فکر میکردم مردم ما را فراموش کردهاند
دسته گلی که پس از پایان کنسرت به او داده میشود را با عشق تقدیم میکند به کودک هشت ساله سرطانی که در جمع است. میگوید وقتی دیدم که حتا این کودک آمده است تا شاد شود، احساس کردم راه زیادی در پیش دارم و باید دین خود را به همشهریانم ادا کنم. محمدرضا دارابی خواننده و نوازنده کرمانشاهی، هفده و هجده دی ماه در تالار انتظار کرمانشاه به همراه گروه مهرورزان کنسرتی برگزار کرد که در آن قطعات محلی عرفانی کردی و فارسی خوانده شد. تبلیغهای پیش از کنسرت اگرچه کم، اما در هر دو اجرا سالن پُر بود. دارابی به خواننده کردی کلهر معروف است و بیش از هر کس دیگری کوشش کرده تا اشعار کردی کرمانشاهی را، با موزیکالیته کردن به حافظه موسیقایی مردم بسپارد تا این آثار ارزشمند را از نابودی نجات داده و به نسلهای بعدی بگوید ترانههای پدرانشان چه بوده است. در سال 1330 در کرمانشاه زاده شد. هجده ساله بود که پا به عرصه هنر گذاشت و مثل خیلی از مشاهیر موسیقی کرمانشاه، فعالیتش را از صدا و سیمای مرکز کرمانشاه آغاز کرد. در سال 1352 فعالیت هنری خود را با ارکستر فرهنگ و هنر به سرپرستی کیخسرو پورناظری ادامه داد و اولین اجرای رسمی خود را با اثری از او و با همین ارکستر به روی صحنه برد. جنگ که شد برای رزمندگان هم خواند تا دل قوی دارند و در دفاع از مام میهن در برابر هجمه دشمن، از هیچ دلاوریای فروگذار نکنند. در سال 1367 در چهارمین جشنواره سراسری موسیقی که در تهران برگزار شد موفق به دریافت دیپلم افتخار جشنواره گردید و آهنگ قافلهسالار با صدای ایشان از ساختههای مسعود خزعلی به عنوان اثر برجسته جشنواره انتخاب شد. دارابی در طول فعالیتهای هنری خود با محمدرضا شجریان ، شهرام ناظری ، اصغر بهاری، هدی منتظری، سهیل ایوانی، حسن کسایی، مجتبی میرزاده، حاتم عسکری، خلیل چالهچاله، منوچهر طاهرزاده، کیخسرو پورناظری و مسعود زنگنه همکاری داشته است. از آلبومهای منتشر شدهاش میتوان به «گلاره»، «شور شیرین»، «سرمه خیال»، «رقص پروانه»، «مهجوری» و «ژینا» اشاره کرد. گفتوگویی که در پی میآید، پس از برگزاری کنسرتش در کرمانشاه و به کوشش دوست هنرمندش، کوروش تیمورزاده هماهنگ شد که آن را در ادامه میخوانید.
سوال نخستم را از کنسرتهایتان آغاز میکنم. در بسیاری از شهرهای ایران و همچنین در کرستان عراق اجراهای زیادی داشتهاید. اما در کرمانشاه با وجود اینکه زادگاهتان است هیچوقت اجرایی نداشتهاید. چرا این اتفاق افتاد؟
من با گروههای زیادی در تهران فعالیت دارم و از گذشته تاکنون سعی کردهام موسیقی کردی را به همه کسانی که با آن آشنا نیستند، بشناسانم. اما در عین حال همیشه به فکر برگزاری کنسرت در کرمانشاه بودهام. خیلی دوست داشتم برای شهر و همشهریان خودم و جایی که پرورش یافتهام اجرایی داشته باشم. اما همیشه تصور میکردم ممکن است مورد پسند نباشد چرا که از وقتی موسیقی پاپ در این منطقه باب شد، مردم به آنها علاقمند شدند و البته آزاد هستند که انتخاب کنند. اگرچه بخشی از آن هم به مسوولین مربوط میشود. غیر از آن مشکلات دیگری هم هست. مثلا برای نوع پوشش و شعری که خوانده میشود همیشه نگران بودم که مسوولین بگویند ایراد دارد. بعضیها گفتند که این نوع شعرها پسندیده نمیشود.
بطور رسمی ایرادی به کار شما گرفته شد و چارچوبی برای شما تعیین شد؟ برای مثال در همین کنسرتی که در کرمانشاه داشتید به چنین موردی برخورد کردید؟
بطور رسمی خیر، اما دوستانی که با مسوولین در ارتباط بودند گفتند در انتخاب شعر و نوع پوشش دقت کنید که مبادا مسوولین ایراد بگیرند. در طی این سالیان که در کرمانشاه اجرا نداشتهام همواره خودم این نگرانی را داشتهام. برای همین اجرا هم از کرمانشاه به من پیشنهاد اجرا داده شد و من هم پذیرفتم.
شما اجراهای موفقی در کردستان عراق داشتهاید. آیا در آنجا پیشنهادی برای کار دایم و همکاری ثابت به شما داده شد؟
بطور رسمی خیر. اما گفتند میخواهیم هرچه بیشتر از وجود شما استفاده کنیم. دلیلش را که پرسیدم (چون من در زمینه موسیقی کردی کلهری فعالیت دارم) گفتند شما تنها کسی هستید که در این لهجه فعالیت دارید. اما مهمتر اینکه برای اولین بار بود که ما با لباس کردی کلهری در تلویزیون کردستان عراق ظاهر میشدیم. مورد پسند همه هم واقع شد. کارهایی هم که انتخاب کرده بودیم از ملودیهای قدیمی نوستالژیک و خاطرهانگیز بود.
خیلی از بزرگان موسیقی از آن دورانی که شما و دیگر هنرمندان معروف فعالیت داشتید، به عصر طلایی موسیقی کرمانشاه یاد میکنند. اما سالها بعد یعنی الان، اهالی موسیقی کرمانشاه از وضعیت موسیقی کرمانشاه گلایه دارند. چه شد که از کرمانشاه رفتید؟
موسیقی کار اصلی من نیست و برای دل خودم میخوانم و ساز میزنم. من آن موقع در شرکت داروسازی که کار میکردم و به تهران منتقل شدم. وقتی که به تهران رفتم، آن حس عرق در من زنده شد و تصمیم گرفتم برای موسیقی شهرم کاری بکنم. اولین کاری که کردم یک آلبوم موسیقی به نام «گلاره» منتشر کردم که خیلی مورد استقابل مردم شد. آن آلبوم شامل کارهای کردی قدیمی بود با اشعاری که وزارت ارشاد تایید کرد. چون اشعار کردیاش از نظر ارشاد مقداری مشکل داشت، ما اشعار دیگری را انتخاب کردیم.
فکر می کنید اگر میماندید برای موسیقی کرمانشاه بهتر نبود؟
نه اگر میماندم هیچ اتفاقی نمیافتاد. در کرمانشاه خیلی افراد دلسوز هستند اما کاری از دستشان بر نمیاید. فرض کنید وقتی سالن برای اجرا به هنرمند ندهند چه میشود کرد؟ اما تهران بهرحال پایتخت بود و در آنجا امکانات ضبط و حتا پخش و توزیع آن هم بیشتر بود. در نهایت هم هر آلبومی که در شهرستان ضبط شود باید از تهران مجوز صادر شود. این بود که به نظر خودم رفتنم بهتر شد تا ماندم. همین شد که به فاصله کوتاهی از رفتنم، اولین آلبومم منتشر شد.
هنرمندان بینظیری در عرصه موسیقی در کرمانشاه هستند اما آنقدری که انتظار میرود در سطح ملی معروف نیافتهاند. دلیل این امر چیست و مقصر اصلی کیست؟ متولیان دولتی یا خود هنرمندان یا سلیقه مخاطبان؟
ضربالمثلی داریم که میگوید از تو حرکت از من برکت. هنرمندان نباید منتظر بمانند تا کسی بیاید و بگوید بیا فلانجا اجرا کن. باید خودشان دنبال این قضیه بروند و به دنبال موسیقیای باشند که اصالت دارد. . ما در کرمانشاه هنرمندان خیلی خوبی داریم اما متاسفانه اگر دنبال کار هنری هستند بصورت جدی پیگیر آن نیستند و هنرشان فقط به کرمانشاه محدود میشود. باید ارتباطات تنگاتنگی با دستاندرکاران داشته باشند. گرچه رابطه حرف اول را میزند اما اگر خواننده یا نوازنده کار خودش را بلد باشد، بهرحال جذب میشود. البته مشکلات دیگری هم در این رابطه برای هنرمندان وجود دارد. مثلا من به خاطر دارم که ما کرمانشاه ضبط میکردیم و میفرستادیم تهران. آنها هم نگاه دقت میکردند که اگر قرار است سنتی بخوانیم لهجه نداشته باشیم و خیلی مسایل دیگر هم دخیل بود. اینها همه ترسهایی بود که بچههای شهرستان داشتند و نمیتوانستند بیایند در تهران کار انجام دهند.
بخشهایی از آن ممکن است به اسپانسرها برگردد. برای مثال اگر در کرمانشاه در ماه پنج کنسرت برگزار میشود شاید فقط یکی از آنها سنتی باشد. این نشان میدهد که اسپانسرها بیشتر به برگزاری کنسرتهای پاپ علاقه نشان میدهند تا سنتی. آیا میتواند یک علتش عدم تمایل اسپانسرها باشد؟
چند وقت پیش در گفتوگویی که با یکی از مسوولین داشتم گفتند مردم موسیقی پاپ را خیلی میپسندند. درست است که پاپ جایگاه خاص خودش را دارد اما اینهایی که داریم میبینیم پاپ نیست. از نظر من این موسیقی مندرآوردی است. موسیقی پاپ نُتی است که در یک خط مستقیم خوانده میشود، در دستگاه خاصی خوانده نمیشود و زیر و زبری ندارد. از طرفی خوانندههای پاپخوان تنها به مسایل مالی اهمیت میدهند و هنر در میان نیست. استقبال مردم هم بخاطر چشم و همچشمی جوانان است. -اگرچه هستند در این زمینه افراد بسیار موفقی نظیر مرحوم منوچهر طاهرزاده که موسیقیاش تلفیقی از موسیقی مدرن و سنتی بود و حالا دیگر شخصی مانند ایشان را نداریم- بنابراین شاید بخاطر رواجی که این نوع موسیقی در بین جوانان دارد، اسپانسرها بیشتر به آن علاقه نشان میدهند. این در حالی است که موسیقی فولکور ما با موسیقی ملی برابری میکند. حتا گوشههایی که در موسیقی سنتی داریم نسبت به موسیقی مقامی ما محدود است. موسیقی رزم، موسیقی بزم، موسیقی مرگ، موسیقی زایش، همه و همه تنها در موسیقی مقامی پیدا میشود. بنابراین اسپانسرها باید سعی کنند به این موسیقی کهن توجه ویژهای نشان دهند. آن وقت
است که در شرایط برابر مردم مختارند که انتخاب کنند کدام را ببینند.
در بیوگرافی شما آمده که فعالیت هنری خود را از صدا و سیمای مرکز کرمانشاه آغاز کردید و اکنون هم با صدا و سیما همکاری دارید. چقدر تفاوت بین آنها هست و کدام بیشتر شما را اقناع میکرد؟
آن موقع دوستان دعوت کردند که با صدا و سیما همکاری کنم چون فضا طوری بود که به موسیقی مجوز داده نمیشد. تنها سرود بود و آهنگهای انقلابی. از طرفی دوستانم آنجا فعالیت داشتند که برایم عزیز بودند از جمله زنده یاد خلیل چالهچاله که سرپرست گروه بود. اما در حال حاضر من بطور رسمی همکاری ندارم و اگر کار ضبط شدهای را از من بخواهند، تازه اول در موردش فکر میکنم و بعد اجازه پخش آن را میدهم.
برخی از هنرمندان به نام ایران بخاطر سیاستهای خاص صدا و سیما اجازه کار در آن ندارند. شما تا بحال با صدا و سیما مشکلی پیدا نکردهاید؟
خیر. تنشی بوجود نیامده چون ارتباطی با صدا و سیما ندارم. مگر اینکه یک نفر در صدا و سیما من را بشناسد و بگوید به مناسبت جشن یک آهنگ برای پخش کردن بده و چون آهنگ کردی است، برای من مهم است که پخش شود.
متولیان موسیقی در ایران را چطور میبینید؟ بنظرتان مسوولان دین خود را به موسیقی ادا میکند و آنچنان که شایسته و بایسته است وظیفهشان را انجام میدهند؟
متاسفانه تصمیمها در این زمینه بصورت قانون قاطع و محکم نیست. مثلا کسی که در تهران مجوز میگیرد چرا باید کنسرتش در شهرستان لغو شود؟ این است که میگویم تصمیمها اینجا فردی است و زیاد وابسته به قوانین کلی ارشاد نیست. قوانین باید محکمتر باشد و لزوم اجرا داشته باشد. مثلا همین اجرا که من داشتم در ابتدا وسط هفته را به من اختصاص داده بودند. خوشبختانه دکتر رحیمی زنگنه گفتند یکی از اجراهای پاپ کنسل شده و من توانستم بجای آن در دو روز آخر هفته اجرا کنم. اگر بخت یار باشد اردیبهشت دوباره به کرمانشاه خواهم آمد و اجرا خوام داشت.
در کارنامه کاری شما نواختن برای رزمندگان و موسیقی جنگ به چشم میخورد. خودتان به جبهه رفتهاید یا در مرکز استان کارها را ضبط میکردید؟
خیر به جبهه نرفتم. فقط یک بار دعوت شدیم که برای رزمندگان در سرپلذهاب برنامه اجرا کنیم. سرودهای مربوط به جنگ را در کرمانشاه ضبط میکردیم و بعد از تلویزیون پخش میشد. از جمله سرود «قسم ایران» که به خاطر دارم ایرادهای زیادی به آن گرفته شد که چرا در متن شعر «قسم ایران قسم ایران وه یهزدان/ قسم ایران وه آیهی پاک قرآن....» ایراد گرفتند که چرا به اسم ایران قسم خوردی؟ درحالیکه ایرادی نداشت. زمان جنگ بود و نیاز به شنیدن اینها داشتیم.
در یکی از مصاحبههایتان از گذاشتن اشعار فارسی بر روی ملودیهای کردی گلایه کرده بودید و آن را سرقت هنری خوانده بودید، فکر نمیکنید این کار راه وارد شدن موسیقی کردی را به اقوام دیگر باز میکند و موسیقی کردی را انحصار مناطق کرد در میآورد؟
این کار کاملا اشتباه است. موسیقی هر قوم مربوط به آن قوم میشود. این موسیقی از فراز و نشیب زمان گذشته و به اینجا رسیده است. موسیقی کردی به نحوی است که شعر و موسیقی توأمان ساخته میشود و این دو (شعر و موسیقی) در هم تنیدهاند و نمیشود آنها را جدا کرد. اگرشعر دیگری روی آن بگذارند با هم سنخیت ندارد و همساز نمیشوند.
مثلا در آلبوم رقص پروانه شعر اصلی «نازتبه وی نازتبه/ کمرهشل وی نازتبه» بوده که شعر فارسی روی آن گذاشتهاند و خرابش کردهاند. موسیقی هرقوم باید با زبان همان قوم اجرا شود. حالا اگر موزیکی با گویشهای مختلف کردی خوانده شود، ایرادی ندارد و آسیبی به کار نمیزند چون بههرحال کردی است و با روح موسیقیاش عجین است.
مخاطبان کرمانشاهی را در مقایسه با مخاطبان دیگر چطور یافتید؟
من اصلا فکر نمیکردم مردم استقبال کنند. از قبل هم به مسوولین گفتم و دلهره این را داشتم. فکر میکردم سلیقه و ذائقه مردم تغییر پیدا کرده و ما را فراموش کردهاند و برای کنسرت ما نمیآیند. البته گروه ما در تهران بسیار مورد پسند مردم است. مثلا ما برای اولین بار رقص کردی را روی سن بردیم چرا که این بخشی جدایی ناپذیر از موسیقی ماست. این رقص رقصی بامسما است. اما باز هم برای اجرا در شهر زادگاهم نگرانی داشتم. وقتی دیدم سالن پر از جمعیت است احساساتی شدم.
آلبوم جدیدی دارید؟
خیر آلبوم در حال انتشار ندارم
بنظر میآید در مورد شعرها کمی سختگیر هستید. ما گویش فارسی کرمانشاهی هم داریم که میتوان از آن در موسیقی محلیمان استفاده کرد که آن هم شناسنامه کرمانشاه را دارد. از پیشروان این کار آقای کوروش تیمورزاده است که اخیرا قطعات زیبایی را با این لهجه منتشر کردهاند. آیا قصد دارید از این گویش هم در کارهایتان استفاده کنید؟
گویش فارسی کرمانشاهی برای حرف زدن خوب است اما من آن را برای موسیقی و خواندن نمیپسندم. موسیقی اگر کرمانشاهی است باید کردی خوانده شود. اگر با لهجه فارسی کرمانشاهی خوانده شود، میشود موسیقی لهجهای نه موسیقی مقامی.
و سخن آخر؟
موسیقی اصولا سلیقهای است. موسیقی غذای روح است و برای هرکس طعم خاصی دارد. هرکسی بافت ویژهای به موسیقی میدهد تا در دل شنونده جا کند و مخاطب با آن ارتباط برقرار کند. من شخصا دوست دارم موسیقی کردی با لهجه کلهر اجرا کنم و به جوانان هم توصیه میکنم که موسیقی پدرانشان را حفظ کنند.
دسته گلی که پس از پایان کنسرت به او داده میشود را با عشق تقدیم میکند به کودک هشت ساله سرطانی که در جمع است. میگوید وقتی دیدم که حتا این کودک آمده است تا شاد شود، احساس کردم راه زیادی در پیش دارم و باید دین خود را به همشهریانم ادا کنم. محمدرضا دارابی خواننده و نوازنده کرمانشاهی، هفده و هجده دی ماه در تالار انتظار کرمانشاه به همراه گروه مهرورزان کنسرتی برگزار کرد که در آن قطعات محلی عرفانی کردی و فارسی خوانده شد. تبلیغهای پیش از کنسرت اگرچه کم، اما در هر دو اجرا سالن پُر بود. دارابی به خواننده کردی کلهر معروف است و بیش از هر کس دیگری کوشش کرده تا اشعار کردی کرمانشاهی را، با موزیکالیته کردن به حافظه موسیقایی مردم بسپارد تا این آثار ارزشمند را از نابودی نجات داده و به نسلهای بعدی بگوید ترانههای پدرانشان چه بوده است. در سال 1330 در کرمانشاه زاده شد. هجده ساله بود که پا به عرصه هنر گذاشت و مثل خیلی از مشاهیر موسیقی کرمانشاه، فعالیتش را از صدا و سیمای مرکز کرمانشاه آغاز کرد. در سال 1352 فعالیت هنری خود را با ارکستر فرهنگ و هنر به سرپرستی کیخسرو پورناظری ادامه داد و اولین اجرای رسمی خود را با اثری از او و با همین ارکستر به روی صحنه برد. جنگ که شد برای رزمندگان هم خواند تا دل قوی دارند و در دفاع از مام میهن در برابر هجمه دشمن، از هیچ دلاوریای فروگذار نکنند. در سال 1367 در چهارمین جشنواره سراسری موسیقی که در تهران برگزار شد موفق به دریافت دیپلم افتخار جشنواره گردید و آهنگ قافلهسالار با صدای ایشان از ساختههای مسعود خزعلی به عنوان اثر برجسته جشنواره انتخاب شد. دارابی در طول فعالیتهای هنری خود با محمدرضا شجریان ، شهرام ناظری ، اصغر بهاری، هدی منتظری، سهیل ایوانی، حسن کسایی، مجتبی میرزاده، حاتم عسکری، خلیل چالهچاله، منوچهر طاهرزاده، کیخسرو پورناظری و مسعود زنگنه همکاری داشته است. از آلبومهای منتشر شدهاش میتوان به «گلاره»، «شور شیرین»، «سرمه خیال»، «رقص پروانه»، «مهجوری» و «ژینا» اشاره کرد. گفتوگویی که در پی میآید، پس از برگزاری کنسرتش در کرمانشاه و به کوشش دوست هنرمندش، کوروش تیمورزاده هماهنگ شد که آن را در ادامه میخوانید.
سوال نخستم را از کنسرتهایتان آغاز میکنم. در بسیاری از شهرهای ایران و همچنین در کرستان عراق اجراهای زیادی داشتهاید. اما در کرمانشاه با وجود اینکه زادگاهتان است هیچوقت اجرایی نداشتهاید. چرا این اتفاق افتاد؟
من با گروههای زیادی در تهران فعالیت دارم و از گذشته تاکنون سعی کردهام موسیقی کردی را به همه کسانی که با آن آشنا نیستند، بشناسانم. اما در عین حال همیشه به فکر برگزاری کنسرت در کرمانشاه بودهام. خیلی دوست داشتم برای شهر و همشهریان خودم و جایی که پرورش یافتهام اجرایی داشته باشم. اما همیشه تصور میکردم ممکن است مورد پسند نباشد چرا که از وقتی موسیقی پاپ در این منطقه باب شد، مردم به آنها علاقمند شدند و البته آزاد هستند که انتخاب کنند. اگرچه بخشی از آن هم به مسوولین مربوط میشود. غیر از آن مشکلات دیگری هم هست. مثلا برای نوع پوشش و شعری که خوانده میشود همیشه نگران بودم که مسوولین بگویند ایراد دارد. بعضیها گفتند که این نوع شعرها پسندیده نمیشود.
بطور رسمی ایرادی به کار شما گرفته شد و چارچوبی برای شما تعیین شد؟ برای مثال در همین کنسرتی که در کرمانشاه داشتید به چنین موردی برخورد کردید؟
بطور رسمی خیر، اما دوستانی که با مسوولین در ارتباط بودند گفتند در انتخاب شعر و نوع پوشش دقت کنید که مبادا مسوولین ایراد بگیرند. در طی این سالیان که در کرمانشاه اجرا نداشتهام همواره خودم این نگرانی را داشتهام. برای همین اجرا هم از کرمانشاه به من پیشنهاد اجرا داده شد و من هم پذیرفتم.
شما اجراهای موفقی در کردستان عراق داشتهاید. آیا در آنجا پیشنهادی برای کار دایم و همکاری ثابت به شما داده شد؟
بطور رسمی خیر. اما گفتند میخواهیم هرچه بیشتر از وجود شما استفاده کنیم. دلیلش را که پرسیدم (چون من در زمینه موسیقی کردی کلهری فعالیت دارم) گفتند شما تنها کسی هستید که در این لهجه فعالیت دارید. اما مهمتر اینکه برای اولین بار بود که ما با لباس کردی کلهری در تلویزیون کردستان عراق ظاهر میشدیم. مورد پسند همه هم واقع شد. کارهایی هم که انتخاب کرده بودیم از ملودیهای قدیمی نوستالژیک و خاطرهانگیز بود.
خیلی از بزرگان موسیقی از آن دورانی که شما و دیگر هنرمندان معروف فعالیت داشتید، به عصر طلایی موسیقی کرمانشاه یاد میکنند. اما سالها بعد یعنی الان، اهالی موسیقی کرمانشاه از وضعیت موسیقی کرمانشاه گلایه دارند. چه شد که از کرمانشاه رفتید؟
موسیقی کار اصلی من نیست و برای دل خودم میخوانم و ساز میزنم. من آن موقع در شرکت داروسازی که کار میکردم و به تهران منتقل شدم. وقتی که به تهران رفتم، آن حس عرق در من زنده شد و تصمیم گرفتم برای موسیقی شهرم کاری بکنم. اولین کاری که کردم یک آلبوم موسیقی به نام «گلاره» منتشر کردم که خیلی مورد استقابل مردم شد. آن آلبوم شامل کارهای کردی قدیمی بود با اشعاری که وزارت ارشاد تایید کرد. چون اشعار کردیاش از نظر ارشاد مقداری مشکل داشت، ما اشعار دیگری را انتخاب کردیم.
فکر می کنید اگر میماندید برای موسیقی کرمانشاه بهتر نبود؟
نه اگر میماندم هیچ اتفاقی نمیافتاد. در کرمانشاه خیلی افراد دلسوز هستند اما کاری از دستشان بر نمیاید. فرض کنید وقتی سالن برای اجرا به هنرمند ندهند چه میشود کرد؟ اما تهران بهرحال پایتخت بود و در آنجا امکانات ضبط و حتا پخش و توزیع آن هم بیشتر بود. در نهایت هم هر آلبومی که در شهرستان ضبط شود باید از تهران مجوز صادر شود. این بود که به نظر خودم رفتنم بهتر شد تا ماندم. همین شد که به فاصله کوتاهی از رفتنم، اولین آلبومم منتشر شد.
هنرمندان بینظیری در عرصه موسیقی در کرمانشاه هستند اما آنقدری که انتظار میرود در سطح ملی معروف نیافتهاند. دلیل این امر چیست و مقصر اصلی کیست؟ متولیان دولتی یا خود هنرمندان یا سلیقه مخاطبان؟
ضربالمثلی داریم که میگوید از تو حرکت از من برکت. هنرمندان نباید منتظر بمانند تا کسی بیاید و بگوید بیا فلانجا اجرا کن. باید خودشان دنبال این قضیه بروند و به دنبال موسیقیای باشند که اصالت دارد. . ما در کرمانشاه هنرمندان خیلی خوبی داریم اما متاسفانه اگر دنبال کار هنری هستند بصورت جدی پیگیر آن نیستند و هنرشان فقط به کرمانشاه محدود میشود. باید ارتباطات تنگاتنگی با دستاندرکاران داشته باشند. گرچه رابطه حرف اول را میزند اما اگر خواننده یا نوازنده کار خودش را بلد باشد، بهرحال جذب میشود. البته مشکلات دیگری هم در این رابطه برای هنرمندان وجود دارد. مثلا من به خاطر دارم که ما کرمانشاه ضبط میکردیم و میفرستادیم تهران. آنها هم نگاه دقت میکردند که اگر قرار است سنتی بخوانیم لهجه نداشته باشیم و خیلی مسایل دیگر هم دخیل بود. اینها همه ترسهایی بود که بچههای شهرستان داشتند و نمیتوانستند بیایند در تهران کار انجام دهند.
بخشهایی از آن ممکن است به اسپانسرها برگردد. برای مثال اگر در کرمانشاه در ماه پنج کنسرت برگزار میشود شاید فقط یکی از آنها سنتی باشد. این نشان میدهد که اسپانسرها بیشتر به برگزاری کنسرتهای پاپ علاقه نشان میدهند تا سنتی. آیا میتواند یک علتش عدم تمایل اسپانسرها باشد؟
چند وقت پیش در گفتوگویی که با یکی از مسوولین داشتم گفتند مردم موسیقی پاپ را خیلی میپسندند. درست است که پاپ جایگاه خاص خودش را دارد اما اینهایی که داریم میبینیم پاپ نیست. از نظر من این موسیقی مندرآوردی است. موسیقی پاپ نُتی است که در یک خط مستقیم خوانده میشود، در دستگاه خاصی خوانده نمیشود و زیر و زبری ندارد. از طرفی خوانندههای پاپخوان تنها به مسایل مالی اهمیت میدهند و هنر در میان نیست. استقبال مردم هم بخاطر چشم و همچشمی جوانان است. -اگرچه هستند در این زمینه افراد بسیار موفقی نظیر مرحوم منوچهر طاهرزاده که موسیقیاش تلفیقی از موسیقی مدرن و سنتی بود و حالا دیگر شخصی مانند ایشان را نداریم- بنابراین شاید بخاطر رواجی که این نوع موسیقی در بین جوانان دارد، اسپانسرها بیشتر به آن علاقه نشان میدهند. این در حالی است که موسیقی فولکور ما با موسیقی ملی برابری میکند. حتا گوشههایی که در موسیقی سنتی داریم نسبت به موسیقی مقامی ما محدود است. موسیقی رزم، موسیقی بزم، موسیقی مرگ، موسیقی زایش، همه و همه تنها در موسیقی مقامی پیدا میشود. بنابراین اسپانسرها باید سعی کنند به این موسیقی کهن توجه ویژهای نشان دهند. آن وقت
است که در شرایط برابر مردم مختارند که انتخاب کنند کدام را ببینند.
در بیوگرافی شما آمده که فعالیت هنری خود را از صدا و سیمای مرکز کرمانشاه آغاز کردید و اکنون هم با صدا و سیما همکاری دارید. چقدر تفاوت بین آنها هست و کدام بیشتر شما را اقناع میکرد؟
آن موقع دوستان دعوت کردند که با صدا و سیما همکاری کنم چون فضا طوری بود که به موسیقی مجوز داده نمیشد. تنها سرود بود و آهنگهای انقلابی. از طرفی دوستانم آنجا فعالیت داشتند که برایم عزیز بودند از جمله زنده یاد خلیل چالهچاله که سرپرست گروه بود. اما در حال حاضر من بطور رسمی همکاری ندارم و اگر کار ضبط شدهای را از من بخواهند، تازه اول در موردش فکر میکنم و بعد اجازه پخش آن را میدهم.
برخی از هنرمندان به نام ایران بخاطر سیاستهای خاص صدا و سیما اجازه کار در آن ندارند. شما تا بحال با صدا و سیما مشکلی پیدا نکردهاید؟
خیر. تنشی بوجود نیامده چون ارتباطی با صدا و سیما ندارم. مگر اینکه یک نفر در صدا و سیما من را بشناسد و بگوید به مناسبت جشن یک آهنگ برای پخش کردن بده و چون آهنگ کردی است، برای من مهم است که پخش شود.
متولیان موسیقی در ایران را چطور میبینید؟ بنظرتان مسوولان دین خود را به موسیقی ادا میکند و آنچنان که شایسته و بایسته است وظیفهشان را انجام میدهند؟
متاسفانه تصمیمها در این زمینه بصورت قانون قاطع و محکم نیست. مثلا کسی که در تهران مجوز میگیرد چرا باید کنسرتش در شهرستان لغو شود؟ این است که میگویم تصمیمها اینجا فردی است و زیاد وابسته به قوانین کلی ارشاد نیست. قوانین باید محکمتر باشد و لزوم اجرا داشته باشد. مثلا همین اجرا که من داشتم در ابتدا وسط هفته را به من اختصاص داده بودند. خوشبختانه دکتر رحیمی زنگنه گفتند یکی از اجراهای پاپ کنسل شده و من توانستم بجای آن در دو روز آخر هفته اجرا کنم. اگر بخت یار باشد اردیبهشت دوباره به کرمانشاه خواهم آمد و اجرا خوام داشت.
در کارنامه کاری شما نواختن برای رزمندگان و موسیقی جنگ به چشم میخورد. خودتان به جبهه رفتهاید یا در مرکز استان کارها را ضبط میکردید؟
خیر به جبهه نرفتم. فقط یک بار دعوت شدیم که برای رزمندگان در سرپلذهاب برنامه اجرا کنیم. سرودهای مربوط به جنگ را در کرمانشاه ضبط میکردیم و بعد از تلویزیون پخش میشد. از جمله سرود «قسم ایران» که به خاطر دارم ایرادهای زیادی به آن گرفته شد که چرا در متن شعر «قسم ایران قسم ایران وه یهزدان/ قسم ایران وه آیهی پاک قرآن....» ایراد گرفتند که چرا به اسم ایران قسم خوردی؟ درحالیکه ایرادی نداشت. زمان جنگ بود و نیاز به شنیدن اینها داشتیم.
در یکی از مصاحبههایتان از گذاشتن اشعار فارسی بر روی ملودیهای کردی گلایه کرده بودید و آن را سرقت هنری خوانده بودید، فکر نمیکنید این کار راه وارد شدن موسیقی کردی را به اقوام دیگر باز میکند و موسیقی کردی را انحصار مناطق کرد در میآورد؟
این کار کاملا اشتباه است. موسیقی هر قوم مربوط به آن قوم میشود. این موسیقی از فراز و نشیب زمان گذشته و به اینجا رسیده است. موسیقی کردی به نحوی است که شعر و موسیقی توأمان ساخته میشود و این دو (شعر و موسیقی) در هم تنیدهاند و نمیشود آنها را جدا کرد. اگرشعر دیگری روی آن بگذارند با هم سنخیت ندارد و همساز نمیشوند.
مثلا در آلبوم رقص پروانه شعر اصلی «نازتبه وی نازتبه/ کمرهشل وی نازتبه» بوده که شعر فارسی روی آن گذاشتهاند و خرابش کردهاند. موسیقی هرقوم باید با زبان همان قوم اجرا شود. حالا اگر موزیکی با گویشهای مختلف کردی خوانده شود، ایرادی ندارد و آسیبی به کار نمیزند چون بههرحال کردی است و با روح موسیقیاش عجین است.
مخاطبان کرمانشاهی را در مقایسه با مخاطبان دیگر چطور یافتید؟
من اصلا فکر نمیکردم مردم استقبال کنند. از قبل هم به مسوولین گفتم و دلهره این را داشتم. فکر میکردم سلیقه و ذائقه مردم تغییر پیدا کرده و ما را فراموش کردهاند و برای کنسرت ما نمیآیند. البته گروه ما در تهران بسیار مورد پسند مردم است. مثلا ما برای اولین بار رقص کردی را روی سن بردیم چرا که این بخشی جدایی ناپذیر از موسیقی ماست. این رقص رقصی بامسما است. اما باز هم برای اجرا در شهر زادگاهم نگرانی داشتم. وقتی دیدم سالن پر از جمعیت است احساساتی شدم.
آلبوم جدیدی دارید؟
خیر آلبوم در حال انتشار ندارم
بنظر میآید در مورد شعرها کمی سختگیر هستید. ما گویش فارسی کرمانشاهی هم داریم که میتوان از آن در موسیقی محلیمان استفاده کرد که آن هم شناسنامه کرمانشاه را دارد. از پیشروان این کار آقای کوروش تیمورزاده است که اخیرا قطعات زیبایی را با این لهجه منتشر کردهاند. آیا قصد دارید از این گویش هم در کارهایتان استفاده کنید؟
گویش فارسی کرمانشاهی برای حرف زدن خوب است اما من آن را برای موسیقی و خواندن نمیپسندم. موسیقی اگر کرمانشاهی است باید کردی خوانده شود. اگر با لهجه فارسی کرمانشاهی خوانده شود، میشود موسیقی لهجهای نه موسیقی مقامی.
و سخن آخر؟
موسیقی اصولا سلیقهای است. موسیقی غذای روح است و برای هرکس طعم خاصی دارد. هرکسی بافت ویژهای به موسیقی میدهد تا در دل شنونده جا کند و مخاطب با آن ارتباط برقرار کند. من شخصا دوست دارم موسیقی کردی با لهجه کلهر اجرا کنم و به جوانان هم توصیه میکنم که موسیقی پدرانشان را حفظ کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.