حزب، مشکل یا راه حل؟
آرتین سرکاری نژاد
هر ملتی برای رشد و تعالی و رسیدن به آرمانهای مورد نظر خود جدا از حاکمیت مرکزی، نیازمند مردمی است که در آن مشارکت کنند. مشارکت مردم در نظام حاکم بر آن ها، در قالب های مختلفی از جمله تظاهرات، انتخابات و احزاب تجلی می یابد.
بعد از انقلاب و با برپایی نظام جمهوری اسلامی، یکی از دو پایه ی اصلی حکومت بر مبنای جمهوریت یعنی شرکت مردم در سرنوشت نظام قرار گرفت. از اولین تجلی های این مشارکت، آمدن مردم به خیابان ها و برگزاری تظاهرات در حمایت از انقلاب بود که حتی امام خمینی (ره) نیز در سخنرانی خود پس از ورود به ایران مبنای مقبولیت خود را برای تعیین دولت شرکت مردم در تظاهرات علیه نظام شاهنشاهی و تصدیق رهبری خود توسط ملت اعلام کرد. تجلی بعدی در مشارکت مردمی، شرکت در انتخابات ریاست جمهوری و رفراندوم قانون اساسی بود که این دو تجلی یعنی شرکت در تظاهرات و انتخابات از دوران مبارزاتی مردم با رژیم پهلوی تا همین امروز پابرجا بوده است.
اما کمبودی که در این میان به چشم میخورد، عدم شکل گیری احزاب بالغ درطول پیروزی و رشد انقلاب اسلامی بوده است که می توان علل آن را در خاطراتی که مردم ایران از احزاب حکومتی دوران شاهنشاهی مثل حزب رستاخیز داشتند، ریشه یابی کرد.
حال سوالی که مطرح می شود این است که چرا احزاب برای رشد سیاسی و اجتماعی یک ملت و نظام ضروری هستند؟
در پاسخ باید گفت که تشکیل یک حزب در جامعه نشان از بلوغ سیاسی و اجتماعی آن دارد که افراد می توانند با کنار گذاردن منافع شخصی خود، آرمان های گروهی را دنبال کنند و آن را به سرانجام برسانند.
شرکت مردم در احزاب جدای از ایجاد پشتوانه ملی برای حکومت می تواند به عنوان یک بازوی اصلاحی برای حاکمان باشد چون احزاب بالغ نه زیر مجموعه ای از حکومت بلکه به جهت آرمان ها و اشتراکات اعتقادی و فکری که با نظام دارند در کنار آن حرکت میکنند.
از دیگر فواید وجود احزاب در جامعه میتوان به توان آن ها در تعدیل در واکنش های افراطی به صداهای مخالف اشاره کرد.
در هر حکومتی و در هر نقطه ای از جهان، نظام حاکم دارای گروه های مخالفی است که به آن ها در ادبیات سیاسی (اپوزیسیون) اطلاق می شود و هرکدام به درجه ای، به مخالفت با حکومت می پردازند.
اگر اپوزیسیون های رادیکال را از این معادله حذف نماییم می توان گفت که احزاب می توانند در رابطه ی دو طرفه ی اپوزیسیون-نظام ورود پیدا کرده و آن را به صورت رابطه ی حزب-حزب تغییر دهند به این معنا که اپوزیسیون در شکل حزبی که در قدرت نیست تجلی می یابد و نظام نیز به شکل حزب در قدرت ظاهر می شود. در این صورت مخالفت احزاب با یکدیگر نه به منزله ی مخالفت با تمام آرمان ها و ارزش های نظام بلکه مخالفت با سیاست های در پیش گرفته شده تعریف می شود چون همان طور که قبل تر هم مطرح شد احزابی که در یک نظام و چارچوب فعالیت می کنند دارای آرمان های مشترک اما سیاست های متفاوتی هستند.
همچنین از توان گروه ها و احزاب سیاسی در جذب حداکثری مردم در وقایع ملی مثل انتخابات نیز نباید غافل شد.
احزاب می توانند افرادی که به دولت مستقر باور ندارند اما سیاست های حزب خود را مورد تایید قرار می دهند، جهت مشارکت و حمایت از حزب مطبوع خود در مقابل بقیه احزاب به صحنه آورده و از حضور آن ها در جهت منافع خود استفاده کنند.اگر مثالی برای موضوع پیش گفته در نظر بگیریم می توان به بازی دو تیم فوتبال استقلال و پرسپولیس اشاره کرد که گرچه افرادی اصلا بازی فوتبال را دنبال نمی کنند اما برای حمایت از تیم مطبوع خود در مقابل تیم دیگر به ورزشگاه آمده و در صحنه ی بازی شرکت میکنند.در پایان باید گفت که پیگیری منافع مشترک توسط افراد یکی از عوامل توسعه ی سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در جوامع گوناگون بوده است که در شکل احزاب و اصناف تجلی می یابند. ایران نیز از این قضیه مستثنی نبوده و می بایست در جهت توسعه ی همه جانبه از ظرفیت وجود احزاب بهره گیرد و آنها را نه به عنوان تهدید بلکه به عنوان سوپاپ اطمینان عدم انحراف راه در پیش گرفته شده و نیروی محرکه توسعه در نظر داشته باشد.
هر ملتی برای رشد و تعالی و رسیدن به آرمانهای مورد نظر خود جدا از حاکمیت مرکزی، نیازمند مردمی است که در آن مشارکت کنند. مشارکت مردم در نظام حاکم بر آن ها، در قالب های مختلفی از جمله تظاهرات، انتخابات و احزاب تجلی می یابد.
بعد از انقلاب و با برپایی نظام جمهوری اسلامی، یکی از دو پایه ی اصلی حکومت بر مبنای جمهوریت یعنی شرکت مردم در سرنوشت نظام قرار گرفت. از اولین تجلی های این مشارکت، آمدن مردم به خیابان ها و برگزاری تظاهرات در حمایت از انقلاب بود که حتی امام خمینی (ره) نیز در سخنرانی خود پس از ورود به ایران مبنای مقبولیت خود را برای تعیین دولت شرکت مردم در تظاهرات علیه نظام شاهنشاهی و تصدیق رهبری خود توسط ملت اعلام کرد. تجلی بعدی در مشارکت مردمی، شرکت در انتخابات ریاست جمهوری و رفراندوم قانون اساسی بود که این دو تجلی یعنی شرکت در تظاهرات و انتخابات از دوران مبارزاتی مردم با رژیم پهلوی تا همین امروز پابرجا بوده است.
اما کمبودی که در این میان به چشم میخورد، عدم شکل گیری احزاب بالغ درطول پیروزی و رشد انقلاب اسلامی بوده است که می توان علل آن را در خاطراتی که مردم ایران از احزاب حکومتی دوران شاهنشاهی مثل حزب رستاخیز داشتند، ریشه یابی کرد.
حال سوالی که مطرح می شود این است که چرا احزاب برای رشد سیاسی و اجتماعی یک ملت و نظام ضروری هستند؟
در پاسخ باید گفت که تشکیل یک حزب در جامعه نشان از بلوغ سیاسی و اجتماعی آن دارد که افراد می توانند با کنار گذاردن منافع شخصی خود، آرمان های گروهی را دنبال کنند و آن را به سرانجام برسانند.
شرکت مردم در احزاب جدای از ایجاد پشتوانه ملی برای حکومت می تواند به عنوان یک بازوی اصلاحی برای حاکمان باشد چون احزاب بالغ نه زیر مجموعه ای از حکومت بلکه به جهت آرمان ها و اشتراکات اعتقادی و فکری که با نظام دارند در کنار آن حرکت میکنند.
از دیگر فواید وجود احزاب در جامعه میتوان به توان آن ها در تعدیل در واکنش های افراطی به صداهای مخالف اشاره کرد.
در هر حکومتی و در هر نقطه ای از جهان، نظام حاکم دارای گروه های مخالفی است که به آن ها در ادبیات سیاسی (اپوزیسیون) اطلاق می شود و هرکدام به درجه ای، به مخالفت با حکومت می پردازند.
اگر اپوزیسیون های رادیکال را از این معادله حذف نماییم می توان گفت که احزاب می توانند در رابطه ی دو طرفه ی اپوزیسیون-نظام ورود پیدا کرده و آن را به صورت رابطه ی حزب-حزب تغییر دهند به این معنا که اپوزیسیون در شکل حزبی که در قدرت نیست تجلی می یابد و نظام نیز به شکل حزب در قدرت ظاهر می شود. در این صورت مخالفت احزاب با یکدیگر نه به منزله ی مخالفت با تمام آرمان ها و ارزش های نظام بلکه مخالفت با سیاست های در پیش گرفته شده تعریف می شود چون همان طور که قبل تر هم مطرح شد احزابی که در یک نظام و چارچوب فعالیت می کنند دارای آرمان های مشترک اما سیاست های متفاوتی هستند.
همچنین از توان گروه ها و احزاب سیاسی در جذب حداکثری مردم در وقایع ملی مثل انتخابات نیز نباید غافل شد.
احزاب می توانند افرادی که به دولت مستقر باور ندارند اما سیاست های حزب خود را مورد تایید قرار می دهند، جهت مشارکت و حمایت از حزب مطبوع خود در مقابل بقیه احزاب به صحنه آورده و از حضور آن ها در جهت منافع خود استفاده کنند.اگر مثالی برای موضوع پیش گفته در نظر بگیریم می توان به بازی دو تیم فوتبال استقلال و پرسپولیس اشاره کرد که گرچه افرادی اصلا بازی فوتبال را دنبال نمی کنند اما برای حمایت از تیم مطبوع خود در مقابل تیم دیگر به ورزشگاه آمده و در صحنه ی بازی شرکت میکنند.در پایان باید گفت که پیگیری منافع مشترک توسط افراد یکی از عوامل توسعه ی سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در جوامع گوناگون بوده است که در شکل احزاب و اصناف تجلی می یابند. ایران نیز از این قضیه مستثنی نبوده و می بایست در جهت توسعه ی همه جانبه از ظرفیت وجود احزاب بهره گیرد و آنها را نه به عنوان تهدید بلکه به عنوان سوپاپ اطمینان عدم انحراف راه در پیش گرفته شده و نیروی محرکه توسعه در نظر داشته باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.