فریدون صدیقی در گفتوگو با «شرق»، بحران مخاطب و امید رسانهها را بررسی میکند
حال مطبوعاتمان خوب نیست
سعید برآبادی: هر سال هنگام برگزاری نمایشگاه مطبوعات، دو رویکرد کاملا متفاوت در میان روزنامهنگاران مطرح میشود؛ گروهی نمایشگاه مطبوعات را در فضای رسانهای موجود و با وضع نهچندان مناسب مطبوعات، صرفا یک شوی جذاب و تقریبا سفارشی میدانند و گروهی دیگر میگویند جز برگزاری نمایشگاه، هیچ راهی برای ایجاد ارتباط مستمر میان مخاطب و رسانه نیست. دستاورد گروه اول، دلنسپردن به نمایشگاه و انتقاد از هزینههای سرسامآور آن است و دستاورد گروه دوم، کشف ارتباطات تازه با مخاطبان نو، چانهزنی بر سر کیفیت و کمیت رسانهای و... است. اما درواقع کدام رویکرد در فضای امروز جامعه رسانهای ما میتواند انتخابی اگر نگوییم درست، لااقل آیندهمحور و براساس گفتمان امید باشد؟ فریدون صدیقی، روزنامهنگار و مدرس روزنامهنگاری، در گفتوگو با «شرق» اگرچه شرایط امروز را شرایطی نگرانکننده برای مطبوعات کشور میداند، اما معتقد است امید دوسویه میان رسانهها و مخاطبان شاید بتواند به بهبود وضع حیات رسانهها کمک کند.
در شرایط امروز مطبوعات و دنیای رسانه، مسئله و مفهوم امید چگونه تعریف میشود؟
من فکر میکنم این فضای کموبیش ملتهب امروز تا آیندهای کوتاه ادامه خواهد داشت اما میتوان در این شرایط براساس مفاهیمی مانند امید به مسئله عبور از بحران اندیشید. به اعتقاد من، وضع موجود امروز وضع غیرقابل پیشبینیای نبوده و نیست و مطبوعات در دورههای مختلف این شرایط را پشتسر گذاشتهاند. من بهشخصه از آنجایی که ذاتا آدم امیدواری هستم، فکر میکنم ما این دوره را با کمترین میزان آسیب پشتسر میگذاریم و در پیچهای این جاده نمیمانیم. در فضای کنونی که شاهد یک رویگردانی نرم و مشهود از سوی مخاطبان هستیم و همین موضوع به اندازه کافی رسانهها را آسیبپذیر کرده، هرگونه التهاب بیشتر لطمه جبرانناپذیری به بدنه مطبوعات و رسانههای کشور وارد میکند. امروز که شبکههای اجتماعی و ماهوارهها و... فرصت را از رسانههای مکتوب گرفتهاند یا لااقل مخاطبان فعال رسانههای ایران - که عموما از قشر جوان هستند- بیشترین مراجعهشان به همین فضاهای مجازی است باید امیدوار بود رسانههای مکتوب بتوانند با رویکردی مناسب و انتخابی درست، این مرحله را پشتسر بگذارند.
آیا میتوان فارغ از مفهوم امید رسانهها که بیشتر بهنظر میرسد یک مفهوم آیندهگراست، به مسئله امید در میان روزنامهنگاران بهعنوان یک مفهوم انسانی هم پرداخت؟ خود شما بهعنوان مدرس روزنامهنگاری، به دانشجویانتان امید و امیدداشتن را آموزش میدهید؟
همیشه سخنم به آنها این بوده که روزنامهنگاری شغلی غیرمعمول، غیرمرسوم و پرریسک است اگر نخواهند که وارد این وادی پرخطر شوند، میتوانند بروند و کارمند شوند (میخندد). این طبیعت دشوار، سخت و صعبی که روزنامهنگاری دارد، به اقتضای فضای زیستی رسانهها در جوامع مختلف، باعث شده هر روزنامهنگاری در حوزه فعالیتهای خود اعم از اقتصادی، اجتماعی، هنری و سیاسی، خطراتی را به جان بخرد چنانکه بخش قابل توجهی از روزنامه نگاران رسانههای غربی که خالقان رسانه هستند، هر ساله در جریان مخابره اخبار بلایای طبیعی، حوادث دلخراش، جنگها و... جان خود را از دست میدهند. طبیعی است نباید به روزنامهنگاری بهعنوان حرفهای نگاه کرد که همه خبرنگارانش به جشنواره کن فرستاده میشوند! بسیاری از خبرنگاران دنیا هنگام مخابره مصائب انسانی در جایجای جهان، مرگ و زخمیشدن را تجربه میکنند و باید گفت تعداد کشتگان و مجروحان روزنامههای غربی هنگام مخابره چنین اخباری، بسیار بیشتر از خبرنگاران رسانههای جهانسومی است. طبیعت این کار ریسکپذیر است اما در نقاط مختلف دنیا، این ریسک از قواعدی مانند دانش رسانهای جامعه، احترام به جایگاه خبرنگار و رسانه و...
تبعیت میکند و میتواند در دردافزایی یا کاهش درد روزنامهنگار آسیبدیده اثرگذار باشد. اما طبیعت کار روزنامهنگار این است که با مخاطراتی روبهرو شود و این کتمانشدنی نیست، چراکه وظیفهاش یافتن و مطالبهکردن پاسخی در قبال مطالبات مردم است. طبیعتا در کشورهایی که مسئولان تحمل پذیرششان پایین باشد، طرح جدی و درونکاوانه انتقادها موجب شود موقعیت شغلی خبرنگار آسیب ببیند. در جاهای مختلف دنیا، این مسائل وجود دارد اما در جامعه ما چون آستانه نقدپذیری پایین است و کمتر اهل گفتوگو هستیم، کار روزنامهنگاری، کار سختی میشود. بااینحساب، من امیدوارم در دنیای روزنامهنگاران هم مانند دنیای رسانهها، آسیب تا حد امکان کاهش پیدا کند؛ آسیبهایی که در بسیاری مواقع اصولا سیاسی نیستند و امروز حتی بیشتر اقتصادی هستند.
این موضوع مهمی است. آیا روزنامهنگاری که در رسانههایی که با بحرانهای اقتصادی روبهرو هستند فعالیت میکند، امید برایش معنایی خواهد داشت؟
واقعیت این است اگر رسانهای خریدار و مخاطب نداشته باشد، دیگر وجود ندارد. نگاهنکردن مخاطب تلویزیونی به یک برنامه تلویزیونی، بیمخاطبشدن آن برنامه را به همراه خواهد داشت، گردش عمومی که کار اصلی رسانه است، مختل میشود و آن رسانه در خطر تعطیلی قرار میگیرد. شرایط امروز ما در حوزه مطبوعات نشان میدهد اگر امروز صد روزنامه داشته باشیم اما تیراژشان پایین باشد، قدرت جریانسازی و مهندسی افکارشان کمبها و نازل خواهد بود. در شرایطی که جامعه ما چهارونیممیلیون دانشجو دارد، داشتن این تیراژ روزنامهای نگرانکننده است؛ نهفقط برای من یا برای مخاطب، بلکه برای روزنامهنگاران. خطر اصلی اینجاست که رسانهها با ازدستدادن مخاطب، اصالت وجودیشان زیر سؤال میرود، همچنان که وقتی ورزشگاهها، تماشاگر نداشته باشند، فوتبال میمیرد و هزینههای چندصدمیلیاردی برایش دیگر موضوعیت ندارد. برای مقابله با بحران بیمخاطبی، امیدوارم که چارهجویی و تدبیرسازی عمومی صورت گیرد و نگران واکنشهای بعضا منفی برخی از مسئولان نباشیم، بهعنوان جامعه روزنامهنگاری بیشتر باید نگران این باشیم که خواننده خود را از دست بدهیم چراکه روزنامهنگار، وقتی که
تولیداتش خواننده ندارد، بودنش با نبودنش فرقی نخواهد داشت.
کارکرد نمایشگاه مطبوعات که همهساله برگزار میشود، از این نظر قابلاهمیت به نظر میرسد چراکه نشان از امید متقابل روزنامهنگاران و مخاطبان رسانه در جهت زندهماندن پدیده رسانههاست، موافقید؟
حتما همینطور است؛ ما پدیده نمایشگاههای دائمی مطبوعات را داریم؛ هر روز دیدن کیوسکهای مطبوعات شهری را تجربه میکنیم اما نمایشگاه سالانه مطبوعات که محل تجمیع سختافزاری و نرمافزاری دنیای رسانههای امروز است و روزنامه، سایت، مجله و خبرگزاری در آن حضور دارند، یک امکان است برای رویارویی و دید و بازدید مخاطبان با رسانهها و عوامل تولیدشان. طبعا این دیدار، انگیزه تازهای به مخاطب و روزنامهنگار خواهد داد تا هر دو گروه امیدوار باشند؛ مخاطبان امیدوار به پیگیری رسانهای مطالباتشان و روزنامهنگاران امیدوار به حمایت و خواندهشدن از سوی مخاطبانشان. یادمان نرود که جشنواره مطبوعات نسبت به جشنواره فیلم و تئاتر عمر کوتاهتری دارد اما باید بتواند از این رویه برای جریانسازی و ارتباطگرفتن با مخاطبان خود بهره ببرد، چراکه اگر رسانهای نتواند جریانسازی و افکار عمومی را از خود متأثر کند، ذات موجودیتش زیر سؤال میرود نه حتی شکل موجودیتش. اگر مخاطب رسانهای را برنگیرد، آن وقت بسیاری از اصول زیر سؤال خواهند رفت. چون نمایشگاه مطبوعات را با جشنوارههای سینمایی مقایسه کردم، بد نیست این را هم اضافه کنم که مشکل امروز سینمای ایران
ممکن است برای رسانهها هم اتفاق بیفتد. سینما امروز با خطر بیمخاطبی روبهرو شده و من احساس میکنم روزنامههای ما به حد کافی نحیف شدهاند و از شرایط بدی رنج میبرند که جز با سختجانی نمیشود به حیاتشان ادامه دهند. البته باید چهار یا پنج روزنامه کشور را یعنی حدود 10 درصد از کل مطبوعات کشور را از این گزاره استثنا کنیم اما واقعیت این است که به طور کلی رسانههای ما حال خوبی ندارند.
بهعنوان یک روزنامهنگار، اگر نمایشگاه مطبوعات را نمایشگاه سرد و بیمخاطبی ببینم باید بیشتر نگران باشم یا وقتی که روزنامهام فروش نرفته است؟
اگر بیمخاطب باشید، برای حذفشدن نیاز به هیچ ترفند، اخطار، تاکتیک و حتی زنگ خطری نیست؛ روزنامهای را که نخرند، نبینند، از روی دکه برنگیرند عملا دیگر وجود ندارد. وقتی کل برنامههای تلویزیونی ما خودش را در خندوانه و نود خلاصه میکند که برنامههایی سرگرمکننده و بهنوعی زرد محسوب میشوند، حکایت از آن دارد که رسانه ما جز سرگرمکردن و تفنن کارکرد دیگری ندارد، پس مخاطب خودش را از دست داده و باید نگران حذفشدنش باشد. اما واقعیت این است که نگاه من، نگاه امیدوارانهای به تمام این مسائل است؛ ما ناچاریم به امیدواربودن. ممکن است رسانهای برای دورانی یا مدتی نتواند مخاطب فراگیر و متوازن خود را فراهم کند، اما از آنجایی که هر مخاطب نیازمند سرگرمی، دانشافزایی، اطلاعات و تحلیل است، بهناچار به رسانههای مرجع مراجعه خواهد کرد و در واقع این روند، دیر یا زود دارد اما سوختوسوز نخواهد داشت. مخاطب باید به رسانه قابلاعتماد، مطمئن و داخلی پناه ببرد که این رسانهها، رسانههای دردسترسی هستند که میتوانند به مناسباتی اشاره کنند که مخاطب با آنها درگیر است و آن را با گوشت و پوست و استخوان خود حس میکند.
پس شما به پروسه امید دو طرف معتقدید؛ امید رسانه به مخاطب و امید مخاطب به رسانه؟
بله، هرچه قدر که مخاطب به ارتقای شخصی خودش در زندگی امیدوار است؛ رسانه هم به عبور از رکود و آینده حرفهای خودش امیدوار است. ممکن است که مخاطبان از ما دلخور باشند که چرا گاهی صدایشان را نشنیدهایم یا مطالبهشان را منتقل نکردهایم اما این روگیری، همیشگی نخواهد بود و ارتباط میان رسانه و مخاطب اجتنابناپذیر است. دوران امروز، برای ارتباط میان مخاطب و رسانه، دوران گذار است و آسیبهایی که مطبوعات در این دوره دیدهاند بیشباهت به آسیبهایی که حوزههای دیگر ما شبیه به حوزه بهداشت، درمان، تغذیه و... دیدهاند، نیست. باید از این دوره با تدبیرسازی و همافزایی و البته امید متقابل عبور کرد.
سعید برآبادی: هر سال هنگام برگزاری نمایشگاه مطبوعات، دو رویکرد کاملا متفاوت در میان روزنامهنگاران مطرح میشود؛ گروهی نمایشگاه مطبوعات را در فضای رسانهای موجود و با وضع نهچندان مناسب مطبوعات، صرفا یک شوی جذاب و تقریبا سفارشی میدانند و گروهی دیگر میگویند جز برگزاری نمایشگاه، هیچ راهی برای ایجاد ارتباط مستمر میان مخاطب و رسانه نیست. دستاورد گروه اول، دلنسپردن به نمایشگاه و انتقاد از هزینههای سرسامآور آن است و دستاورد گروه دوم، کشف ارتباطات تازه با مخاطبان نو، چانهزنی بر سر کیفیت و کمیت رسانهای و... است. اما درواقع کدام رویکرد در فضای امروز جامعه رسانهای ما میتواند انتخابی اگر نگوییم درست، لااقل آیندهمحور و براساس گفتمان امید باشد؟ فریدون صدیقی، روزنامهنگار و مدرس روزنامهنگاری، در گفتوگو با «شرق» اگرچه شرایط امروز را شرایطی نگرانکننده برای مطبوعات کشور میداند، اما معتقد است امید دوسویه میان رسانهها و مخاطبان شاید بتواند به بهبود وضع حیات رسانهها کمک کند.
در شرایط امروز مطبوعات و دنیای رسانه، مسئله و مفهوم امید چگونه تعریف میشود؟
من فکر میکنم این فضای کموبیش ملتهب امروز تا آیندهای کوتاه ادامه خواهد داشت اما میتوان در این شرایط براساس مفاهیمی مانند امید به مسئله عبور از بحران اندیشید. به اعتقاد من، وضع موجود امروز وضع غیرقابل پیشبینیای نبوده و نیست و مطبوعات در دورههای مختلف این شرایط را پشتسر گذاشتهاند. من بهشخصه از آنجایی که ذاتا آدم امیدواری هستم، فکر میکنم ما این دوره را با کمترین میزان آسیب پشتسر میگذاریم و در پیچهای این جاده نمیمانیم. در فضای کنونی که شاهد یک رویگردانی نرم و مشهود از سوی مخاطبان هستیم و همین موضوع به اندازه کافی رسانهها را آسیبپذیر کرده، هرگونه التهاب بیشتر لطمه جبرانناپذیری به بدنه مطبوعات و رسانههای کشور وارد میکند. امروز که شبکههای اجتماعی و ماهوارهها و... فرصت را از رسانههای مکتوب گرفتهاند یا لااقل مخاطبان فعال رسانههای ایران - که عموما از قشر جوان هستند- بیشترین مراجعهشان به همین فضاهای مجازی است باید امیدوار بود رسانههای مکتوب بتوانند با رویکردی مناسب و انتخابی درست، این مرحله را پشتسر بگذارند.
آیا میتوان فارغ از مفهوم امید رسانهها که بیشتر بهنظر میرسد یک مفهوم آیندهگراست، به مسئله امید در میان روزنامهنگاران بهعنوان یک مفهوم انسانی هم پرداخت؟ خود شما بهعنوان مدرس روزنامهنگاری، به دانشجویانتان امید و امیدداشتن را آموزش میدهید؟
همیشه سخنم به آنها این بوده که روزنامهنگاری شغلی غیرمعمول، غیرمرسوم و پرریسک است اگر نخواهند که وارد این وادی پرخطر شوند، میتوانند بروند و کارمند شوند (میخندد). این طبیعت دشوار، سخت و صعبی که روزنامهنگاری دارد، به اقتضای فضای زیستی رسانهها در جوامع مختلف، باعث شده هر روزنامهنگاری در حوزه فعالیتهای خود اعم از اقتصادی، اجتماعی، هنری و سیاسی، خطراتی را به جان بخرد چنانکه بخش قابل توجهی از روزنامه نگاران رسانههای غربی که خالقان رسانه هستند، هر ساله در جریان مخابره اخبار بلایای طبیعی، حوادث دلخراش، جنگها و... جان خود را از دست میدهند. طبیعی است نباید به روزنامهنگاری بهعنوان حرفهای نگاه کرد که همه خبرنگارانش به جشنواره کن فرستاده میشوند! بسیاری از خبرنگاران دنیا هنگام مخابره مصائب انسانی در جایجای جهان، مرگ و زخمیشدن را تجربه میکنند و باید گفت تعداد کشتگان و مجروحان روزنامههای غربی هنگام مخابره چنین اخباری، بسیار بیشتر از خبرنگاران رسانههای جهانسومی است. طبیعت این کار ریسکپذیر است اما در نقاط مختلف دنیا، این ریسک از قواعدی مانند دانش رسانهای جامعه، احترام به جایگاه خبرنگار و رسانه و...
تبعیت میکند و میتواند در دردافزایی یا کاهش درد روزنامهنگار آسیبدیده اثرگذار باشد. اما طبیعت کار روزنامهنگار این است که با مخاطراتی روبهرو شود و این کتمانشدنی نیست، چراکه وظیفهاش یافتن و مطالبهکردن پاسخی در قبال مطالبات مردم است. طبیعتا در کشورهایی که مسئولان تحمل پذیرششان پایین باشد، طرح جدی و درونکاوانه انتقادها موجب شود موقعیت شغلی خبرنگار آسیب ببیند. در جاهای مختلف دنیا، این مسائل وجود دارد اما در جامعه ما چون آستانه نقدپذیری پایین است و کمتر اهل گفتوگو هستیم، کار روزنامهنگاری، کار سختی میشود. بااینحساب، من امیدوارم در دنیای روزنامهنگاران هم مانند دنیای رسانهها، آسیب تا حد امکان کاهش پیدا کند؛ آسیبهایی که در بسیاری مواقع اصولا سیاسی نیستند و امروز حتی بیشتر اقتصادی هستند.
این موضوع مهمی است. آیا روزنامهنگاری که در رسانههایی که با بحرانهای اقتصادی روبهرو هستند فعالیت میکند، امید برایش معنایی خواهد داشت؟
واقعیت این است اگر رسانهای خریدار و مخاطب نداشته باشد، دیگر وجود ندارد. نگاهنکردن مخاطب تلویزیونی به یک برنامه تلویزیونی، بیمخاطبشدن آن برنامه را به همراه خواهد داشت، گردش عمومی که کار اصلی رسانه است، مختل میشود و آن رسانه در خطر تعطیلی قرار میگیرد. شرایط امروز ما در حوزه مطبوعات نشان میدهد اگر امروز صد روزنامه داشته باشیم اما تیراژشان پایین باشد، قدرت جریانسازی و مهندسی افکارشان کمبها و نازل خواهد بود. در شرایطی که جامعه ما چهارونیممیلیون دانشجو دارد، داشتن این تیراژ روزنامهای نگرانکننده است؛ نهفقط برای من یا برای مخاطب، بلکه برای روزنامهنگاران. خطر اصلی اینجاست که رسانهها با ازدستدادن مخاطب، اصالت وجودیشان زیر سؤال میرود، همچنان که وقتی ورزشگاهها، تماشاگر نداشته باشند، فوتبال میمیرد و هزینههای چندصدمیلیاردی برایش دیگر موضوعیت ندارد. برای مقابله با بحران بیمخاطبی، امیدوارم که چارهجویی و تدبیرسازی عمومی صورت گیرد و نگران واکنشهای بعضا منفی برخی از مسئولان نباشیم، بهعنوان جامعه روزنامهنگاری بیشتر باید نگران این باشیم که خواننده خود را از دست بدهیم چراکه روزنامهنگار، وقتی که
تولیداتش خواننده ندارد، بودنش با نبودنش فرقی نخواهد داشت.
کارکرد نمایشگاه مطبوعات که همهساله برگزار میشود، از این نظر قابلاهمیت به نظر میرسد چراکه نشان از امید متقابل روزنامهنگاران و مخاطبان رسانه در جهت زندهماندن پدیده رسانههاست، موافقید؟
حتما همینطور است؛ ما پدیده نمایشگاههای دائمی مطبوعات را داریم؛ هر روز دیدن کیوسکهای مطبوعات شهری را تجربه میکنیم اما نمایشگاه سالانه مطبوعات که محل تجمیع سختافزاری و نرمافزاری دنیای رسانههای امروز است و روزنامه، سایت، مجله و خبرگزاری در آن حضور دارند، یک امکان است برای رویارویی و دید و بازدید مخاطبان با رسانهها و عوامل تولیدشان. طبعا این دیدار، انگیزه تازهای به مخاطب و روزنامهنگار خواهد داد تا هر دو گروه امیدوار باشند؛ مخاطبان امیدوار به پیگیری رسانهای مطالباتشان و روزنامهنگاران امیدوار به حمایت و خواندهشدن از سوی مخاطبانشان. یادمان نرود که جشنواره مطبوعات نسبت به جشنواره فیلم و تئاتر عمر کوتاهتری دارد اما باید بتواند از این رویه برای جریانسازی و ارتباطگرفتن با مخاطبان خود بهره ببرد، چراکه اگر رسانهای نتواند جریانسازی و افکار عمومی را از خود متأثر کند، ذات موجودیتش زیر سؤال میرود نه حتی شکل موجودیتش. اگر مخاطب رسانهای را برنگیرد، آن وقت بسیاری از اصول زیر سؤال خواهند رفت. چون نمایشگاه مطبوعات را با جشنوارههای سینمایی مقایسه کردم، بد نیست این را هم اضافه کنم که مشکل امروز سینمای ایران
ممکن است برای رسانهها هم اتفاق بیفتد. سینما امروز با خطر بیمخاطبی روبهرو شده و من احساس میکنم روزنامههای ما به حد کافی نحیف شدهاند و از شرایط بدی رنج میبرند که جز با سختجانی نمیشود به حیاتشان ادامه دهند. البته باید چهار یا پنج روزنامه کشور را یعنی حدود 10 درصد از کل مطبوعات کشور را از این گزاره استثنا کنیم اما واقعیت این است که به طور کلی رسانههای ما حال خوبی ندارند.
بهعنوان یک روزنامهنگار، اگر نمایشگاه مطبوعات را نمایشگاه سرد و بیمخاطبی ببینم باید بیشتر نگران باشم یا وقتی که روزنامهام فروش نرفته است؟
اگر بیمخاطب باشید، برای حذفشدن نیاز به هیچ ترفند، اخطار، تاکتیک و حتی زنگ خطری نیست؛ روزنامهای را که نخرند، نبینند، از روی دکه برنگیرند عملا دیگر وجود ندارد. وقتی کل برنامههای تلویزیونی ما خودش را در خندوانه و نود خلاصه میکند که برنامههایی سرگرمکننده و بهنوعی زرد محسوب میشوند، حکایت از آن دارد که رسانه ما جز سرگرمکردن و تفنن کارکرد دیگری ندارد، پس مخاطب خودش را از دست داده و باید نگران حذفشدنش باشد. اما واقعیت این است که نگاه من، نگاه امیدوارانهای به تمام این مسائل است؛ ما ناچاریم به امیدواربودن. ممکن است رسانهای برای دورانی یا مدتی نتواند مخاطب فراگیر و متوازن خود را فراهم کند، اما از آنجایی که هر مخاطب نیازمند سرگرمی، دانشافزایی، اطلاعات و تحلیل است، بهناچار به رسانههای مرجع مراجعه خواهد کرد و در واقع این روند، دیر یا زود دارد اما سوختوسوز نخواهد داشت. مخاطب باید به رسانه قابلاعتماد، مطمئن و داخلی پناه ببرد که این رسانهها، رسانههای دردسترسی هستند که میتوانند به مناسباتی اشاره کنند که مخاطب با آنها درگیر است و آن را با گوشت و پوست و استخوان خود حس میکند.
پس شما به پروسه امید دو طرف معتقدید؛ امید رسانه به مخاطب و امید مخاطب به رسانه؟
بله، هرچه قدر که مخاطب به ارتقای شخصی خودش در زندگی امیدوار است؛ رسانه هم به عبور از رکود و آینده حرفهای خودش امیدوار است. ممکن است که مخاطبان از ما دلخور باشند که چرا گاهی صدایشان را نشنیدهایم یا مطالبهشان را منتقل نکردهایم اما این روگیری، همیشگی نخواهد بود و ارتباط میان رسانه و مخاطب اجتنابناپذیر است. دوران امروز، برای ارتباط میان مخاطب و رسانه، دوران گذار است و آسیبهایی که مطبوعات در این دوره دیدهاند بیشباهت به آسیبهایی که حوزههای دیگر ما شبیه به حوزه بهداشت، درمان، تغذیه و... دیدهاند، نیست. باید از این دوره با تدبیرسازی و همافزایی و البته امید متقابل عبور کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.