بررسی مجموعه شعر« اخگری در مه» در عصر ادبی شرق
وقتی «چخوف»شعر میگوید
سحر رنجبر
"در چنبر سیاه این فصلهای بیلبخند، شکوفه جوانی بر خاک ریخت و برف، چشمان مرا زنده به گور کرد. چگونه همدیگر را بشناسیم، وقتی که من از دنیای مردگان میآیم و تو..." اینها را میخواند و به ناگاه اشک در چشمانش جمع میشود، با دستهای خسته از سنگینی بار قلم، عینک سیاهش را بالا میزند و با چشمانی ملتهب و بغضی فروخورده باز، ادامه میدهد: "چگونه همدیگر را بشناسیم، وقتی که من از دنیای مردگان میآیم و تو، خاطرههای مرا به باد سپردهای؟ ماری عظیم از آسمان برآمد تا تو نرقصی و آواز نخوانی و گیسوانت را در برابر آینه شانه نزنی. چگونه خود را ببخشم خدای من! دلتنگی دختران ایران، ماه را سیاهپوش و خورشید را به سوگ نشانده است."
"اخگری در مه" دغدغه هایی است و شاید بهتر است بگویم دردهایی است که "منصور یاقوتی" نتوانسته در طی این سالها در قالب داستان بگنجاند، شاید ظرف داستان جز سرریز شدن و فروریختن معنای این آلام ثمری نمیتوانست داشت. مجموعه شعری است که مخاطب را به این فکر میاندازد چگونه است وقتی که "چخوف" شعر بگوید.
نخستین عصر ادبی "شرق" با موضوع " نگاهی به مجموعه شعر اخگری درمه" در حضور نویسنده این کتاب برگزار شد. در این نشست شاعران و منتقدان با زاویه دید مختص به خود کتاب را مورد تحلیل قرار دادند. " سید قاسم ارژنگ" یاقوتی را فردی جهانوطن میداند و میگوید: "نویسنده باید توان این را داشته باشد که درد تاریخی یک ملت را نسل به نسل منتقل کند، پرچمدار شود و چراغ را همیشه روشن نگه دارد و این در شعر یاقوتی نمایان است. او تاریخ معاصر است چرا که تمام نویسندگان راوی تاریخاند."
اینجا "منصور یاقوتی" شاید آن نیست که در "پرنده غریب زاگرس" میشناسیم و "دهقانان"اش را هنوز به یاد داریم؛ شاید او به دنبال معنای دیگری است، اما نه، شاید راه را تغییر داده است و شاید هم، به کوره راهی در میان راه پناه برده است.
"پیمان سلیمانی" او را همان داستاننویس و خالق آثار بزرگ میشناسد و او را شاعر نمیداند. در خصوص زبان و فضای ذهنی شعر یاقوتی میگوید: " من بیشتر در مورد غزلهای ایشان صحبت میکنم غزلها به ظاهر کلاسیک هستند اما در واقع ما با غزلهای نئوکلاسیک مواجهه هستیم که زبان آنها نو است. ارتباط افقی و عمودی بین هر مصرع قوی است و در پایان، که ویژگی همه غزلهای نئوکلاسیک است یک نتیجهگیری خواهد شد." سلیمانی" فضای کتاب را متعلق به شعرهای بعد از 28 مرداد میداند، فضایی پر از ناامیدی که در شعرهایی چون"زمستان " میتوان دید. او میگوید: " اوج ناامیدی در شعرها دیده میشود، افروختن چراغ در شب، ناامیدی را نشان میدهد. ما با شاعری مواجه هستیم که وقتی میگوید:" "سواران کو؟" یعنی سواری وجود ندارد و او به دنبال سواران است یا " افق را بنگرید و رستمی نیست؟" نشان ناامیدی شاعر است."
یاقوتی سالها در کوه زندگی کرد و با آن دمساز شد، قلم از طبیعت میگرفت و میآموخت. "سید قاسم ارژنگ" کار یاقوتی را بر اساس یک تثلیث میداند و میگوید: " با توجه به اینکه منصور یاقوتی داستاننویس است، تخیل به اضافه واقعیت همیشه مکمل کارهایش بوده و شناختی که بر طبیعت داشته رفاقتی بین او و طبیعت بوجود آورده است. چه در داستان و چه در شعر او این تثلیث جلوهگر است؛ چیزی که نمادینتر است و به کار او تشخص داده است. با این اوصاف، یاقوتی همان طور که در جلد کتاب هم میبینیم؛ انسانی اندیشناک، هراسان و مضطرب است. من اینطور فکر کردهام که او در چه شرایطی قرار گرفته که این طور به نظر میرسد؟ نماد نویسنده هراسانی است چرا که بخشی از ادبیات جهان، ادبیات ترس و اضطراب است. حال آنکه یاقوتی ترس و اضطراب در شعرش نیست بلکه یاس است و گاهی ضرباهنگی ایجاد کرده، چون مانند بزرگانی از جمله رودکی در آخر اشعارش به مخاطب پیام میدهد. "
براستی یاقوتی پر است از جای پای گذر زمان، پر از سالهایی که گذشتند و او در گیرودار آن سالها، چقدر متفاوت بزرگ شد، چقدر راز غم پنهان چشمهایش برایم سوال است و بیپاسخ.
"رضا حساس" معتقد است که با چاپ این مجموعه شعر، اتفاق خوبی افتاده است، ما شعرهای یاقوتی را کنار شعر نسل جوان قرار نمیدهیم و نباید توقع داشته باشیم با آن زبان در کار مواجه شویم. او را در کنار هم نسلهای خود قرار میدهیم و میبینیم چقدر خوب کار کرده است و نسبت به زبان هم نسلهای خود چقدر امروزیتر است. داستاننویسی یاقوتی در شعرهایش تاثیر مثبت گذاشته و زبان داستان نویسی در شعر او دخیل شده است. یک تجربه بزرگ در کارهای او مشاهده میشود که نشات گرفته از زندگی پر فراز و نشیب اوست."
ترکیب واژهها
منصور از پدرش میگوید و اینکه واژه " زخماب" را از پدرش دارد. زخماب در زبان کردی همان زوخاو است که گمان میکنم یاقوتی با آن بسیار آشناست؛ چه در کارکرد استفاده از کلمات جدید چه به معنای کلمه.
همان طور که "پیمان سلیمانی" میگوید:" نمادها در این کار به خوبی استفاده شده است و از اصطلاحاتی هم چون، "زرد جاران"، "زخماب"، "چمر" به عنوان المانهای بومی برای گفتن حرف خود استفاده کرده است. که این ترکیبات تازه از ویژگیهای آثار نئوکلاسیک است. همنشینی کلمات کنار هم با ساختار زبانی و محتوایی هماهنگ است، شاعر زبان شعر را میشناسد و با شعر آشنایی دارد اما استفاده از گزارههای خبری شاعرانه نشاندهنده این است که جنبه داستاننویسی او پررنگتر است. " مسئلهای که "ارژنگ" جز ویژگیهای شعر منصور میداند و معتقد است که او روی واژههایی کار میکند که آن وژه بر روح و روان و تاریخ ملت، تاثیرگذارتر بوده و ریشه در فرهنگ اقوام و ملتها داشته است. ارژنگ به دلیل این ویژگی یاقوتی را دارای تفکری انسانمدار و جهان شمول میداند که در داستانهایش هم قابل مشاهده است.
زبان شعر
در خصوص زبان شعر سلیمانی میگوید: " زبان شعر، زبان امروز نیست شاید با دهه پنجاه تا هفتاد هماهنگتر است. این به معنای رد کتاب نیست ولی به لحاظ تفکری مربوط به آن زمان است. شاید اگر آن موقع این کتاب چاپ میشد خیلی از کتابهایی که در آن زمان شاعرانش با آن معرفی شدند موفقتر میشد چون از آنها قویتر است. اندیشهوارگی، عاطفه، تفکر و نوع تصویرپردازی شعر خوب است اما باید به عقب برگردیم و از آن زاویه نگاه کنیم."
شعلهها همیشه سوزانند اما نه، گاهی آب میکنند یخی را که سالهاست به هیچ یادی آب نمیشود و شاید روشنایی بخش شب بیپایانی باشد که مهآلودیش را دلیلی نیست. اما اخگری در مه به دنبال کدام بخش از وجود خویش است؟
ارژنگ میگوید: " کدام رزمنده؟ کدام اخگر؟ کدام شعله؟ با توجه به جلد کتاب شعلهای که یک کلاغ بر روی آن چنگ انداخته، اما چرا کلاغ چرا عقاب نه؟ این یک پارادوکس ایجاد میکند و تضاد سبب خلق هنر میشود. تناقض هنری هنرمند، تفاوت را ایجاد میکند و این از تفاوت اندیشهها میآید. تفاوت یاقوتی با هم عصرهای خودش در تفاوت اندیشه اوست. اعتقاد به عدالت، مساوات و آزادی؛ عناصری که در طول تاریخ همه نویسندگان حتی آنهایی که توان تحمل این بار را نداشتند در لفاظیهایشان گفتهاند. اما کدام اخگر؟ به نظر من در اخگری در مه با وجود اینکه شاعر اشاره نکرده تاثیر چند شاعر مشخص است. یکی فردوسی که یاقوتی به استقبالش رفته است. و همینطور با مقایسه این شعر یاقوتی:
"نامت
سدر و سوسن و سهره و ستاره است
دریغ که از تو خاطرهای نمانده است
آنگونه که اخگری در پس مخمل کبود مه
آنگونه که زمزمه جویباری خرد
در ژرفای دره
در کنج این فصلهای بیآواز و بیلبخند
با این وصف
در ذهن من هنوز
مثل گیاهی نورس
ترد و لطیف ماندهای
چرا که نامت با پرچین و برف بیگانه است
چراکه نامت با خاکستر و اندوه بیگانه است."
با شعری از شاملو:
"به جستجوی تو
بر درگاه کوه میگریم
در آستانه دریا و علف
به جستجوی تو
در معبر بادها میگریم
---
متبرک باد نام تو"
تاثیر از شاملو را میبینیم با وجود اینکه چیزی از شاملو نگفته است. در آخر اشعار، شاعر در مقام دانای کل و خطیب، خطابهوار شعر را به پایان میبرد و در اینجا موفق بوده، چراغ را بدست گرفته و میگوید من پیر توام که همان سلطه دانای کل است. با این تفاوت که شاملو در اشعارش تاحدودی ایجاد پرسش کرده است. یاقوتی چون در داستاننویسی ید توانایی دارد در وصف داستان شعرهایش آدمی را به یاد نظامی و منوچهری میاندازد."
"منصور یاقوتی" هنر را از نقاشی شروع کرد. این موضوع را کمتر کسی میداند. در سن هفده سالگی به خاطر شعر گفتن زندانی شد و مدتی شعر را کنار گذاشت. او اینگونه ادامه میدهد: " بعد از کنار گذاشتن شعر، به سراغ داستان رفتم؛ چون من وزن را بلد نبودم و آن دوره کسی نبود که به من یاد دهد. من تلاش کردم و 100 هزار بیت شعر حفظ کردم. زمانی که معلم بودم چیزهایی میگفتم که به زبان مردم میآمد، چوپانان زمزمه میکردند و به عنوان فرهنگ خودشان آنها را قبول کرده بودند. در روزنامه "چلینگر" پنجاه خط شعر" گلاریژان" با اسم مستعار چاپ کردم، ولی چون مشکل وزن حل نشد شعر را کنار گذاشتم و به سمت داستان به صورت حرفهای آمدم. تا امروز یکی ازعلاقههایم شعر بوده است اما این اشعار من اشعار مردمی هستند وحرکت من به سمت مردم است. نه برای تحصیلکردهها و متخصصان. وقتی کار عرضه شد باید دیگران حرف بزنند چون نویسنده و شاعر کار خودش را کرده است. این مجموعه حاصل بیست و پنج سال عمر من است. نه شاعرم و نه کارم شعر است. اما مضامینی بود که نمیشد در داستان بگنجد و ناگزیر، حتی دست و پا شکسته به صورت شعر درآمد. حاصل سالها نغمهخوانی زخم جان، در تنگناها و
شوربختیها و در بدریها، این مجموعه شعر است."
"منصور یاقوتی" از اینکه کتابش 16 غلط املایی دارد و یا اینکه توزیع آن توسط ناشر به درستی صورت نگرفته اظهار ناراحتی میکند چرا که اتحادیه ای برای حمایت نویسندگان و اثر آنها وجود ندارد. غلطگیریهای تایپی باید توسط ویراستار- البته اگر ویراستاری وجود داشته باشد- گرفته شود و در کنار تمام سختیهای چاپ کتاب، به عنوان دغدغهای بزرگ شرایط را بغرنجتر نکند.
چه میشود که شعلهای بگیرد آسمان
چه میشود که شب فروبپاشد از جهان ما
بیا بیا بهار نو ز عمق جنگل و چمن
به این کرانه یخی که شب بریده نان ما...
"در چنبر سیاه این فصلهای بیلبخند، شکوفه جوانی بر خاک ریخت و برف، چشمان مرا زنده به گور کرد. چگونه همدیگر را بشناسیم، وقتی که من از دنیای مردگان میآیم و تو..." اینها را میخواند و به ناگاه اشک در چشمانش جمع میشود، با دستهای خسته از سنگینی بار قلم، عینک سیاهش را بالا میزند و با چشمانی ملتهب و بغضی فروخورده باز، ادامه میدهد: "چگونه همدیگر را بشناسیم، وقتی که من از دنیای مردگان میآیم و تو، خاطرههای مرا به باد سپردهای؟ ماری عظیم از آسمان برآمد تا تو نرقصی و آواز نخوانی و گیسوانت را در برابر آینه شانه نزنی. چگونه خود را ببخشم خدای من! دلتنگی دختران ایران، ماه را سیاهپوش و خورشید را به سوگ نشانده است."
"اخگری در مه" دغدغه هایی است و شاید بهتر است بگویم دردهایی است که "منصور یاقوتی" نتوانسته در طی این سالها در قالب داستان بگنجاند، شاید ظرف داستان جز سرریز شدن و فروریختن معنای این آلام ثمری نمیتوانست داشت. مجموعه شعری است که مخاطب را به این فکر میاندازد چگونه است وقتی که "چخوف" شعر بگوید.
نخستین عصر ادبی "شرق" با موضوع " نگاهی به مجموعه شعر اخگری درمه" در حضور نویسنده این کتاب برگزار شد. در این نشست شاعران و منتقدان با زاویه دید مختص به خود کتاب را مورد تحلیل قرار دادند. " سید قاسم ارژنگ" یاقوتی را فردی جهانوطن میداند و میگوید: "نویسنده باید توان این را داشته باشد که درد تاریخی یک ملت را نسل به نسل منتقل کند، پرچمدار شود و چراغ را همیشه روشن نگه دارد و این در شعر یاقوتی نمایان است. او تاریخ معاصر است چرا که تمام نویسندگان راوی تاریخاند."
اینجا "منصور یاقوتی" شاید آن نیست که در "پرنده غریب زاگرس" میشناسیم و "دهقانان"اش را هنوز به یاد داریم؛ شاید او به دنبال معنای دیگری است، اما نه، شاید راه را تغییر داده است و شاید هم، به کوره راهی در میان راه پناه برده است.
"پیمان سلیمانی" او را همان داستاننویس و خالق آثار بزرگ میشناسد و او را شاعر نمیداند. در خصوص زبان و فضای ذهنی شعر یاقوتی میگوید: " من بیشتر در مورد غزلهای ایشان صحبت میکنم غزلها به ظاهر کلاسیک هستند اما در واقع ما با غزلهای نئوکلاسیک مواجهه هستیم که زبان آنها نو است. ارتباط افقی و عمودی بین هر مصرع قوی است و در پایان، که ویژگی همه غزلهای نئوکلاسیک است یک نتیجهگیری خواهد شد." سلیمانی" فضای کتاب را متعلق به شعرهای بعد از 28 مرداد میداند، فضایی پر از ناامیدی که در شعرهایی چون"زمستان " میتوان دید. او میگوید: " اوج ناامیدی در شعرها دیده میشود، افروختن چراغ در شب، ناامیدی را نشان میدهد. ما با شاعری مواجه هستیم که وقتی میگوید:" "سواران کو؟" یعنی سواری وجود ندارد و او به دنبال سواران است یا " افق را بنگرید و رستمی نیست؟" نشان ناامیدی شاعر است."
یاقوتی سالها در کوه زندگی کرد و با آن دمساز شد، قلم از طبیعت میگرفت و میآموخت. "سید قاسم ارژنگ" کار یاقوتی را بر اساس یک تثلیث میداند و میگوید: " با توجه به اینکه منصور یاقوتی داستاننویس است، تخیل به اضافه واقعیت همیشه مکمل کارهایش بوده و شناختی که بر طبیعت داشته رفاقتی بین او و طبیعت بوجود آورده است. چه در داستان و چه در شعر او این تثلیث جلوهگر است؛ چیزی که نمادینتر است و به کار او تشخص داده است. با این اوصاف، یاقوتی همان طور که در جلد کتاب هم میبینیم؛ انسانی اندیشناک، هراسان و مضطرب است. من اینطور فکر کردهام که او در چه شرایطی قرار گرفته که این طور به نظر میرسد؟ نماد نویسنده هراسانی است چرا که بخشی از ادبیات جهان، ادبیات ترس و اضطراب است. حال آنکه یاقوتی ترس و اضطراب در شعرش نیست بلکه یاس است و گاهی ضرباهنگی ایجاد کرده، چون مانند بزرگانی از جمله رودکی در آخر اشعارش به مخاطب پیام میدهد. "
براستی یاقوتی پر است از جای پای گذر زمان، پر از سالهایی که گذشتند و او در گیرودار آن سالها، چقدر متفاوت بزرگ شد، چقدر راز غم پنهان چشمهایش برایم سوال است و بیپاسخ.
"رضا حساس" معتقد است که با چاپ این مجموعه شعر، اتفاق خوبی افتاده است، ما شعرهای یاقوتی را کنار شعر نسل جوان قرار نمیدهیم و نباید توقع داشته باشیم با آن زبان در کار مواجه شویم. او را در کنار هم نسلهای خود قرار میدهیم و میبینیم چقدر خوب کار کرده است و نسبت به زبان هم نسلهای خود چقدر امروزیتر است. داستاننویسی یاقوتی در شعرهایش تاثیر مثبت گذاشته و زبان داستان نویسی در شعر او دخیل شده است. یک تجربه بزرگ در کارهای او مشاهده میشود که نشات گرفته از زندگی پر فراز و نشیب اوست."
ترکیب واژهها
منصور از پدرش میگوید و اینکه واژه " زخماب" را از پدرش دارد. زخماب در زبان کردی همان زوخاو است که گمان میکنم یاقوتی با آن بسیار آشناست؛ چه در کارکرد استفاده از کلمات جدید چه به معنای کلمه.
همان طور که "پیمان سلیمانی" میگوید:" نمادها در این کار به خوبی استفاده شده است و از اصطلاحاتی هم چون، "زرد جاران"، "زخماب"، "چمر" به عنوان المانهای بومی برای گفتن حرف خود استفاده کرده است. که این ترکیبات تازه از ویژگیهای آثار نئوکلاسیک است. همنشینی کلمات کنار هم با ساختار زبانی و محتوایی هماهنگ است، شاعر زبان شعر را میشناسد و با شعر آشنایی دارد اما استفاده از گزارههای خبری شاعرانه نشاندهنده این است که جنبه داستاننویسی او پررنگتر است. " مسئلهای که "ارژنگ" جز ویژگیهای شعر منصور میداند و معتقد است که او روی واژههایی کار میکند که آن وژه بر روح و روان و تاریخ ملت، تاثیرگذارتر بوده و ریشه در فرهنگ اقوام و ملتها داشته است. ارژنگ به دلیل این ویژگی یاقوتی را دارای تفکری انسانمدار و جهان شمول میداند که در داستانهایش هم قابل مشاهده است.
زبان شعر
در خصوص زبان شعر سلیمانی میگوید: " زبان شعر، زبان امروز نیست شاید با دهه پنجاه تا هفتاد هماهنگتر است. این به معنای رد کتاب نیست ولی به لحاظ تفکری مربوط به آن زمان است. شاید اگر آن موقع این کتاب چاپ میشد خیلی از کتابهایی که در آن زمان شاعرانش با آن معرفی شدند موفقتر میشد چون از آنها قویتر است. اندیشهوارگی، عاطفه، تفکر و نوع تصویرپردازی شعر خوب است اما باید به عقب برگردیم و از آن زاویه نگاه کنیم."
شعلهها همیشه سوزانند اما نه، گاهی آب میکنند یخی را که سالهاست به هیچ یادی آب نمیشود و شاید روشنایی بخش شب بیپایانی باشد که مهآلودیش را دلیلی نیست. اما اخگری در مه به دنبال کدام بخش از وجود خویش است؟
ارژنگ میگوید: " کدام رزمنده؟ کدام اخگر؟ کدام شعله؟ با توجه به جلد کتاب شعلهای که یک کلاغ بر روی آن چنگ انداخته، اما چرا کلاغ چرا عقاب نه؟ این یک پارادوکس ایجاد میکند و تضاد سبب خلق هنر میشود. تناقض هنری هنرمند، تفاوت را ایجاد میکند و این از تفاوت اندیشهها میآید. تفاوت یاقوتی با هم عصرهای خودش در تفاوت اندیشه اوست. اعتقاد به عدالت، مساوات و آزادی؛ عناصری که در طول تاریخ همه نویسندگان حتی آنهایی که توان تحمل این بار را نداشتند در لفاظیهایشان گفتهاند. اما کدام اخگر؟ به نظر من در اخگری در مه با وجود اینکه شاعر اشاره نکرده تاثیر چند شاعر مشخص است. یکی فردوسی که یاقوتی به استقبالش رفته است. و همینطور با مقایسه این شعر یاقوتی:
"نامت
سدر و سوسن و سهره و ستاره است
دریغ که از تو خاطرهای نمانده است
آنگونه که اخگری در پس مخمل کبود مه
آنگونه که زمزمه جویباری خرد
در ژرفای دره
در کنج این فصلهای بیآواز و بیلبخند
با این وصف
در ذهن من هنوز
مثل گیاهی نورس
ترد و لطیف ماندهای
چرا که نامت با پرچین و برف بیگانه است
چراکه نامت با خاکستر و اندوه بیگانه است."
با شعری از شاملو:
"به جستجوی تو
بر درگاه کوه میگریم
در آستانه دریا و علف
به جستجوی تو
در معبر بادها میگریم
---
متبرک باد نام تو"
تاثیر از شاملو را میبینیم با وجود اینکه چیزی از شاملو نگفته است. در آخر اشعار، شاعر در مقام دانای کل و خطیب، خطابهوار شعر را به پایان میبرد و در اینجا موفق بوده، چراغ را بدست گرفته و میگوید من پیر توام که همان سلطه دانای کل است. با این تفاوت که شاملو در اشعارش تاحدودی ایجاد پرسش کرده است. یاقوتی چون در داستاننویسی ید توانایی دارد در وصف داستان شعرهایش آدمی را به یاد نظامی و منوچهری میاندازد."
"منصور یاقوتی" هنر را از نقاشی شروع کرد. این موضوع را کمتر کسی میداند. در سن هفده سالگی به خاطر شعر گفتن زندانی شد و مدتی شعر را کنار گذاشت. او اینگونه ادامه میدهد: " بعد از کنار گذاشتن شعر، به سراغ داستان رفتم؛ چون من وزن را بلد نبودم و آن دوره کسی نبود که به من یاد دهد. من تلاش کردم و 100 هزار بیت شعر حفظ کردم. زمانی که معلم بودم چیزهایی میگفتم که به زبان مردم میآمد، چوپانان زمزمه میکردند و به عنوان فرهنگ خودشان آنها را قبول کرده بودند. در روزنامه "چلینگر" پنجاه خط شعر" گلاریژان" با اسم مستعار چاپ کردم، ولی چون مشکل وزن حل نشد شعر را کنار گذاشتم و به سمت داستان به صورت حرفهای آمدم. تا امروز یکی ازعلاقههایم شعر بوده است اما این اشعار من اشعار مردمی هستند وحرکت من به سمت مردم است. نه برای تحصیلکردهها و متخصصان. وقتی کار عرضه شد باید دیگران حرف بزنند چون نویسنده و شاعر کار خودش را کرده است. این مجموعه حاصل بیست و پنج سال عمر من است. نه شاعرم و نه کارم شعر است. اما مضامینی بود که نمیشد در داستان بگنجد و ناگزیر، حتی دست و پا شکسته به صورت شعر درآمد. حاصل سالها نغمهخوانی زخم جان، در تنگناها و
شوربختیها و در بدریها، این مجموعه شعر است."
"منصور یاقوتی" از اینکه کتابش 16 غلط املایی دارد و یا اینکه توزیع آن توسط ناشر به درستی صورت نگرفته اظهار ناراحتی میکند چرا که اتحادیه ای برای حمایت نویسندگان و اثر آنها وجود ندارد. غلطگیریهای تایپی باید توسط ویراستار- البته اگر ویراستاری وجود داشته باشد- گرفته شود و در کنار تمام سختیهای چاپ کتاب، به عنوان دغدغهای بزرگ شرایط را بغرنجتر نکند.
چه میشود که شعلهای بگیرد آسمان
چه میشود که شب فروبپاشد از جهان ما
بیا بیا بهار نو ز عمق جنگل و چمن
به این کرانه یخی که شب بریده نان ما...
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.