نگاهی به فیلم در «مدت معلوم»
پیمان فلاحی
در مدت معلوم ، همین عنوان کافی است تا به مخاطبش بفهماند قضیه از چه قرار است یا به عبارت بهتر قرار است از چه قرار باشد . فیلمی که با انگشت گذاشتن روی یک مسئله بسیار مهم اجتماعی می توان راجع به آن قدری تامل کرد و در شرایطی که متاسفانه آثار خیلی کمی به دغدغه های اجتماعی و حتی آثار هنری محض می پردازند ( و بیشتر به گیشه نظر دارند ) ساخت چنین فیلمی فارغ از ارزیابی زیبایی شناختی و فنی البته جای تحسین و تمجید دارد . وحید امیرخانی (کارگردان ) و مهدی علی میرزایی ( نویسنده ) با این فیلم هرچند موضوع مهمی را بر روی پرده نقرده ای به تصویر کشیده اند اما از طرفی کار را برای خود و گروه تولید خود سخت کرده اند . پرداختن به یک مسئله پیچیده اجتماعی و فرهنگی نیازمند کار و توانی مضاعف است و علاوه بر جنبه های فنی و تکنیکی کار موضوع مورد بحث نیاز به کنکاش و واکاوی عمیقی دارد . فیلم داستان پسر جوانی است به نام میثم ( با بازی جواد عزتی ) که بنابر ادعای خودش در طی تحقیقات مطالعاتی و میدانی اش به کشف راه حلی برای معضل ازدواج و مشکلات جنسی جوانان رسیده است که قرار است کشفیات خود را در قالب کتابی منتشر کند .
کلیت فیلم همین است ، داستانی که هرچند درابتدا سرراست به نظر می رسد اما در ادامه ذهنیت مخاطب دچار تردید می شود .فیلم با اولین جملات و بیانات میثم آغاز می شود که با هیجان خاصی مخاطبان خیالی خود را خطاب قرار می دهد .و بنابراین همین ابتدای فیلم ما با شخصیت اصلی فیلم آشنا می شویم شخصیتی خیال پرداز و آرمانگرا که تا انتهای فیلم نیز هیچگونه تغییر اساسی را در فیلم موجب نمی شود و علیرغم اینکه ظاهرا مدت زیادی را روی این مسئله کار کرده است و راه حل مشکل را یافته است ( به قول خودش برخورد نزدیک از نوع سوم...) اما این اطمینان از حصول به نتیجه منجر به خلق یک شخصیت مصمم در فیلم نشده است( هرچند که هنوز مراحل پایانی تدوین کتاب و نتیجه گیری اش باقی مانده ) که این عدم اطمینان در میثم از عدم اطمینان مولف ناشی می شود ، در واقع حرف حساب مولف آنچنان در لفافه و در هزارتوی ابهام و سکوت نهفته است که مخاطب حتی پس از پایان فیلم نیز بالاخره موضع سازنده و سازندگان اثر را درنمی یابد ...آیا فیلم می خواهد موضوع ازدواج موقت را تایید کند ؟ در این صورت چرا راه حل شخصیت های داستان در پایان فیلم چیز دیگری است ؟ آیا می خواهد آنرا رد کند؟ پس چرا
این کار را نمی کند و هیچ گاه جمله یا بیانی در رد چنین مسئله نیست ؟ آیا مولف در یک موضع انفعالی قرار دارد و فقط می خواهد وضعیت بغرنج و پیچیده برخورد با مسئله نیاز جنسی را به تصویر و احیانا به چالش بکشد ؟ پس چرا در هیچ کجای فیلم نشانه یا نشانه هایی دال بر این موضوع یافت نمی شود؟
متاسفانه فیلم هیچ گونه موضع گیری مشخصی راجع به مساله فیلم ندارد و این موضع گیری نامعلوم فیلم به همه فیلم تسری می یابد ، شخصیت هایی که در فیلم حضور می یابند بدون آنکه کوچکترین کمکی به پیشبرد داستان بکنند ، عدم یک خط سیر دراماتیک که داستان را پیش ببرد ، عدم تمهیدات روایی مناسب جهت بهره برداری از نقاط عطف و اوج داستان و یا کم توجهی به نیروی قهرمان و ضدقهرمان داستان ( یعنی جامعه ) که در نتیجه منجر به کمرنگ شدن کشمکش که نیرو و هسته اصلی یک یک درام سه پرده ای کلاسیک شاه پیرنگ است ...مسئله مهم دیگر بنای سلسله حوادث داستان بر اتفاق است .البته که هیچ فیلم و درامی بدون اتفاق نمی توان فرض کرد اما اگر قرار باشد حوادث داستان برپایه اتفاقات بنا شوند و پیش بروند آنوقت تماشاگر دست از پیش بینی خواهد کشید و نتیجه این فرآیند تبدیل مخاطب از موضع فعال در خوانش اثر به موضع انفعال در تماشای اثر خواهد بود که این نیز به نوبه خود به سستی و رخوت او می انجامد .( البته باید خاطرنشان کرد که در همه سبک ها و گرايشهاي سینما وضعیت چنین نیست و در گونه های خاصی از سینما قرارداد ها و معیار های دیگری ملاک ارزیابی است اما چون هیچ نشانه ای مبنی
بر چنین قرائت هایی از فیلم وجود ندارد پس ملاک ارزیابی همین معیارها می باشد )
البته ممکن است گقته شود که این یک اثر کمدی است و اگر چنین باشد آنوقت طور دیگری باید به این فیلم نگاه کرد . هرچند که می توان به رگه هایی از طنز در فیلم اشاره کرد اما هیچ گاه یک اثر کمیک محض نیست وبنابراین نمی توان چنین تحلیلی را در مورد این فیلم پذیرفت . به هرحال و باوجود این ، فیلم دارای جنبه های مثبت و باارزشی است که مهمترین آن همانطور که گفته شد موضوع فیلم است که بسیار مورد توجه است و نیز نشانه هایی که به صورت گذرا با به چالش کشیدن وضعیت موجود خواهان جلب توجه و بررسی بیشتر و دقیق تر است و بخصوص تقابل و تضاد دوگانه موجود در جامعه در قبال مسئله که سعی شده است در فیلم نمایش داده شود .
در مدت معلوم ، همین عنوان کافی است تا به مخاطبش بفهماند قضیه از چه قرار است یا به عبارت بهتر قرار است از چه قرار باشد . فیلمی که با انگشت گذاشتن روی یک مسئله بسیار مهم اجتماعی می توان راجع به آن قدری تامل کرد و در شرایطی که متاسفانه آثار خیلی کمی به دغدغه های اجتماعی و حتی آثار هنری محض می پردازند ( و بیشتر به گیشه نظر دارند ) ساخت چنین فیلمی فارغ از ارزیابی زیبایی شناختی و فنی البته جای تحسین و تمجید دارد . وحید امیرخانی (کارگردان ) و مهدی علی میرزایی ( نویسنده ) با این فیلم هرچند موضوع مهمی را بر روی پرده نقرده ای به تصویر کشیده اند اما از طرفی کار را برای خود و گروه تولید خود سخت کرده اند . پرداختن به یک مسئله پیچیده اجتماعی و فرهنگی نیازمند کار و توانی مضاعف است و علاوه بر جنبه های فنی و تکنیکی کار موضوع مورد بحث نیاز به کنکاش و واکاوی عمیقی دارد . فیلم داستان پسر جوانی است به نام میثم ( با بازی جواد عزتی ) که بنابر ادعای خودش در طی تحقیقات مطالعاتی و میدانی اش به کشف راه حلی برای معضل ازدواج و مشکلات جنسی جوانان رسیده است که قرار است کشفیات خود را در قالب کتابی منتشر کند .
کلیت فیلم همین است ، داستانی که هرچند درابتدا سرراست به نظر می رسد اما در ادامه ذهنیت مخاطب دچار تردید می شود .فیلم با اولین جملات و بیانات میثم آغاز می شود که با هیجان خاصی مخاطبان خیالی خود را خطاب قرار می دهد .و بنابراین همین ابتدای فیلم ما با شخصیت اصلی فیلم آشنا می شویم شخصیتی خیال پرداز و آرمانگرا که تا انتهای فیلم نیز هیچگونه تغییر اساسی را در فیلم موجب نمی شود و علیرغم اینکه ظاهرا مدت زیادی را روی این مسئله کار کرده است و راه حل مشکل را یافته است ( به قول خودش برخورد نزدیک از نوع سوم...) اما این اطمینان از حصول به نتیجه منجر به خلق یک شخصیت مصمم در فیلم نشده است( هرچند که هنوز مراحل پایانی تدوین کتاب و نتیجه گیری اش باقی مانده ) که این عدم اطمینان در میثم از عدم اطمینان مولف ناشی می شود ، در واقع حرف حساب مولف آنچنان در لفافه و در هزارتوی ابهام و سکوت نهفته است که مخاطب حتی پس از پایان فیلم نیز بالاخره موضع سازنده و سازندگان اثر را درنمی یابد ...آیا فیلم می خواهد موضوع ازدواج موقت را تایید کند ؟ در این صورت چرا راه حل شخصیت های داستان در پایان فیلم چیز دیگری است ؟ آیا می خواهد آنرا رد کند؟ پس چرا
این کار را نمی کند و هیچ گاه جمله یا بیانی در رد چنین مسئله نیست ؟ آیا مولف در یک موضع انفعالی قرار دارد و فقط می خواهد وضعیت بغرنج و پیچیده برخورد با مسئله نیاز جنسی را به تصویر و احیانا به چالش بکشد ؟ پس چرا در هیچ کجای فیلم نشانه یا نشانه هایی دال بر این موضوع یافت نمی شود؟
متاسفانه فیلم هیچ گونه موضع گیری مشخصی راجع به مساله فیلم ندارد و این موضع گیری نامعلوم فیلم به همه فیلم تسری می یابد ، شخصیت هایی که در فیلم حضور می یابند بدون آنکه کوچکترین کمکی به پیشبرد داستان بکنند ، عدم یک خط سیر دراماتیک که داستان را پیش ببرد ، عدم تمهیدات روایی مناسب جهت بهره برداری از نقاط عطف و اوج داستان و یا کم توجهی به نیروی قهرمان و ضدقهرمان داستان ( یعنی جامعه ) که در نتیجه منجر به کمرنگ شدن کشمکش که نیرو و هسته اصلی یک یک درام سه پرده ای کلاسیک شاه پیرنگ است ...مسئله مهم دیگر بنای سلسله حوادث داستان بر اتفاق است .البته که هیچ فیلم و درامی بدون اتفاق نمی توان فرض کرد اما اگر قرار باشد حوادث داستان برپایه اتفاقات بنا شوند و پیش بروند آنوقت تماشاگر دست از پیش بینی خواهد کشید و نتیجه این فرآیند تبدیل مخاطب از موضع فعال در خوانش اثر به موضع انفعال در تماشای اثر خواهد بود که این نیز به نوبه خود به سستی و رخوت او می انجامد .( البته باید خاطرنشان کرد که در همه سبک ها و گرايشهاي سینما وضعیت چنین نیست و در گونه های خاصی از سینما قرارداد ها و معیار های دیگری ملاک ارزیابی است اما چون هیچ نشانه ای مبنی
بر چنین قرائت هایی از فیلم وجود ندارد پس ملاک ارزیابی همین معیارها می باشد )
البته ممکن است گقته شود که این یک اثر کمدی است و اگر چنین باشد آنوقت طور دیگری باید به این فیلم نگاه کرد . هرچند که می توان به رگه هایی از طنز در فیلم اشاره کرد اما هیچ گاه یک اثر کمیک محض نیست وبنابراین نمی توان چنین تحلیلی را در مورد این فیلم پذیرفت . به هرحال و باوجود این ، فیلم دارای جنبه های مثبت و باارزشی است که مهمترین آن همانطور که گفته شد موضوع فیلم است که بسیار مورد توجه است و نیز نشانه هایی که به صورت گذرا با به چالش کشیدن وضعیت موجود خواهان جلب توجه و بررسی بیشتر و دقیق تر است و بخصوص تقابل و تضاد دوگانه موجود در جامعه در قبال مسئله که سعی شده است در فیلم نمایش داده شود .
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.