امنیت ، فرهنگ ، احساسات آنی و عواطف زودگذر
مجتبی شجاعی. نویسنده و محقق
جمهوری اسلامی ایران به دلایل موقعیت راهبردی و نوع حکومت اسلامی و مستقل از شرق و غرب در طول حیات خودعلیرغم دستاوردهای عظیمی که در بخش های مختلف داشته است همواره با فراز و نشیب و تهدیدات خارجی و دستکاری های داخلی مواجهه بوده است.پس از خاتمه جنگ تحمیلی واثبات نا کار آمدی عملیات نظامی بر علیه جمهوری اسلامی ایران دشمنان نظام به این نتیجه رسیدند که نظام نوپای جمهوری اسلامی با جنگ تهدید وارعاب قابل نابودی نیست و میبایست برای تهدید جمهوری اسلامی ایران از راه جنگ نرم وارد شد وخط مشی جدیدی را دنبال کرد که در نهایت منجر به فروپاشی نظام جمهوری اسلامی از درون شود.جمهوری اسلامی ایران با جمع کثیری از دولت ها و ملت های جهان ارتباط دارد و از آنجایی که هیچ یک از جوامع بشری را نمی توان از رابطه با سایر ملت ها باز داشت لذا درمقابل تهاجم فرهنگی که هدف آن وارد ساختن ضربات مهلک و زیان بار بر فرهنگ سایر ملت ها است، نوعی از تبادل فرهنگی وجود دارد ، که جریانی طبیعی ومستمر است و هدف آن تکامل فرهنگ خودی با بهره گیری از خصوصیات مثبت سایر فرهنگ هاست.لذا برای پیش گیری از آسیبهای فرهنگی واجتماعی و تقویت امنیت فرهنگی و اجتماعی و مقابله
با تهدیدات فرهنگی بیگانه باید توجه ویژه ای به نهاد آموزش و پرورش داشت و با انجام طرح ها و برنامه های علمی مدون علاوه برداشتن جامعه ای امن، از هزینه بر شدن بی رویه امور قضایی و کیفری و افزایش مجرمین در جامعه جلوگیری نمود آموزش و پرورش به عنوان اولین پایگاه و جایگاهی که بناست نوجوان و جوان ما را در صحنه اجتماعی و بر سکوی رشدی متناسب با نظام جمهوری اسلامی قراردهد، بایستی واجد ویژگی های خود باشد. برخی از کشورها امنیت را نسبت به استقلال در اولویت نخست قرارمی دهند. به عبارتی امنیت را مقدمه استقلالِ می دانند. متأسفانه این کشورها با انتخاب این راه غلط پذیرفتهاند که برای آسودگی خیال و جلوگیری از تجاوز دشمن، کشور خود را در اختیار یک قدرت استکباری قراردهند. این امر به قول معروف خودکشی از ترس مرگ است. یعنی ما خودمان کاری کنیم که دشمن دیگر نیازی به تجاوز نداشته باشد و درهمه بخشهای مدیرتی ، دشمن را سهیم و شریک کنیم تا دیگر نیازی به تجاوز نباشد. بنابراین در بخش سیاسی مقداری وابستگی؛ در بخش فرهنگی مقداری بی هویتی، تسلیم و تقلید کورکورانه؛ و در بخش اقتصادی اشتراک منافع با دیگران، حاصل این سیاست خواهد بود.نمونه آن کشورهایی
هستند که در اطراف ما وجود دارند و مُجری این روش می باشند. در ایرانِ قبل از انقلاب اسلامی نیز، وضع چنین بود. مردم ما در گذشته با این شیوه کاملاً آشنا بودند و امنیت در ایران از طریق وابستگی به ابرقدرت ها در بخش های سیاسی، فرهنگی و اقتصادی تأمین می شد.مدیریت فرهنگی وآموزشی، محور اصلی مدیریت کشوراست واگرطراحی های منطقی وعالمانه ای در این حوزه صورت گیرد، بقیه حوزه های اصلاح خواهند شد و نیاز اساسی دراین حوزه، راهبردی کردن تئوری ها ونظریه ها درمقابله با آسیب ها وچالش هاست. پس از آن ارائه برنامه های فرهنگی با مشارکت ومحوریت مردم به عنوان مخاطبین اصلی پیامهای فرهنگی است که بایستی مورد توجه واقع شود.در واقع حرکت درمسیر تحول فرهنگی با تاکید بر آموزش و پرورش موجب تسریع امور، آرامش وانسجام اجتماعی بیشتر، درک بهترهویت اسلامی و ایرانی و کاهش اتلاف منابع در روند تحقق توسعه فراگیر خواهد شد.آموزش و پرورش یکی از اصلی ترین گلوگاه های فرهنگی و تربیتی کشور ما محسوب می شود. ازاین روی باید تحولات این بخش را با حساسیت زیادی مورد واکاوی قرار داد.بدیهی است که ضعف ساختاری مدیریت در آموزش و پرورش، به صورت مستقیم بر روی سایر نقاط و
مقولات اثر می گذارد و بالعکس، قوت آموزش وپرورش ما و موفقیت آن در تربیت نسلهای آینده منجربه تعالی فردی و جمعی می شود.طی سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران توجهات زیادی در خصوص آموزش و پرورش اعمال شده است. براین اساس بایستی نظام آموزش و پرورش طوری تنظیم شود که نسلهای آینده با انگیزه بیشتر و بر اساس استعداد و علاقه بتوانند متغیرهای هویتی و فرهنگی را درک کرده و گامهای موفقیت را به خوبی بردارند. چنین برنامه ای باید همراه با حرکت و تلاش برنامهریزان و سیاستمدارانی باشد که بتوانند با حفظ منافع ملی- که جزئی از مفهوم امنیت ملی است- و در نظر گرفتن مسائل نظام بینالمللی، تمدنی را بسازند که اتکای آن به زمین و سرمایه یا مواد خام نباشد بلکه مبتنی بر پرورش روحیه ملی و هویت ایرانی توام با نیروی خلاق بشری باشد. این امر در صورتی محقق می شود که آموزش و پرورش مورد توجه جدی کلیه ارگان ها و نهادهای کشورقرار گیرد تا مسیر توسعه و پیشرفت همه جانبه هموار شود.دغدغه های تربیتی در آموزش و پرورش نیز باید پررنگتر شود .اگر آموزش و پرورش اصلاح شود صرفه جویی عظیمی در کل کشور به وجود میآید.به عبارت بهتر، سرمایه
گذاری در آموزش و پرورش مترادف با صرفه جویی در هزینههای کجرفتاری های جامعه درکل کشور است.اگرمسائل تربیتی به خوبی تبیین شود ،میزان بزهکاری در کشور کاهش می یابد و بودجهای که هر سال صرف مبارزه با موادمخدرو بزهکاری ها می شود را می توان صرف عمران و آبادانی نقاط محروم و عقب مانده کرد.در خصوص مسائل درمانی نیز همین طور است.اگر آموزشهای صحیح در خصوص حفظ سلامتی به دانش آموزان داده شود، شاهد نشاط بیشتر جامعه و صرف هزینه های کمتر در راستای مقابله با انواع بیماریها خواهیم بود.کارآمدی آموزش و پرورش به طور مستقیم بر کارآمدی دانشگاه های ما نیز تاثیر می گذارد و دانشگاه های ما به لحاظ تربیتی و علمی وضعیت بهتری پیدا می کنند.هم اکنون بودجه های خوبی برای آموزش و پرورش تصویب می شود اما از آنجایی که دراین مجموعه اصلاح ساختار صورت نگرفته است ، این بودجه ها نقش موثری در سیستم آموزشی و تربیتی ما نمی یابد.با توجه به حجم عظیم نیروی انسانی که در آموزش وپرورش مشغول به کار است و همچنین باتوجه به دامنه مخاطبان این وزارتخانه، باید بامطالعهای دقیق اصلاح ساختار آموزش و پرورش را آغاز کرد.مسلما این روند سخت و پیچیده است اما نتایج بسیار
مطلوبی برای کشور و جامعه ی ما در بر خواهد داشت.استان سیستان و بلوچستان با حدود ۱۸۷٬۵۰۲ کیلومتر مربع وسعت که حدود ۱۱ درصد وسعت کشور را شامل می شود و ۱۱۰۰ کیلومتر مرز با کشورهای پاکستان و افغانستان و ۳۰۰ کیلومتر مرز آبی با دریای عمان و دو و نیم میلیون جمعیت با تنوع خاص قومی و مذهبی واجد شرایط خاصی است. سلسله عواملی همچون شرایط جغرافیایی، اقلیمی و بعضا قهر طبیعت و پراکندگی جمعیت وضعیت اجتماعی، اقتصادی و تاثیر همسایگان مرزی، بیکاری، عدم وجود زیرساختهای اقتصادی مسایل تربیتی، شغلی و طرز فکر و نگرش ها، عدم طراحی مناسب فرهنگی و توجه به ذائقه بومی و بافت درونی مردم ، تعصبات بی جا و احساسات آنی و زودگذز و بسیاری عوامل دیگر در بروز ناهنجاری ها در این استان پهناور مؤثر بوده است.در استان سیستان و بلوچستان با حوزه های مختلف فرهنگی و خرده فرهنگ های موجودش، هر چقدر هم که سهم عوامل مذکور را در آسیبهای اجتماعی و فرهنگی را پررنگ در نظر بگیریم و بررسی عوامل مذکور را به مجالی دیگر بسپریم نباید بدون کنکاش در غفلت نخبگان طراحان و مهندسان فرهنگی استان به آینده بپردازیم . از مهم ترین عوامل و دلایلی که برای آسیبهای اجتماعی استان
می توان برشمرد، عدم وجود برنامهریزی درست در حوزهی فعالیتهای فرهنگی است .
به نظر می رسد نهادها، دستاندرکاران و مدیران فرهنگی، که در این زمینه مشغول فعالیت بوده اند در عین علاقه و شاید تلاش های پراکنده برای ارتقای شاخص های اجتماعی و فرهنگی در جهت توسعه و کاهش ـسیب های جدی امنیتی ، از یک برنامهی مدون و نقشهی راه برای نیل به اهداف پیش رو برخوردار نبوده اند . متاسفانه این عدم برنامهریزی برای بلندمدت، ریشهی حرکتهای اصیل فرهنگی و اجتماعی را خشکانده است و اجازهی بارور شدن و رشد حرکت های فرهنگی خلاقانه را کند نموده است.باید توجه نمود که کم رنگ شدن روح فرهنگ در جامعه می تواند زمینه ساز رشد و بروز آسیب های گوناگون اجتماعی باشد. داشتن برنامه های هدفمند و عملی در مباحث فرهنگی ( که بارها و موکدا رهبر معظم انقلاب آن را از جامعه مطالبه نموده اند ) چشمانداز روشنی در جامعه ترسیم خواهد کرد.در صورت وجود یک برنامهی مشخص در تمامی نهادها و دستگاههای استان ، حرکت هماهنگ با سیاستهای کلان فرهنگی و اجتماعی دولت در سال اقتصاد و فرهنگ را به منظور رسیدن به یک نقطهی از پیش تعیین شده تسریع خواهد کرد. این حرکت هماهنگ می تواند در کاهش آسیب های اجتماعی و در نهایت رشد شاخصهای توسعه یافتگی و امنیتی
تأثیر داشته باشد.علیرغم کمبود فضاهای فرهنگی از جمله سینما و فرهنگ سرا و موزه و .. در سطح این استان پهناور، در صورت استفاده صحیح و با حداکثر ظرفیت از همین فضاهای فرهنگی موجود در سطح استان، می توان از ایجاد بسیاری از آسیب های اجتماعی جلوگیری نمود. سیستان و بلوچستان آن جایگاه فرهنگی و اقتصای را دارد که با جدیت و به عنوان یک بخش واجد اولویت بالاخص در مناطق مرزی به آن نگریسته شود . از سویی اهمیت فرهنگ و تأثیر قابل توجه آن بر سایر بخشها حکم میکند که شأن فرهنگ را در حد یک کار تشریفاتی، موسمی و مناسبتی نبینیم و توجه داشته باشیم که همواره رابطه ریاضی مستقیمی بین فرهنگ و اجتماع از یک سو و امنیت و سیاست از سوی دیگر وجود دارد. بر همین ا ساس که می گویند ؛ پیش گیری بهتر از درمان است. پیشگیری فرایندی است که باید برنامه و ابزار قابل اعتماد و استواری داشته باشد، یکی از این ابزارها رسانهها هستند. رسانههای تصویری و نوشتاری و فضای مجازی در سطح استان میتوانند نقش قابل توجهی در پیش گیری ازعوارض اجتماعی داشته باشند. انتقال آموزههای فرهنگی ، کالبد شکافی حوادث در کنار بیان اخبار و نشان دادن راهکارهای تربیتی و استفاده از
ظرفیت نخبگان و معتمدین برای ایجاد بسترهای مقابله با آسیبهای اجتماعی یکی از اساسی ترین نقشهای رسانهها است.به نظر می رسد با تقویت برنامههایی که نشاط اجتماعی و امید را در دل جامعه تقویت می کند ، بخشهای مختلف قوای سه گانه بتوانند در راستای پیشگیری از آسیبهای اجتماعی موفق تر عمل کنند.در استان سیتان و بلوچستان ، فضازدایی در حوزه آسیب اجتماعی از طریق توسعه رویکرد مداخلات روانی- اجتماعی قبل از مداخلات قضایی- انتظامی - توجه کافی به هویت فرهنگی افراد- توسعه رویکرد اجتماعی به آسیب های اجتماعی به جای رویکرد سیاسی و امنیتی- تقویت و توسعه مشارکت سازمانهای مردم نهاد در کنترل آسیبهای اجتماعی و…
می تواند در تعدیل آسیب های اجتماعی نقش بسزایی داشته باشد.در هر جامعه ای حتی جوامع بسیار متمدن درگیری و نزاع بین دو یا چند نفر به صورت محدود رخ می دهد و در همان حد هم باقی می ماند. وقتی علاوه بر طرفین اصلی درگیری، عده ی زیادی بدون در نظر گرفتن منافع دراز مدت خود و فقط بر اساس مناسبات قبیله ای وارد درگیری شوند و آن را از حالت ساده ابتدایی به بحرانی وسیع و همه گیر تبدیل میکنند، عواقب زیانبار فرهنگی ، اجتماعی و اقتصادی زیادی را به کل منطقه تحمیل می کنند که وقتی بررسی و شکافته می شود به این نتیجه می رسیم که ریشه مشترک اختلافات و نزاعهای قبیلهای ، ضعف اموزشی و فرهنگی است .این خصیصه در ترکیب با روحیه ستیزه جویی، خشونت طلبی، عدم مدارا با دیگران و دسترسی به اسلحه در منطقه ی ما فجایع جبران ناپذیری را به وجود می آورد که در این بین شاید بهترین سرمایهها و نخبگان طرفین منازعه گرفتار و بعضا از بین می روند، همان سرمایههایی که تک تک آنان از دو طرف شهروندان و عناصر این منطقهاند و هر کدام می توانند مدافعی غیور برای این مرز و بوم و ناموس وطن در مقابل بیگانه باشند.بی شک یکی از مهم ترین مشکلات در منطقه ما برخی تعصبات
است که هر فرد خود به تنهایی در آن نقش چندانی ندارد و از طرف جامعه بر او تحمیل می شود و قربانیان اولیه و اصلی چنین نگرشی افراد همان جامعه هستند. از طرفی در چنین سیستمی فرد به بهانه اینکه در تصمیم گیری های اصلی نقشی ندارد، مسئولیت رفتارهای نادرست و نابخردانه ی خود را نمی پذیرد و از طرف دیگر با اطمینانی که از حمایت قوم و طایفه خود دارد و نیز برای نشان دادن دلاوری ها و تواناییهای کاذب خود دست به رفتارهای جاهلانه و سفیهانه می زند که عواقب آن گاه تا چندین دهه سرنوشت یک منطقه را متاثر می کند. نمونه واضح آن دست بردن به اسلحه در هر نزاع کوچک و بزرگ توسط افرادی است که هیچ تصوری از وضعیتی که میآفرینند ندارند .این تراژدی مشکل بزرگ امروز جامعه ماست. تحصیل کردگان و بزرگان ما که در این امور می توانند به شدت تاثیر گذار باشند و جامعه را به سرعت از این مرحله عبور دهند، باید تلاش مضاعفی برای رفع این نا بهنجاری دراشته باشند . تک تک ما باید چنان رفتار کنیم که ارزش های کاذب جایگزین اندیشهها و ارزش های دینی امت رسول الله(ص) نشود و بعضا دچار خطا نشویم. لذا داروی شفابخش جامعه ما حرکت در مسیر توسعه آموزش و پرورش و یاری گروهی و
دسته جمعی آموزش و پرورش در راستای اهداف جامعه آرمانی است.
جمهوری اسلامی ایران به دلایل موقعیت راهبردی و نوع حکومت اسلامی و مستقل از شرق و غرب در طول حیات خودعلیرغم دستاوردهای عظیمی که در بخش های مختلف داشته است همواره با فراز و نشیب و تهدیدات خارجی و دستکاری های داخلی مواجهه بوده است.پس از خاتمه جنگ تحمیلی واثبات نا کار آمدی عملیات نظامی بر علیه جمهوری اسلامی ایران دشمنان نظام به این نتیجه رسیدند که نظام نوپای جمهوری اسلامی با جنگ تهدید وارعاب قابل نابودی نیست و میبایست برای تهدید جمهوری اسلامی ایران از راه جنگ نرم وارد شد وخط مشی جدیدی را دنبال کرد که در نهایت منجر به فروپاشی نظام جمهوری اسلامی از درون شود.جمهوری اسلامی ایران با جمع کثیری از دولت ها و ملت های جهان ارتباط دارد و از آنجایی که هیچ یک از جوامع بشری را نمی توان از رابطه با سایر ملت ها باز داشت لذا درمقابل تهاجم فرهنگی که هدف آن وارد ساختن ضربات مهلک و زیان بار بر فرهنگ سایر ملت ها است، نوعی از تبادل فرهنگی وجود دارد ، که جریانی طبیعی ومستمر است و هدف آن تکامل فرهنگ خودی با بهره گیری از خصوصیات مثبت سایر فرهنگ هاست.لذا برای پیش گیری از آسیبهای فرهنگی واجتماعی و تقویت امنیت فرهنگی و اجتماعی و مقابله
با تهدیدات فرهنگی بیگانه باید توجه ویژه ای به نهاد آموزش و پرورش داشت و با انجام طرح ها و برنامه های علمی مدون علاوه برداشتن جامعه ای امن، از هزینه بر شدن بی رویه امور قضایی و کیفری و افزایش مجرمین در جامعه جلوگیری نمود آموزش و پرورش به عنوان اولین پایگاه و جایگاهی که بناست نوجوان و جوان ما را در صحنه اجتماعی و بر سکوی رشدی متناسب با نظام جمهوری اسلامی قراردهد، بایستی واجد ویژگی های خود باشد. برخی از کشورها امنیت را نسبت به استقلال در اولویت نخست قرارمی دهند. به عبارتی امنیت را مقدمه استقلالِ می دانند. متأسفانه این کشورها با انتخاب این راه غلط پذیرفتهاند که برای آسودگی خیال و جلوگیری از تجاوز دشمن، کشور خود را در اختیار یک قدرت استکباری قراردهند. این امر به قول معروف خودکشی از ترس مرگ است. یعنی ما خودمان کاری کنیم که دشمن دیگر نیازی به تجاوز نداشته باشد و درهمه بخشهای مدیرتی ، دشمن را سهیم و شریک کنیم تا دیگر نیازی به تجاوز نباشد. بنابراین در بخش سیاسی مقداری وابستگی؛ در بخش فرهنگی مقداری بی هویتی، تسلیم و تقلید کورکورانه؛ و در بخش اقتصادی اشتراک منافع با دیگران، حاصل این سیاست خواهد بود.نمونه آن کشورهایی
هستند که در اطراف ما وجود دارند و مُجری این روش می باشند. در ایرانِ قبل از انقلاب اسلامی نیز، وضع چنین بود. مردم ما در گذشته با این شیوه کاملاً آشنا بودند و امنیت در ایران از طریق وابستگی به ابرقدرت ها در بخش های سیاسی، فرهنگی و اقتصادی تأمین می شد.مدیریت فرهنگی وآموزشی، محور اصلی مدیریت کشوراست واگرطراحی های منطقی وعالمانه ای در این حوزه صورت گیرد، بقیه حوزه های اصلاح خواهند شد و نیاز اساسی دراین حوزه، راهبردی کردن تئوری ها ونظریه ها درمقابله با آسیب ها وچالش هاست. پس از آن ارائه برنامه های فرهنگی با مشارکت ومحوریت مردم به عنوان مخاطبین اصلی پیامهای فرهنگی است که بایستی مورد توجه واقع شود.در واقع حرکت درمسیر تحول فرهنگی با تاکید بر آموزش و پرورش موجب تسریع امور، آرامش وانسجام اجتماعی بیشتر، درک بهترهویت اسلامی و ایرانی و کاهش اتلاف منابع در روند تحقق توسعه فراگیر خواهد شد.آموزش و پرورش یکی از اصلی ترین گلوگاه های فرهنگی و تربیتی کشور ما محسوب می شود. ازاین روی باید تحولات این بخش را با حساسیت زیادی مورد واکاوی قرار داد.بدیهی است که ضعف ساختاری مدیریت در آموزش و پرورش، به صورت مستقیم بر روی سایر نقاط و
مقولات اثر می گذارد و بالعکس، قوت آموزش وپرورش ما و موفقیت آن در تربیت نسلهای آینده منجربه تعالی فردی و جمعی می شود.طی سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران توجهات زیادی در خصوص آموزش و پرورش اعمال شده است. براین اساس بایستی نظام آموزش و پرورش طوری تنظیم شود که نسلهای آینده با انگیزه بیشتر و بر اساس استعداد و علاقه بتوانند متغیرهای هویتی و فرهنگی را درک کرده و گامهای موفقیت را به خوبی بردارند. چنین برنامه ای باید همراه با حرکت و تلاش برنامهریزان و سیاستمدارانی باشد که بتوانند با حفظ منافع ملی- که جزئی از مفهوم امنیت ملی است- و در نظر گرفتن مسائل نظام بینالمللی، تمدنی را بسازند که اتکای آن به زمین و سرمایه یا مواد خام نباشد بلکه مبتنی بر پرورش روحیه ملی و هویت ایرانی توام با نیروی خلاق بشری باشد. این امر در صورتی محقق می شود که آموزش و پرورش مورد توجه جدی کلیه ارگان ها و نهادهای کشورقرار گیرد تا مسیر توسعه و پیشرفت همه جانبه هموار شود.دغدغه های تربیتی در آموزش و پرورش نیز باید پررنگتر شود .اگر آموزش و پرورش اصلاح شود صرفه جویی عظیمی در کل کشور به وجود میآید.به عبارت بهتر، سرمایه
گذاری در آموزش و پرورش مترادف با صرفه جویی در هزینههای کجرفتاری های جامعه درکل کشور است.اگرمسائل تربیتی به خوبی تبیین شود ،میزان بزهکاری در کشور کاهش می یابد و بودجهای که هر سال صرف مبارزه با موادمخدرو بزهکاری ها می شود را می توان صرف عمران و آبادانی نقاط محروم و عقب مانده کرد.در خصوص مسائل درمانی نیز همین طور است.اگر آموزشهای صحیح در خصوص حفظ سلامتی به دانش آموزان داده شود، شاهد نشاط بیشتر جامعه و صرف هزینه های کمتر در راستای مقابله با انواع بیماریها خواهیم بود.کارآمدی آموزش و پرورش به طور مستقیم بر کارآمدی دانشگاه های ما نیز تاثیر می گذارد و دانشگاه های ما به لحاظ تربیتی و علمی وضعیت بهتری پیدا می کنند.هم اکنون بودجه های خوبی برای آموزش و پرورش تصویب می شود اما از آنجایی که دراین مجموعه اصلاح ساختار صورت نگرفته است ، این بودجه ها نقش موثری در سیستم آموزشی و تربیتی ما نمی یابد.با توجه به حجم عظیم نیروی انسانی که در آموزش وپرورش مشغول به کار است و همچنین باتوجه به دامنه مخاطبان این وزارتخانه، باید بامطالعهای دقیق اصلاح ساختار آموزش و پرورش را آغاز کرد.مسلما این روند سخت و پیچیده است اما نتایج بسیار
مطلوبی برای کشور و جامعه ی ما در بر خواهد داشت.استان سیستان و بلوچستان با حدود ۱۸۷٬۵۰۲ کیلومتر مربع وسعت که حدود ۱۱ درصد وسعت کشور را شامل می شود و ۱۱۰۰ کیلومتر مرز با کشورهای پاکستان و افغانستان و ۳۰۰ کیلومتر مرز آبی با دریای عمان و دو و نیم میلیون جمعیت با تنوع خاص قومی و مذهبی واجد شرایط خاصی است. سلسله عواملی همچون شرایط جغرافیایی، اقلیمی و بعضا قهر طبیعت و پراکندگی جمعیت وضعیت اجتماعی، اقتصادی و تاثیر همسایگان مرزی، بیکاری، عدم وجود زیرساختهای اقتصادی مسایل تربیتی، شغلی و طرز فکر و نگرش ها، عدم طراحی مناسب فرهنگی و توجه به ذائقه بومی و بافت درونی مردم ، تعصبات بی جا و احساسات آنی و زودگذز و بسیاری عوامل دیگر در بروز ناهنجاری ها در این استان پهناور مؤثر بوده است.در استان سیستان و بلوچستان با حوزه های مختلف فرهنگی و خرده فرهنگ های موجودش، هر چقدر هم که سهم عوامل مذکور را در آسیبهای اجتماعی و فرهنگی را پررنگ در نظر بگیریم و بررسی عوامل مذکور را به مجالی دیگر بسپریم نباید بدون کنکاش در غفلت نخبگان طراحان و مهندسان فرهنگی استان به آینده بپردازیم . از مهم ترین عوامل و دلایلی که برای آسیبهای اجتماعی استان
می توان برشمرد، عدم وجود برنامهریزی درست در حوزهی فعالیتهای فرهنگی است .
به نظر می رسد نهادها، دستاندرکاران و مدیران فرهنگی، که در این زمینه مشغول فعالیت بوده اند در عین علاقه و شاید تلاش های پراکنده برای ارتقای شاخص های اجتماعی و فرهنگی در جهت توسعه و کاهش ـسیب های جدی امنیتی ، از یک برنامهی مدون و نقشهی راه برای نیل به اهداف پیش رو برخوردار نبوده اند . متاسفانه این عدم برنامهریزی برای بلندمدت، ریشهی حرکتهای اصیل فرهنگی و اجتماعی را خشکانده است و اجازهی بارور شدن و رشد حرکت های فرهنگی خلاقانه را کند نموده است.باید توجه نمود که کم رنگ شدن روح فرهنگ در جامعه می تواند زمینه ساز رشد و بروز آسیب های گوناگون اجتماعی باشد. داشتن برنامه های هدفمند و عملی در مباحث فرهنگی ( که بارها و موکدا رهبر معظم انقلاب آن را از جامعه مطالبه نموده اند ) چشمانداز روشنی در جامعه ترسیم خواهد کرد.در صورت وجود یک برنامهی مشخص در تمامی نهادها و دستگاههای استان ، حرکت هماهنگ با سیاستهای کلان فرهنگی و اجتماعی دولت در سال اقتصاد و فرهنگ را به منظور رسیدن به یک نقطهی از پیش تعیین شده تسریع خواهد کرد. این حرکت هماهنگ می تواند در کاهش آسیب های اجتماعی و در نهایت رشد شاخصهای توسعه یافتگی و امنیتی
تأثیر داشته باشد.علیرغم کمبود فضاهای فرهنگی از جمله سینما و فرهنگ سرا و موزه و .. در سطح این استان پهناور، در صورت استفاده صحیح و با حداکثر ظرفیت از همین فضاهای فرهنگی موجود در سطح استان، می توان از ایجاد بسیاری از آسیب های اجتماعی جلوگیری نمود. سیستان و بلوچستان آن جایگاه فرهنگی و اقتصای را دارد که با جدیت و به عنوان یک بخش واجد اولویت بالاخص در مناطق مرزی به آن نگریسته شود . از سویی اهمیت فرهنگ و تأثیر قابل توجه آن بر سایر بخشها حکم میکند که شأن فرهنگ را در حد یک کار تشریفاتی، موسمی و مناسبتی نبینیم و توجه داشته باشیم که همواره رابطه ریاضی مستقیمی بین فرهنگ و اجتماع از یک سو و امنیت و سیاست از سوی دیگر وجود دارد. بر همین ا ساس که می گویند ؛ پیش گیری بهتر از درمان است. پیشگیری فرایندی است که باید برنامه و ابزار قابل اعتماد و استواری داشته باشد، یکی از این ابزارها رسانهها هستند. رسانههای تصویری و نوشتاری و فضای مجازی در سطح استان میتوانند نقش قابل توجهی در پیش گیری ازعوارض اجتماعی داشته باشند. انتقال آموزههای فرهنگی ، کالبد شکافی حوادث در کنار بیان اخبار و نشان دادن راهکارهای تربیتی و استفاده از
ظرفیت نخبگان و معتمدین برای ایجاد بسترهای مقابله با آسیبهای اجتماعی یکی از اساسی ترین نقشهای رسانهها است.به نظر می رسد با تقویت برنامههایی که نشاط اجتماعی و امید را در دل جامعه تقویت می کند ، بخشهای مختلف قوای سه گانه بتوانند در راستای پیشگیری از آسیبهای اجتماعی موفق تر عمل کنند.در استان سیتان و بلوچستان ، فضازدایی در حوزه آسیب اجتماعی از طریق توسعه رویکرد مداخلات روانی- اجتماعی قبل از مداخلات قضایی- انتظامی - توجه کافی به هویت فرهنگی افراد- توسعه رویکرد اجتماعی به آسیب های اجتماعی به جای رویکرد سیاسی و امنیتی- تقویت و توسعه مشارکت سازمانهای مردم نهاد در کنترل آسیبهای اجتماعی و…
می تواند در تعدیل آسیب های اجتماعی نقش بسزایی داشته باشد.در هر جامعه ای حتی جوامع بسیار متمدن درگیری و نزاع بین دو یا چند نفر به صورت محدود رخ می دهد و در همان حد هم باقی می ماند. وقتی علاوه بر طرفین اصلی درگیری، عده ی زیادی بدون در نظر گرفتن منافع دراز مدت خود و فقط بر اساس مناسبات قبیله ای وارد درگیری شوند و آن را از حالت ساده ابتدایی به بحرانی وسیع و همه گیر تبدیل میکنند، عواقب زیانبار فرهنگی ، اجتماعی و اقتصادی زیادی را به کل منطقه تحمیل می کنند که وقتی بررسی و شکافته می شود به این نتیجه می رسیم که ریشه مشترک اختلافات و نزاعهای قبیلهای ، ضعف اموزشی و فرهنگی است .این خصیصه در ترکیب با روحیه ستیزه جویی، خشونت طلبی، عدم مدارا با دیگران و دسترسی به اسلحه در منطقه ی ما فجایع جبران ناپذیری را به وجود می آورد که در این بین شاید بهترین سرمایهها و نخبگان طرفین منازعه گرفتار و بعضا از بین می روند، همان سرمایههایی که تک تک آنان از دو طرف شهروندان و عناصر این منطقهاند و هر کدام می توانند مدافعی غیور برای این مرز و بوم و ناموس وطن در مقابل بیگانه باشند.بی شک یکی از مهم ترین مشکلات در منطقه ما برخی تعصبات
است که هر فرد خود به تنهایی در آن نقش چندانی ندارد و از طرف جامعه بر او تحمیل می شود و قربانیان اولیه و اصلی چنین نگرشی افراد همان جامعه هستند. از طرفی در چنین سیستمی فرد به بهانه اینکه در تصمیم گیری های اصلی نقشی ندارد، مسئولیت رفتارهای نادرست و نابخردانه ی خود را نمی پذیرد و از طرف دیگر با اطمینانی که از حمایت قوم و طایفه خود دارد و نیز برای نشان دادن دلاوری ها و تواناییهای کاذب خود دست به رفتارهای جاهلانه و سفیهانه می زند که عواقب آن گاه تا چندین دهه سرنوشت یک منطقه را متاثر می کند. نمونه واضح آن دست بردن به اسلحه در هر نزاع کوچک و بزرگ توسط افرادی است که هیچ تصوری از وضعیتی که میآفرینند ندارند .این تراژدی مشکل بزرگ امروز جامعه ماست. تحصیل کردگان و بزرگان ما که در این امور می توانند به شدت تاثیر گذار باشند و جامعه را به سرعت از این مرحله عبور دهند، باید تلاش مضاعفی برای رفع این نا بهنجاری دراشته باشند . تک تک ما باید چنان رفتار کنیم که ارزش های کاذب جایگزین اندیشهها و ارزش های دینی امت رسول الله(ص) نشود و بعضا دچار خطا نشویم. لذا داروی شفابخش جامعه ما حرکت در مسیر توسعه آموزش و پرورش و یاری گروهی و
دسته جمعی آموزش و پرورش در راستای اهداف جامعه آرمانی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.