|

ما از بالا به پایین می رویم

طيبه حيدري: آلودگی بصری در شهر بیداد می‌کند. این درحالی است که ما زیباترین دیوارنگارها را از دورههای باستانی در قلب خود داریم. این به معنای نزول در زمینه هنرهای بصری روی در و دیوار شهرمان از دورانهای دور تا امروزی است که ما در آن زندگی می‌کنیم. با وجود صدها فارغ‌التحصیل هنر و با وجود داشتن دانشگاه هنرومعماری در کرمانشاه، هیچ توجهی به زیبایی بصری شهر نمی‌شود. هرکدام از ما بارها از بلوار طاقبستان گذر کرده‌ایم و حس نوستالژیکی که در این حوض‌ها نهفته است حس آشنای شهری است میهمان‌دوست که در اعماق تاریخ، کاروان‌های زیادی در آن بیتوته کرده‌اند. این حوض‌ها را در سال‌های گذشته برای هدایت کردن مسافران در یک مسیر توریستی به طاق‌بستان ساخته‌اند. چه شده است که دیگر اینچنین المان‌هایی را در سطح شهر نمی‌بینیم.
محمدی‌پور کارشناس ارشد پژوهش هنر درباره آلودگی بصری شهر می‌گوید: «از زمانی که شهرها صنعتی شده‌اند، علاوه بر مشکلاتی از قبیل آلودگی آب و هوا و مواد غذایی، آلودگی بصری نیز وجود دارد. اکثر مردم این نوع آلودگی را درنمی‌یابند. اگر بخواهم آلودگی بصری را در یک کلمه تعریف کنم هرآنچه که به واسطه دیدن باعث ناخوشایندی و خستگی و آزار در انسان شود آلودگی بصری به حساب می‌آید. از یک ساختمان و سازه ناهمگون گرفته تا رنگ‌ها و فرم‌ها و چیدمان حساب نشده در طبیعت، همه این‌ها عاملی هستند برای آلودگی بصری. در تمام شهرهای دنیا برای همه نوع ‌آلودگی اهمیت قایل هستند. اما در اینجا حتی کلمه آلودگی بصری به گوش مسوولین آشنا نیست. بخشی از فشارهای عصبی مردم ناشی از همین بی نظمی‌ها و آلودگی‌های بصری است.»
شاید بتوان گفت شهرداری علاوه بر ساخت هنرهای بصری در شهر و زیباسازی دیوارها،وظیفه خطیر دیگری بر عهده دارد و آن ایجاد تناسب بین فرهنگ مردم و المان‌هایی است که قرار است ساخته شوند. محمدی‌پور در این‌باره می‌افزاید: «مسوولین شهرداری برای نظر کارشناسان هنری ارزش قایل نمی‌شوند. آنها با کارشناسان هنری بیگانه هستند و در این زمینه با متخصصان این امر مشورت نمی‌کنند.ظاهر امر این است که برای اجرای این المان‌ها مشاور هنری دارند اما این مشاوران بیشتر واسطه هستند و تنها با افراد مشخصی کار می‌کنند و کار را به‌صورت انحصاری انجام می‌دهند. یا در بهترین حالت ممکن، کپی‌کار هستند. طرح المان‌هایی که در سطح شهر می‌بینیم یا از اینترنت و یا از المان‌های اجرا شده در شهرهای دیگر برداشته شده است. شاید این المان در جایی که اجرا شده مناسب همان منطقه بوده اما دلیل نمی‌شود که همان اثر را هم بدون توجه به اینکه آیا مناسب این فضا هست یا نه در شهر دیگری کار شود.»
نمونه بارز این عملکرد ضعیف را می‌توان در المان‌های میدان آزادی و میدان 17 شهریوردید و شاهکار آنها را شاید در میدان آیت الله کاشانی. در شلوغ‌ترین میدان کرمانشاه تلویزیونی نصب شده که خود به تنهایی باعث هزاران تصادف می‌شود. مجید راننده یک ماشین پژو پارس سفید رنگ دراین‌باره به شرق می‌گوید: «با ماشینم داشتم وارد میدان می‌شدم که انیمیشن گاوی در این تلویزیون پخش می‌شد. آیینه ماشینم را به فنا داد. بعد از تصادف و دنبال جا گشتن برای پارکینگ، هنوز هم چشمم به‌دنبال انیمیشن بود که آخرش چه می‌شود». این تلویزیون علاوه بر تصویر تبلیغاتش، صدا هم به‌همراه دارد. با شلوغی این خیابان موجب آلودگی صوتی دوچندان شده است. محسن کارشناس ارشد ارتباط تصویری دراین‌باره ادامه میدهد: «تلویزیون‌های شهری که یکی دو تا بیشتر در کرمانشاه نداریم. متاسفانه یکی از این تلویزیون‌ها در بدترین قسمت شهر قرار دارد. در هیچ‌جای دنیا وسط میدانی با این حجم کوچک و ترافیک بالا، چنین تلویزیونی نصب نمی‌شود. تلویزیون شهری بهتر است روی ساختمان‌های بزرگ و یا مجتمع‌های تفریحی نصب شود. و تلویزیون دیگری مقابل مسجدجامع قرار دارد.»
تابلوهای بادبانی با بنرهایی که طرح‌های آن از روی سی‌دی‌های آماده برداشته شده است بیشتر از بقیه آزاردهنده است. محسن در رابطه با این تابلوها می‌گوید: «فقط چهارراه اجاق نیست، تمام شهر ما یک دست پوشیده از این بنرهاست. شما یک نقطه از شهر را به من نشان بدهید که یک بنر نصب نشده باشد. در میدان آزادی چیزی جز این تابلوها دیده نمی‌شود. حتی در مجتمع‌های فرهنگی-هنری، کارواش‌ها، استخرها و... با این بنرها به بیراهه رفته‌ایم. این تبلیغات بردی ندارند و حتی منفی هم هست. جز آلودگی بصری تعریف دیگری ندارند. ایراد اصلی به بدنه شهرداری وارد است که اجازه نصب این داربست‌ها را در گوشه‌گوشه این شهر به هر کسی می‌دهد. خود شهرداری منطقه2 خرابی جبران‌ناپذیری به دیوارهای این شهر وارد کرده است. بعد از رنگ‌آمیزی کودکانه، شهرداری منطقه2 نام خود را بسیار بزرگ بر روی دیوارها نوشته است. با این تفاسیر ما چه توقعی می‌توانیم از سیارین داشته باشیم؟»
نمونه بارزترش در چهارراه اجاق است. همینکه قدم بگذاری در آنجا، چتر و انگشتری فلزی می‌شبینی که بعد از شش ماه از روز نصب شدنش، هنوز کسی نمی‌دانست انگشتر است یا یک سبد گل بزرگ؟ جدا از این المان‌ها در بزرگراه و کمربندی پتانسیل زیادی وجود داشت برای کارهای خوب. اما کارهایی که اجرا شده ماهیتا با آن فضا بیگانه است و کاملا مشخص است که اراده‌ای برای جذب نیروی متخصص وجود ندارد. محمدی‌پور دراین‌باره چنین توضیح می‌دهد: «اگر قرار باشد که گرافیک محیطی کرمانشاه تغییر کند باید یک گروه کاربلد زبده در زمینه‌های مختلف هنری، معماری، مردم‌شناسی، روانشناسی و عرصه‌های مختلف طراحی شهری دور هم جمع شوند. طرحی جامع بنویسند و تحقیقات میدانی در مورد روحیات مردم کرمانشاه، آب و هوا و تحقیقاتی از کشورهای خارجی باید انجام شود که هر منطقه چه المانی و چه طرحی باید داشته باشد.»المان‌های قرار گرفته در میادین شهری از برجسته‌ترین نمادهای شهر هستند چراکه این المان‌ها به‌دلیل متمایز بودن و قرار گرفتن در مکانی پرتردد بیشتر در ذهن مردم نقش می‌بندد و چه‌بسا بسیاری از مردم یک میدان را با المان قرار گرفته در آن می‌شناسند.
محسن در این باره ادامه میدهد: «شهرداری براساس وظیفه‌ای که نسبت به زیباسازی شهر دارد باید با کارشناسی درست در انتخاب المان‌های مناسب عمل کند. المان‌های طراحی شده باید با قرار گرفتن در مکان‌های مناسب بر زیبایی فضای شهر بیفزایند. برخی از شاخصه‌هایی که المان‌ها براساس آن‌ها طراحی شده، با فرهنگ شهر هم‌خوانی ندارند یا فاقد معنی خاصی هستند. ساخت المان‌ها و قرار دادن آن در مکان‌های عمومی که در دید عموم است می‌تواند پیام‌های مثبتی در خصوص مسایل اجتماعی، فرهنگی و زیرساخت‌های مسایل شهر همچون خانواده و ارتباطات داشته باشد.»حالا سوال اساسی اینجاست که مگر ما چند میدان در این شهر داریم که نمی‌توانیم با المان‌هایش آن را بشناسانیم. مجسمه‌های فلزی که در پارک آزادگان نصب شده‌اند دارای ضعف طراحی و اجرای آناتومی هستند. در پارکش هم هندوانه و تخم مرغ‌هایی ساخته شده که هیچ کاربردی ندارد تنها جای بازیکنان والیبال را کم کرده است. چشم‌ها و دست‌های که از میان انبوهی از شاخ و برگ درخت‌های میدان کاشانی سبز شده است به‌راستی درخور شهری با این پیشینه دیوارنگاره‌ها نیست. برای مثال فرم شاخه‌های که حتی یادآور شاخ گوزنم هم نیست محل قرارگیری گلدان‌های شمعدانی شده است. یا غیب شدن شیرآب عجیب و غریب چهارراه وکیل‌آقا که به یکباره به فواره تبدیل شد.چه کسی بر هزینه ساخت المان‌های شهری نظارت می‌کند؟ طراحی المان‌ها با صرف هزینه‌های زیاد به صورت موقت هستند و تنها برای پاره‌ای از سال مثل ایام عید و ایام عزاداری طراحی می‌شوند و دوباره برداشته می‌شوند. یا اینکه با انتخاب نکردن مصالحی مناسب که بعد از ساخت طی مدت کوتاهی خراب می‌شوند. شاید دلیلش این باشد که در یک سال به بهانه‌های مختلف از طرفی چندبار بودجه برای ساخت المان‌ها بگیرند و از طرف دیگر آمار فعالیت‌های خود را در شهر بالا ببرند و گزارش آن را به مقام‌های بالای خود بدهند.ستون‌های عظیم غیر اصولی قطار شهری اما قوزبالای قوز است. اتفاقی که بر سر بیلبوردها و تابلوهای میدان‌ها آمده بر سر همین ستون‌ها هم خواهد آمد چرا که کاری کارشناسانه و پایه‌ای انجام نگرفته و نه تنها کارآمدی این قطار در مکانی آن هم به کوچکی بلوار شهید بهشتی هنوز محل سوال است، بلکه آلودگی بصریای را که در این بلوار مهم شهر ایجاد می‌کند، جبران ناشدنی است.

طيبه حيدري: آلودگی بصری در شهر بیداد می‌کند. این درحالی است که ما زیباترین دیوارنگارها را از دورههای باستانی در قلب خود داریم. این به معنای نزول در زمینه هنرهای بصری روی در و دیوار شهرمان از دورانهای دور تا امروزی است که ما در آن زندگی می‌کنیم. با وجود صدها فارغ‌التحصیل هنر و با وجود داشتن دانشگاه هنرومعماری در کرمانشاه، هیچ توجهی به زیبایی بصری شهر نمی‌شود. هرکدام از ما بارها از بلوار طاقبستان گذر کرده‌ایم و حس نوستالژیکی که در این حوض‌ها نهفته است حس آشنای شهری است میهمان‌دوست که در اعماق تاریخ، کاروان‌های زیادی در آن بیتوته کرده‌اند. این حوض‌ها را در سال‌های گذشته برای هدایت کردن مسافران در یک مسیر توریستی به طاق‌بستان ساخته‌اند. چه شده است که دیگر اینچنین المان‌هایی را در سطح شهر نمی‌بینیم.
محمدی‌پور کارشناس ارشد پژوهش هنر درباره آلودگی بصری شهر می‌گوید: «از زمانی که شهرها صنعتی شده‌اند، علاوه بر مشکلاتی از قبیل آلودگی آب و هوا و مواد غذایی، آلودگی بصری نیز وجود دارد. اکثر مردم این نوع آلودگی را درنمی‌یابند. اگر بخواهم آلودگی بصری را در یک کلمه تعریف کنم هرآنچه که به واسطه دیدن باعث ناخوشایندی و خستگی و آزار در انسان شود آلودگی بصری به حساب می‌آید. از یک ساختمان و سازه ناهمگون گرفته تا رنگ‌ها و فرم‌ها و چیدمان حساب نشده در طبیعت، همه این‌ها عاملی هستند برای آلودگی بصری. در تمام شهرهای دنیا برای همه نوع ‌آلودگی اهمیت قایل هستند. اما در اینجا حتی کلمه آلودگی بصری به گوش مسوولین آشنا نیست. بخشی از فشارهای عصبی مردم ناشی از همین بی نظمی‌ها و آلودگی‌های بصری است.»
شاید بتوان گفت شهرداری علاوه بر ساخت هنرهای بصری در شهر و زیباسازی دیوارها،وظیفه خطیر دیگری بر عهده دارد و آن ایجاد تناسب بین فرهنگ مردم و المان‌هایی است که قرار است ساخته شوند. محمدی‌پور در این‌باره می‌افزاید: «مسوولین شهرداری برای نظر کارشناسان هنری ارزش قایل نمی‌شوند. آنها با کارشناسان هنری بیگانه هستند و در این زمینه با متخصصان این امر مشورت نمی‌کنند.ظاهر امر این است که برای اجرای این المان‌ها مشاور هنری دارند اما این مشاوران بیشتر واسطه هستند و تنها با افراد مشخصی کار می‌کنند و کار را به‌صورت انحصاری انجام می‌دهند. یا در بهترین حالت ممکن، کپی‌کار هستند. طرح المان‌هایی که در سطح شهر می‌بینیم یا از اینترنت و یا از المان‌های اجرا شده در شهرهای دیگر برداشته شده است. شاید این المان در جایی که اجرا شده مناسب همان منطقه بوده اما دلیل نمی‌شود که همان اثر را هم بدون توجه به اینکه آیا مناسب این فضا هست یا نه در شهر دیگری کار شود.»
نمونه بارز این عملکرد ضعیف را می‌توان در المان‌های میدان آزادی و میدان 17 شهریوردید و شاهکار آنها را شاید در میدان آیت الله کاشانی. در شلوغ‌ترین میدان کرمانشاه تلویزیونی نصب شده که خود به تنهایی باعث هزاران تصادف می‌شود. مجید راننده یک ماشین پژو پارس سفید رنگ دراین‌باره به شرق می‌گوید: «با ماشینم داشتم وارد میدان می‌شدم که انیمیشن گاوی در این تلویزیون پخش می‌شد. آیینه ماشینم را به فنا داد. بعد از تصادف و دنبال جا گشتن برای پارکینگ، هنوز هم چشمم به‌دنبال انیمیشن بود که آخرش چه می‌شود». این تلویزیون علاوه بر تصویر تبلیغاتش، صدا هم به‌همراه دارد. با شلوغی این خیابان موجب آلودگی صوتی دوچندان شده است. محسن کارشناس ارشد ارتباط تصویری دراین‌باره ادامه میدهد: «تلویزیون‌های شهری که یکی دو تا بیشتر در کرمانشاه نداریم. متاسفانه یکی از این تلویزیون‌ها در بدترین قسمت شهر قرار دارد. در هیچ‌جای دنیا وسط میدانی با این حجم کوچک و ترافیک بالا، چنین تلویزیونی نصب نمی‌شود. تلویزیون شهری بهتر است روی ساختمان‌های بزرگ و یا مجتمع‌های تفریحی نصب شود. و تلویزیون دیگری مقابل مسجدجامع قرار دارد.»
تابلوهای بادبانی با بنرهایی که طرح‌های آن از روی سی‌دی‌های آماده برداشته شده است بیشتر از بقیه آزاردهنده است. محسن در رابطه با این تابلوها می‌گوید: «فقط چهارراه اجاق نیست، تمام شهر ما یک دست پوشیده از این بنرهاست. شما یک نقطه از شهر را به من نشان بدهید که یک بنر نصب نشده باشد. در میدان آزادی چیزی جز این تابلوها دیده نمی‌شود. حتی در مجتمع‌های فرهنگی-هنری، کارواش‌ها، استخرها و... با این بنرها به بیراهه رفته‌ایم. این تبلیغات بردی ندارند و حتی منفی هم هست. جز آلودگی بصری تعریف دیگری ندارند. ایراد اصلی به بدنه شهرداری وارد است که اجازه نصب این داربست‌ها را در گوشه‌گوشه این شهر به هر کسی می‌دهد. خود شهرداری منطقه2 خرابی جبران‌ناپذیری به دیوارهای این شهر وارد کرده است. بعد از رنگ‌آمیزی کودکانه، شهرداری منطقه2 نام خود را بسیار بزرگ بر روی دیوارها نوشته است. با این تفاسیر ما چه توقعی می‌توانیم از سیارین داشته باشیم؟»
نمونه بارزترش در چهارراه اجاق است. همینکه قدم بگذاری در آنجا، چتر و انگشتری فلزی می‌شبینی که بعد از شش ماه از روز نصب شدنش، هنوز کسی نمی‌دانست انگشتر است یا یک سبد گل بزرگ؟ جدا از این المان‌ها در بزرگراه و کمربندی پتانسیل زیادی وجود داشت برای کارهای خوب. اما کارهایی که اجرا شده ماهیتا با آن فضا بیگانه است و کاملا مشخص است که اراده‌ای برای جذب نیروی متخصص وجود ندارد. محمدی‌پور دراین‌باره چنین توضیح می‌دهد: «اگر قرار باشد که گرافیک محیطی کرمانشاه تغییر کند باید یک گروه کاربلد زبده در زمینه‌های مختلف هنری، معماری، مردم‌شناسی، روانشناسی و عرصه‌های مختلف طراحی شهری دور هم جمع شوند. طرحی جامع بنویسند و تحقیقات میدانی در مورد روحیات مردم کرمانشاه، آب و هوا و تحقیقاتی از کشورهای خارجی باید انجام شود که هر منطقه چه المانی و چه طرحی باید داشته باشد.»المان‌های قرار گرفته در میادین شهری از برجسته‌ترین نمادهای شهر هستند چراکه این المان‌ها به‌دلیل متمایز بودن و قرار گرفتن در مکانی پرتردد بیشتر در ذهن مردم نقش می‌بندد و چه‌بسا بسیاری از مردم یک میدان را با المان قرار گرفته در آن می‌شناسند.
محسن در این باره ادامه میدهد: «شهرداری براساس وظیفه‌ای که نسبت به زیباسازی شهر دارد باید با کارشناسی درست در انتخاب المان‌های مناسب عمل کند. المان‌های طراحی شده باید با قرار گرفتن در مکان‌های مناسب بر زیبایی فضای شهر بیفزایند. برخی از شاخصه‌هایی که المان‌ها براساس آن‌ها طراحی شده، با فرهنگ شهر هم‌خوانی ندارند یا فاقد معنی خاصی هستند. ساخت المان‌ها و قرار دادن آن در مکان‌های عمومی که در دید عموم است می‌تواند پیام‌های مثبتی در خصوص مسایل اجتماعی، فرهنگی و زیرساخت‌های مسایل شهر همچون خانواده و ارتباطات داشته باشد.»حالا سوال اساسی اینجاست که مگر ما چند میدان در این شهر داریم که نمی‌توانیم با المان‌هایش آن را بشناسانیم. مجسمه‌های فلزی که در پارک آزادگان نصب شده‌اند دارای ضعف طراحی و اجرای آناتومی هستند. در پارکش هم هندوانه و تخم مرغ‌هایی ساخته شده که هیچ کاربردی ندارد تنها جای بازیکنان والیبال را کم کرده است. چشم‌ها و دست‌های که از میان انبوهی از شاخ و برگ درخت‌های میدان کاشانی سبز شده است به‌راستی درخور شهری با این پیشینه دیوارنگاره‌ها نیست. برای مثال فرم شاخه‌های که حتی یادآور شاخ گوزنم هم نیست محل قرارگیری گلدان‌های شمعدانی شده است. یا غیب شدن شیرآب عجیب و غریب چهارراه وکیل‌آقا که به یکباره به فواره تبدیل شد.چه کسی بر هزینه ساخت المان‌های شهری نظارت می‌کند؟ طراحی المان‌ها با صرف هزینه‌های زیاد به صورت موقت هستند و تنها برای پاره‌ای از سال مثل ایام عید و ایام عزاداری طراحی می‌شوند و دوباره برداشته می‌شوند. یا اینکه با انتخاب نکردن مصالحی مناسب که بعد از ساخت طی مدت کوتاهی خراب می‌شوند. شاید دلیلش این باشد که در یک سال به بهانه‌های مختلف از طرفی چندبار بودجه برای ساخت المان‌ها بگیرند و از طرف دیگر آمار فعالیت‌های خود را در شهر بالا ببرند و گزارش آن را به مقام‌های بالای خود بدهند.ستون‌های عظیم غیر اصولی قطار شهری اما قوزبالای قوز است. اتفاقی که بر سر بیلبوردها و تابلوهای میدان‌ها آمده بر سر همین ستون‌ها هم خواهد آمد چرا که کاری کارشناسانه و پایه‌ای انجام نگرفته و نه تنها کارآمدی این قطار در مکانی آن هم به کوچکی بلوار شهید بهشتی هنوز محل سوال است، بلکه آلودگی بصریای را که در این بلوار مهم شهر ایجاد می‌کند، جبران ناشدنی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.