|

نوبت عاشقی..

محمد شعله سعدی.مدرس دانشگاه و پژوهشگر

عنوان نخستین کتاب سورن کرکه گارد دانمارکی "این یا آن " است. او که در دام عشق دختری به نام رژین اولسن افتاده بود، به این می اندیشید که وجدان بیدار، میان عشق (حیات زیبا شناختی و لذت بخش) و حیات اخلاقی کدام را باید برگزیند؟ شاید از اساس، این سؤال غلط مطرح شده بود و از این جهت وجدان کرکه گارد هم راه خطا را توصیه کرد و از کسی که او را "ملکه بی رقیب قلب" خود می خواند جدا می شد. آنچه کرکه گارد در این کتاب توضیح می دهد نکته بسیار مهمی است. زندگی عرصه "امکانات" و "گزینش ها" است و هر گزینشی، امکاناتی تازه را فراهم می کند و امکانات دیگری را دور از دست می گذارد. هر گزینشی، هزینه های خاص خودش را دارد و فوائد خاص خودش را. در حوزه سیاست هم همین وضع حاکم است.
رأی مردم در انتخابات خرداد 92 و اسفند 94 را باید گزینش راهی - اگر چه پر پیچ و خم و ناهموار - تفسیر کرد که ایران را در منطقه به جایگاهی به مراتب قوی تر از گذشته خواهد رساند. راهی که در مسیر مطالبات تجدّد خواهانه مردم ایران قرار دارد. "نرمش قهرمانانه" اسم رمز هوشمندانه مجموعه اتفاقاتی است که این خواست دیرینه را محقق می کند. ملت ایران می توانست آن گونه که گروه های اپوزیسیون توصیه می کردند، راه قهر با صندوق های رأی را برگزیند، می توانست بی‌تفاوت به فرصت هایی که صندوق رأی فراهم می کند، نظاره گر کوشش های اقلیتی باشد که صندوق رأی را فقط در نسبت با منافع باندی و محفلی می سنجیدند، اما آن چه برگزیده شد، در نهایت ایفای نقشی مسئولانه و خردمندانه بود. نقشی که باید به شدت نمایندگان برگزیده شده را حساس و نگران کند. نگران چگونگی پاسخ گویی به این اعتماد ملی.
از حُسن اتفاق، این بار تمام معادلات بین المللی در مسیری رقم می خورد که آرمان های دویست ساله مردم ایران محقق شود. بی اعتمادی مطلق دولت آمریکا به متحدین و شرکای سنتی اش مثل عربستان، ترکیه و اسرائیل و خطاهای پیاپی دولت این کشورها مانند حمایت از داعش، مداخله اسرائیل در مناسبات سیاسی آمریکا و... کار را به جایی رساند که دولت آمریکا علیرغم مخالفت علنی و تهدید آمیزِ همان متحدین و شرکای سنتی ، رو به مصالحه با ایران آورده است و این کار روز به روز کشورهای سابقاً متحد آمریکا را بیشتر به خشم می آورد. حمله عربستان به یمن نمونه این عصبانیت است.
عن قریب پرونده حادثه 11 سپتامبر هم علنی می شود و عربستان در شرایطی به مراتب وحشتناک تر از لیبی، بعد از حادثه لاکربی قرار می گیرد؛ تهدید کودکانه عربستان به خارج کردن دارایی هایش از آمریکا، بدترین واکنش ممکن به این وضعیت خطرناک بود. در چنین شرایطی، ایران به عنوان کشوری مستقل که طی چند سده گذشته هیچ سابقه حمله نظامی به همسایگانش را نداشته، قرائت متفکرانش از دین، بیشترین تناسب را با حیات مدرن و دموکراتیک دارد؛ صاحب نخستین دموکراسی منطقه بوده و نقش آفرینی اش در تمدن بشری با هیچ کشور پیرامونی قابل مقایسه نیست؛ احتمالاً برای غربی ها هم قابل اعتمادتر از شرکای دیروزشان هست. اگرچه ایران هرگز نخواهد و نتواند همچون دیگران نقش "غلام حلقه به گوش" را بازی کند. ظاهراً این بار "همای اوج سعادت"، به دام ما افتاده است.
تغییر رویکرد تقابلی به تعاملی را نباید فقط در حوزه سیاست خارجی درک کرد. وعده های دکتر روحانی در انتخابات سال 92 معطوف به آشتی در داخل کشور و تعامل با تمام گروه ها بود. وعده هایی که صرف نظر از میزان تحقق آن تا امروز، بر وعده های متفاوت رقبا ترجیح داده شد. یعنی در داخل کشور هم مردم طالب تعامل به جای تقابل اند و گروه های سیاسی نیز بعد از دهه ها متوجه این مهم شده اند که "با هم کار کردن" تا زمانی که ممکن باشد، هزینه ای کمتر از "علیه هم کار کردن" دارد.
ائتلاف اصلاح طلبان با برخی اصولگرایان سابق و ریزش شدید نیرو های اصولگرا ، جدا شدن چهره های پرنفوذی چون حسن روحانی، ناطق نوری، علی لاریجانی، علی مطهری و... از جبهه اصولگرایی، عدم راهیابی نامزدهای سرشناس اصولگرا به مجلس از تهران و ... فقط و فقط به این معنی است که دیگر "غیر سازی" و "غیر ستیزی" حجّیت ندارد و به جای تهمت زدن و حمله کردن، به جای متهم کردن رقیب به ارتباط با بیگانگان و وطن فروشی و جاسوسی و پول گرفتن از دشمن، باید به راه های دیگری برای کسب مشروعیت و کنار زدن رقیب اندیشید. نیک‌نامی‌های خیالی دیگر مبنایی ندارد و باید نیک نامی را از حُسن رفتار و سابقه و مبنای نظری صحیح جست. به قول سعدی : نوبت عاشقی است یک چندی.

عنوان نخستین کتاب سورن کرکه گارد دانمارکی "این یا آن " است. او که در دام عشق دختری به نام رژین اولسن افتاده بود، به این می اندیشید که وجدان بیدار، میان عشق (حیات زیبا شناختی و لذت بخش) و حیات اخلاقی کدام را باید برگزیند؟ شاید از اساس، این سؤال غلط مطرح شده بود و از این جهت وجدان کرکه گارد هم راه خطا را توصیه کرد و از کسی که او را "ملکه بی رقیب قلب" خود می خواند جدا می شد. آنچه کرکه گارد در این کتاب توضیح می دهد نکته بسیار مهمی است. زندگی عرصه "امکانات" و "گزینش ها" است و هر گزینشی، امکاناتی تازه را فراهم می کند و امکانات دیگری را دور از دست می گذارد. هر گزینشی، هزینه های خاص خودش را دارد و فوائد خاص خودش را. در حوزه سیاست هم همین وضع حاکم است.
رأی مردم در انتخابات خرداد 92 و اسفند 94 را باید گزینش راهی - اگر چه پر پیچ و خم و ناهموار - تفسیر کرد که ایران را در منطقه به جایگاهی به مراتب قوی تر از گذشته خواهد رساند. راهی که در مسیر مطالبات تجدّد خواهانه مردم ایران قرار دارد. "نرمش قهرمانانه" اسم رمز هوشمندانه مجموعه اتفاقاتی است که این خواست دیرینه را محقق می کند. ملت ایران می توانست آن گونه که گروه های اپوزیسیون توصیه می کردند، راه قهر با صندوق های رأی را برگزیند، می توانست بی‌تفاوت به فرصت هایی که صندوق رأی فراهم می کند، نظاره گر کوشش های اقلیتی باشد که صندوق رأی را فقط در نسبت با منافع باندی و محفلی می سنجیدند، اما آن چه برگزیده شد، در نهایت ایفای نقشی مسئولانه و خردمندانه بود. نقشی که باید به شدت نمایندگان برگزیده شده را حساس و نگران کند. نگران چگونگی پاسخ گویی به این اعتماد ملی.
از حُسن اتفاق، این بار تمام معادلات بین المللی در مسیری رقم می خورد که آرمان های دویست ساله مردم ایران محقق شود. بی اعتمادی مطلق دولت آمریکا به متحدین و شرکای سنتی اش مثل عربستان، ترکیه و اسرائیل و خطاهای پیاپی دولت این کشورها مانند حمایت از داعش، مداخله اسرائیل در مناسبات سیاسی آمریکا و... کار را به جایی رساند که دولت آمریکا علیرغم مخالفت علنی و تهدید آمیزِ همان متحدین و شرکای سنتی ، رو به مصالحه با ایران آورده است و این کار روز به روز کشورهای سابقاً متحد آمریکا را بیشتر به خشم می آورد. حمله عربستان به یمن نمونه این عصبانیت است.
عن قریب پرونده حادثه 11 سپتامبر هم علنی می شود و عربستان در شرایطی به مراتب وحشتناک تر از لیبی، بعد از حادثه لاکربی قرار می گیرد؛ تهدید کودکانه عربستان به خارج کردن دارایی هایش از آمریکا، بدترین واکنش ممکن به این وضعیت خطرناک بود. در چنین شرایطی، ایران به عنوان کشوری مستقل که طی چند سده گذشته هیچ سابقه حمله نظامی به همسایگانش را نداشته، قرائت متفکرانش از دین، بیشترین تناسب را با حیات مدرن و دموکراتیک دارد؛ صاحب نخستین دموکراسی منطقه بوده و نقش آفرینی اش در تمدن بشری با هیچ کشور پیرامونی قابل مقایسه نیست؛ احتمالاً برای غربی ها هم قابل اعتمادتر از شرکای دیروزشان هست. اگرچه ایران هرگز نخواهد و نتواند همچون دیگران نقش "غلام حلقه به گوش" را بازی کند. ظاهراً این بار "همای اوج سعادت"، به دام ما افتاده است.
تغییر رویکرد تقابلی به تعاملی را نباید فقط در حوزه سیاست خارجی درک کرد. وعده های دکتر روحانی در انتخابات سال 92 معطوف به آشتی در داخل کشور و تعامل با تمام گروه ها بود. وعده هایی که صرف نظر از میزان تحقق آن تا امروز، بر وعده های متفاوت رقبا ترجیح داده شد. یعنی در داخل کشور هم مردم طالب تعامل به جای تقابل اند و گروه های سیاسی نیز بعد از دهه ها متوجه این مهم شده اند که "با هم کار کردن" تا زمانی که ممکن باشد، هزینه ای کمتر از "علیه هم کار کردن" دارد.
ائتلاف اصلاح طلبان با برخی اصولگرایان سابق و ریزش شدید نیرو های اصولگرا ، جدا شدن چهره های پرنفوذی چون حسن روحانی، ناطق نوری، علی لاریجانی، علی مطهری و... از جبهه اصولگرایی، عدم راهیابی نامزدهای سرشناس اصولگرا به مجلس از تهران و ... فقط و فقط به این معنی است که دیگر "غیر سازی" و "غیر ستیزی" حجّیت ندارد و به جای تهمت زدن و حمله کردن، به جای متهم کردن رقیب به ارتباط با بیگانگان و وطن فروشی و جاسوسی و پول گرفتن از دشمن، باید به راه های دیگری برای کسب مشروعیت و کنار زدن رقیب اندیشید. نیک‌نامی‌های خیالی دیگر مبنایی ندارد و باید نیک نامی را از حُسن رفتار و سابقه و مبنای نظری صحیح جست. به قول سعدی : نوبت عاشقی است یک چندی.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.