آشنايي با برخی شاخصهها و جاذبه هاي استان
آثار شاخص شهرستان خاش
مسجد جامع خاش :
مسجد جامع در مركز شهر و در حاشيه خيابان امام خميني ( ره ) واقع شده است . احداث ساختما ن اوليه مسجد به حوالي سال 1307 ه ش باز مي گردد .
بنا از دوقسمت مهم تشکيل شده است يكي مقبره يا بناي اصلي زيارتگاه و ديگري فضاهاي معماري است که به منظور اقامت زوار در قسمت شمال شرقي ورودي آن ساخته شده است ساختمان اصلي زيارتگاه داراي نقشه چهار گوش نزديك به مربع به ابعاد خارجي ( 5/6 *5/5 ) متر مي باشد و مصالح عمده بنا از سنگ و لاشه و آج و گچ است. از زمان و نحوه ساخت اين مقبره اطلاع زیادی در دست نيست .
قلعه حيدر آباد :
قلعه حيدر آباد در حومه شرقي و در انتهاي خيابان سرباز شهر خاش واقع شده است . اين قلعه در حومه شرقي خاش قرار دارد وبنا به دستور عيدوخان ریگی و توسط معماران بومي منطقه بنا شده است. وي فعاليت هاي ساختماني قلعه خشت و گلي حيدرآباد را در اواسط دهه 1920 ميلادي شروع كرد.
در سال 1307 شمسي ارتش رضاخان وارد خاش مي شود و خاش را به تصرف و اختيار خود در مي آورد عيدو خان كه از قبل نيز با ارتش رضاخان همكاري مي نمود ، در اعمال سياست های دولت و شيوه رفتار تيمسار جهانباني ( فرمانده قشون دولتي - تيپ خاش ) با مردم محلي راهنمای وی مي شود .
مصالح عمده و اصلي این بنا تماما" از خشت خام و گل و نقشه اصلي آن به صورت مستطيل بوده است . سپس با اضافه شدن چند اتاق و ديوار در قسمت جنوب شرقي ، پلان بنا تقريبا به صورت " ذوزنقه در آمده است
تزيينات كنگره اي شكل نيم دايره ای متمايل به بيضي و روزنه ها و تيركشها ی تعبيه شده در قسمت فوقاني حصار خارجي و تزيينات كادر بندي اتاقك هاي نگهباني بالاي سر در ورودی قابل توجه است. همچنين خشت چينی نيم دايره قوس سر در ورودي اتاق هشتي ضلع غربي حياط مركزي در بخش سوم قلعه و تزيينات كادر بندی هم معماری آن دوره ایران را به نمایش می گذارد.
قلعه ايرندگان :
اين بنا در روستاي ايرندگان و در 65 كيلومتري شهر خاش واقع شده است روستا ي ايرندگان و روستاههاي پيرامون آن در امتداد رودخانه شكل گرفتهاندو طول آنها به 5 کيلومتر مي رسد .
زمان ساخت اين قلعه به دوره قاجاريه باز مي گردد عوامل تزيين و نوع آنها تنها بر بدنه ديوارهاي قلعه و دور درها آثاري از تزيين از نوع نقش هاي گره چيني وجود دارد.
درياچه سردريا:
اين درياچه در روستاي تمندان واقع شده است.اين منطقه داراي ارتفاعات زيباو پوشش گياهي با گونه هاي مختلف دارويي است.از جمله گونه هاي گياهي ميتوان بادام كوهي وزيتون وحشي را نام برد
کوه تفتان
تنها آتشفشان نيمه فعال در جنوب شرق ايران است كه از دهانه ان دود گوگرد متصاعد مي شود.هواي لطيف وپوشش گياهي و چشمه آب معدني سرد و گرم به همراه دامنه هاي زيبا و درياچه ای که بر فراز كوه قرار دارد، توجه گردشگران را به خود جلب مي نمايد.
آثار شاخص شهرستان چابهار
كوههاي مينياتوري:
اين كوهها از ديدنی هاي حيرت انگيز چابهار به موازات ساحل از منطقه كچو تا نزديكي خليج گواتر كشيده شده و از پديده های مورفولوژي اين ناحيه محسوب مي شود.
رود خانه باهو كلات:
اين رودخانه يكي از پرآب ترين رودهاي استان و عامل اصلي حيات در جنوب بلوچستان محسوب مي شود كه در 90 كيلومتري شرق چابهار به سوی خليج گواتر در دريای عمان سرازير مي شود.
گِـلفشان تنگ:
درشمال غرب چابهار در زميني مسطح دو تپه كوچك گـلفشان ويك تپه بزرگ به ارتفاع 50 متر وجود دارد.گـلفشان كنارك مهمترين گـلفشان ناحيه كرانه بلوچستان است. اين اثر طي يك پديده مرفولوژيكي ايجاد شده كه بيانگر فعاليتهاي تكتو نيكي منطقه است .گِـل خروجي از اين تپه به رنگ خاكستري فشرده و سرد از جنس رس و مارن به همراه گاز مي باشد و هنگام خروج گل از تركيدن حباب صدايي شنيده مي شود.
آرامگاه سيد غلام رسول:
در مركز بافت قديمي شهر چابهار قرار دارد. اين بنا ارامگاه مرد صالح و صوفي به نام سيّد نامحمد است كه در ميان مردم مسلمان هند و پاكستان مورد احترام بوده است .سبك معماري آن پيروي از معماري مغولي هند را نشان مي دهد اما برخي قدمت ان رابه دوران سلجوقي نسبت مي دهند.
روستاي تيس:
اين روستا در 8 كيلومتري شمال غرب بندر چابهار قرار دارد كه در سده هاي نخستين اسلام به آن تيز مي گفتند.وجود نيايشگاهي كنده شده در دل ارتفاعات شهباز بند در محلي بنام بان مسيتي و ساير قلاع استحكامات نظامي و تدافعي در پيرامون تيس آن را به عصر پيش از اسلام نسبت مي دهند.غارهاي طبيعي مصنوعي آن به صورت مقبره يا نيايشگاه از دوران اسلامي در همان محل باقي مانده است.
قلعه تاريخي تيس) معروف به قلعه پرتغاليها ( :
در ساحل شرقي خليج چابهار , دهانه ی دره تنگي , بين زبانههاي انتهايي دو كوه پيلبند و شهبازبند بر روي تپه سنگي مرتفعي قرار دارد كه سراسر آن را خرده سنگهايي شكسته كوهستان فرا گرفته است. تمامي پيرامون اين تپه را گورهاي تراشيده در سنگ شكل ميدهند كه سطح نازكي در روي آنها را خرده سنگ پوشانيده است. در كنار اين تپه, در دهانه ورودي مذكور, دروازه روستاي تيس امروزی قرار دارد. اين بنا داراي چهار برج نيمه مدور است که کاملا" دفاع از قلعه را ممکن ساخته است قلعه داراي بخش هايي همچون حياط مرکزي - برجهاي نگهباني - اتاقک نگهباني ورودي حوض انبار و مجموعه اتاقهاي استراحت سربازان مي باشد البته برج نگهباني در بخش ديگر ورودي که در دوطبقه ساخته شده قرار داشته است هر چند ا ديده باني ين برج در حال حاضر تخريب گرديده و گفته مي شود که 15 متر ارتفاع داشته است که علاوه بر ديده باني در مواقع طوفان به عنوان چراغ دريايي عمل می نموده و وظيفه هدايت کشتي ها را عهده دار بوده است.
تمساح پوزه کوتاه:
اين جانور از رسته كروكوديلها است كه از ميليون ها سال قبل مي زيسته است.در ايران تنها ناحيه زيست اين گونه ،منطقه حفاظت شده باهو كلات در جنوب استان مي باشد و مردم محلي به آن گاندو مي گويند. اين جانور بسيار محتاط بوده و به ندرت مي توان اورا مشاهده كرد واغلب ،شبها به شكار مي رود.غذاي عمده تمساح را ماهيها و پرندگان وپستانداران اطراف رودخانه تشكيل مي دهد.
آثار شاخص شهرستان زابل
شهر سوخته:
اين شهر بزرگ، شناسنامه پر افتخار سيستان است.اولين و بزرگترين استقرار شهر نشيني در شرق فلات ايران كه با توجه به بررسي هاي به عمل آمده كمتر ابزار جنگ درآن كشف شده است و در صلح و آرامش زندگي مي كردند.گورستان شهر سوخته با 25 هكتار وسعت و 40000گور به عنوان يكي از وسيع ترين گورستان هاي قبل از تاريخ كمك زيادي به پژوهش در روند شكل گيري تمدن حاشيه هيرمند و نوع اعتقادات ساكنان آن مي كند.
بر مبناي يافتههاي باستان شناسان شهر سوخته ۱۵۱ هکتار وسعت دارد و بقاياي آن نشان ميدهد که اين شهر داراي ، 3 بخش اصلي و سه بخش فرعي است که عبارتند از الف : منطقه بزرگ مرکزي شامل بخشهاي مسکوني شرقي، مرکزي و بناهاي يادماني ب: منطقه صنعتي شمال غربي ج: بخش جنوبي يا منطقه گورستان
اشياء سفالي اصليترين موادي هستند که تقريباً در همه گورها وجود دارند در کنار اين دسته از اشياء، هداياي ديگري ساخته شده از سنگ، چوب، پارچه انواع مهر ( تعداد 18 مهر استامپي و استوانه اي)در قبور ديده ميشود. در يک تقسيم بندي کلي، اشياء پيدا شده در قبرهاي شهر سوخته را ميتوان به گروهاي زير تقسيم کرد:
• اشياء زينتي
• اشياء آييني
• اشياء مربوط به پيشهها
• اشياء مورد استفاده در زندگاني روزمره
• مواد غذايي
يک نمونه شاخص و بي نظير که از قبر شماره 6705 بدست آمد مي توان به چشم مصنوعي اشاره نمود .
مطالعات اوليه نشان داده که چشم چپ زن تنومند مدفون در قبر مصنوعي بوده است . همين مطالعات نشان مي دهند که زير طاق ابروي زن مذکور آثار آبسه ديده مي شود. به علت طول زمان زيادي که بخش زيرين اين چشم مصنوعي با پلک چشم در تماس بوده است آثار ارگانيکي پلک چشم نيز در روي آن مشهود است . جنس و ماده اي که چشم مذکور با آن ساخته شده است هنوز به دقت روشن نشده و تشخيص آن به آزمايش هاي بعدي موکول شده است. اما به نظر مي رسد که چشم مزبور از جنس قير طبيعي که با نوعي چربي جانوري مخلوط شده ، ساخته شده است . در روي اين چشم مصنوعي ريزترين مويرگهاي داخل کره چشم توسط مفتولهاي طلايي به قطر کمتر از نيم ميلي متر طراحي شده اند. مردمک چشم در وسط طراحي شده و جز از آن تعدادي خطوط موازي که تقريبا يک لوزي را تشکيل مي دهند در پيرامون مردمک ديده ميشود. از دو سوراخ جانبي واقع در دو سوي اين چشم مصنوعي جهت نگهداري و اتصال آن به حدقه چشم استفاده مي شده است . بررسيهاي انسان شناسانه نشان داده که به احتمال بسيار زياد، زن مزبور 28 تا 33 ساله بوده است .
كوه خواجه :
کوه خواجه به صورت برجستگي بازالتي سياه رنگ در فاصله 30 کيلومتري جنوب غربي شهر زابل و در ميان در ياچه هامون به طرز شگفت انگيزي خود نمايي مي کند. آثار کوه خواجه يا در حقيقت سلسله آثار موجود بر روي اين کوه که در ميان درياچه هامون قرار گرفته شامل يک بناي وسيع و آتشکده درون آن، دو قلعه خشتي ، بقاياي راه قديمي، حصارهاي مختلف وچند زيارتگاه مربوط به دوران اسلامي و تعداد بي شماری قبور سنگي مي باشد . اين كوه داراي قداست چند هزار ساله است كه از دوران مختلف تاريخي بر روي آن آثاري بر جاي مانده ودر شاهنامه نيز به نام كوه سپند به آن اشاره شده است. آثار معماري كوه خواجه را مي توان قلعه ای بزرگ يا شهری كوچك دانست كه حداقل در دوره مشخص پارتي و ساساني ويك دوره اسلامي مورد استفاده قرار گرفته است. شاخص ترين و قديمي ترين بنا از مجموعه بناهاي کوه خواجه « کهن دژ» بوده که در دامنه شرقي کوه مستقر مي باشد و با نامهاي مختلفي از جمله قلعه رستم ، قلعه کافرون ، نيز شناخته مي شود. اين بنا با معماري منحصر به فرد خود و با وسعتي بيش از 4000 متر مربع از بزرگترين بناهاي خشتي باقي مانده از دوران پيش از اسلام در ايران مي باشد. نقاشيهاي ديواري
که در ايران کمتر ديده شده نيز در اين بناي عظيم خود نمايي مي نموده که در حال حاضر تنها آثار و بقاياي آن در نقاط مختلف قلعه بچشم مي خورد.
قلعه مچي :
در 60 کيلومتري جنوب غربي شهرستان زابل حد فاصل شهر سوخته و تاسوکي در سمت راست جاده زابل به زاهدان در مختصات 45 30 عرض شمالي و 61 درجه و 25 دقيقه طول شرقي قرار گرفته است .
آغاز حيات اين منطقه از اواخر دوره ساساني شروع و در زمان صفويه به اوج مي رسد اين بنا از جمله بناهاي داراي پلان دو ايواني وفرم کلي بنا به صورت تقريبا" مربع مي باشد . در ساخت بنا تماما" از خشت و گل استفاده شده است و به دو قسمت تقسيم مي شود:
1- بناي اصلي قلعه يا کاخ
2- معماري الحاقي خارجي بنا
با توجه به اينکه تنها مصالح معماري به کار رفته در بنا خشت و گل مي باشد، تزئينات ساده اي نيز با استفاده از اين مصالح ايجاد شده است. مي توان به تزئينات خشتي چليپا شکل نماي خارجي با تزئيناتی به صورت نيم ستون هاي گلي در نماي خارجي ايوان هاي شمالي و جنوبي قلعه اشاره نمود .
چاه نيمه:
در كنار روستاي قلعه نو در زابل ،چاله هاي طبيعي بزرگي وجود دارد كه آب مازاد رودخانه هيرمند به وسيله كانال به ان سرازير مي شود. چاه نيمه كه در فهرست بزرگترين اردوگاههاي فرهنگي كشور قرار دارد با دارا بودن سواحل زيبا،فضاي مشجر،نهالستانها،مزارع،باغات زيتون،پسته،نخلستان و موزه تاريخ طبيعي،تنها باغ وحش تحقيقاتي مصوب كشور است.
درياچه هامون:
بزرگترين پهنه آب شيرين ايران و خاورميانه است شامل مجموعه هاي پوزك در شمال شرقي، سابوري در شمال و هيرمند در غرب سيستان مي باشد. زيستگاه انواع پرنده هاي مهاجر از جمله فلامينگو،پليكان،دُرنا،كفجه نوك،انواع اردك وغاز،قو وچنگر وتاووسك است.
روستاي قلعه نو: درزمان قاجار شكل روستاهاي سيستان دفاعي بوده وچون قبل از تاسيس اين روستا در نزديكي آن روستايي به اسم قلعه كهنه وجود داشته است و برخي ساكنان آن به اين روستا مهاجرت كرده اند به اين دليل نام انرا قلعه نو گذاشتند.اين روستا با بافت معماري سنتي سيستاني در شهرستان زهك واقع است.
تهيه و تنظيم:اداره کل ميراث فرهنگي صنايع دستي وگردشگري استان سيستان وبلوچستان
آثار شاخص شهرستان خاش
مسجد جامع خاش :
مسجد جامع در مركز شهر و در حاشيه خيابان امام خميني ( ره ) واقع شده است . احداث ساختما ن اوليه مسجد به حوالي سال 1307 ه ش باز مي گردد .
بنا از دوقسمت مهم تشکيل شده است يكي مقبره يا بناي اصلي زيارتگاه و ديگري فضاهاي معماري است که به منظور اقامت زوار در قسمت شمال شرقي ورودي آن ساخته شده است ساختمان اصلي زيارتگاه داراي نقشه چهار گوش نزديك به مربع به ابعاد خارجي ( 5/6 *5/5 ) متر مي باشد و مصالح عمده بنا از سنگ و لاشه و آج و گچ است. از زمان و نحوه ساخت اين مقبره اطلاع زیادی در دست نيست .
قلعه حيدر آباد :
قلعه حيدر آباد در حومه شرقي و در انتهاي خيابان سرباز شهر خاش واقع شده است . اين قلعه در حومه شرقي خاش قرار دارد وبنا به دستور عيدوخان ریگی و توسط معماران بومي منطقه بنا شده است. وي فعاليت هاي ساختماني قلعه خشت و گلي حيدرآباد را در اواسط دهه 1920 ميلادي شروع كرد.
در سال 1307 شمسي ارتش رضاخان وارد خاش مي شود و خاش را به تصرف و اختيار خود در مي آورد عيدو خان كه از قبل نيز با ارتش رضاخان همكاري مي نمود ، در اعمال سياست های دولت و شيوه رفتار تيمسار جهانباني ( فرمانده قشون دولتي - تيپ خاش ) با مردم محلي راهنمای وی مي شود .
مصالح عمده و اصلي این بنا تماما" از خشت خام و گل و نقشه اصلي آن به صورت مستطيل بوده است . سپس با اضافه شدن چند اتاق و ديوار در قسمت جنوب شرقي ، پلان بنا تقريبا به صورت " ذوزنقه در آمده است
تزيينات كنگره اي شكل نيم دايره ای متمايل به بيضي و روزنه ها و تيركشها ی تعبيه شده در قسمت فوقاني حصار خارجي و تزيينات كادر بندي اتاقك هاي نگهباني بالاي سر در ورودی قابل توجه است. همچنين خشت چينی نيم دايره قوس سر در ورودي اتاق هشتي ضلع غربي حياط مركزي در بخش سوم قلعه و تزيينات كادر بندی هم معماری آن دوره ایران را به نمایش می گذارد.
قلعه ايرندگان :
اين بنا در روستاي ايرندگان و در 65 كيلومتري شهر خاش واقع شده است روستا ي ايرندگان و روستاههاي پيرامون آن در امتداد رودخانه شكل گرفتهاندو طول آنها به 5 کيلومتر مي رسد .
زمان ساخت اين قلعه به دوره قاجاريه باز مي گردد عوامل تزيين و نوع آنها تنها بر بدنه ديوارهاي قلعه و دور درها آثاري از تزيين از نوع نقش هاي گره چيني وجود دارد.
درياچه سردريا:
اين درياچه در روستاي تمندان واقع شده است.اين منطقه داراي ارتفاعات زيباو پوشش گياهي با گونه هاي مختلف دارويي است.از جمله گونه هاي گياهي ميتوان بادام كوهي وزيتون وحشي را نام برد
کوه تفتان
تنها آتشفشان نيمه فعال در جنوب شرق ايران است كه از دهانه ان دود گوگرد متصاعد مي شود.هواي لطيف وپوشش گياهي و چشمه آب معدني سرد و گرم به همراه دامنه هاي زيبا و درياچه ای که بر فراز كوه قرار دارد، توجه گردشگران را به خود جلب مي نمايد.
آثار شاخص شهرستان چابهار
كوههاي مينياتوري:
اين كوهها از ديدنی هاي حيرت انگيز چابهار به موازات ساحل از منطقه كچو تا نزديكي خليج گواتر كشيده شده و از پديده های مورفولوژي اين ناحيه محسوب مي شود.
رود خانه باهو كلات:
اين رودخانه يكي از پرآب ترين رودهاي استان و عامل اصلي حيات در جنوب بلوچستان محسوب مي شود كه در 90 كيلومتري شرق چابهار به سوی خليج گواتر در دريای عمان سرازير مي شود.
گِـلفشان تنگ:
درشمال غرب چابهار در زميني مسطح دو تپه كوچك گـلفشان ويك تپه بزرگ به ارتفاع 50 متر وجود دارد.گـلفشان كنارك مهمترين گـلفشان ناحيه كرانه بلوچستان است. اين اثر طي يك پديده مرفولوژيكي ايجاد شده كه بيانگر فعاليتهاي تكتو نيكي منطقه است .گِـل خروجي از اين تپه به رنگ خاكستري فشرده و سرد از جنس رس و مارن به همراه گاز مي باشد و هنگام خروج گل از تركيدن حباب صدايي شنيده مي شود.
آرامگاه سيد غلام رسول:
در مركز بافت قديمي شهر چابهار قرار دارد. اين بنا ارامگاه مرد صالح و صوفي به نام سيّد نامحمد است كه در ميان مردم مسلمان هند و پاكستان مورد احترام بوده است .سبك معماري آن پيروي از معماري مغولي هند را نشان مي دهد اما برخي قدمت ان رابه دوران سلجوقي نسبت مي دهند.
روستاي تيس:
اين روستا در 8 كيلومتري شمال غرب بندر چابهار قرار دارد كه در سده هاي نخستين اسلام به آن تيز مي گفتند.وجود نيايشگاهي كنده شده در دل ارتفاعات شهباز بند در محلي بنام بان مسيتي و ساير قلاع استحكامات نظامي و تدافعي در پيرامون تيس آن را به عصر پيش از اسلام نسبت مي دهند.غارهاي طبيعي مصنوعي آن به صورت مقبره يا نيايشگاه از دوران اسلامي در همان محل باقي مانده است.
قلعه تاريخي تيس) معروف به قلعه پرتغاليها ( :
در ساحل شرقي خليج چابهار , دهانه ی دره تنگي , بين زبانههاي انتهايي دو كوه پيلبند و شهبازبند بر روي تپه سنگي مرتفعي قرار دارد كه سراسر آن را خرده سنگهايي شكسته كوهستان فرا گرفته است. تمامي پيرامون اين تپه را گورهاي تراشيده در سنگ شكل ميدهند كه سطح نازكي در روي آنها را خرده سنگ پوشانيده است. در كنار اين تپه, در دهانه ورودي مذكور, دروازه روستاي تيس امروزی قرار دارد. اين بنا داراي چهار برج نيمه مدور است که کاملا" دفاع از قلعه را ممکن ساخته است قلعه داراي بخش هايي همچون حياط مرکزي - برجهاي نگهباني - اتاقک نگهباني ورودي حوض انبار و مجموعه اتاقهاي استراحت سربازان مي باشد البته برج نگهباني در بخش ديگر ورودي که در دوطبقه ساخته شده قرار داشته است هر چند ا ديده باني ين برج در حال حاضر تخريب گرديده و گفته مي شود که 15 متر ارتفاع داشته است که علاوه بر ديده باني در مواقع طوفان به عنوان چراغ دريايي عمل می نموده و وظيفه هدايت کشتي ها را عهده دار بوده است.
تمساح پوزه کوتاه:
اين جانور از رسته كروكوديلها است كه از ميليون ها سال قبل مي زيسته است.در ايران تنها ناحيه زيست اين گونه ،منطقه حفاظت شده باهو كلات در جنوب استان مي باشد و مردم محلي به آن گاندو مي گويند. اين جانور بسيار محتاط بوده و به ندرت مي توان اورا مشاهده كرد واغلب ،شبها به شكار مي رود.غذاي عمده تمساح را ماهيها و پرندگان وپستانداران اطراف رودخانه تشكيل مي دهد.
آثار شاخص شهرستان زابل
شهر سوخته:
اين شهر بزرگ، شناسنامه پر افتخار سيستان است.اولين و بزرگترين استقرار شهر نشيني در شرق فلات ايران كه با توجه به بررسي هاي به عمل آمده كمتر ابزار جنگ درآن كشف شده است و در صلح و آرامش زندگي مي كردند.گورستان شهر سوخته با 25 هكتار وسعت و 40000گور به عنوان يكي از وسيع ترين گورستان هاي قبل از تاريخ كمك زيادي به پژوهش در روند شكل گيري تمدن حاشيه هيرمند و نوع اعتقادات ساكنان آن مي كند.
بر مبناي يافتههاي باستان شناسان شهر سوخته ۱۵۱ هکتار وسعت دارد و بقاياي آن نشان ميدهد که اين شهر داراي ، 3 بخش اصلي و سه بخش فرعي است که عبارتند از الف : منطقه بزرگ مرکزي شامل بخشهاي مسکوني شرقي، مرکزي و بناهاي يادماني ب: منطقه صنعتي شمال غربي ج: بخش جنوبي يا منطقه گورستان
اشياء سفالي اصليترين موادي هستند که تقريباً در همه گورها وجود دارند در کنار اين دسته از اشياء، هداياي ديگري ساخته شده از سنگ، چوب، پارچه انواع مهر ( تعداد 18 مهر استامپي و استوانه اي)در قبور ديده ميشود. در يک تقسيم بندي کلي، اشياء پيدا شده در قبرهاي شهر سوخته را ميتوان به گروهاي زير تقسيم کرد:
• اشياء زينتي
• اشياء آييني
• اشياء مربوط به پيشهها
• اشياء مورد استفاده در زندگاني روزمره
• مواد غذايي
يک نمونه شاخص و بي نظير که از قبر شماره 6705 بدست آمد مي توان به چشم مصنوعي اشاره نمود .
مطالعات اوليه نشان داده که چشم چپ زن تنومند مدفون در قبر مصنوعي بوده است . همين مطالعات نشان مي دهند که زير طاق ابروي زن مذکور آثار آبسه ديده مي شود. به علت طول زمان زيادي که بخش زيرين اين چشم مصنوعي با پلک چشم در تماس بوده است آثار ارگانيکي پلک چشم نيز در روي آن مشهود است . جنس و ماده اي که چشم مذکور با آن ساخته شده است هنوز به دقت روشن نشده و تشخيص آن به آزمايش هاي بعدي موکول شده است. اما به نظر مي رسد که چشم مزبور از جنس قير طبيعي که با نوعي چربي جانوري مخلوط شده ، ساخته شده است . در روي اين چشم مصنوعي ريزترين مويرگهاي داخل کره چشم توسط مفتولهاي طلايي به قطر کمتر از نيم ميلي متر طراحي شده اند. مردمک چشم در وسط طراحي شده و جز از آن تعدادي خطوط موازي که تقريبا يک لوزي را تشکيل مي دهند در پيرامون مردمک ديده ميشود. از دو سوراخ جانبي واقع در دو سوي اين چشم مصنوعي جهت نگهداري و اتصال آن به حدقه چشم استفاده مي شده است . بررسيهاي انسان شناسانه نشان داده که به احتمال بسيار زياد، زن مزبور 28 تا 33 ساله بوده است .
كوه خواجه :
کوه خواجه به صورت برجستگي بازالتي سياه رنگ در فاصله 30 کيلومتري جنوب غربي شهر زابل و در ميان در ياچه هامون به طرز شگفت انگيزي خود نمايي مي کند. آثار کوه خواجه يا در حقيقت سلسله آثار موجود بر روي اين کوه که در ميان درياچه هامون قرار گرفته شامل يک بناي وسيع و آتشکده درون آن، دو قلعه خشتي ، بقاياي راه قديمي، حصارهاي مختلف وچند زيارتگاه مربوط به دوران اسلامي و تعداد بي شماری قبور سنگي مي باشد . اين كوه داراي قداست چند هزار ساله است كه از دوران مختلف تاريخي بر روي آن آثاري بر جاي مانده ودر شاهنامه نيز به نام كوه سپند به آن اشاره شده است. آثار معماري كوه خواجه را مي توان قلعه ای بزرگ يا شهری كوچك دانست كه حداقل در دوره مشخص پارتي و ساساني ويك دوره اسلامي مورد استفاده قرار گرفته است. شاخص ترين و قديمي ترين بنا از مجموعه بناهاي کوه خواجه « کهن دژ» بوده که در دامنه شرقي کوه مستقر مي باشد و با نامهاي مختلفي از جمله قلعه رستم ، قلعه کافرون ، نيز شناخته مي شود. اين بنا با معماري منحصر به فرد خود و با وسعتي بيش از 4000 متر مربع از بزرگترين بناهاي خشتي باقي مانده از دوران پيش از اسلام در ايران مي باشد. نقاشيهاي ديواري
که در ايران کمتر ديده شده نيز در اين بناي عظيم خود نمايي مي نموده که در حال حاضر تنها آثار و بقاياي آن در نقاط مختلف قلعه بچشم مي خورد.
قلعه مچي :
در 60 کيلومتري جنوب غربي شهرستان زابل حد فاصل شهر سوخته و تاسوکي در سمت راست جاده زابل به زاهدان در مختصات 45 30 عرض شمالي و 61 درجه و 25 دقيقه طول شرقي قرار گرفته است .
آغاز حيات اين منطقه از اواخر دوره ساساني شروع و در زمان صفويه به اوج مي رسد اين بنا از جمله بناهاي داراي پلان دو ايواني وفرم کلي بنا به صورت تقريبا" مربع مي باشد . در ساخت بنا تماما" از خشت و گل استفاده شده است و به دو قسمت تقسيم مي شود:
1- بناي اصلي قلعه يا کاخ
2- معماري الحاقي خارجي بنا
با توجه به اينکه تنها مصالح معماري به کار رفته در بنا خشت و گل مي باشد، تزئينات ساده اي نيز با استفاده از اين مصالح ايجاد شده است. مي توان به تزئينات خشتي چليپا شکل نماي خارجي با تزئيناتی به صورت نيم ستون هاي گلي در نماي خارجي ايوان هاي شمالي و جنوبي قلعه اشاره نمود .
چاه نيمه:
در كنار روستاي قلعه نو در زابل ،چاله هاي طبيعي بزرگي وجود دارد كه آب مازاد رودخانه هيرمند به وسيله كانال به ان سرازير مي شود. چاه نيمه كه در فهرست بزرگترين اردوگاههاي فرهنگي كشور قرار دارد با دارا بودن سواحل زيبا،فضاي مشجر،نهالستانها،مزارع،باغات زيتون،پسته،نخلستان و موزه تاريخ طبيعي،تنها باغ وحش تحقيقاتي مصوب كشور است.
درياچه هامون:
بزرگترين پهنه آب شيرين ايران و خاورميانه است شامل مجموعه هاي پوزك در شمال شرقي، سابوري در شمال و هيرمند در غرب سيستان مي باشد. زيستگاه انواع پرنده هاي مهاجر از جمله فلامينگو،پليكان،دُرنا،كفجه نوك،انواع اردك وغاز،قو وچنگر وتاووسك است.
روستاي قلعه نو: درزمان قاجار شكل روستاهاي سيستان دفاعي بوده وچون قبل از تاسيس اين روستا در نزديكي آن روستايي به اسم قلعه كهنه وجود داشته است و برخي ساكنان آن به اين روستا مهاجرت كرده اند به اين دليل نام انرا قلعه نو گذاشتند.اين روستا با بافت معماري سنتي سيستاني در شهرستان زهك واقع است.
تهيه و تنظيم:اداره کل ميراث فرهنگي صنايع دستي وگردشگري استان سيستان وبلوچستان
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.