|

جزیره نیازمند جاذبه‌‌های انسان‌ساخت

محمد انصاری . کارشناس گردشگری

در مبحث بازاریابی گردشگری، توجه به انگیزه به عنوان عامل اصلی انجام سفر اهمیت زیادی دارد. به‌صورت کلی دو سوال همیشه در مورد انگیزه‌های سفر وجود داشته است؛ اول این‌که چرا مردم به مسافرت می‌روند ؟ و دوم این‌که چه عواملی موجب ایجاد انگیزه می‌شود که افراد به سفر مشخص و مقصدی از پیش تعیین‌شده می‌روند؟
در مورد سوال اول می‌بایست بررسی روی عوامل درونی انجام پذیرد؛ یعنی ‌باید روی نیروهایی مطالعه کرد که باعث می‌شود یک یا چند نفر تصمیم به سفر بگیرند که خود بحث مفصلی می‌طلبد و در این مقال نمی‌گنجد اما در ارتباط با سوال دوم؛ مسلما آنچه باعث انتخاب مقصدی برای یک سفر می‌شود در وهله اول جذابیت‌ها و ویژگی‌های مقصد سفر است. جاذبه‌ها در مناطق مختلف ضروری‌ترین عامل شکل‌گیری محصول گردشگری به حساب می‌آیند و وجود آن‌ها در یک منطقه می‌تواند مبنای توسعه گردشگری را فراهم کند.
جاذبه‌ها را می‌توان به سه گروه اصلی تقسیم بندی کرد. ۱- جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی 2-جاذبه طبیعی 3-جاذبه‌های انسان‌ساخت با افزایش رویکرد کشورهای مختلف به گردشگری به‌عنوان یک صنعت درآمدزا و رقابت در جهت کسب سهم بیشتری از گردشگران بین کشورهای مختلف، که مطمئنا شهرها و مناطقی بیشترین بهره از این بازار را می‌برند که در زمینه استفاده بهینه از جاذبه‌ها و ویژگی‌های خود با تفکر و برنامه‌ریزی‌های دقیق اقدام می‌کنند. استفاده از اماکن تاریخی و فرهنگی مانند کاخ‌ها، قلعه‌ها، خانه‌های قدیمی و موزه‌ها یا استفاده از مناطق و جاذبه‌های طبیعی مانند جنگل‌ها، کویرها و دریا و دریاچه‌ها یا مناطق کوهستانی از مواردی‌اند
که کشورهایی که دارای این نوع جاذبه‌ها هستند از آن‌ها به‌عنوان مقاصد گردشگری بهره می‌برند، اما هستند مناطقی که دارای این‌گونه جاذبه‌های تاریخی فرهنگی یا طبیعی نبوده اما با ایجاد ویژگی‌ها و جاذبه‌های دست‌ساز یا همان انسان‌ساخت ایجاد انگیزه برای انتخاب شدن به‌عنوان یک مقصد سفر را پیدا‍‍ کرده‌اند؛ چه بسا مناطقی که با ایجاد همین ویژگی‌ها در کنار جاذبه‌های تاریخی فرهنگی یا طبیعی توانسته‌اند سهم بسزایی از گردشگری منطقه خود را در رقابت با مناطقی با ویژگی‌های تاریخی فرهنگی یا طبیعی به دست آورند.
ساخت سازه‌های منحصربه‌فرد، ساختمان‌ها و برج‌های مرتفع و مدرن با معماری‌های خارق‌العاده
احداث اماکن تفریحی مانند شهربازی‌های مدرن، پارک‌های آبی، کمپ‌های ورزشی، سالن‌های مجهز ورزشی، استادیوم‌های زیبا و به‌روز و باکیفیت، ایجاد امکانات نمایشگاهی با بهترین و باکیفیت‌ترین تجهیزات مورد نیاز، ساخت سالن‌های مجهز کنسرت و سینما و تئاتر در راستای برگزاری همایش‌ها، جشنواره‌ها، کنسرت‌ها و ساخت هتل‌ها و اقامتگاه‌های متنوع مانند بوتیک هتل‌ها و ریزورت هتل‌ها که مجهز به امکانات تفریحی فوق‌العاده نیز باشند، از مواردی است که از آن به‌عنوان جاذبه‌های انسان‌ساختی می‌توان نام برد، که امروزه شهرها یا حتی برخی جزایر با ایجاد آن بر میزان درصد گردشگر خود افزوده‌اند .
کشور ما با دارا بودن جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی و همچنین طبیعی بی‌شمار دارای مقاصد متعدد گردشگری است، تا آن‌جا که از نظر جاذبه‌های طبیعی جزو پنج کشور ثروتمند دنیا به حساب می‌آییم، از این‌رو به نظر می‌رسد طی تمامی سال‌های گذشته تمامی اتکای گردشگری ایران به همین جاذبه‌ها بوده و برنامه‌ریزان و دست‌اندرکاران امور گردشگری چه در سطح دولتی و چه غیردولتی کمتر توجهی به این امر کرده‌اند که بالاخره زمانی فرا می‌رسد که همین جاذبه‌ها بر اثر بازدیدهای مکرر جذابیت اولیه خود را از دست می‌دهند و شاید کم‌کم از انتخاب اولیه تعداد زیادی از مسافران داخلی که بخش عمده گردشگری کشور را به دوش می‌کشند خارج شوند و رو به مقاصد دیگری آورند؛ اتفاقی که این روزها دغدغه اصلی دست‌اندرکاران گردشگری جزیره زیبای کیش شده است. قاعدتا در مناطقی مانند جزیره کیش یا شهرهای ساحلی مانند آنتالیا، دبی و... گردشگری بر مبنای سه عامل دریا، ساحل ) ماسه ( و آفتاب پایه‌گذاری می‌گردد لذا آنچه موجب تفاوت و ایجاد ویژگی‌های خاص برای این‌گونه مناطق به جهت انتخاب به‌عنوان مقصد سفر می‌گردد، ایجاد امکانات و جاذبه‌هایی است که بتوانند با سلیقه و تفکر بازار هدف گردشگری آن منطقه مطابقت کنند و این موضوع به نظر همان مشکل این روزهای نگین خلیج همیشه فارس است. سال‌ها کیش با تعداد مشخصی مراکز خرید که شاید در بازه زمانی دهه هفتاد تا اواسط دهه هشتاد از آن‌ها به‌عنوان مراکز خرید مدرن و پرکشش نام برده می‌شد و هتل‌های قدیمی که فقط می‌توان از آن‌ها بر مبنای همان تعریف اولیه هتل یعنی مکانی برای خواب و خوراک آن هم با تعداد بی‌شماری مشکلات و ایرادات استفاده کرد )که نه ساحل اختصاصی دارند نه امکانات تفریحی مناسب( ، همچنین معدود جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی سعی در جذب گردشگر دارد، حال آن‌که مراکز خریدی مدرن‌تر، اماکنی برای تفریح و بازدید جذاب‌تر، سالن‌های همایشی مجهزتر و ... در شهرهای بزرگ ایران در این سال‌ها ایجاد شده است که باعث شده افرادی که قصد سفر دارند نسبت به این‌گونه جاذبه‌ها یا اشباع شده‌اند یا هزینه‌کرد برای استفاده از این دست ویژگی‌ها در جزیره کیش را به صرفه ندانسته و با هزینه‌ای به مراتب مناسب‌تر درخارج از ایران به گشت‌وگذار بپردازند.
با نگاهی به شهرهایی که این روزها مورد استقبال قابل توجهی از سمت مسافران ایرانی در کشورهای هم‌جوار قرار گرفته‌اند، به‌وضوح می‌توان مشاهده کرد که در کنار دارا بودن همان سه اصل دریا، ساحل و آفتاب چگونه با ایجاد امکاناتی برای تفریح و سرگرمی و همچنین خرید و ساخت هتل‌های سه، چهار و پنج ستاره مجهز و دارای امکانات که خود از جاذبه‌های این مناطق محسوب می‌شوند، با سطوح قیمتی مختلف در جذب مسافر به این مناطق موفق عمل کرده‌اند و البته با رویکرد به آینده و طراحی و ساخت مجموعه‌های اقامتی و تفریحی جدید و همچنین ایجاد و میزبانی از رویدادهای مهم بین‌المللی )اکسپو 2020 دبی( در راه پیشبرد سیاست کلان گردشگری خود هستند، تا از اولویت تصمیم‌گیری به‌عنوان مقصد سفر گردشگرانی که در بازار هدفشان قرار دارند به علت یکنواختی و رکود خارج نگردند. آنچه مسلم است امکانات فعلی گردشگری کیش جذب‌کننده گردشگر داخلی نیست و قیاس این امکانات و هزینه‌های پرداختی برای سفر به کیش باعث شده گزینه‌های دیگری به‌عنوان مقصد سفر توسط گردشگران داخلی مورد بررسی قرار گیرد، از این‌رو برنامه‌ریزان و متولیان امر در جزیره زیبای کیش می‌بایست فکری اساسی داشته باشند در راستای تغییر زیرساخت‌های گردشگری این جزیره و ایجاد امکاناتی متفاوت در جهت گذران اوقات فراغت با آنچه در حال حاضر می‌توان آن را در اقصی نقاط ایران تجربه کرد و سعی در بازگرداندن کیش به سطح اول انتخاب مسافران برای سفر کنند.

در مبحث بازاریابی گردشگری، توجه به انگیزه به عنوان عامل اصلی انجام سفر اهمیت زیادی دارد. به‌صورت کلی دو سوال همیشه در مورد انگیزه‌های سفر وجود داشته است؛ اول این‌که چرا مردم به مسافرت می‌روند ؟ و دوم این‌که چه عواملی موجب ایجاد انگیزه می‌شود که افراد به سفر مشخص و مقصدی از پیش تعیین‌شده می‌روند؟
در مورد سوال اول می‌بایست بررسی روی عوامل درونی انجام پذیرد؛ یعنی ‌باید روی نیروهایی مطالعه کرد که باعث می‌شود یک یا چند نفر تصمیم به سفر بگیرند که خود بحث مفصلی می‌طلبد و در این مقال نمی‌گنجد اما در ارتباط با سوال دوم؛ مسلما آنچه باعث انتخاب مقصدی برای یک سفر می‌شود در وهله اول جذابیت‌ها و ویژگی‌های مقصد سفر است. جاذبه‌ها در مناطق مختلف ضروری‌ترین عامل شکل‌گیری محصول گردشگری به حساب می‌آیند و وجود آن‌ها در یک منطقه می‌تواند مبنای توسعه گردشگری را فراهم کند.
جاذبه‌ها را می‌توان به سه گروه اصلی تقسیم بندی کرد. ۱- جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی 2-جاذبه طبیعی 3-جاذبه‌های انسان‌ساخت با افزایش رویکرد کشورهای مختلف به گردشگری به‌عنوان یک صنعت درآمدزا و رقابت در جهت کسب سهم بیشتری از گردشگران بین کشورهای مختلف، که مطمئنا شهرها و مناطقی بیشترین بهره از این بازار را می‌برند که در زمینه استفاده بهینه از جاذبه‌ها و ویژگی‌های خود با تفکر و برنامه‌ریزی‌های دقیق اقدام می‌کنند. استفاده از اماکن تاریخی و فرهنگی مانند کاخ‌ها، قلعه‌ها، خانه‌های قدیمی و موزه‌ها یا استفاده از مناطق و جاذبه‌های طبیعی مانند جنگل‌ها، کویرها و دریا و دریاچه‌ها یا مناطق کوهستانی از مواردی‌اند
که کشورهایی که دارای این نوع جاذبه‌ها هستند از آن‌ها به‌عنوان مقاصد گردشگری بهره می‌برند، اما هستند مناطقی که دارای این‌گونه جاذبه‌های تاریخی فرهنگی یا طبیعی نبوده اما با ایجاد ویژگی‌ها و جاذبه‌های دست‌ساز یا همان انسان‌ساخت ایجاد انگیزه برای انتخاب شدن به‌عنوان یک مقصد سفر را پیدا‍‍ کرده‌اند؛ چه بسا مناطقی که با ایجاد همین ویژگی‌ها در کنار جاذبه‌های تاریخی فرهنگی یا طبیعی توانسته‌اند سهم بسزایی از گردشگری منطقه خود را در رقابت با مناطقی با ویژگی‌های تاریخی فرهنگی یا طبیعی به دست آورند.
ساخت سازه‌های منحصربه‌فرد، ساختمان‌ها و برج‌های مرتفع و مدرن با معماری‌های خارق‌العاده
احداث اماکن تفریحی مانند شهربازی‌های مدرن، پارک‌های آبی، کمپ‌های ورزشی، سالن‌های مجهز ورزشی، استادیوم‌های زیبا و به‌روز و باکیفیت، ایجاد امکانات نمایشگاهی با بهترین و باکیفیت‌ترین تجهیزات مورد نیاز، ساخت سالن‌های مجهز کنسرت و سینما و تئاتر در راستای برگزاری همایش‌ها، جشنواره‌ها، کنسرت‌ها و ساخت هتل‌ها و اقامتگاه‌های متنوع مانند بوتیک هتل‌ها و ریزورت هتل‌ها که مجهز به امکانات تفریحی فوق‌العاده نیز باشند، از مواردی است که از آن به‌عنوان جاذبه‌های انسان‌ساختی می‌توان نام برد، که امروزه شهرها یا حتی برخی جزایر با ایجاد آن بر میزان درصد گردشگر خود افزوده‌اند .
کشور ما با دارا بودن جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی و همچنین طبیعی بی‌شمار دارای مقاصد متعدد گردشگری است، تا آن‌جا که از نظر جاذبه‌های طبیعی جزو پنج کشور ثروتمند دنیا به حساب می‌آییم، از این‌رو به نظر می‌رسد طی تمامی سال‌های گذشته تمامی اتکای گردشگری ایران به همین جاذبه‌ها بوده و برنامه‌ریزان و دست‌اندرکاران امور گردشگری چه در سطح دولتی و چه غیردولتی کمتر توجهی به این امر کرده‌اند که بالاخره زمانی فرا می‌رسد که همین جاذبه‌ها بر اثر بازدیدهای مکرر جذابیت اولیه خود را از دست می‌دهند و شاید کم‌کم از انتخاب اولیه تعداد زیادی از مسافران داخلی که بخش عمده گردشگری کشور را به دوش می‌کشند خارج شوند و رو به مقاصد دیگری آورند؛ اتفاقی که این روزها دغدغه اصلی دست‌اندرکاران گردشگری جزیره زیبای کیش شده است. قاعدتا در مناطقی مانند جزیره کیش یا شهرهای ساحلی مانند آنتالیا، دبی و... گردشگری بر مبنای سه عامل دریا، ساحل ) ماسه ( و آفتاب پایه‌گذاری می‌گردد لذا آنچه موجب تفاوت و ایجاد ویژگی‌های خاص برای این‌گونه مناطق به جهت انتخاب به‌عنوان مقصد سفر می‌گردد، ایجاد امکانات و جاذبه‌هایی است که بتوانند با سلیقه و تفکر بازار هدف گردشگری آن منطقه مطابقت کنند و این موضوع به نظر همان مشکل این روزهای نگین خلیج همیشه فارس است. سال‌ها کیش با تعداد مشخصی مراکز خرید که شاید در بازه زمانی دهه هفتاد تا اواسط دهه هشتاد از آن‌ها به‌عنوان مراکز خرید مدرن و پرکشش نام برده می‌شد و هتل‌های قدیمی که فقط می‌توان از آن‌ها بر مبنای همان تعریف اولیه هتل یعنی مکانی برای خواب و خوراک آن هم با تعداد بی‌شماری مشکلات و ایرادات استفاده کرد )که نه ساحل اختصاصی دارند نه امکانات تفریحی مناسب( ، همچنین معدود جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی سعی در جذب گردشگر دارد، حال آن‌که مراکز خریدی مدرن‌تر، اماکنی برای تفریح و بازدید جذاب‌تر، سالن‌های همایشی مجهزتر و ... در شهرهای بزرگ ایران در این سال‌ها ایجاد شده است که باعث شده افرادی که قصد سفر دارند نسبت به این‌گونه جاذبه‌ها یا اشباع شده‌اند یا هزینه‌کرد برای استفاده از این دست ویژگی‌ها در جزیره کیش را به صرفه ندانسته و با هزینه‌ای به مراتب مناسب‌تر درخارج از ایران به گشت‌وگذار بپردازند.
با نگاهی به شهرهایی که این روزها مورد استقبال قابل توجهی از سمت مسافران ایرانی در کشورهای هم‌جوار قرار گرفته‌اند، به‌وضوح می‌توان مشاهده کرد که در کنار دارا بودن همان سه اصل دریا، ساحل و آفتاب چگونه با ایجاد امکاناتی برای تفریح و سرگرمی و همچنین خرید و ساخت هتل‌های سه، چهار و پنج ستاره مجهز و دارای امکانات که خود از جاذبه‌های این مناطق محسوب می‌شوند، با سطوح قیمتی مختلف در جذب مسافر به این مناطق موفق عمل کرده‌اند و البته با رویکرد به آینده و طراحی و ساخت مجموعه‌های اقامتی و تفریحی جدید و همچنین ایجاد و میزبانی از رویدادهای مهم بین‌المللی )اکسپو 2020 دبی( در راه پیشبرد سیاست کلان گردشگری خود هستند، تا از اولویت تصمیم‌گیری به‌عنوان مقصد سفر گردشگرانی که در بازار هدفشان قرار دارند به علت یکنواختی و رکود خارج نگردند. آنچه مسلم است امکانات فعلی گردشگری کیش جذب‌کننده گردشگر داخلی نیست و قیاس این امکانات و هزینه‌های پرداختی برای سفر به کیش باعث شده گزینه‌های دیگری به‌عنوان مقصد سفر توسط گردشگران داخلی مورد بررسی قرار گیرد، از این‌رو برنامه‌ریزان و متولیان امر در جزیره زیبای کیش می‌بایست فکری اساسی داشته باشند در راستای تغییر زیرساخت‌های گردشگری این جزیره و ایجاد امکاناتی متفاوت در جهت گذران اوقات فراغت با آنچه در حال حاضر می‌توان آن را در اقصی نقاط ایران تجربه کرد و سعی در بازگرداندن کیش به سطح اول انتخاب مسافران برای سفر کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.