|

خانه‌ای که با قدمت ۲۰۰ ساله تبدیل به موزه شده است

ساحره چمنی: بومیان جزیره کیش خانه‌ای با قدمت ۲۰۰ سال را به موزه تبدیل کرده‌اند تا زندگی و وسایل قدیمی پدرانشان را به گردشگران این جزیره معرفی کنند.این خانه‌ متعلق به مرحوم حاج‌عبدالله‌بن‌شاهین با مساحت ۱۲۰۰ متر دارای ۱۵ اتاق است. حاج‌عبدالله یکی از شخصیت‌های معروف و محبوب کیش است، که تاجر مروارید و صاحب یکی از بزرگ‌ترین لنج‌های بادبانی آن زمان بود که به حرفه نجاری و گلافی (لنج‌سازی) نیز مهارت داشت.حاج‌عبدالله این خانه را از سه نسل قبل خود به ارث برده بود.خانه او یکی از قدیمی‌ترین خانه‌های محله سفین قدیم با برخورداری از سبک معماری کاملا بومی است، که برای بومیان نسل‌های گذشته کیش به‌ویژه اهالی روستای تاریخی سفین قدیم منزلت و جایگاه ویژه‌ای دارد. چون بیشتر آن‌ها مکتب‌خانه و فراگیری قرآن را در این خانه گذرانده‌اند. درواقع این خانه حکم مدرسه محله سفین را دارد.این خانه به منظور معرفی تاریخ، فرهنگ، آداب و رسوم، معیشت و صنایع دستی منحصر‌به‌فرد بومیان کیش، پس از موافقت صاحب آن، آقاحسینی و گرفتن مجوز لازم از سازمان منطقه آزاد کیش در فروردین ۱۳۹۳ با هدف اشتغال‌زایی برای بومیان محله و تحقیق و توسعه گردشگری پایدار برای جزیره کیش، به خانه مردم‌شناسی بومیان کیش تبدیل و تمامی اتاق‌ها و فضاها با حفظ معماری سنتی و با استفاده از مصالح بومی بازسازی و سبک زندگی بومیان کیش در ۸۰ سال پیش بازسازی شد.
گردشگران جزیره وقتی وارد این موزه می‌شوند با نمایش زنده شیوه معیشت و کار بومیان کیش در گذشته آشنا شده و از ابزار و وسایل مورد استفاده بومیان کیش در قدیم دیدن می‌کنند و با شیرینی و قهوه عربی پذیرایی می‌شوند.
یکی از بخش‌های دیدنی این خانه حوی‌المجلس یا حیاط مجلسی است. این خانه دارای دو حیاط است؛ حیاط مجلسی آن مخصوص مهمانان مرد است. این حیاط از یک در اختصاصی، یک اتاق تابستانه (مجلس)، یک اتاق زمستانه، انبار خرما، انبار ابزار صید و شناورها و یک حلقه چاه برخوردار است.
خانه بومیان کیش
در حیاط اندرونی که مخصوص خانواده بوده و مردان غریبه و نامحرم حق ورود به آن را نداشتند؛ اتاق خواب‌های زمستانه و تابستانه، آشپزخانه، مکتب‌خانه، اتاق مهمان زنان، انبار خرما، انبار علوفه و محل نگه‌داری گاو و گوسفند و یک حلقه چاه وجود دارد و دارای درب ورودی مخصوص خانواده بوده است.
اتاقی برای مهمانان مرد
اتاق تابستانه مخصوص مردان با برخورداری از تاقچه‌ای در بخش حیاط مجلسی خانه قرار دارد، که مختص مهمانان مرد بوده که به خانه می‌آمدند. جلوی این اتاق سایبانی از دعن (شاخه‌های به هم بافته نخل) قرار دارد که بعدازظهر تابستان پذیرای بزرگان محله و مهمانان بوده است. جدای از اتاق مجلسی که محل پذیرایی و خواب مهمانان در فصل تابستان بوده، اتاق دیگری هم در حیاط مجلسی قرار دارد که سبک آن زمستانه و رو به آفتاب است، این اتاق پنجره و بادگیری ندارد و مورد استفاده مهمانان مرد در فصل زمستان بوده است. نکته جالب توجه این است که تمامی اتاق‌های این خانه، چه اتاق‌های مخصوص مهمان و چه خانواده دارای حمام مستقل به خود بوده که در قسمتی از اتاق ساخته می‌شده و به آن «قطیعه» می‌گفتند. در این اتاق ابزار و وسایل بومیان کیش در ۸۰ سال پیش در معرض نمایش قرار داده شده است.
چندول
چندول اصطلاح بومی انبار خرما و محل به‌دست آوردن شیره طبیعی خرما است. فناوری استحصار شیره خرما مختص بومیان کیش بوده و سابقه ۶۰۰ ساله دارد (آثار به جا مانده از شهر تاریخی حریره) تاکنون این شیوه در هیچ جایی از ایران مشاهده نشده است. چندول عبارت از اتاقی با ابعاد ۲ در ۲ متر یا بزرگ‌تر که محل نگه‌داری چند صد کیلو خرما بود، یکی از الزام‌های انبار کردن خرما این بود که در معرض وزش باد نباشد زیرا خرما در معرض باد سریع خشک می‌شد. بنابراین چندول را در گوشه‌ای از حیاط می‌ساختند و در آن زنبیل‌های حصیری خرما را انبار می‌کردند. بعد از مدتی شیره خرما از سبدها تراوش می‌کرد. برای استفاده از شیره، کف انبار را با استفاده از ساروج نفوذناپذیر و پشته درست می‌کردند، جوی‌ها با شیب ملایم به گوشه‌ای از چندول که دارای حفره‌ای جهت جمع شدن شیره بود تنظیم می‌شد تا شیره خرما در آن جمع شود و بدون نیاز به ورود به داخل چندول، شیر خرما را جمع‌آوری می‌کردند.
به علت مصرف بالای خرما (خانواده، مهمانان، خدمه، جاشوهای لنج) این خانه دارای دو انبار چندول است، که آثار شیره و هسته‌های خرما از ۸۰ سال پیش در یکی از این انبارها هنوز موجود است.
مضیف
بومیان کیش اتاقی به نام مضیف یا اتاق تابستانه برای استفاده در تابستان داشتند، که با سبک معماری خاصی ساخته می‌شد. این اتاق را روی سکویی با ارتفاع ۱.۵ متری نسبت به سطح زمین و پشت به آفتاب احداث می‌کردند و دور تا دور آن پنجره و بادگیرهای تاقچه‌ای ایجاد می‌کردند، هنگام تابستان بادگیرها و پنجره‌ها را باز می‌کردند تا هوا در آن جریان پیدا کند و باعث خنک شدن اتاق شود. این اتاق تنها در تابستان استفاده می‌شد و زمستان بادگیرهای آن را با سنگ و چوب و گل می‌پوشاندند. غیر از بومیان کیش، در استان خوزستان هم می‌توان تعدادی مضیف دید که هنوز کارایی دارد.
مطبخ
آن‌ها در مطبخ نیز قسمتی از حیاط را دیوارچینی و مسقف می‌کردند و با اختصاص دریچه‌هایی برای تهویه و خارج شدن دود ناشی از آشپزی جهت پخت و پز استفاده می‌کردند. این نوع آشپزخانه در نداشت و اغلب در فصل تابستان از آن جهت پخت و پز غذا، نان‌های محلی، آسیاب کردن گندم و جو استفاده می‌شد. بومیانی که بضاعت مالی کمی داشتند، به جای استفاده از دیوار از دعن (برگ‌های بافته‌شده درخت خرما) جهت ساخت آشپزخانه استفاده می‌کردند. آشپزخانه این خانه با همان سبک قدیم احیا شده و وسایل قدیمی پخت و پز در آن قرار داده شده. هنوز برنج و نمک و نشاسته چهل سال پیش در این مکان قابل مشاهده است.
بیت‌الافروخ یا مکتب‌خانه
یکی از اتا‌ق‌های معروف این خانه همان مکتب‌خانه‌ای است که بومیان کیش برای یادگیری خواندن و نوشتن به آن‌جا می‌رفتند. این خانه حکم مدرسه روستای سفین را داشته زیرا از چهار نسل پیش بومیان تا چهل سال پیش در این خانه قرآن را آموزش می‌دانند و ختم می‌کردند و برای همین این خانه برای آن‌ها ارزش و اعتبار خاصی دارد و یادآور خاطرات دوران کودکی آن‌هاست. بیت‌الافروخ (خانه پسران) اصطلاحی که به اتاق مکتب‌خانه و محل آموزش قرآن اطلاق می‌شود. به علت این‌که در فرهنگ بومیان امر آموزش قرآن اغلب توسط زنان بومی صورت می‌گیرد (که به آن ملاهیه می‌گفتند) این اتاق در قسمت حیاط اندرونی ساخته شده است. دختران و پسران ۶ تا ۹ ساله علاوه بر یادگیری قرآن، اصول اخلاقی، مهارت‌های زندگی و اجتماعی را به‌طور عملی آموزش می‌دیدند. این خانه از سال گذشته به‌عنوان موزه در سطح جزیره شناخته شده است. حتی برای آن بلیت ورودی به قیمت ده هزار تومان در نظر گرفته شده و فارغ از همه‌ جاذبه‌های مدرن و شیک کیش، گردشگران چند ساعتی را در این خانه صرف شناخت فرهنگ بومی کیش می‌کنند.

ساحره چمنی: بومیان جزیره کیش خانه‌ای با قدمت ۲۰۰ سال را به موزه تبدیل کرده‌اند تا زندگی و وسایل قدیمی پدرانشان را به گردشگران این جزیره معرفی کنند.این خانه‌ متعلق به مرحوم حاج‌عبدالله‌بن‌شاهین با مساحت ۱۲۰۰ متر دارای ۱۵ اتاق است. حاج‌عبدالله یکی از شخصیت‌های معروف و محبوب کیش است، که تاجر مروارید و صاحب یکی از بزرگ‌ترین لنج‌های بادبانی آن زمان بود که به حرفه نجاری و گلافی (لنج‌سازی) نیز مهارت داشت.حاج‌عبدالله این خانه را از سه نسل قبل خود به ارث برده بود.خانه او یکی از قدیمی‌ترین خانه‌های محله سفین قدیم با برخورداری از سبک معماری کاملا بومی است، که برای بومیان نسل‌های گذشته کیش به‌ویژه اهالی روستای تاریخی سفین قدیم منزلت و جایگاه ویژه‌ای دارد. چون بیشتر آن‌ها مکتب‌خانه و فراگیری قرآن را در این خانه گذرانده‌اند. درواقع این خانه حکم مدرسه محله سفین را دارد.این خانه به منظور معرفی تاریخ، فرهنگ، آداب و رسوم، معیشت و صنایع دستی منحصر‌به‌فرد بومیان کیش، پس از موافقت صاحب آن، آقاحسینی و گرفتن مجوز لازم از سازمان منطقه آزاد کیش در فروردین ۱۳۹۳ با هدف اشتغال‌زایی برای بومیان محله و تحقیق و توسعه گردشگری پایدار برای جزیره کیش، به خانه مردم‌شناسی بومیان کیش تبدیل و تمامی اتاق‌ها و فضاها با حفظ معماری سنتی و با استفاده از مصالح بومی بازسازی و سبک زندگی بومیان کیش در ۸۰ سال پیش بازسازی شد.
گردشگران جزیره وقتی وارد این موزه می‌شوند با نمایش زنده شیوه معیشت و کار بومیان کیش در گذشته آشنا شده و از ابزار و وسایل مورد استفاده بومیان کیش در قدیم دیدن می‌کنند و با شیرینی و قهوه عربی پذیرایی می‌شوند.
یکی از بخش‌های دیدنی این خانه حوی‌المجلس یا حیاط مجلسی است. این خانه دارای دو حیاط است؛ حیاط مجلسی آن مخصوص مهمانان مرد است. این حیاط از یک در اختصاصی، یک اتاق تابستانه (مجلس)، یک اتاق زمستانه، انبار خرما، انبار ابزار صید و شناورها و یک حلقه چاه برخوردار است.
خانه بومیان کیش
در حیاط اندرونی که مخصوص خانواده بوده و مردان غریبه و نامحرم حق ورود به آن را نداشتند؛ اتاق خواب‌های زمستانه و تابستانه، آشپزخانه، مکتب‌خانه، اتاق مهمان زنان، انبار خرما، انبار علوفه و محل نگه‌داری گاو و گوسفند و یک حلقه چاه وجود دارد و دارای درب ورودی مخصوص خانواده بوده است.
اتاقی برای مهمانان مرد
اتاق تابستانه مخصوص مردان با برخورداری از تاقچه‌ای در بخش حیاط مجلسی خانه قرار دارد، که مختص مهمانان مرد بوده که به خانه می‌آمدند. جلوی این اتاق سایبانی از دعن (شاخه‌های به هم بافته نخل) قرار دارد که بعدازظهر تابستان پذیرای بزرگان محله و مهمانان بوده است. جدای از اتاق مجلسی که محل پذیرایی و خواب مهمانان در فصل تابستان بوده، اتاق دیگری هم در حیاط مجلسی قرار دارد که سبک آن زمستانه و رو به آفتاب است، این اتاق پنجره و بادگیری ندارد و مورد استفاده مهمانان مرد در فصل زمستان بوده است. نکته جالب توجه این است که تمامی اتاق‌های این خانه، چه اتاق‌های مخصوص مهمان و چه خانواده دارای حمام مستقل به خود بوده که در قسمتی از اتاق ساخته می‌شده و به آن «قطیعه» می‌گفتند. در این اتاق ابزار و وسایل بومیان کیش در ۸۰ سال پیش در معرض نمایش قرار داده شده است.
چندول
چندول اصطلاح بومی انبار خرما و محل به‌دست آوردن شیره طبیعی خرما است. فناوری استحصار شیره خرما مختص بومیان کیش بوده و سابقه ۶۰۰ ساله دارد (آثار به جا مانده از شهر تاریخی حریره) تاکنون این شیوه در هیچ جایی از ایران مشاهده نشده است. چندول عبارت از اتاقی با ابعاد ۲ در ۲ متر یا بزرگ‌تر که محل نگه‌داری چند صد کیلو خرما بود، یکی از الزام‌های انبار کردن خرما این بود که در معرض وزش باد نباشد زیرا خرما در معرض باد سریع خشک می‌شد. بنابراین چندول را در گوشه‌ای از حیاط می‌ساختند و در آن زنبیل‌های حصیری خرما را انبار می‌کردند. بعد از مدتی شیره خرما از سبدها تراوش می‌کرد. برای استفاده از شیره، کف انبار را با استفاده از ساروج نفوذناپذیر و پشته درست می‌کردند، جوی‌ها با شیب ملایم به گوشه‌ای از چندول که دارای حفره‌ای جهت جمع شدن شیره بود تنظیم می‌شد تا شیره خرما در آن جمع شود و بدون نیاز به ورود به داخل چندول، شیر خرما را جمع‌آوری می‌کردند.
به علت مصرف بالای خرما (خانواده، مهمانان، خدمه، جاشوهای لنج) این خانه دارای دو انبار چندول است، که آثار شیره و هسته‌های خرما از ۸۰ سال پیش در یکی از این انبارها هنوز موجود است.
مضیف
بومیان کیش اتاقی به نام مضیف یا اتاق تابستانه برای استفاده در تابستان داشتند، که با سبک معماری خاصی ساخته می‌شد. این اتاق را روی سکویی با ارتفاع ۱.۵ متری نسبت به سطح زمین و پشت به آفتاب احداث می‌کردند و دور تا دور آن پنجره و بادگیرهای تاقچه‌ای ایجاد می‌کردند، هنگام تابستان بادگیرها و پنجره‌ها را باز می‌کردند تا هوا در آن جریان پیدا کند و باعث خنک شدن اتاق شود. این اتاق تنها در تابستان استفاده می‌شد و زمستان بادگیرهای آن را با سنگ و چوب و گل می‌پوشاندند. غیر از بومیان کیش، در استان خوزستان هم می‌توان تعدادی مضیف دید که هنوز کارایی دارد.
مطبخ
آن‌ها در مطبخ نیز قسمتی از حیاط را دیوارچینی و مسقف می‌کردند و با اختصاص دریچه‌هایی برای تهویه و خارج شدن دود ناشی از آشپزی جهت پخت و پز استفاده می‌کردند. این نوع آشپزخانه در نداشت و اغلب در فصل تابستان از آن جهت پخت و پز غذا، نان‌های محلی، آسیاب کردن گندم و جو استفاده می‌شد. بومیانی که بضاعت مالی کمی داشتند، به جای استفاده از دیوار از دعن (برگ‌های بافته‌شده درخت خرما) جهت ساخت آشپزخانه استفاده می‌کردند. آشپزخانه این خانه با همان سبک قدیم احیا شده و وسایل قدیمی پخت و پز در آن قرار داده شده. هنوز برنج و نمک و نشاسته چهل سال پیش در این مکان قابل مشاهده است.
بیت‌الافروخ یا مکتب‌خانه
یکی از اتا‌ق‌های معروف این خانه همان مکتب‌خانه‌ای است که بومیان کیش برای یادگیری خواندن و نوشتن به آن‌جا می‌رفتند. این خانه حکم مدرسه روستای سفین را داشته زیرا از چهار نسل پیش بومیان تا چهل سال پیش در این خانه قرآن را آموزش می‌دانند و ختم می‌کردند و برای همین این خانه برای آن‌ها ارزش و اعتبار خاصی دارد و یادآور خاطرات دوران کودکی آن‌هاست. بیت‌الافروخ (خانه پسران) اصطلاحی که به اتاق مکتب‌خانه و محل آموزش قرآن اطلاق می‌شود. به علت این‌که در فرهنگ بومیان امر آموزش قرآن اغلب توسط زنان بومی صورت می‌گیرد (که به آن ملاهیه می‌گفتند) این اتاق در قسمت حیاط اندرونی ساخته شده است. دختران و پسران ۶ تا ۹ ساله علاوه بر یادگیری قرآن، اصول اخلاقی، مهارت‌های زندگی و اجتماعی را به‌طور عملی آموزش می‌دیدند. این خانه از سال گذشته به‌عنوان موزه در سطح جزیره شناخته شده است. حتی برای آن بلیت ورودی به قیمت ده هزار تومان در نظر گرفته شده و فارغ از همه‌ جاذبه‌های مدرن و شیک کیش، گردشگران چند ساعتی را در این خانه صرف شناخت فرهنگ بومی کیش می‌کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.