|

دیدار در پاییز

گیتی صفرزاده.سردبیر سابق گل‌آقا

وقتی در میانه دهه 70 برای اولین‌بار نمایشگاه مطبوعات از نمایشگاه کتاب جدا شد، خبر مسرت‌بخشی برای اهالی مطبوعات بود چراکه علاوه بر نشان‌دادن اهمیت نقش رسانه، امید به پیداکردن هویت مستقلی برای مطبوعات وجود داشت. گرچه در آغاز این نگرانی وجود داشت که جداکردن این نمایشگاه از نمایشگاه کتاب، باعث کاهش استقبال مخاطبان شود اما اولین تجربه‌ها نشان داد که خانواده گسترده مطبوعات و مخاطبان جدی رسانه‌ها، از این نمایشگاه استقبال خوبی می‌کنند.
اهمیت نقش رسانه در دنیای امروز و تأثیری که بر افکار عمومی و بسیاری از مناسبات سیاسی و اجتماعی دارد، بر هیچ‌کس پوشیده نیست. به همین دلیل است که اختصاص‌دادن نمایشگاهی مستقل برای مطبوعات، نه ماجرائی عجیب است و نه قابل‌انتقاد. شاید دراین‌میان نکته مهمی که باید به آن توجه کرد این است که نمایشگاه مطبوعات با چه هدفی برگزار می‌شود و چه منظوری دارد.
در نگاه اول به نظر می‌آید که نمایشگاه مطبوعات باید فرصت مناسبی برای حیات و ممات مطبوعات باشد. گرچه مهم‌ترین نکته در همین‌جا، تعبیری است که از ماجرای حیات و ادامه انتشار می‌شود. متأسفانه به نظر می‌آید که در اغلب موارد این ماجرا تعبیر به فروش نسخ می‌شود. امکان تهیه شماره‌ها یا دوره‌های قبلی هر رسانه (یعنی امری که با رجوع به دفتر هر نشریه‌ای امکان‌پذیر است) تبدیل به تلاش اصلی نشریات در نمایشگاه مطبوعات می‌شود. یک قدم آن‌ورتر، شیوه‌های بازاریابی عامه‌پسندتری برای جذب مشتری به راه می‌افتد. تقریبا به همان شیوه‌ای که دست‌فروش‌های خیابانی برای فروش کالایشان دست به بازارگرمی و تبلیغ می‌زنند، برخی صاحبان غرفه نیز با آوردن چهره‌های عجیب‌وغریب و نمایشی از کارهای محیرالعقول سعی در جذب مخاطب دارند. درصورتی‌که هدف از حضور رسانه‌ها در نمایشگاه، معرفی نحوه عملکرد و فعالیت‌های رسانه به شکلی است که در نهایت باعث جذب مخاطبان شود؛ در حقیقت ایجاد فضایی براساس ذات و ماهیت رسانه که به خودی‌خود با تأثیر بر مخاطبان و آشنایی با حوزه‌های تخصصی، مسئله جذب مخاطب و حیات اقتصادی را هم در خود خواهد داشت.
اما بی‌شک این اولین و مهم‌ترین هدف برگزاری نمایشگاه مطبوعات نیست. ایجاد تعامل بین مطبوعات و بالاخص حوزه‌های مختلف کار مطبوعاتی (از بخش کاغذ و چاپ و توزیع گرفته تا تهیه خبر و مراودات صنفی) یکی از مهم‌ترین اهداف برگزاری نمایشگاه مطبوعات به حساب می‌آید. ایجاد فضایی که در آن فعالان رسانه به هم‌اندیشی و تبادل نظریات بپردازند و علاقه‌مندان به رسانه با شیوه‌های صحیح کار رسانه آشنا شوند و صاحبان رسانه با جدیدترین امکانات و رویکردهای نوین رسانه در ارتباط قرار گیرند، بی‌شک از بخش‌های مهم یک نمایشگاه مطبوعات هستند. نمایشگاه مطبوعات امسال با حضور 600 رسانه و شعار «نقد منصفانه، پاسخ مسئولانه» از روز شنبه آغاز به کار کرده است. گرچه رویکرد کلی نمایشگاه همچون سال‌های گذشته است اما بخش‌های دیگری نیز در آن به چشم می‌خورد که می‌تواند سرفصل‌های تازه‌ای را به این نمایشگاه اضافه کند. در نگاه اول تلاش مسئولان نمایشگاه به منظم‌کردن کار و الکترونیکی‌شدن جانمایی غرفه‌ها شایان تشکر است گرچه توجه به این نکته ضروری‌ است که این نمایشگاه، بیست‌ویکمین دوره برگزاری نمایشگاه مطبوعات است و همواره این سؤال در برپایی اغلب نمایشگاه‌ها و جشنواره‌ها به قوت خود باقیست که میانگین کسب تجربه و نظم و روال‌بخشی برای برگزاری هر رویدادی چند دوره و چندسال می‌تواند باشد. در نمایشگاه امسال بخشی نیز تحت عنوان موزه مطبوعات تعریف شده که نمونه‌ها و اسنادی از پیشینه مطبوعات ایران را به نمایش گذاشته است. این بخش ارائه‌کننده گوشه‌ای از فعالیت‌های موزه مطبوعات ایران است که بیش از همه می‌تواند نویدبخش حفظ و نگهداری درست و اصولی اسناد و نمونه‌های نشریات قدیمی باشد. به شکلی که علاوه بر شکل موزه‌ای آن، قابل استفاده برای پژوهشگران هم باشد و درعین‌حال تاریخچه دقیقی از جریان مطبوعاتی کشور را نیز به نمایش گذارد.
برگزاری جشنواره مطبوعات تا چندی قبل جزء لاینفک برگزاری نمایشگاه مطبوعات بود. اما در یکی، دوسال اخیر این جشنواره برگزار نمی‌شود. به نظر می‌آید که علت اصلی این عدم برگزاری، نگاهی جدی و دوباره به اهداف و ساختار برگزاری جشنواره بوده است. شاید اگر نمایشگاه با رویکرد ایجاد فضای آموزش تکنیکی و اخلاق حرفه‌ای، برگزار و فرصت بروز استعدادها و زمینه‌های کاری فراهم شود، اصولا برگزاری جشنواره به شیوه گذشته غیرضروری به حساب آید. گرچه این امر خود مستلزم موارد بسیاری همچون توجه جدی به نشریات مستقل و فضای مناسب برای فعالیت‌های مطبوعاتی است.
بدون‌شک سیاست، مسئله‌ای تأثیرگذار بر تمامی مطبوعات است، اما سیاست‌زدگی نشانه یک بیماری جدی در فضای مطبوعاتی است؛ بیماری‌ای که متأسفانه در همه‌ دوره‌های نمایشگاه مطبوعات همراه با شعارزدگی، اعلام حضور یا عدم حضور و پرداختن به مسائل غیرتخصصی، وجود خود را نشان می‌دهد.
با همه این احوالات، پاییز برای دوستداران مطبوعات، فصل خوشایندی است که فرصت دیداری دوباره را فراهم می‌کند.

وقتی در میانه دهه 70 برای اولین‌بار نمایشگاه مطبوعات از نمایشگاه کتاب جدا شد، خبر مسرت‌بخشی برای اهالی مطبوعات بود چراکه علاوه بر نشان‌دادن اهمیت نقش رسانه، امید به پیداکردن هویت مستقلی برای مطبوعات وجود داشت. گرچه در آغاز این نگرانی وجود داشت که جداکردن این نمایشگاه از نمایشگاه کتاب، باعث کاهش استقبال مخاطبان شود اما اولین تجربه‌ها نشان داد که خانواده گسترده مطبوعات و مخاطبان جدی رسانه‌ها، از این نمایشگاه استقبال خوبی می‌کنند.
اهمیت نقش رسانه در دنیای امروز و تأثیری که بر افکار عمومی و بسیاری از مناسبات سیاسی و اجتماعی دارد، بر هیچ‌کس پوشیده نیست. به همین دلیل است که اختصاص‌دادن نمایشگاهی مستقل برای مطبوعات، نه ماجرائی عجیب است و نه قابل‌انتقاد. شاید دراین‌میان نکته مهمی که باید به آن توجه کرد این است که نمایشگاه مطبوعات با چه هدفی برگزار می‌شود و چه منظوری دارد.
در نگاه اول به نظر می‌آید که نمایشگاه مطبوعات باید فرصت مناسبی برای حیات و ممات مطبوعات باشد. گرچه مهم‌ترین نکته در همین‌جا، تعبیری است که از ماجرای حیات و ادامه انتشار می‌شود. متأسفانه به نظر می‌آید که در اغلب موارد این ماجرا تعبیر به فروش نسخ می‌شود. امکان تهیه شماره‌ها یا دوره‌های قبلی هر رسانه (یعنی امری که با رجوع به دفتر هر نشریه‌ای امکان‌پذیر است) تبدیل به تلاش اصلی نشریات در نمایشگاه مطبوعات می‌شود. یک قدم آن‌ورتر، شیوه‌های بازاریابی عامه‌پسندتری برای جذب مشتری به راه می‌افتد. تقریبا به همان شیوه‌ای که دست‌فروش‌های خیابانی برای فروش کالایشان دست به بازارگرمی و تبلیغ می‌زنند، برخی صاحبان غرفه نیز با آوردن چهره‌های عجیب‌وغریب و نمایشی از کارهای محیرالعقول سعی در جذب مخاطب دارند. درصورتی‌که هدف از حضور رسانه‌ها در نمایشگاه، معرفی نحوه عملکرد و فعالیت‌های رسانه به شکلی است که در نهایت باعث جذب مخاطبان شود؛ در حقیقت ایجاد فضایی براساس ذات و ماهیت رسانه که به خودی‌خود با تأثیر بر مخاطبان و آشنایی با حوزه‌های تخصصی، مسئله جذب مخاطب و حیات اقتصادی را هم در خود خواهد داشت.
اما بی‌شک این اولین و مهم‌ترین هدف برگزاری نمایشگاه مطبوعات نیست. ایجاد تعامل بین مطبوعات و بالاخص حوزه‌های مختلف کار مطبوعاتی (از بخش کاغذ و چاپ و توزیع گرفته تا تهیه خبر و مراودات صنفی) یکی از مهم‌ترین اهداف برگزاری نمایشگاه مطبوعات به حساب می‌آید. ایجاد فضایی که در آن فعالان رسانه به هم‌اندیشی و تبادل نظریات بپردازند و علاقه‌مندان به رسانه با شیوه‌های صحیح کار رسانه آشنا شوند و صاحبان رسانه با جدیدترین امکانات و رویکردهای نوین رسانه در ارتباط قرار گیرند، بی‌شک از بخش‌های مهم یک نمایشگاه مطبوعات هستند. نمایشگاه مطبوعات امسال با حضور 600 رسانه و شعار «نقد منصفانه، پاسخ مسئولانه» از روز شنبه آغاز به کار کرده است. گرچه رویکرد کلی نمایشگاه همچون سال‌های گذشته است اما بخش‌های دیگری نیز در آن به چشم می‌خورد که می‌تواند سرفصل‌های تازه‌ای را به این نمایشگاه اضافه کند. در نگاه اول تلاش مسئولان نمایشگاه به منظم‌کردن کار و الکترونیکی‌شدن جانمایی غرفه‌ها شایان تشکر است گرچه توجه به این نکته ضروری‌ است که این نمایشگاه، بیست‌ویکمین دوره برگزاری نمایشگاه مطبوعات است و همواره این سؤال در برپایی اغلب نمایشگاه‌ها و جشنواره‌ها به قوت خود باقیست که میانگین کسب تجربه و نظم و روال‌بخشی برای برگزاری هر رویدادی چند دوره و چندسال می‌تواند باشد. در نمایشگاه امسال بخشی نیز تحت عنوان موزه مطبوعات تعریف شده که نمونه‌ها و اسنادی از پیشینه مطبوعات ایران را به نمایش گذاشته است. این بخش ارائه‌کننده گوشه‌ای از فعالیت‌های موزه مطبوعات ایران است که بیش از همه می‌تواند نویدبخش حفظ و نگهداری درست و اصولی اسناد و نمونه‌های نشریات قدیمی باشد. به شکلی که علاوه بر شکل موزه‌ای آن، قابل استفاده برای پژوهشگران هم باشد و درعین‌حال تاریخچه دقیقی از جریان مطبوعاتی کشور را نیز به نمایش گذارد.
برگزاری جشنواره مطبوعات تا چندی قبل جزء لاینفک برگزاری نمایشگاه مطبوعات بود. اما در یکی، دوسال اخیر این جشنواره برگزار نمی‌شود. به نظر می‌آید که علت اصلی این عدم برگزاری، نگاهی جدی و دوباره به اهداف و ساختار برگزاری جشنواره بوده است. شاید اگر نمایشگاه با رویکرد ایجاد فضای آموزش تکنیکی و اخلاق حرفه‌ای، برگزار و فرصت بروز استعدادها و زمینه‌های کاری فراهم شود، اصولا برگزاری جشنواره به شیوه گذشته غیرضروری به حساب آید. گرچه این امر خود مستلزم موارد بسیاری همچون توجه جدی به نشریات مستقل و فضای مناسب برای فعالیت‌های مطبوعاتی است.
بدون‌شک سیاست، مسئله‌ای تأثیرگذار بر تمامی مطبوعات است، اما سیاست‌زدگی نشانه یک بیماری جدی در فضای مطبوعاتی است؛ بیماری‌ای که متأسفانه در همه‌ دوره‌های نمایشگاه مطبوعات همراه با شعارزدگی، اعلام حضور یا عدم حضور و پرداختن به مسائل غیرتخصصی، وجود خود را نشان می‌دهد.
با همه این احوالات، پاییز برای دوستداران مطبوعات، فصل خوشایندی است که فرصت دیداری دوباره را فراهم می‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.