|

برومند اعظمی‌پور از نوشتن «پایتخت فراموش شده قوم کُرد» مي‌گويد

پنج‌سال بيداري تا سپيده دم

محمد حبیبیان

کتاب «پایتخت فراموش شده قوم کُرد» کتابی است با موضوع تاریخ سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی شهر باستانی «دینَوَر» از آغاز تا سقوط بغداد (سال 656 ه.ق). «برومند اعظمی‌پور» به‌طور دقیق و با آخرین شیوه‌های پژوهشی براساس منابع و مستندات تاریخی و پژوهش‌های نوین باستان‌شناسی به معرفی این شهر باستانی می‌پردازد. این اثر دارای ضمایم و نقشه‌هایی است که به بهترین وجه مطالب را مستند و گویاتر کرده است. کتاب در انتشارات «سپند مینو» در 7 فصل و 432صفحه با قطع وزیری منتشر شده است.مؤلف در مقدمه کتاب به مقوله‌ای اشاره می‌کند که باید اهل فرهنگ و تفکر با تعمق به‌آن‌ بیاندیشند و آن اینکه ترقی و تعالی هر جامعه زمانی فراهم می‌شود که پیشینه تمدنی خود را بشناسند و از علل پیشرفت یا ایستایی و پسرفت و عقب‌ماندگی گذشته و تاریخ خود، آگاهی یابند.این کتاب پس از فرآیند چندین ماهه داوریِ هیئت‌داوران در مراسم انتخاب کتاب سال به‌عنوان اثر برگزیده منتخب گردید که باحضور اهالی فرهنگ، اندیشمندان و اساتید از این «پژوهشگر تاریخ» جوان کرمانشاهی تجلیل شد. همین ما را بر آن داشت تا با او گفتگویی داشته باشیم. برای دومین بار بود که می‌دیدمش. در این دو باری که دیدار داشتیم، چهره خندان و برخورد خوب‌اش آدم را جذب می‌کرد. مخصوصاً اینکه جمله‌هایش را با یک لبخند به پایان می‌برد که بسیار دل‌نشین است. هنگامی که آمد باهم به گویش کُردی کرماشانی سخن گفتیم.

قصد و هدفتان از نوشتن این کتاب چه بود؟
قصد من پژوهش و ارائه یک کار علمی وآکادمیک و روش‌مند و زنده کردن فصلی درخشان اما فراموش شده و مغفول از تاریخ مردم کُرد بوده است.
چقدر طول کشید و چه‌مدت وقت شما را گرفت؟
به سرانجام رسیدن این کتاب روی‌هم‌رفته نزدیک 5 سال طول کشید. اکثر شب‌ها تا سپیده‌دم صبح درگیر مطالعه، پژوهش و فیش‌برداری بودم و به کتابخانه‌های شهرهای مختلف سر زدم از جمله چندین بار به کتابخانه کم‌نظیر آیت‌الله مرعشی در قم. میزان ساعات پژوهشم در شبانه‌روز گاهی به 20ساعت می‌رسید به‌نحوی جنون‌آمیز غرق کار پژوهش بودم به‌طوری که اطرافیان و دوستان شگفت زده می‌شدند.
اثر شما روایت‌گر چیست؟
موضوع این کتاب، تاریخ فرهنگ و تمدن شهر باستانی دینَوَر است و در حوزه مطالعات میان رشته‌ای در تاریخ قرار دارد. این کتاب تاریخ دینَوَر را از آغاز تا نیمه سده 7 ه.ق به شیوه‌ای علمی و روش‌مند روایت می‌کند. دینَوَر در درازنای تاریخ جایگاه ویژه‌ای داشته و از نظر سیاسی، نظامی، اقتصادی و به‌ویژه فرهنگی مطرح و معروف بوده است. آثاری از آن به‌دست آمده که مربوط به حدود 12000سال پیش است. یعنی دوران پیش از تاریخ. در دوران تاریخی و باستان هم مطرح و مورد توجه بوده، روایتی از حضور «زردشت» در دینور در دست داریم یعنی دست کم سده هفتم پیش از میلاد. آثاری از دوره‌های «هخامنشی» و «سلوکی» هم در آنجا یافت شده است. در دیگر دوره‌های تاریخ ایران باستان نیز مورد توجه بوده، مثلاً در دوره «ساسانیان» نه‌تنها دارای ضراب‌خانه بوده -که حاکی از وجود امنیت و رونق حیات اقتصادی و اجتماعی دینَوَر است- بلکه استراحت‌گاه تابستانی برخی پادشاهان ساسانی هم بوده و تابستان‌های گرم و سوزان تیسفون (عراق) را در آب و هوای مطبوع و خنک دینَوَر سپری می‌کردند و می‌توان گفت پایتخت تابستانی آنان بوده است. سکه‌هایی از برخی از پادشاهان ساسانی که در دینَوَر ضرب شده در دست داریم. در سده 4 هجری، حکومت «کُردهای برزیکانی یا بنی‌حسنویه» در آنجا تشکیل می‌شود که دایره نفوذشان از جنوب آذربایجان تا شمال اهواز و از همدان تا شهرَ زور بوده است. در لرستان کتیبه‌هایی به خط کوفی متعلق به سده 4 هجری مربوط به حکومت بنی‌حسنویه موجود است. ما در این کتاب به ابعاد مختلف سیاسی، اجتماعی و اقتصادی دینَوَر پرداخته‌ایم، اما بیشتر به بُعد فرهنگی و دانشمندان و مشاهیر فرهنگی و عارفان و آثار و نقش و کار کردشان در تاریخ ایران وجهان اسلام پرداخته‌ایم. دینَوَر یکی از قطب‌های عرفان ایران و جهان اسلام بوده که در کنار مکاتب عرفانی «بغداد» و «خراسان» دارای مکتبی خاص بوده است.
شما از چه لحاظ دینَوَر را پایتخت قوم کُرد خوانده‌اید؟
بنابر مستندات استوار و خدشه‌ناپذیر تاریخی و آنچه که در مطالب کتاب آورده‌ایم، می‌توان دینَوَر را پایتخت فرهنگی کُردها دانست. البته در زمان کُردهای برزیکانی به عنوان مرکز حکومتی هم بوده، اما بیشتر بُعد فرهنگی آن برجسته بوده است و آثار بسیاری توسط دانشمندان دینَوَر تألیف شده است. ما در این کتاب تعداد 176شخصیت فرهنگی و دانشمند دینوری را معرفی کرده‌ایم (از سده 2 تا نیمه سده 7هجری) که تعداد 73تن از آنها برای نخستین بار است که مطرح می‌شوند و در آثار دیگر پژوهشگران نیامده است. تعدادی از شخصیت‌های فرهنگی دینَوَر جایگاه والایی در تاریخ علم دارند و شهرتشان جهانی است مانند ابوحنیفه احمدبن‌داوود دینَوَری (د 282ه.ق). کتاب «النبات» اثر ابوحنیفه دینَوَری جایگاه ویژه‌ای در تکوین علم گیاه‌شناسی و داروشناسی دارد. ابوحنیفه بزرگترین گیاه‌شناس مشرق زمین و پدر گیاه‌شناسی ایران و جهان اسلام است. کتاب «النبات» مجموعه‌ای از 6 یا 7 جلد بزرگ بوده است که سوگ‌مندانه از میان رفته است. اخیراً قسمتی از آن پیدا شده که توسط دانشگاه «اوپسالا» در سوئد به سال 1953م به چاپ رسیده است. پس از آن در «ویسبادن» آلمان هم چاپ شد. ابوریحان بیرونی (د440ه.ق)در کتاب خویش به نام «الصیدنه فی الطب» بیش از 230بار به ابوحنیفه دینَوَری استناد کرده است. این خود گواهی است بر این که کتاب «النبات» ابوحنیفه دینَوَری جزو منابع اصلی و پایه ابوریحان بیرونی بوده است. دانشمند دیگری به نام ابونعیم بصری (سده ی4 هجری ) نیز درباره کتاب النبات می‌گوید: «کتاب النبات کتابی است که پیش و پس از آن مانندش نوشته نشده است!» کتاب «الأ نواء» کتاب دیگری است از ابو حنیفه دینَوَری که شهرتی تمام دارد. ابوریحان بیرونی در کتاب «آثارالباقیه عن قرون الخالیه» در قسمتی که در مورد نجوم و شناخت منازل قمر است به کتاب «الأ نواء» استناد می‌کند. «عبدالرحمان‌بن عمر صوفی» ستاره‌شناس سرشناس سده 4 هجری در کتاب ‌«صُوَر الکواکب» -که توسط خواجه نصیرالدین توسی به فارسی ترجمه شده است- می‌گوید: «هرچند ما در علم انواء کتاب‌های بسیاری دیده‌ایم اما تمام‌ترین و کامل‌ترین آنها کتاب الأ نواء ابوحنیفه دینَوَری است». مشاهیر بزرگی از جهان اسلام به دینَوَرآمده و درآنجا تحصیل دانش کرده‌اند یا به مباحثات علمی پرداخته‌اند.
آیا می‌شود نمونه‌هایی را ذکر بفرمایید؟
نمونه‌های فراوانی می‌شود ذکر کرد. در کتاب 23دانشمند بزرگ و سرشناش ایران و جهان اسلام را نام برده‌ایم؛ مانند «ابوجعفر محمدبن جریر طبری / د310ه.ق» که به «شیخ المورخین و امام المفسرین» شهرت دارد به دینور آمده و با دانشندان آن مباحثه علمی انجام داده است. «ابوبکر خطیب بغدادی / د 463ه .ق» مورخ و ادیب مشهور در دینَوَر کسب علم نموده است. یا «منصور حلاج/ د 309ه.ق» عارف نامدار که به دینَوَر آمده در مسجد جامع آن به تبلیغ، ارشاد و مباحث عرفانی پرداخته است.
در تألیف کتاب با چه دشواری‌هایی روبه‌رو بوده‌اید؟
نوشتن کتاب حدود 5سال طول کشید و کاری بسیار طاقت‌فرسا، جانکاه، سنگین و گسترده بود. این کار اثری توصیفی-تحلیلی و تاحدی نیز انتقادی و یک پژوهش کتابخانه‌ای-میدانی است که در آن از 497منبع به زبان‌های فارسی، عربی و انگلیسی و نقشه‌ها و تصاویر متعدد بهره برده‌ایم. تحقیقات به شکل آکادمیک، علمی و روش‌مند بود، نه یک کار غیر علمی و غیرمستند و سطحی. کمبود منابع دست اول و نبود کتابخانه مرکزی و غنی در کلان‌شهر کرماشان! که بتواند نیازهای علمی و پژوهشیِ پژوهشگران را رفع کند از دشواری‌های اساسی کار بود. ناچار شدم در فصول مختلف مسافرت‌های متعدد و هزینه‌های بسیار صرف کنم، اما چون عاشق کارم بودم هیچ‌گاه احساس خستگی نکردم. تنها در یکی از مسافرت‌هایم به کتابخانه مرعشی قم در حین کار از شدت مطالعه و فیش‌برداری -که از ساعت 8صبح تا 8شب بود- چشم چپم اندکی درد گرفت! اگر شما می‌بینید این کتاب از طرف مردم گرامی، پژوهشگران و نویسندگان مورد اقبال و توجه قرار گرفته، نتیجه رویکرد علمی و آکادمیک به کار بوده است. ما در این کتاب از نویسندگان و پژوهشگران قدیم و جدید به‌خاطر سهویات و اشتباهاتی که در مورد دینَوَر و یا مشاهیر فرهنگی آن مرتکب شده‌اند انتقاد کرده‌ایم. مانند «کارل بروکلمان» مستشرق نامدار آلمانی، علامه «علی‌اکبر دهخدا» و... البته این انتقادها به شکل محترمانه، علمی و با دلیل و سند صورت گرفته است. همچنان که کار ما و هیچ کتاب دیگری خالی از ایراد و نقص نیست و باید به شیوه علمی و منصفانه و به دور از هرگونه پیش‌داوری و جانب‌داری نژادی، قومی و مذهبی، نقد و بررسی علمی شود (متکلم را تا کسی عیب نگیرد سخنش صلاح نپذیرد).
به‌نظر شما چه نکاتی در منطقه و استان ما ناقص مانده و احتیاج به پژوهش بیشتری دارد؟
غرب ایران خصوصاً «کرماشان» به‌دلیل قرار گرفتن در مسیر شاهراه سیاسی-تجاری (راه ابریشم) جایگاه ویژه‌ای داشته است. طی رفت‌وآمدها، برخوردها و تعاملات فکری و فرهنگی شکل گرفته و سبب شده تا این منطقه از لحاظ فرهنگی و تاریخ غنی باشد؛ مثلاً دانشمند بزرگ دینَوَر و ایران و جهان اسلام یعنی ابوحنیفه دینَوَری، برای شناخت گیاهان و خواص آنها پژوهش‌های میدانی وسیع و عمیقی کرده و دایره‌المعارف عظیم گیاه‌شناسی را تألیف کرده است. دانشمندان بسیاری از این کتاب و دیگر آثار وی بهره برده‌اند، اما برای ما کرُدها و دیگر ایرانی‌ها هنوز ناشناخته و مهجور مانده است. نسخه‌های کتب خطی دانشمندان دینَوَر در کتابخانه‌های بزرگ و مشهور جهان وجود دارد، برای نمونه نسخه خطی کتاب «جامع الکبیر فی التعبیر» نوشته «ابوسعد نصربن یعقوب دینَوَری / د 410ه.ق» که در مورد تعبیر خواب است در کتابخانه «واتیکان» ایتالیا است. اگر ما در باره تاریخ سرزمین‌مان پژوهش نکنیم چگونه می‌توانیم جایگاه و کارکرد این دانشمندان را دریابیم؟
اجرای برنامه کتاب سال کرمانشاه را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
بسیار خوب بود، از اداره فرهنگ «کرماشان» به خاطر این کار پسندیده و به‌جا که موجب تشویق و ترغیب پژوهشگران و نویسندگان می‌شود، سپاس‌گزاری می‌کنم. این یک حرکت ارزشمند و ستودنی است و امیدوارم که مستمر و پایدار باشد و نهادینه شود.
به‌نظر شما چه فاکتورهایی سبب شد که کتاب شما کتاب سال شود؟
این پرسش را باید از بزرگانی همچون جعفر کازرونی، ایرج هندسی، محمدعلی سلطانی، اردشیر کشاورز و دیگر اساتیدی که کتاب را مطالعه نموده‌اند پرسید. به‌نظر خودم رویکرد علمی و آکادمیک و روش‌مند و مستند بودن کتاب و داشتن مطالب و یافته‌های نو از دلایل اصلی بوده است. فراموش نکنیم که علمِ تاریخ، پدر تمام علوم است. کدام شاخه و رشته از علوم و دانش‌ها هست که دارای تاریخ و پیشینه نباشد؟ ما باید امروز به شیوه علمی، مستند و روش‌مند به آن بپردازیم و در رشد و گسترش آن به صورت آکادمیک، مستقل و بی‌طرفانه با نگرش نو و با تکیه بر اخلاق و شرافت علمی کوشا باشیم. انجام کارهای پژوهشی در خصوص تاریخ محلی مانند پایتخت فراموش شده قوم کُرد به‌واقع در راستای تقویت و توانمند کردن تاریخ ملی و میهنی ایران و شناساندن آن نخست به خود و سپس به دیگران است.
جناب اعظمی، به‌عنوان آخرین پرسش چرا «کرماشان» و نه کرمانشاه؟
در فصلنامه علمی-پژوهشی جستارهای تاریخی، مقاله «کرمانشاه و سوءتفاهمی تاریخی» نوشته ابراهیم رحیمی زنگنه، خلیل کهریزی و ایوب حسینی به شیوه دانشورانه و پژوهشی اثبات شده که «کرماشان» درست است به معنی «سرزمین کوهستانی» یا «کوه جای» توصیه می‌کنم که علاقه‌مندان به این مقاله رجوع کنند. نکته مهم دیگر آنکه مردم بومی استان کرماشان و دیگر کُردزبانان در سایر استان‌های کُردنشین نیز همان تلفظ «کرماشان» را به کار می‌برند و نه کرمانشاه.

کتاب «پایتخت فراموش شده قوم کُرد» کتابی است با موضوع تاریخ سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی شهر باستانی «دینَوَر» از آغاز تا سقوط بغداد (سال 656 ه.ق). «برومند اعظمی‌پور» به‌طور دقیق و با آخرین شیوه‌های پژوهشی براساس منابع و مستندات تاریخی و پژوهش‌های نوین باستان‌شناسی به معرفی این شهر باستانی می‌پردازد. این اثر دارای ضمایم و نقشه‌هایی است که به بهترین وجه مطالب را مستند و گویاتر کرده است. کتاب در انتشارات «سپند مینو» در 7 فصل و 432صفحه با قطع وزیری منتشر شده است.مؤلف در مقدمه کتاب به مقوله‌ای اشاره می‌کند که باید اهل فرهنگ و تفکر با تعمق به‌آن‌ بیاندیشند و آن اینکه ترقی و تعالی هر جامعه زمانی فراهم می‌شود که پیشینه تمدنی خود را بشناسند و از علل پیشرفت یا ایستایی و پسرفت و عقب‌ماندگی گذشته و تاریخ خود، آگاهی یابند.این کتاب پس از فرآیند چندین ماهه داوریِ هیئت‌داوران در مراسم انتخاب کتاب سال به‌عنوان اثر برگزیده منتخب گردید که باحضور اهالی فرهنگ، اندیشمندان و اساتید از این «پژوهشگر تاریخ» جوان کرمانشاهی تجلیل شد. همین ما را بر آن داشت تا با او گفتگویی داشته باشیم. برای دومین بار بود که می‌دیدمش. در این دو باری که دیدار داشتیم، چهره خندان و برخورد خوب‌اش آدم را جذب می‌کرد. مخصوصاً اینکه جمله‌هایش را با یک لبخند به پایان می‌برد که بسیار دل‌نشین است. هنگامی که آمد باهم به گویش کُردی کرماشانی سخن گفتیم.

قصد و هدفتان از نوشتن این کتاب چه بود؟
قصد من پژوهش و ارائه یک کار علمی وآکادمیک و روش‌مند و زنده کردن فصلی درخشان اما فراموش شده و مغفول از تاریخ مردم کُرد بوده است.
چقدر طول کشید و چه‌مدت وقت شما را گرفت؟
به سرانجام رسیدن این کتاب روی‌هم‌رفته نزدیک 5 سال طول کشید. اکثر شب‌ها تا سپیده‌دم صبح درگیر مطالعه، پژوهش و فیش‌برداری بودم و به کتابخانه‌های شهرهای مختلف سر زدم از جمله چندین بار به کتابخانه کم‌نظیر آیت‌الله مرعشی در قم. میزان ساعات پژوهشم در شبانه‌روز گاهی به 20ساعت می‌رسید به‌نحوی جنون‌آمیز غرق کار پژوهش بودم به‌طوری که اطرافیان و دوستان شگفت زده می‌شدند.
اثر شما روایت‌گر چیست؟
موضوع این کتاب، تاریخ فرهنگ و تمدن شهر باستانی دینَوَر است و در حوزه مطالعات میان رشته‌ای در تاریخ قرار دارد. این کتاب تاریخ دینَوَر را از آغاز تا نیمه سده 7 ه.ق به شیوه‌ای علمی و روش‌مند روایت می‌کند. دینَوَر در درازنای تاریخ جایگاه ویژه‌ای داشته و از نظر سیاسی، نظامی، اقتصادی و به‌ویژه فرهنگی مطرح و معروف بوده است. آثاری از آن به‌دست آمده که مربوط به حدود 12000سال پیش است. یعنی دوران پیش از تاریخ. در دوران تاریخی و باستان هم مطرح و مورد توجه بوده، روایتی از حضور «زردشت» در دینور در دست داریم یعنی دست کم سده هفتم پیش از میلاد. آثاری از دوره‌های «هخامنشی» و «سلوکی» هم در آنجا یافت شده است. در دیگر دوره‌های تاریخ ایران باستان نیز مورد توجه بوده، مثلاً در دوره «ساسانیان» نه‌تنها دارای ضراب‌خانه بوده -که حاکی از وجود امنیت و رونق حیات اقتصادی و اجتماعی دینَوَر است- بلکه استراحت‌گاه تابستانی برخی پادشاهان ساسانی هم بوده و تابستان‌های گرم و سوزان تیسفون (عراق) را در آب و هوای مطبوع و خنک دینَوَر سپری می‌کردند و می‌توان گفت پایتخت تابستانی آنان بوده است. سکه‌هایی از برخی از پادشاهان ساسانی که در دینَوَر ضرب شده در دست داریم. در سده 4 هجری، حکومت «کُردهای برزیکانی یا بنی‌حسنویه» در آنجا تشکیل می‌شود که دایره نفوذشان از جنوب آذربایجان تا شمال اهواز و از همدان تا شهرَ زور بوده است. در لرستان کتیبه‌هایی به خط کوفی متعلق به سده 4 هجری مربوط به حکومت بنی‌حسنویه موجود است. ما در این کتاب به ابعاد مختلف سیاسی، اجتماعی و اقتصادی دینَوَر پرداخته‌ایم، اما بیشتر به بُعد فرهنگی و دانشمندان و مشاهیر فرهنگی و عارفان و آثار و نقش و کار کردشان در تاریخ ایران وجهان اسلام پرداخته‌ایم. دینَوَر یکی از قطب‌های عرفان ایران و جهان اسلام بوده که در کنار مکاتب عرفانی «بغداد» و «خراسان» دارای مکتبی خاص بوده است.
شما از چه لحاظ دینَوَر را پایتخت قوم کُرد خوانده‌اید؟
بنابر مستندات استوار و خدشه‌ناپذیر تاریخی و آنچه که در مطالب کتاب آورده‌ایم، می‌توان دینَوَر را پایتخت فرهنگی کُردها دانست. البته در زمان کُردهای برزیکانی به عنوان مرکز حکومتی هم بوده، اما بیشتر بُعد فرهنگی آن برجسته بوده است و آثار بسیاری توسط دانشمندان دینَوَر تألیف شده است. ما در این کتاب تعداد 176شخصیت فرهنگی و دانشمند دینوری را معرفی کرده‌ایم (از سده 2 تا نیمه سده 7هجری) که تعداد 73تن از آنها برای نخستین بار است که مطرح می‌شوند و در آثار دیگر پژوهشگران نیامده است. تعدادی از شخصیت‌های فرهنگی دینَوَر جایگاه والایی در تاریخ علم دارند و شهرتشان جهانی است مانند ابوحنیفه احمدبن‌داوود دینَوَری (د 282ه.ق). کتاب «النبات» اثر ابوحنیفه دینَوَری جایگاه ویژه‌ای در تکوین علم گیاه‌شناسی و داروشناسی دارد. ابوحنیفه بزرگترین گیاه‌شناس مشرق زمین و پدر گیاه‌شناسی ایران و جهان اسلام است. کتاب «النبات» مجموعه‌ای از 6 یا 7 جلد بزرگ بوده است که سوگ‌مندانه از میان رفته است. اخیراً قسمتی از آن پیدا شده که توسط دانشگاه «اوپسالا» در سوئد به سال 1953م به چاپ رسیده است. پس از آن در «ویسبادن» آلمان هم چاپ شد. ابوریحان بیرونی (د440ه.ق)در کتاب خویش به نام «الصیدنه فی الطب» بیش از 230بار به ابوحنیفه دینَوَری استناد کرده است. این خود گواهی است بر این که کتاب «النبات» ابوحنیفه دینَوَری جزو منابع اصلی و پایه ابوریحان بیرونی بوده است. دانشمند دیگری به نام ابونعیم بصری (سده ی4 هجری ) نیز درباره کتاب النبات می‌گوید: «کتاب النبات کتابی است که پیش و پس از آن مانندش نوشته نشده است!» کتاب «الأ نواء» کتاب دیگری است از ابو حنیفه دینَوَری که شهرتی تمام دارد. ابوریحان بیرونی در کتاب «آثارالباقیه عن قرون الخالیه» در قسمتی که در مورد نجوم و شناخت منازل قمر است به کتاب «الأ نواء» استناد می‌کند. «عبدالرحمان‌بن عمر صوفی» ستاره‌شناس سرشناس سده 4 هجری در کتاب ‌«صُوَر الکواکب» -که توسط خواجه نصیرالدین توسی به فارسی ترجمه شده است- می‌گوید: «هرچند ما در علم انواء کتاب‌های بسیاری دیده‌ایم اما تمام‌ترین و کامل‌ترین آنها کتاب الأ نواء ابوحنیفه دینَوَری است». مشاهیر بزرگی از جهان اسلام به دینَوَرآمده و درآنجا تحصیل دانش کرده‌اند یا به مباحثات علمی پرداخته‌اند.
آیا می‌شود نمونه‌هایی را ذکر بفرمایید؟
نمونه‌های فراوانی می‌شود ذکر کرد. در کتاب 23دانشمند بزرگ و سرشناش ایران و جهان اسلام را نام برده‌ایم؛ مانند «ابوجعفر محمدبن جریر طبری / د310ه.ق» که به «شیخ المورخین و امام المفسرین» شهرت دارد به دینور آمده و با دانشندان آن مباحثه علمی انجام داده است. «ابوبکر خطیب بغدادی / د 463ه .ق» مورخ و ادیب مشهور در دینَوَر کسب علم نموده است. یا «منصور حلاج/ د 309ه.ق» عارف نامدار که به دینَوَر آمده در مسجد جامع آن به تبلیغ، ارشاد و مباحث عرفانی پرداخته است.
در تألیف کتاب با چه دشواری‌هایی روبه‌رو بوده‌اید؟
نوشتن کتاب حدود 5سال طول کشید و کاری بسیار طاقت‌فرسا، جانکاه، سنگین و گسترده بود. این کار اثری توصیفی-تحلیلی و تاحدی نیز انتقادی و یک پژوهش کتابخانه‌ای-میدانی است که در آن از 497منبع به زبان‌های فارسی، عربی و انگلیسی و نقشه‌ها و تصاویر متعدد بهره برده‌ایم. تحقیقات به شکل آکادمیک، علمی و روش‌مند بود، نه یک کار غیر علمی و غیرمستند و سطحی. کمبود منابع دست اول و نبود کتابخانه مرکزی و غنی در کلان‌شهر کرماشان! که بتواند نیازهای علمی و پژوهشیِ پژوهشگران را رفع کند از دشواری‌های اساسی کار بود. ناچار شدم در فصول مختلف مسافرت‌های متعدد و هزینه‌های بسیار صرف کنم، اما چون عاشق کارم بودم هیچ‌گاه احساس خستگی نکردم. تنها در یکی از مسافرت‌هایم به کتابخانه مرعشی قم در حین کار از شدت مطالعه و فیش‌برداری -که از ساعت 8صبح تا 8شب بود- چشم چپم اندکی درد گرفت! اگر شما می‌بینید این کتاب از طرف مردم گرامی، پژوهشگران و نویسندگان مورد اقبال و توجه قرار گرفته، نتیجه رویکرد علمی و آکادمیک به کار بوده است. ما در این کتاب از نویسندگان و پژوهشگران قدیم و جدید به‌خاطر سهویات و اشتباهاتی که در مورد دینَوَر و یا مشاهیر فرهنگی آن مرتکب شده‌اند انتقاد کرده‌ایم. مانند «کارل بروکلمان» مستشرق نامدار آلمانی، علامه «علی‌اکبر دهخدا» و... البته این انتقادها به شکل محترمانه، علمی و با دلیل و سند صورت گرفته است. همچنان که کار ما و هیچ کتاب دیگری خالی از ایراد و نقص نیست و باید به شیوه علمی و منصفانه و به دور از هرگونه پیش‌داوری و جانب‌داری نژادی، قومی و مذهبی، نقد و بررسی علمی شود (متکلم را تا کسی عیب نگیرد سخنش صلاح نپذیرد).
به‌نظر شما چه نکاتی در منطقه و استان ما ناقص مانده و احتیاج به پژوهش بیشتری دارد؟
غرب ایران خصوصاً «کرماشان» به‌دلیل قرار گرفتن در مسیر شاهراه سیاسی-تجاری (راه ابریشم) جایگاه ویژه‌ای داشته است. طی رفت‌وآمدها، برخوردها و تعاملات فکری و فرهنگی شکل گرفته و سبب شده تا این منطقه از لحاظ فرهنگی و تاریخ غنی باشد؛ مثلاً دانشمند بزرگ دینَوَر و ایران و جهان اسلام یعنی ابوحنیفه دینَوَری، برای شناخت گیاهان و خواص آنها پژوهش‌های میدانی وسیع و عمیقی کرده و دایره‌المعارف عظیم گیاه‌شناسی را تألیف کرده است. دانشمندان بسیاری از این کتاب و دیگر آثار وی بهره برده‌اند، اما برای ما کرُدها و دیگر ایرانی‌ها هنوز ناشناخته و مهجور مانده است. نسخه‌های کتب خطی دانشمندان دینَوَر در کتابخانه‌های بزرگ و مشهور جهان وجود دارد، برای نمونه نسخه خطی کتاب «جامع الکبیر فی التعبیر» نوشته «ابوسعد نصربن یعقوب دینَوَری / د 410ه.ق» که در مورد تعبیر خواب است در کتابخانه «واتیکان» ایتالیا است. اگر ما در باره تاریخ سرزمین‌مان پژوهش نکنیم چگونه می‌توانیم جایگاه و کارکرد این دانشمندان را دریابیم؟
اجرای برنامه کتاب سال کرمانشاه را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
بسیار خوب بود، از اداره فرهنگ «کرماشان» به خاطر این کار پسندیده و به‌جا که موجب تشویق و ترغیب پژوهشگران و نویسندگان می‌شود، سپاس‌گزاری می‌کنم. این یک حرکت ارزشمند و ستودنی است و امیدوارم که مستمر و پایدار باشد و نهادینه شود.
به‌نظر شما چه فاکتورهایی سبب شد که کتاب شما کتاب سال شود؟
این پرسش را باید از بزرگانی همچون جعفر کازرونی، ایرج هندسی، محمدعلی سلطانی، اردشیر کشاورز و دیگر اساتیدی که کتاب را مطالعه نموده‌اند پرسید. به‌نظر خودم رویکرد علمی و آکادمیک و روش‌مند و مستند بودن کتاب و داشتن مطالب و یافته‌های نو از دلایل اصلی بوده است. فراموش نکنیم که علمِ تاریخ، پدر تمام علوم است. کدام شاخه و رشته از علوم و دانش‌ها هست که دارای تاریخ و پیشینه نباشد؟ ما باید امروز به شیوه علمی، مستند و روش‌مند به آن بپردازیم و در رشد و گسترش آن به صورت آکادمیک، مستقل و بی‌طرفانه با نگرش نو و با تکیه بر اخلاق و شرافت علمی کوشا باشیم. انجام کارهای پژوهشی در خصوص تاریخ محلی مانند پایتخت فراموش شده قوم کُرد به‌واقع در راستای تقویت و توانمند کردن تاریخ ملی و میهنی ایران و شناساندن آن نخست به خود و سپس به دیگران است.
جناب اعظمی، به‌عنوان آخرین پرسش چرا «کرماشان» و نه کرمانشاه؟
در فصلنامه علمی-پژوهشی جستارهای تاریخی، مقاله «کرمانشاه و سوءتفاهمی تاریخی» نوشته ابراهیم رحیمی زنگنه، خلیل کهریزی و ایوب حسینی به شیوه دانشورانه و پژوهشی اثبات شده که «کرماشان» درست است به معنی «سرزمین کوهستانی» یا «کوه جای» توصیه می‌کنم که علاقه‌مندان به این مقاله رجوع کنند. نکته مهم دیگر آنکه مردم بومی استان کرماشان و دیگر کُردزبانان در سایر استان‌های کُردنشین نیز همان تلفظ «کرماشان» را به کار می‌برند و نه کرمانشاه.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.