اراذل اوباش یک جور است، اهل هنر یک جور و کسانی که از مواد مخدر استفاده می‌کنند یک جور دیگر و به طور کلی بستگی به گرایش شخص دارد.»
سعید درباره اینکه چگونه او را پیدا می‌کنند تا برایشان خالکوبی بزند می‌گوید: «اگر دنبالش باشی خب پیدا می‌کنی و از کسانی که زده‌اند می‌پرسی یا خالکوبی ‌زن‌‌های مهم صفحه‌های رسمی دارند.»
او از درآمدها و تعداد افرادی که در روز مراجعه می‌کنند می‌گوید: «میزان درآمد بستگی به میزان معروفیت دارد که اگر شخص معروفی باشد روزی 8 تا 9 نفر مراجعه کننده دارد. و خالکوبی از 100 هزار تومان داریم تا یکی دو میلیون تومان. الان شخص هست که در روز 20 میلیون تومان درآمد دارد و برای خواننده‌های معروفی هم می زند.»
پشيمان‌ها
اما در این میان افرادی هستند که از خالکوبی‌هایی که در گذشته بر بدن خود زده‌اند راضی نیستند یا از حک کردن آن پشیمان شده‌اند و در پی آن هستند تا به طرق مختلف این نقش‌ها را پاک کنند. دکتر «الهام نیازی» متخصص پوست، مو و زیبایی می‌گوید: «خالکوبی به خودی خود ضرری ندارد ولی طی این پروسه ممکن است فعل و انفعالاتی ایجاد شود که ممکن است مضر باشد، مثلا سوزنش آلوده باشد یا توسط شخص غیرحرفه‌ای انجام شود برای شخص مضر است وگرنه خالکوبی اگر با روش‌های بهداشتی انجام شود ضرری ندارد. تتوهای ابرو، خط چشم و... که خانم‌ها می‌زنند هم خطرات خاص خودش را دارد یکی اینکه اگر توسط فرد غیرحرفه‌ای انجام شود ممکن است سوزن به عصب یا رگ برخورد کند و باعث خونریزی شود و مهم ترین عارضه آن این است که توسط روش‌ها و سوزن‌های غیر بهداشتی انجام شود. پاک شدنش به این راحتی ها نیست و یکی از راه‌هایش این است که خود کسانی که خالکوبی می‌کنند روی آن تتوی هم‌رنگ پوست انجام می‌دهند که در واقع رنگی به پوست تزریق می‌شود که هم‌رنگ خود پوست است دیگری این است که توسط بعضی از مواد پاک می‌شود که آن هم باید توسط مواد خوب و شخص حرفه‌ای انجام بشود وگرنه جای آن به صورت فرورفتگی یا سوختگی می‌ماند یکی دیگر از روش‌ها هم توسط لیزر است که با انواع و اقسام لیزرها می‌شود پاک کذد منتها بازهم صد در صد نیست و ممکن است تتوی هم باشد که با هیچ‌کدام از این روش‌ها پاک نشود. شایع‌ترین تتویی که ما الان داریم تتو ابرو برای خانم‌ها است، ولی در آقایان بیشتر روی بازو، ساعد، دست‌ها یا سینه می‌زنند و خانم‌ها بیشتر روی کمر و ساق پا می‌زنند. معمولا آقایان به‌خاطر استخدام شدن تمایل بیشتری برای پاک کردن تتو دارند. خانم¬ها هم معمولا تتو ابرویشان را برای پیش‌رفتن طبق مد روز پاک می‌کنند.»
یک متخصص امور دینی اما از زاویه دیگری به این ماجرا نگاه می‌کند: «از نظر شرعی خالکوبی از لحاظ اینکه یک جور اذیت و آزار است مشکل دارد. وگرنه برای حرام بودنش مشکلی ندارد. نفس کار اگر یک جور آسیب برساند مشکل دارد و به مرور زمان اثرات منفی روی پوست می‌گذارد. اگر غیر از این باشد مشکلی ندارد یعنی اگر بهداشتی باشد مشکلی ندارد و فی نفسه حرام نیست. تتو هم اگر جذب پوست شود مشکلی ندارد. هاشور هم که روی خود پوست می‌زنند برای وضو و غسل کردن مشکل دارد ولی اگر به عنوان آرایش هم استفاده شود نشان دادنش به دیگران اشکال دارد».

«جان بچه‌ات از سر جات تکان نخور. این زنجیر که می‌بینی زنجیر نیست، بزرگ زنجیر است. پهلوان می‌خواد به عشق مولا علی و شما مردم این زنجیر را پاره کنه.»
شاگرد پهلوان زنجیرها را یکی پس از دیگری بر بازوهای پهلوان می‌بندد و بازوهای پهلوان در زیر فشار زنجیرها کبود می‌شود. خالکوبی یک شیر بر روی بازو پهلوان خودنمایی می‌کند بر روی بازو دیگرش کلمه «یا علی» نوشته شده و بالاتر از آن قسمتی از یک خالکوبی مشخص است که بخش بیشتر آن در زیر لباس پهلوان پنهان مانده‌است.خالکوبی از دیرباز در میان قشر پهلوانان و لوتی‌ها جایگاه عمیقی داشته و در گذشته در میان پهلوانان به گونه‌ای مرسوم بوده که اگر پهلوانی فاقد خالکوبی می‌بوده در دنیای پهلوانان هیچ جایگاهی نداشته و کسانی که می‌خواستند به جرگه پهلوانان پانهند می‌بایست ابتدا یک خالکوبی بر بدن خود حک کنند تا پهلوانان دیگر او را به رسمیت بشناسند، اما امروز هنگامی که در خیابان‌های شهر قدم می‌گذاریم جوانانی می‌بینیم با موهای بلند و گاه سیخ شده و تی‌شرت‌های تنگ و گردن‌بند و دستبندهای متعدد که خالکوبی با طرح و نقش‌های جدید بر دست یا گردن خود دارند.
خالکوبی در فرهنگ و ملل مختلف
خالکوبی در ایران به ادوار بسیار قدیم تاریخی بازمی‌گردد. تندیسه‌هایی در پازیریک و لرستان از دوره هخامنشیان یافت شده که نشان خالکوبی بر بدنشان بوده‌است. مولوی در مثنوی معنوی، در ضمن داستان پهلوان قزوینی (شیر بی‌یال و دم) به عمل خالکوبی با عنوان کبودی زن اشاره می‌کند. خالکوبی در ایران بیشتر نزد زنان، پهلوانان و اوباش جاهل مرسوم بوده است. آینوها، مردم بومی ژاپن، به طور سنتی بر روی صورت خود خالکوبی می‌کنند. امروزه خالکوبی بر روی صورت در میان آمازیغ‌ها در شمال آفریقا، مائوری¬های نیوزیلند و آتایال‌های تایوان نیز شایع است. خالکوبی به ویژه در اقوام پولینزی و برخی گروه های قومی در تایوان، فیلیپین، برنئو، آمریکای جنوبی و مرکزی و ... شایع است. که حتی این عمل در دین مسیحیت عملی مذهبی تلقی می‌شده‌ است.
خالکوبی مردانه با دست های زنانه
به دلیل فقدان مراکز خالکوبی در شهر، گاهی آرایشگاه‌های زنانه دست به این کار می‌زنند. به گونه‌ای که رییس پلیس اطلاعات استان از پلمب آرایشگاه غیرمجاز زنانه که برای مردان خالکوبی می‌کرده‌اند خبر داد و به‌دنبال اطلاع از خالکوبی مردان توسط یک زن در آرایشگاه زنانه، موضوع در دستور کار این پلیس قرار گرفت. پس از انجام کار اطلاعاتی و اطمینان از صحت موضوع، ماموران اداره اماکن به همراه نماینده اتحادیه آرایشگران از این آرایشگاه بازدید کردند. در زمان بازدید سه نفر مرد که زن آرایشگر در حال خالکوبی بر بدن یکی از این افراد بود، مشاهده شد. پس از تنظیم صورت جلسه و تشکیل پرونده، موضوع برای پیگیری به مرجع قضایی ارسال شد.
سرهنگ «محمد رستمی» رییس پلیس اطلاعات استان کرمانشاه در این باره به «شرق» گفت: «در بحث خالکوبی این نیست که ما آن را حتما به‌عنوان یک جرم پیگیری کنیم، در مراکز آرایشگاه زنانه این که یک زن برای برای مرد خالکوبی کند از نظر ما غیرقانونی بوده و دستگیر و به مراجع قضایی معرفی می‌شوند ولی در چنین مراکزی که رعایت قوانین و نظام صنفی را نداشته باشند و در آرایشگاه‌های زنانه و حتی در آرایشگاه‌های مردانه برخورد می‌شود، در آرایشگاه مردانه هم چیزی به اسم خالکوبی نداریم و خلاف مقررات است و مجوزی که به این آرایشگاه ها تعلق می‌گیرد برای امورات متعارف آرایشگری است و غیر از آن خلاف ضوابط و مقررات نظارت بر اماکن عمومی است. این آرایشگاه زنانه تبلیغ کرده بود که خالکوبی را حتی برای آقایان به خوبی انجام می‌دهد. همکارهای ما بررسی کردند و از درستی قضیه مطمئن شدند و چند آقا که هم‌زمان وارد آرایشگاه شدند همکارهای خواهر ما وارد آرایشگاه شدند. معمولا این موارد در آرایشگاه‌های زنانه خیلی زیاد نیست. آخرین موردی که من حضور ذهن دارم همین بود که مربوط به اواخر سال 94 بود. ممکن است طیف‌های مختلفی از خالکوبی استفاده کنند این که ما دنبال همه برویم و به عنوان یک جرم برخورد کنیم چنین نیست. در راستای طرح ارتقا امنیت اجتماعی خیلی‌ها هستند که در محیط شخصی خود خالکوبی هم می‌کنند که ما وارد همچین مکان‌هایی نمی‌شویم آن‌چه که قانون برای ما مشخص کرده برابر قانون عمل می‌کنیم و اگر شاکی خصوصی داشته باشند رسیدگی می‌کنیم و به مراجع قضایی داده می‌شوند تا برابر قانون با آن‌ها برخورد شود، و برخورد با آن‌ها بستگی به نظر مراجع قضایی دارد، ما در نوع برخورد با این‌ها تصمیم گیرنده نیستیم در صلاحیت ما همین است که ما برابر وظایفی که به ما واگذار شده برخورد قانونی انجام می‌دهیم. در مراکز عمومی، خیابان‌ها و جاهایی که رعایت شئونات اسلامی نشود به کسانی که به صورت ناهنجار در جامعه حضور پیدا می‌کنند تذکرات لازم را می‌دهیم و اگر به تذکرات توجه نکنند برابر قانون با آن‌ها برخورد می‌شود ولی این نیست که با هرکسی که خالکوبی دارد به صورت موردی برخورد کنیم.»رستمی در پاسخ به اینکه آیا ماده ویژه‌ای برای برخورد با خالکوبی وجود دارد یا نه گفت: «من چیز خاصی در ارتباط با بحث خالکوبی ندیده‌ام.»
چه كساني خالكوبي مي‌كنند
فربد پسر 23 ساله‌ای که حروفی شبیه حروف چینی بر ساعد چپ خود دارد می‌گوید: «خوشله. مخصوصا وقتی که رانندگی می‌کنم و سیگار می‌کشم. این هم یک جور دلبریه». و بعد از حرفش لبخندی می‌زند. در این میان جاهل‌هایی هم هستند که اسم تمام پهلوانان فوت شده را دست خود حک کرده اند یا کسی که بر پشتش نقش یک قبر هست و وقتی از او می‌پرسند فلسفه‌اش چیست می‌گوید قبر رفیقم است. دختری امضای شاملو را زده چون به گفته خودش به شاملو اعتقاد دارد. دوستش عکس چند پرستو را بر گردنش زده که از چند قاصدک بر روی کتفش روییده‌اند.
«سعید» پسر جوانی که دست راستش را خالکوبی زده و خودش نیز خالکوبی می‌زند دریاره اینکه چه کسانی به او مراجعه می‌کنند و طرح‌ها چطور است می‌گوید: «بعضا طرح میان دخترها و پسرها مشترک است و طرح‌های کمتری وجود دارد که مربوط به مرد یا زن باشد. خالکوبی بیشتر بستگی به سبک فکری طرف دارد. اراذل اوباش یک جور است، اهل هنر یک جور و کسانی که از مواد مخدر استفاده می‌کنند یک جور دیگر و به طور کلی بستگی به گرایش شخص دارد.»
سعید درباره اینکه چگونه او را پیدا می‌کنند تا برایشان خالکوبی بزند می‌گوید: «اگر دنبالش باشی خب پیدا می‌کنی و از کسانی که زده‌اند می‌پرسی یا خالکوبی ‌زن‌‌های مهم صفحه‌های رسمی دارند.»
او از درآمدها و تعداد افرادی که در روز مراجعه می‌کنند می‌گوید: «میزان درآمد بستگی به میزان معروفیت دارد که اگر شخص معروفی باشد روزی 8 تا 9 نفر مراجعه کننده دارد. و خالکوبی از 100 هزار تومان داریم تا یکی دو میلیون تومان. الان شخص هست که در روز 20 میلیون تومان درآمد دارد و برای خواننده‌های معروفی هم می زند.»
پشيمان‌ها
اما در این میان افرادی هستند که از خالکوبی‌هایی که در گذشته بر بدن خود زده‌اند راضی نیستند یا از حک کردن آن پشیمان شده‌اند و در پی آن هستند تا به طرق مختلف این نقش‌ها را پاک کنند. دکتر «الهام نیازی» متخصص پوست، مو و زیبایی می‌گوید: «خالکوبی به خودی خود ضرری ندارد ولی طی این پروسه ممکن است فعل و انفعالاتی ایجاد شود که ممکن است مضر باشد، مثلا سوزنش آلوده باشد یا توسط شخص غیرحرفه‌ای انجام شود برای شخص مضر است وگرنه خالکوبی اگر با روش‌های بهداشتی انجام شود ضرری ندارد. تتوهای ابرو، خط چشم و... که خانم‌ها می‌زنند هم خطرات خاص خودش را دارد یکی اینکه اگر توسط فرد غیرحرفه‌ای انجام شود ممکن است سوزن به عصب یا رگ برخورد کند و باعث خونریزی شود و مهم ترین عارضه آن این است که توسط روش‌ها و سوزن‌های غیر بهداشتی انجام شود. پاک شدنش به این راحتی ها نیست و یکی از راه‌هایش این است که خود کسانی که خالکوبی می‌کنند روی آن تتوی هم‌رنگ پوست انجام می‌دهند که در واقع رنگی به پوست تزریق می‌شود که هم‌رنگ خود پوست است دیگری این است که توسط بعضی از مواد پاک می‌شود که آن هم باید توسط مواد خوب و شخص حرفه‌ای انجام بشود وگرنه جای آن به صورت فرورفتگی یا سوختگی می‌ماند یکی دیگر از روش‌ها هم توسط لیزر است که با انواع و اقسام لیزرها می‌شود پاک کذد منتها بازهم صد در صد نیست و ممکن است تتوی هم باشد که با هیچ‌کدام از این روش‌ها پاک نشود. شایع‌ترین تتویی که ما الان داریم تتو ابرو برای خانم‌ها است، ولی در آقایان بیشتر روی بازو، ساعد، دست‌ها یا سینه می‌زنند و خانم‌ها بیشتر روی کمر و ساق پا می‌زنند. معمولا آقایان به‌خاطر استخدام شدن تمایل بیشتری برای پاک کردن تتو دارند. خانم¬ها هم معمولا تتو ابرویشان را برای پیش‌رفتن طبق مد روز پاک می‌کنند.»
یک متخصص امور دینی اما از زاویه دیگری به این ماجرا نگاه می‌کند: «از نظر شرعی خالکوبی از لحاظ اینکه یک جور اذیت و آزار است مشکل دارد. وگرنه برای حرام بودنش مشکلی ندارد. نفس کار اگر یک جور آسیب برساند مشکل دارد و به مرور زمان اثرات منفی روی پوست می‌گذارد. اگر غیر از این باشد مشکلی ندارد یعنی اگر بهداشتی باشد مشکلی ندارد و فی نفسه حرام نیست. تتو هم اگر جذب پوست شود مشکلی ندارد. هاشور هم که روی خود پوست می‌زنند برای وضو و غسل کردن مشکل دارد ولی اگر به عنوان آرایش هم استفاده شود نشان دادنش به دیگران اشکال دارد».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.