نیاز فراموششده
محمود برآبادي
همانطورکه کودکانونوجوانان کتابهای خاص خود را دارند، به مطبوعات خاص خود نیز نیاز دارند. این نیاز تاکنون به دو صورت جامه عمل پوشیده است:
یک، از طریق اختصاص صفحه یا صفحاتی از یک نشریه روزانه یا هفتگی به کودکانونوجوانان و دو، از راه انتشار یک نشریه اختصاصی به این گروه سنی که میتواند ماهنامه، هفتهنامه و حتی روزنامه باشد. ما در ایران تجربه روزنامه «آفتابگردان» را برای کودکانونوجوانان داشتیم که برای مدتی منتشر شد و به دلایلی تعطیل شد اما بیشتر نشریات ویژه کودکانونوجوانان هفتگی است که مجله «نونهالان» (1321)، «بازی کودکان» (1323)، «دانشآموز» (1327) و «کیهان بچهها» (1335) از قدیمیترین نشریاتی هستند که در ایران برای کودکانونوجوانان منتشر شده و برخی همچنان انتشارشان ادامه دارد و این خود گواه بر این است که در کشور ما از سالیان پیش به این گروه از خوانندگان توجه شده است.
متأسفانه با آنکه جمعیت کشورمان جوان است و تعداد دانشآموزان رقم قابلتوجهی از جمعیت را شامل میشوند، بهدلایل چندی، مطبوعات کودکونوجوان از تیراژ چشمگیری که بتواند دخلوخرج کند، برخوردار نیست و به همین دلیل بسیاری از آنان وابسته به دولت یا نهادهای نیمهدولتیاند. تعداد نشریات کودکونوجوان غیروابسته بهدولت بسیار اندک و همه در معرض فشارهای مالی قرار دارند و دیر یا زود مجبور به تعطیلیاند.
وابستگی مطبوعات کودکونوجوان به دولت آفاتی دارد که ازجمله آن میتوان غیررقابتیبودن و بیتوجهی به خواست و میل مخاطب از سوی مدیران این نشریات را برشمرد.
یکی دیگر از دلایل کمی تیراژ، نظام آموزشی نادرست و رقابت فشرده دانشآموزان برای رفتن به دانشگاه است که تمامی هموغم خانوادهها شده، همه تلاش دانشآموزان صرف خواندن کتابهای درسی میشود و زمانی برای مجله و کتاب باقی نمیماند.
دلیل دیگر وجود سرگرمیهای جذابی مانند بازیهای رایانهای، فیلمهای سینمایی و تلویزیونی، ماهواره، اینترنت و شبکههای اجتماعی است که بخشی از فراغت دانشآموزان را میگیرد و فرصتی برای خواندن کتاب و مجله باقی نمیگذارد.
یکی دیگر از دلایل -که این به سردبیران و نویسندگان مطبوعات کودکونوجوان برمیگردد- یکنواختی در ترکیب مطالب، تکراریبودن بسیاری از نوشتهها و داشتن نگاه تربیتی و آموزشی مطالب آن است و این البته بههمان آفت دولتیبودن این نشریات مربوط میشود که در بالا به آن اشاره شد.
اینکه نشریات کودکونوجوان باید حاوی چه مطالبی باشند تا خوانندگان خود را جلب کنند؟ تجربه نشان داده مطالب ادبی و سرگرمکننده مانند: داستان، شعر، مسابقه، سرگرمی، شوخی، حاشیهها، گزارشهای نو و مصاحبههای ابتکاری و صریح، ازجمله مطالبی است که بچهها دوست دارند. درمقابل به مطالبی مانند مقاله، نقد و مباحث آموزشی، اخلاقی و تئوریک کمتر علاقه نشان میدهند.
برای اینگونه مطالب باید قالب خاصی پیدا کرد که برای بچهها جالب باشد، در غیر اینصورت، این مطالب خواننده کمتری خواهد داشت. اصولا در تهیه نشریات بچهها باید همواره به سرگرمکنندهبودن مطالب توجه داشت، زیرا بچهها که از کتابهای درسی و آموزشی خسته شدهاند، به بازی و سرگرمی نیاز دارند.
امیدواریم در آینده نهتنها شاهد تعطیلی نشریات تخصصی کودکانونوجوانان نباشیم، بلکه، هم بر تعداد اینگونه نشریات و هم بر کیفیت آنها افزوده شود.
همانطورکه کودکانونوجوانان کتابهای خاص خود را دارند، به مطبوعات خاص خود نیز نیاز دارند. این نیاز تاکنون به دو صورت جامه عمل پوشیده است:
یک، از طریق اختصاص صفحه یا صفحاتی از یک نشریه روزانه یا هفتگی به کودکانونوجوانان و دو، از راه انتشار یک نشریه اختصاصی به این گروه سنی که میتواند ماهنامه، هفتهنامه و حتی روزنامه باشد. ما در ایران تجربه روزنامه «آفتابگردان» را برای کودکانونوجوانان داشتیم که برای مدتی منتشر شد و به دلایلی تعطیل شد اما بیشتر نشریات ویژه کودکانونوجوانان هفتگی است که مجله «نونهالان» (1321)، «بازی کودکان» (1323)، «دانشآموز» (1327) و «کیهان بچهها» (1335) از قدیمیترین نشریاتی هستند که در ایران برای کودکانونوجوانان منتشر شده و برخی همچنان انتشارشان ادامه دارد و این خود گواه بر این است که در کشور ما از سالیان پیش به این گروه از خوانندگان توجه شده است.
متأسفانه با آنکه جمعیت کشورمان جوان است و تعداد دانشآموزان رقم قابلتوجهی از جمعیت را شامل میشوند، بهدلایل چندی، مطبوعات کودکونوجوان از تیراژ چشمگیری که بتواند دخلوخرج کند، برخوردار نیست و به همین دلیل بسیاری از آنان وابسته به دولت یا نهادهای نیمهدولتیاند. تعداد نشریات کودکونوجوان غیروابسته بهدولت بسیار اندک و همه در معرض فشارهای مالی قرار دارند و دیر یا زود مجبور به تعطیلیاند.
وابستگی مطبوعات کودکونوجوان به دولت آفاتی دارد که ازجمله آن میتوان غیررقابتیبودن و بیتوجهی به خواست و میل مخاطب از سوی مدیران این نشریات را برشمرد.
یکی دیگر از دلایل کمی تیراژ، نظام آموزشی نادرست و رقابت فشرده دانشآموزان برای رفتن به دانشگاه است که تمامی هموغم خانوادهها شده، همه تلاش دانشآموزان صرف خواندن کتابهای درسی میشود و زمانی برای مجله و کتاب باقی نمیماند.
دلیل دیگر وجود سرگرمیهای جذابی مانند بازیهای رایانهای، فیلمهای سینمایی و تلویزیونی، ماهواره، اینترنت و شبکههای اجتماعی است که بخشی از فراغت دانشآموزان را میگیرد و فرصتی برای خواندن کتاب و مجله باقی نمیگذارد.
یکی دیگر از دلایل -که این به سردبیران و نویسندگان مطبوعات کودکونوجوان برمیگردد- یکنواختی در ترکیب مطالب، تکراریبودن بسیاری از نوشتهها و داشتن نگاه تربیتی و آموزشی مطالب آن است و این البته بههمان آفت دولتیبودن این نشریات مربوط میشود که در بالا به آن اشاره شد.
اینکه نشریات کودکونوجوان باید حاوی چه مطالبی باشند تا خوانندگان خود را جلب کنند؟ تجربه نشان داده مطالب ادبی و سرگرمکننده مانند: داستان، شعر، مسابقه، سرگرمی، شوخی، حاشیهها، گزارشهای نو و مصاحبههای ابتکاری و صریح، ازجمله مطالبی است که بچهها دوست دارند. درمقابل به مطالبی مانند مقاله، نقد و مباحث آموزشی، اخلاقی و تئوریک کمتر علاقه نشان میدهند.
برای اینگونه مطالب باید قالب خاصی پیدا کرد که برای بچهها جالب باشد، در غیر اینصورت، این مطالب خواننده کمتری خواهد داشت. اصولا در تهیه نشریات بچهها باید همواره به سرگرمکنندهبودن مطالب توجه داشت، زیرا بچهها که از کتابهای درسی و آموزشی خسته شدهاند، به بازی و سرگرمی نیاز دارند.
امیدواریم در آینده نهتنها شاهد تعطیلی نشریات تخصصی کودکانونوجوانان نباشیم، بلکه، هم بر تعداد اینگونه نشریات و هم بر کیفیت آنها افزوده شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.