|

عصبیت قومی و مظلومیت شهری

محمدحامد پورجعفری

«ابن خلدون» در «مقدمه» می نویسد: «پیوند خویشاوندی، به‌جز در مواردی اندک، در بشر طبیعی است و از موارد آن نشان دادن غرور قومی نسبت به نزدیکان و خویشاوندان است در مواقعی که ستمی به آنان می‌رسد یا در معرض خطر واقع می‌شوند.»
ابن خلدون با این مفهوم، شاهکار خود را بیان می‌کند و می‌گوید: «انسان‌هایی که در یک واحد اجتماعی زندگی می‌کنند به‌وسیله نیروی کششی، به هم پیوسته‌اند و هر نظام اجتماعی که از این کشش و پیوند، بی‌بهره باشد از بین خواهد رفت. عصبیت از دیدگاه او، عامل تحرک زندگی انسان‌ها بوده و احساسی است که فرد در پیوند با گروه ( عصبه) دارد و در حقیقت، عصبیت همان است که امروز در اصطلاح جامعه‌شناسی انسجام یا هم‌بستگی (معادل solidarity یا Association ) گویند».هملوت ریتر، معتقد است که عصبیت نزد ابن خلدون، دارای همان معنایی است که ماکس وبر از کاریسما یا فره ایزدی و ماکیاول از تقوا دارند و به عبارت روشن‌تر، مراد هر سه آنها عبارت است از خصیصه ذاتی که برای کسب قدرت سیاسی و رزمندگی در بعضی از افراد وجود دارد. و یا به‌عبارتی دیگر، می‌توان آن را رابطه‌ای دانست که میان آرمان قدرت‌طلبی و مهارت سیاسی، این خصیصه را تواما داشته باشند می‌توانند نظرات خود را به انبوه مردم بقبولانند و آنان را به دنبال خود بکشانند.
شاید هنگامی که ابن خلدون در سال ۷۷۰ قمری در باره قبایل بدوی مردم‌نگاری می‌کرد و عصبیت قومی بادیه‌نشینان را در تطورهای مدنی مورد بررسی و واکاوی قرار می‌داد، هیچ پیشگویی هم در طالع سرزمین قرمیسین بین مرزهای عراق عجم و عراق عرب نمی‌دید که هفتصد سال بعد در دوران دولت‌های دموکراتیک و ظهور دولتی با شعار تدبیر و امید رفتارهایی در بین مسئولینش رواج پیدا کند که جز با کلید واژه «عصبیت قومی» نتوان تحلیلش نمود.
در دوران استاندار پیشین با قرار گرفتن افرادی در گرد وی، با وجودی که مردم انتظار حضور و ظهور مدیرانی تدبیرمند را می‌کشیدند، مدیرانی بر استان سیطره یافتند که بند تسبیح آنان یک قومیت مشترک و اتفاقا مهمان در شهر کرمانشاه بود، پس از چندی، حلقه قومیتی مهمانان به حلقه خانوادگی تقلیل یافت وبده بستان‌هايي نیز در بین ارگان‌هایی چون استانداری و شهرداری نیز در این بین انجام گرفت برادری برادری دیگر را با هزار راه رفته و نرفته بر مصدری می‌نشاند و برادر دیگر پروپگاندایی را در همان راستا به پا می‌کرد.
در این میان حضور خانوادگی «ش» بیش از چند خانواده دیگر به چشم می‌آمد، خانواده‌ایی که تا پیش از سال 92 آنچنان نامی از آنها شنیده نمی‌شد جز کاندیداتوری چند ده ساله برادر ارشدشان که از هرسین مهمان کرمانشاه شده بود و سرانجام در سال 87 راهی مجلس شد و پس از چهارسال حضور در بهارستان، در انتخابات بعدی با رای پانزده هزار نفری مردم، ناامید از کرمانشاهیان راه پایتخت را پیش گرفت.
بعدها، دوستی يك عضو پرنفوذ دولت با «ش«، او بار دیگر در کرمانشاه میدان را مهیای تاختن دید و استاندار پيشين نیز تثبیت خود را در لبخندهای وی می‌دید از هیچ کاری دراین راه فروگذار نکرد.
در اولین گام خواهرزاده وی به معاونت ...منصوب شد و برادرش به مدیریت ...رسید در همین بین نیز احکامی صادر می‌شد از فرمانداران تا مدیران کل ستادی استانداری تا مدیران پایینی که توتم مشترک همه آنها یا هم‌زبانی با آقاي «ش» بود و یا هم‌قومیتی!
اما شاهکار این انتصاب‌ها، انتصاب برادر سرهنگ و پزشک آقاي «ش» بود گلی که اینبار مردم شهر کرمانشاه از شورای شهرشان خوردند...
بسیاری از مدیران ستادی استانداری، ریاست سازمان‌های تابع شهرداری و بسیاری دیگر از مدیران استان و کلانشهر کرمانشاه یا هم‌زبان یا همشهری یا هم‌قوم و یا از خانواده «ش» بودند. تا سرانجام یک اتفاق خاص، تکمیل کننده حلقه عصبیت‌های قومی روزگار جدید شهر کهن گردید و پس از چندین ماه شورای شهر کرمانشاه از انتخاب پیشین‌اش پشیمان و شهردار پزشک سرهنگ را برکنار كرد و شخص دیگری را به سرپرستی شهرداری منصوب کرد. اما در همان ساعات اولیه تیم فرمانداری کرمانشاه که متشکل از تعدادی از همشهریان و یکی از برادران دیگر آقاي «ش» بود بنا بر تبصره‌ای نه‌چندان قابل دفاع، رای شورای شهر را تعلیق كرد تا سیطره عصبیت قومی را بر مشروعیت دموکراسی به رخ بکشد.
هرچند با تغییرات اخیر در استانداری کرمانشاه و زمزمه‌های تغییراتی درچندین فرمانداری استان از جمله فرمانداری شهرستان کرمانشاه چه‌بسا آخرین روزهای زمستان با آخرین شب‌های تاخت و تاز قومی همزمان شود، اما هیچ‌گاه کرمانشاه فراموش نخواهد کرد اتفاقاتی را که این بیست و هفت ماه بر روزهایش نوشته شد و یکه‌تازی مدیران قومی در این چند صباح تا روزگاران بعد در خاطر مردم در قالب خاطره‌ای تلخ ماندگار خواهد ماند.

«ابن خلدون» در «مقدمه» می نویسد: «پیوند خویشاوندی، به‌جز در مواردی اندک، در بشر طبیعی است و از موارد آن نشان دادن غرور قومی نسبت به نزدیکان و خویشاوندان است در مواقعی که ستمی به آنان می‌رسد یا در معرض خطر واقع می‌شوند.»
ابن خلدون با این مفهوم، شاهکار خود را بیان می‌کند و می‌گوید: «انسان‌هایی که در یک واحد اجتماعی زندگی می‌کنند به‌وسیله نیروی کششی، به هم پیوسته‌اند و هر نظام اجتماعی که از این کشش و پیوند، بی‌بهره باشد از بین خواهد رفت. عصبیت از دیدگاه او، عامل تحرک زندگی انسان‌ها بوده و احساسی است که فرد در پیوند با گروه ( عصبه) دارد و در حقیقت، عصبیت همان است که امروز در اصطلاح جامعه‌شناسی انسجام یا هم‌بستگی (معادل solidarity یا Association ) گویند».هملوت ریتر، معتقد است که عصبیت نزد ابن خلدون، دارای همان معنایی است که ماکس وبر از کاریسما یا فره ایزدی و ماکیاول از تقوا دارند و به عبارت روشن‌تر، مراد هر سه آنها عبارت است از خصیصه ذاتی که برای کسب قدرت سیاسی و رزمندگی در بعضی از افراد وجود دارد. و یا به‌عبارتی دیگر، می‌توان آن را رابطه‌ای دانست که میان آرمان قدرت‌طلبی و مهارت سیاسی، این خصیصه را تواما داشته باشند می‌توانند نظرات خود را به انبوه مردم بقبولانند و آنان را به دنبال خود بکشانند.
شاید هنگامی که ابن خلدون در سال ۷۷۰ قمری در باره قبایل بدوی مردم‌نگاری می‌کرد و عصبیت قومی بادیه‌نشینان را در تطورهای مدنی مورد بررسی و واکاوی قرار می‌داد، هیچ پیشگویی هم در طالع سرزمین قرمیسین بین مرزهای عراق عجم و عراق عرب نمی‌دید که هفتصد سال بعد در دوران دولت‌های دموکراتیک و ظهور دولتی با شعار تدبیر و امید رفتارهایی در بین مسئولینش رواج پیدا کند که جز با کلید واژه «عصبیت قومی» نتوان تحلیلش نمود.
در دوران استاندار پیشین با قرار گرفتن افرادی در گرد وی، با وجودی که مردم انتظار حضور و ظهور مدیرانی تدبیرمند را می‌کشیدند، مدیرانی بر استان سیطره یافتند که بند تسبیح آنان یک قومیت مشترک و اتفاقا مهمان در شهر کرمانشاه بود، پس از چندی، حلقه قومیتی مهمانان به حلقه خانوادگی تقلیل یافت وبده بستان‌هايي نیز در بین ارگان‌هایی چون استانداری و شهرداری نیز در این بین انجام گرفت برادری برادری دیگر را با هزار راه رفته و نرفته بر مصدری می‌نشاند و برادر دیگر پروپگاندایی را در همان راستا به پا می‌کرد.
در این میان حضور خانوادگی «ش» بیش از چند خانواده دیگر به چشم می‌آمد، خانواده‌ایی که تا پیش از سال 92 آنچنان نامی از آنها شنیده نمی‌شد جز کاندیداتوری چند ده ساله برادر ارشدشان که از هرسین مهمان کرمانشاه شده بود و سرانجام در سال 87 راهی مجلس شد و پس از چهارسال حضور در بهارستان، در انتخابات بعدی با رای پانزده هزار نفری مردم، ناامید از کرمانشاهیان راه پایتخت را پیش گرفت.
بعدها، دوستی يك عضو پرنفوذ دولت با «ش«، او بار دیگر در کرمانشاه میدان را مهیای تاختن دید و استاندار پيشين نیز تثبیت خود را در لبخندهای وی می‌دید از هیچ کاری دراین راه فروگذار نکرد.
در اولین گام خواهرزاده وی به معاونت ...منصوب شد و برادرش به مدیریت ...رسید در همین بین نیز احکامی صادر می‌شد از فرمانداران تا مدیران کل ستادی استانداری تا مدیران پایینی که توتم مشترک همه آنها یا هم‌زبانی با آقاي «ش» بود و یا هم‌قومیتی!
اما شاهکار این انتصاب‌ها، انتصاب برادر سرهنگ و پزشک آقاي «ش» بود گلی که اینبار مردم شهر کرمانشاه از شورای شهرشان خوردند...
بسیاری از مدیران ستادی استانداری، ریاست سازمان‌های تابع شهرداری و بسیاری دیگر از مدیران استان و کلانشهر کرمانشاه یا هم‌زبان یا همشهری یا هم‌قوم و یا از خانواده «ش» بودند. تا سرانجام یک اتفاق خاص، تکمیل کننده حلقه عصبیت‌های قومی روزگار جدید شهر کهن گردید و پس از چندین ماه شورای شهر کرمانشاه از انتخاب پیشین‌اش پشیمان و شهردار پزشک سرهنگ را برکنار كرد و شخص دیگری را به سرپرستی شهرداری منصوب کرد. اما در همان ساعات اولیه تیم فرمانداری کرمانشاه که متشکل از تعدادی از همشهریان و یکی از برادران دیگر آقاي «ش» بود بنا بر تبصره‌ای نه‌چندان قابل دفاع، رای شورای شهر را تعلیق كرد تا سیطره عصبیت قومی را بر مشروعیت دموکراسی به رخ بکشد.
هرچند با تغییرات اخیر در استانداری کرمانشاه و زمزمه‌های تغییراتی درچندین فرمانداری استان از جمله فرمانداری شهرستان کرمانشاه چه‌بسا آخرین روزهای زمستان با آخرین شب‌های تاخت و تاز قومی همزمان شود، اما هیچ‌گاه کرمانشاه فراموش نخواهد کرد اتفاقاتی را که این بیست و هفت ماه بر روزهایش نوشته شد و یکه‌تازی مدیران قومی در این چند صباح تا روزگاران بعد در خاطر مردم در قالب خاطره‌ای تلخ ماندگار خواهد ماند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.