محمدرضا یزدانپناه از سالهای مدیریتش در کیش میگوید
برای مردم ارزش قائل بودم
آیدا عزتی
محمدرضا یزدانپناه در سال 1372 بهعنوان اولین مدیرعامل رسمی منطقه آزاد کیش معرفی شد. مدیری که تا به امروز بهعنوان پايدارترين مدير در مناطق آزاد کشور شناخته میشود.
یزدانپناه دوراني 7 ساله و پر از فراز و فرود را در کيش تجربه کرد. سرسختياش در مقابل مشکلات بسیاری که برای رونق گرفتن و راه افتادن جزیره کیش وجود داشت و اقدامهای سازندهاش، باعث شد منطقه آزاد کيش جان بگیرد و در مقايسه با ساير مناطق آزاد توسعه بیشتری پیدا کند. تأسيسات زيربنايي شهري، ساخت دهها هتل، مراکز اقامتي، مراکز بزرگ تجاري و سياحتي، صنايع و کارخانجات متعدد، طرح فرودگاه بينالمللي کيش، دانشگاه و مرکز بينالمللي همايشها، ساخت بيمارستان فوق تخصصي، طرح انتقال گاز، لايروبي و تکميل بندرگاه کيش و طرح اسکله آفتاب از جمله اقداماتی است که در زمان ریاست ایشان انجام شدهاست.
او هنگام جدایی از کیش خطاب به مردم کیش نوشت «اينک که حدود 14 سال از اولين حضور من در جزيره کيش ميگذرد، وقتي خاطرات خود بهخصوص در 7 سال اخير را مرور ميکنم، صفحه ضميرم را مشحون و مالامال از محبت و صبوري، اهميت و حمايت، صفا و صميميت شما عزيزان که همواره قويترين مشوقم براي ادامه خدمت و اداي دين به ميهنم بودهايد، مييابم. کیش به لطف خدا و تلاش شما با شکلگيري نهادهاي ديني و مدني، با صلابت در شاهراه رشد و تمدن نوين گام نهاده است، از اينرو با قلبي اميدوار به آيندهاي روشن، روزي را انتظار ميکشم که اين جزيره در اوج شکوه و عظمت، مسير پرفراز و نشيب اصلاحات فرهنگي و اقتصادي را به انتها رسانده باشد و از منظري بينالمللي و جهاني به آن نگريسته شود. تاکيد ميکنم که يزدانپناه با دلي لبريز از خاطرات خوش، هميشه با کيش و در کنار شماست و همچون کهنهسربازي خستگيناپذير، از هيچ تلاشي براي اعتلاي هر گوشهاي از خاک ميهن عزيز دريغ نخواهد کرد.» اما بعد از جدایی از کیش به خاطر شرایط موجود، ارتباط یزدانپناه با جزیره مورد علاقهاش قطع شد. با این وجود همچنان در بین کیشوندان قدیمی جایگاهی ویژه دارد، آنقدر که وقتی زمزمههای
مدیریت دوبارهاش در سال 92 شنیده شد، کمپین دعوت از محمدرضا یزدانپناه را راهاندازی کردند و طبق نظرسنجیها بیش از نود درصد از ساکنان کیش مشتاق ریاست او در سازمان منطقه آزاد کیش بودند. اتفاقی که به خاطر دلایلی نامعلوم نیفتاد.با او درباره سالهای مدیریت در کیش، ایده و اولویتها در نقشه راهشان برای رونق گرفتن جزیره کیش گفتوگو کردیم.
شما سالهای زیادی را در کیش گذراندید و اولین مدیرعامل رسمی منطقه آزاد بودید. بعد از جدایی از کیش، چقدر با جزیره در ارتباط بودید و در جریان اتفاقها قرار میگرفتید؟
من از سال 65 تا 79 درگیر مسائل کیش بودم. هفت سال آخر بهطور مستمر مدیرعاملی منطقه را به عهده داشتم. ابتدا مدیر هماهنگی امور اجرایی نخستوزیری بودم و آنزمان کیش زیر نظر نخستوزیری اداره میشد. من هم عضو هیئتمدیره سازمان عمران کیش بودم. سال 72 با حکم آقای هاشمیرفسنجانی رئیسجمهور وقت، بهعنوان اولین مدیرعامل رسمی منطقه آزاد کیش منصوب شدم.
شاید اگر سیستم و تشکیلات منسجمی بود، کماکان میتوانستم در جریان تحولات کیش باشم، چون به تحولات کیش علاقهمند بودم اما سیستم مدیریت کشور به شکلی است که وقتی شما از یک کاری جدا میشوید کاملا ارتباط قطع میشود. شاید منطقی هم نباشد ولی این چیزی است که در کشور اتفاق میافتد. از سال 79 که از کیش رفتم تا امروز، نزدیک به ده مدیرعامل عوض شده است. اما یکبار هم نشده که این مدیران با من تماس بگیرند و بگویند راجع به تصمیمی که در مورد طرح جامع گرفتهاید، ایده و چشمانداز شما چه بوده است؟ مطلقا چنین سوالی نشده تا من هم خودم را در مورد مسائل کیش بهروز کنم و آماده باشم برای دفاع از قوانین، مقررات و آییننامههایی که تنظیم کردیم. همین هم باعث شده که آنها کارشان را از نو شروع کردند؛ شاید این اطلاعات میتوانست مفید باشد البته ارتباط من با مردم برقرار بوده و لطفشان همیشه شامل حال من بوده است.
در مورد ایدههای اولیهای که برای کیش داشتید، صحبت کنیم.
شاید فکری را که ما داشتیم کاملا تغییر دادند و شاید تشخیصشان بهتر بوده است؛ در مورد کیش گاهی که برمیگردم و نگاه میکنم، میبینم که عمر طولانیای را آنجا صرف کردم و اگر بخواهم ارزیابی کنم، باید بگویم از این بابت خوشحال و خرسندم. همین که کیش تعطیل نشده خیلی خوب است. ایدههای بزرگی برای کیش داشتیم. آنجا را شروع یک حرکت بینالمللی دیدیم و به توریستهای خارجی میاندیشیدیم. میخواستیم در کیش خطوط گردشی دریایی- هوایی فراوان داشته باشیم، سرمایهگذاری خارجی جذب کنیم و... و قرار بود اینها اتفاق بیفتد. انضباط و مقررات ترافیکیای که ما آنجا و در آن سالها جاری کرده بودیم شاید کماکان از شرایط امروز تهران منضبطتر بود. سال 67 - 68 تمام نقاط کیش را با دوربین کنترل میکردیم. اگر کسی باسرعت رانندگی میکرد عکس میگرفتیم و به در خانهشان پست میکردیم. به هیچ وجه در سیستم راهنمایی رانندگی ماموری را نمیدیدید که در خیابان با لباس ژولیده یا کفش بدون واکس ایستاده باشد یا سیگار بکشد. آنجا همه مردم پلیس بودند. در کیش یک سیستم صوتی و تصویری وجود داشت که تمام نقاط کیش در اتاق مانیتورینگ نظارت میشد. در کیش اگر فردی در وسط
خیابان پیاده میرفت ماشین باید از فاصله دور میایستاد و کاری به وجود خطکشی نداشت. این مقرراتی بود که ما در کیش داشتیم. نمیدانم چه چیز باقی مانده است؟
وقتی مدیرعامل کیش شدید، اولین ایدهای که برای کیش داشتید چه بود؟
زمانی به کیش رفتم که هنوز ده سال از حضورم در ایران نگذشته بود. من تحصیلاتم را در آمریکا گذراندم و تحت و تاثیر فضا و فرهنگ عمومی آنجا بودم. اول باید این نکته را بگویم که دیدگاه من نسبت به آمریکا با دیدگاهی که در ذهن دیگران شکل گرفته، متفاوت است. از آمریکا فضای متفاوتی، بهویژه در فرهنگ عمومی در ذهنم ترسیم شده است. میگویند که آمریکا یک ابرقدرت نظامی، اقتصادی و ... است و من میخواهم بگویم که آمریکا یک قدرت فرهنگی است. کشورهای آسیایی و اروپایی و کانادا را کم و بیش رفتهام اما آمریکا را فضای عمومی دیگری میبینم. البته این را نسبی میگویم، نه مطلق. در آمریکا ممکن است در برخی از محلهها امنیت هم وجود نداشته باشد، اما بهطور نسبی فرهنگ بالاست. فرهنگ عمومی و برخوردهای مردمی شمارا آزار نمیدهد. شاید جلوه آن را میتوانیم در رانندگی آنها ببینیم که چقدر ملاحظه همدیگر را میکنند اما در اینجا اگر یک چهارراه بسته شود همه سعی میکنند راهشان را بگیرند و بروند. اما در آمریکا اگر در چهارراهی تصادف شود یا چراغ راهنمایی خراب شود، هیچگاه ترافیک پیش نمیآید بلکه همه به نوبت میایستند و عبور میکنند. این جلوهای از یک
فرهنگ و اخلاق عمومی است.
اینجا بحث آموزش زندگی اجتماعی نیز مطرح میشود.
بحث آموزش اصل کار ما بود. ما باید آموزش میدادیم؛ آموزش اخلاق، کار، ادب، احترام و.... یکی از انواع آموزشها آموزش به تاکسیدارها بود. زمانی را مشخص کردیم تا با رانندههای تاکسی حرف بزنیم. به کلاسشان رفتم و گفتم که مهمترین شغل را شما دارید. شما برای ما محترم و عزیز هستید و سرمایه ما نزد شما است. ما مسائل مسکن، ایاب و ذهاب و ...شما را حل میکنیم. به همین منظور زمینی را در نظر گرفتیم تا شهرکی برای تاکسیدارها بسازیم و طراحیاش را هم انجام دادیم.
به آنها گفتیم ما تمام تلاشمان را میکنیم و مخارج را به عهده میگیریم تا مسافر بیاید. حالا مسافری که سرمایه ماست از راه میرسد و اول پیش شما میآید. ما نمیبینیم که شما چه رفتاری با او میکنید و چه میگویید؟ چطور رانندگی میکنید؟ با رانندگیتان او را میترسانید یا به او احساس امنیت میدهید؟ وقتی هم سفرش با خاطره خوب یا بد تمام میشود، دوباره در تاکسی شما مینشیند و به فرودگاه میرود. داخل ماشین سیگار نکشید تا ماشین بوی سیگار نگیرد. اگر ماشینی بو میدهد باید از رده خارج شود. لباسهایتان مناسب و صورتهایتان همیشه اصلاحکرده باشد. حتی آرایشگاهی باز کردیم که رایگان بود و مخارجش را سازمان میپرداخت تا رانندهها هر روز به آرایشگاه بروند و تمیز و آراسته باشند. اطلاعات سادهای در مورد کیش به رانندهها آموزش دادیم اعم از اینکه این جزیره چقدر جمعیت دارد، چند کیلومتر است، چقدر جاهای دیدنی دارد تا در مسیر فرودگاه در این مورد با مسافران صحبت کنند.
شما در دوران سازندگی مدیرعامل کیش بودید، برای سازندگی و رونق جزیره چه نقشهای داشتید؟
موضوع اصلی ما سازندگی جزیره بود. من نقاط مختلفی کار کرده بودم و قدری با سیستم کار در ایران آشنا بودم. در همان ابتدای کارمان در کیش فکر کردیم باید علمی و عالمانهتر حرکت کنیم و این دلیل نمیشود که چون من مدیرعامل منطقه آزاد کیش هستم، از یک مهندس مشاور بیشتر میفهمم، از یک راننده بهتر رانندگی میکنم و ... ما باید از همه استعدادها و متخصصین استفاده کنیم، همین بود که مشاورهای متعدد در حوزههای مختلف به کار گرفتیم و گفتیم که برای ما استعداد، اقلیم، شرایط جغرافیایی و .... کیش را تعریف کنید. شما به ما بگویید برای کیش چه کنیم که بهتر باشد. البته نظرات کارشناسی خودمان را هم بیان میکردیم و یک استراتژی برای کیش ترسیم کردیم. قانون ما، قانون مناطق آزاد تجاری بود. اما کیش چه دارد؟ بنادری مانند چابهار و بندر امام در کنارش داریم. آیا جز این توجیهی برای کاربرد تجاری یا صنعتی در کیش میتوان داشت؟ آنهمه گاز و برق و امکانات در آن مناطق وجود دارد لذا وجود صنعت در کیش توجیهی ندارد اما ما در شرایطی سازندگی کیش را شروع کردیم که هنوز جنگ بود و مشکلات زیادی داشتیم، بنابراین میبایست از این عنوانها هم برای راضی نگهداشتن یک
عده که مدعی هم بودند استفاده میکردیم. آمدیم «منطقه آزاد تجاری صنعتی، تفریحی کیش» را تعریف کردیم اما اگر من آن زمان بهتنهایی تصمیمگیرنده بودم، میگفتم تمام کیش سیاحتی تعریف شود. تجارت در خدمت سیاحت چیز خوبی است. صنعت سبک هم در خدمت گردشگری خوب بود؛ همان زمان هم تلاش میکردیم که صنعت در خدمت توریست باشد، مانند کالاهای ظریف و سبک که آب و برق کمتری مصرف کنند، دودزا نباشند و آلودگی هم نداشته باشند. آن هم شکل گرفت. ولی گردشگری، از در و دیوار و اقلیم کیش به ما دیکته کرد که این منطقه گردشگری و سیاحتی است. شاید از نظر شما یک جزیره وسط دریا در فصل گرما آزاردهنده است. ولی کیش حال و هوای خودش را دارد. ما آبهای گرم را در کیش داریم که کشورهای محدودی آن را دارند. کالیفرنیا بهترین آبوهوای دنیا را دارد ولی دریایش سرد است. مردم به دریا میروند ولی زیاد لذتبخش نیست. موقعیت کیش واقعا فوقالعاده است. فاصلهاش هم با خشکی منطقی است. سفرهای هوایی به این جزیره امکانپذیر و سفرهای دریایی کوتاه لذتبخش است. هفده کیلومتر فاصله کیش با پسکرانه داخلی را میتوانید با یک قایق بزرگ یا کوچک طی کنید. مجموعا طبیعت کیش بسیار جذاب و
گردشگری در این جزیره میتواند بسیار رونق چشمگیری داشته باشد.
اصرار داشتم که گردشگری در کیش شبیه شهرهای شمالی نشود، که وقتی شما به شمال کشور میروید عدهای داد میزنند که خانه خالی داریم. کیش نباید شهر اقامتی باشد، باید هتلها جان بگیرند تا کسب درآمد کنند. افرادی که کیش زندگی میکنند باید به هتلها سرویس بدهند. اگر اینطور نباشد کنترل و نظم از دست خارج میشود.
در طرح جامعمان، بیشتر طرحهایمان طرحهای گردشگری بود؛ قرار بود بهترین و بزرگترین نمایشگاه بینالمللی ساخته شود و بزرگترین بیمارستان منطقه را داشته باشیم مثلا آن زمان در آلمان پزشکهای حاذق ایرانی داشتیم که حتی عربها به آلمان میرفتند و هتل میگرفتند تا این دکترها آنها را ویزیت کنند. ما گروهی از این پزشکها را به کیش دعوت کردیم و به آنها گفتیم که بیمارستان و خانه برایتان میسازیم تا مردم کشورمان برای مداوا به کیش بیایند. این موضوع چند کار را با هم انجام میداد؛ یکی که مسافران ایران راه دور نمیرفتند و پزشکان ما به کشور خودشان برمیگشتند و درآمد خوبی برای گردشگری کیش مهیا میشد و گردشگرهای جزیره زیاد میشدند. این کارها را پایهگذاری کردیم، ساخت بیمارستان بزرگ کیش را هم شروع کردیم و تا مرحله نازککاری پیش رفتیم اما به نظر میرسد ساخت آن در همان مرحله متوقف شد. در مورد فرودگاه هم ایده دیگری داشتیم و آن این بود که در پسکرانه داخلی 17 کیلومتری کیش و در نزدیکی بندرگاه آفتاب که به راه دریایی کیش رونق میداد، فرودگاه اصلی را پایهگذاری کنیم و فضای3 هزار هکتاری از فرودگاه فعلی تبدیل به امکانات سیاحتی، هتل و
تاسیسات شود. گردشگر هم وقتی میخواست به کیش بیاید از دریا عبور میکرد که بسیار هیجانانگیزتر میشد. البته یک باند کوچک برای پروازهای خاص و اضطراری پیشبینی کرده بودیم و حتی تامین برق کیش را میخواستیم با کابل از سرزمین اصلی به کیش منتقل کنیم، که در این خصوص مطالعات اولیهای صورت گرفت.
خیلی به سازندگی و رونق این جزیره علاقه داشتیم و سعی کردیم که افرادی را برای سرمایهگذاری دعوت کنیم. خاطرات زیادی داریم از اتفاقاتی که برایمان میافتاد.
نمونهای از این خاطرات را میگویید.
در سال 1368 برنامهای تدوین کردیم که کیش در سال 73 تعداد مشخصی گردشگر داشته باشد. و برآورد کردیم که برای این تعداد به چه میزان اتاق، هتل، برق ، آب، وسایل حملونقل، خیابان و فضای سبز و پلاژ نیاز داریم. برنامهای تنظیم کردیم و تبلیغات هم شروع شد. خیلی هم با سرعت پیش میرفتیم. بسیاری از سرمایهگذاران داخلی مراجعه کردند. آن زمان کیش زیر نظر معاون اجرایی نخستوزیری اداره میشد. سرمایهگذاران به ما اعتماد میکردند، میآمدند و مایل بودند سرمایهگذاری کنند که من هم تشویقشان میکردم. ویلاهای بزرگی بود که به اسم کاخ معروف بودند که همه آنها را به بخش خصوصی واگذار کردیم تا تعمیر، نگهداری و فعال شوند. خیلی جالب بود که اولین بار در ایران بخش خصوصی اینطور فعال شده بود. یک قرار در دبی گذاشتیم و با سرمایهگذاریهای ایرانی دور هم نشستیم تا برای سرمایهگذاری ترغیبشان کنیم. همه نشسته بودند و من هم داشتم از مزایای سرمایهگذاری در کیش صحبت میکردم، دوران جنگ بود و ما در جبهه اقتصادی و سازندگی کار میکردیم.
به هر حال در جلسه مشغول صحبت بودیم و اکثریت پاسخ منفی میدادند و ابراز میکردند که امنیت سرمایهگذاری در ایران وجود ندارد، اما من اصرار داشتم که سرمایهگذاری در کیش را حمایت میکنم تا مشکلی وجود نداشته باشد و تاکید میکردم که اینجا کیش است و من مسئول آن هستم و امکان ندارد که کسی مشکلی ایجاد کند. بیایید همه با هم کمک کنیم تا کیش رونق بگیرد. واقعا هم نمیگذاشتیم اتفاقی بیفتد. بسیار دقیق بودیم و به همه اعتماد میکردیم و در عین حال همهچیز را کنترل میکردیم و تمام امور را زیر نظرداشتیم. کارها را هم تقسیم کرده بودیم که درگیر کارهای خرد نباشیم. من مسئولیت نظارتی خودم را انجام میدادم و در جلسه مزبور تاکید کردم که شما در کیش سرمایهگذاری کنید ما مطمئن هستیم سرمایهگذاریتان مفید خواهد بود و درآمدش نیز تضمین میشود. مشغول صحبت بودیم که آقایی آمد داخل و گفت تلفن با شما کار دارد. گفتم جلسه داریم. گفت فوری است. آن زمان امکانات مخابراتی مناسبی نبود ولی به هرحال از کیش به محل جلسه زنگ زده بودند. متوجه شدم که خانم امیری است. خانم امیری تنها خانمی بود که از مدیران خوب و قابل ما بود. گفت: گروهی آمدهاند کیش و تمام
امکانات را گرفته و دارند محدوده، هتل، کمپ و چند جای دیگر را سیمخاردار میکشند و .... ما که آنجا داشتیم از نظم و امنیت کیش میگفتیم، حالا اینطوری شده بود. برگشتم به جلسه، مانده بودم که چه میخواهم بگویم. خیلی برایم سخت بود. گفتم البته مشکلاتی هست که باید حل کنیم، این نیست که من بگویم همه چیز خوب است شما بگویید بد است. کشور من است، کشور تو هم هست. مشکلات فراوان است، باید تلاش کنیم. اتفاقا حرفهایی که بعد از آن تلفن به سرمایهگذارها گفتم، اثر مثبتی داشت. شب بلیت داشتم و برگشتم. اما ما دنبال چه چیزهایی بودیم و در مقابل چه اتفاقاتی میافتاد. اما در هر حال همه چیز خوب پیش رفت و ما با آن شرایط سخت توانستیم سرمایهگذاران فراوان و علاقهمند به سرمایهگذاری و آبادانی کیش را جذب کنیم.
بهعنوان مثال توانستیم آقای ثابت سرمایهگذار را جذب کنیم. حضور ایشان بسیار تاثیرگذار بود. با آقای ثابت که آن زمان در جزیره قناری بودند صحبت کردیم و ایشان گفتند که آمدنش سخت است. به جزایر قناری رفتم و دیدم بله حقیقتا ما باید نازش را هم بخریم تا بیاید.
که چند سال پیش هم کیش را ترک کرد.
بله. اما باز هم حضورشان خوب بود و آثارش باقی ماند. به اعتقاد من مدیریت باید تلاش میکرد که ایشان را حفظ کند. برای اینکه دلگرم بشود گفتیم بیایید و هتل شایان را تاسیس کنید. هتل داریوش را که نیمهکاره ساخته بودیم به او سپردیم تا انگیزه پیدا کنند و بمانند. میدان دادن و هزینه کردن برای افرادی که به دلیل کسب درآمد و سرمایهگذاری به کیش میآمدند بسیار ارزشمند بود؛ زندگی مردم کیش پررونق میشد و ما خوشحال میشدیم.
بازی دوسر برد است.
دولت بیشتر از جذب سرمایهگذار سود میبرد ولی باید انگیزه باشد تا دنبال سرمایهگذار داخلی و بینالمللی باشیم. ما از همین راهها توانستیم سرمایهگذار خارجی بیاوریم. میخواستیم آبشیرینکن وارد کنیم، فکر کردیم به جای خریدن این وسیله سرمایهگذار جذب کنیم. سرمایهگذار خارجی آمد. گفتیم بهجای اینکه دستگاه را به ما بفروشید، بیایید خودتان آن را نصب کنید در عوض هرچه آب تولید کردید ما آن را از شما میخریم. ده سال تولید کنید بعد آب شیرینکن را واگذار کند. سرمایهگذاران آمدند و شروع کردند. نمیدانم سرانجامش چه شد اما روز افتتاحیه من حضور داشتم و آب هم تولید شد.
چقدر از ایدههایی که برای رونق کیش در ذهن داشتید، به مرحله بهرهبرداری رسید؟
من چندین سال در کیش بودم و بسیاری از چیزهای شخصیام را به خاطر کیش از دست دادم. در هر شرایطی دلم میخواهد کیش موفق باشد. اما همینکه بسیاری از ایدهها، حالا به شکل دیگری اتفاق افتاده خوشحال هستم. در آن زمان به ما میگفتند اصلا کیش چیست؟ بررسی کنید، متوجه میشوید که روزنامههای آن زمان چه چیزهایی بدی را به ما نسبت میدادند. به خاطر کارهایی که انجام دادیم، حرفها و تهمتهای ناروا به ما زدند. گاهی احساس نگرانی میکردیم که اگر ما از کیش برویم چه پیش میآید. دوره آخر خیلی تلاش کردیم که کیش بدون ما ماندگار باشد. دیدگاهی که روز اول به ما دیکته میشد این بود که حتی ما رستوران را هم حق نداشتیم به بخش خصوصی بسپاریم! و خودمان باید آن را اداره کنیم. اولین روزهای کار در سازمان عمران کیش دیدم مدیرعامل کارش امضا کردن خرید گوشت و مرغ و سبزیجات و .... است. خیلی بیحسابوکتاب بود. باید رستورانداری میکردیم! بعضی از مسئولین هم مخالف بودند که پیمانکار یا سرمایهگذار بیاوریم. ولی ما راه را پیداکرده بودیم و آن توسعه سرمایهگذاری بخش خصوصی بود. به خاطر دارم زمان بمباران در نخستوزیری ستادی تشکیلشده بود که به شهرهایی که
بمباران میشد، بودجه میدادند. ایلام، کرمانشاه، اصفهان هم دو سه جا موشک خورد. آن زمان آقای کرباسچی استاندار اصفهان بود. ایشان شنیده بود کیش رونق دارد، به کیش رفته بود و از پروژهها بازدید کرده بود و دیده بود شب و نیمهشب کارگران مشغول کارند و به آقای میرزاده معاون اجرایی نخستوزیر گفته بود که «به ما برای اصفهان بمبارانشده، بودجه نمیدهید و همه پولها در کیش خرج میشود که به اصفهان نمیرسد. سه شیفت اینجا کار میکنند. ما یک شیفت نمیتوانیم کارکنیم.» به ایشان توضیح داده بودند که بخش خصوصی است که اینطور کار میکند.
چقدر به جذب توریست خارجی فکر میکردید؟
ساخت ترمینالها و برقراری پروازها را طوری طراحی کردیم که ورود توریست خارجی آغاز شود؛ بنابر این بود که توریست خارجی بیاید و رفتار ما با توریست خارجی مانوس شود. من میخواستم که این اتفاق بیفتد و با افرادی که در دبی برای تمدید ویزا مجبور به ترک دبی بودند کار را شروع کردیم. این روش را نمیپسندیدیم ولی برای شروع خوب بود. اما ظاهرا این پروژه به همان شکل مانده است. آن زمان آغازی برای ورود توریست خارجی بود که انگیزه پیدا کنند و بیایند. البته پیشبینی شده بود تا تبلیغ کنیم که برای چه منظوری به ایران و کیش بیایند؛ بیایند تا در دریای گرم شنا کنند و ما باید امکانات لازم را برایشان فراهم میکردیم. یکی دیگر اینکه دوست داشتند بیایند و با فرهنگ ما آشنا و آثار باستانی را ببینند. پیشبینی کرده بودیم که یکی دو روز میمانند و ما برایشان پرواز میگذاشتیم تا بروند اصفهان، شیراز و.... و این برای ما یک رونق بود. بهخصوص روسها خیلی دوست داشتند از دریای گرم کیش استفاده کنند. آن زمان ما رکورد هشتصدهزار مسافر را داشتیم. حتما الان باید بالای میلیون باشد. آن زمان ما حدود دوازدههزار تخت اقامتی داشتیم. الان باید بیش از بیستهزارتا
شده باشد. حال اگر توریست خارجی نمیآید یک اشکال است. طرح جامع باید جان بگیرد و نظم پیدا کند. معیارهای اقامت و توریست سامان پیدا کند. اینها باید اتفاق بیفتد. ابعاد سودجویی باید کنار برود. پارکها تبدیل به ساختمان نشوند. این همه زمین در کیش، چرا باید این اتفاقات بیفتد. باید تلاش کرد تا ابعاد بینالمللی کیش رشد کند.
افراد زیادی بعد از شما مدیرعامل کیش شدند، عملکرد کدامیک را موفقتر دیدید؟
همانطور که ابتدای مصاحبه گفتم، بعد از خروجم از کیش ارتباطم با آنجا قطع شد و پیگیر اخبارش نبودم. اما آنطور که شنیدم آقای کریمی که 9 ماه هم بیشتر مدیرعامل نبوده، بیشتر از بقیه علاقهمند و انگیزه به کار کردن داشتهاند، که ایشان هم مدیریتشان به یک سال نکشیده است.
این خاصیت یا موقعیت کیش است که توانسته نسبت به سایر مناطق آزاد موفقتر باشد؟ مثلا اگر این سرمایهگذاریها برای قشم انجام میشد و بهجای اینکه شما کیش بروید به قشم یا چابهار میرفتید همین اتفاقها میافتاد؟
اگر با آن تیمی که من با آنها در کیش کار میکردم، بهعنوان مثال به قشم هم میرفتیم، آنجا هم آباد میشد. من از همکارانم یاد گرفتم که چگونه کار کنم.
سال 92 بحثی پیش آمد و نظرسنجی در کیش اتفاق افتاد، که بیش از 90 درصد از مردم کیش خواسته بودند که به کیش برگردید و مدیرعامل منطقه باشید. دوست دارید بهعنوان مسئول برگردید؟
اساسا کیش را دوست دارم و چنانچه شرایط کار و تلاش مهیا باشد آمادهام. سال 92 از من برای حضور در جلسهای دعوت کردند، حدس زدم شاید از من مشاوره میخواهند و انتظار نداشتم پیشنهاد مدیرعاملی منطقه آزاد کیش را به من بدهند. گفتند که ما فکر کردیم هیچکسی مثل شما نمیتواند آنجا را اداره کند. واقعیتش فکر هم نمیکردم که بهعنوان مسئول به کیش برگردم، بلیت آمریکا هم در جیبم بود و قرار بود دو هفته بعد پرواز کنم. هم دلم میخواست کار کنم و هم سختیهایش را میدانستم. گفتم اجازه بدهید فکر کنم. با حسین مرعشی که همیشه از ایشان مشورت میگیرم، صحبت کردم و گفتند «جواب منفی ندهید. نگران نباشید خیلی هم خوب است. من هم کمک میکنم که بروید آنجا را آباد کنید.» گفتم شما از قول من زنگ بزنید و بگویید. بعد از یکی دو هفته دیدم جو خوبی حاکم است، اوضاع سیاسی و حکومتی کشور را میدانستم ولی همچنان بعید میدیدم این اتفاق بیفتد. با توجه به استقبال مردم کیش پذیرفتم و گفتم چرا جواب منفی به آنها بدهم، گفتم من افتخار میکنم با دوستان قدیمی همکار بشوم. تنهایی کیش را نساختم. من در زمان مدیرعامل بودنم جلوی مردم نمیایستادم و برای حضورشان ارزش
قائل بودم. میدانستم که اگر فقط جلوی مزاحمتها را بگیریم، آنها میتوانند کیش را بسازند. هنرم همین بود، کار دیگری نمیکردم. من از آنها یاد گرفتم و آنها مرا حمایت کردند. یک هفته دیگر گذشت و دیدم خبری نیست. روز بلیت من هم نزدیک بود. یک روز مهدی جهانگیری به من زنگ زد و گفت تبریک میگویم. پرسیدم برای چه؟ گفت حکم کیش را به شما دادند. گفتم شما حکم و امضای حکم را دیدهاید؟ گفت نه. گفتم اگر دیدید بعد به من بگویید. آن موقع هنوز چیزی تایید نشده بود و پسفردای آن روز بلیت داشتم و رفتم.
اگر اتفاقها به گونهای پیش میرفت که شما بهعنوان مدیرعامل به کیش میرفتید، اولویت شما برای کار چه بود؟
اگر کل کیش را به نام یزدانپناه بزنند، باز هم رویه و برخوردم در سیاستگذاری تغییر نمیکند و کماکان مسائل فرهنگی و اخلاقی را اولویت کار خود میدانم. کار کردن در جامعهای که تهی از اخلاق و رفتار و ادب اجتماعی باشد سخت است. و بعد از آن به مسئله بینالمللی کردن کیش میپرداختم. من مهندس عمران هستم و ساختوساز رشته اصلیام است. باید به ساخت هتلها و گردشگاهها، پارک، بیمارستان، نمایشگاه و توسعه فرودگاه و بندرگاه آفتاب توجه کرد و همزمان هم طرح جامع را احیا کرد و البته محول کردن حداکثر امور به بخش خصوصی در اولویت خواهد بود.
محمدرضا یزدانپناه در سال 1372 بهعنوان اولین مدیرعامل رسمی منطقه آزاد کیش معرفی شد. مدیری که تا به امروز بهعنوان پايدارترين مدير در مناطق آزاد کشور شناخته میشود.
یزدانپناه دوراني 7 ساله و پر از فراز و فرود را در کيش تجربه کرد. سرسختياش در مقابل مشکلات بسیاری که برای رونق گرفتن و راه افتادن جزیره کیش وجود داشت و اقدامهای سازندهاش، باعث شد منطقه آزاد کيش جان بگیرد و در مقايسه با ساير مناطق آزاد توسعه بیشتری پیدا کند. تأسيسات زيربنايي شهري، ساخت دهها هتل، مراکز اقامتي، مراکز بزرگ تجاري و سياحتي، صنايع و کارخانجات متعدد، طرح فرودگاه بينالمللي کيش، دانشگاه و مرکز بينالمللي همايشها، ساخت بيمارستان فوق تخصصي، طرح انتقال گاز، لايروبي و تکميل بندرگاه کيش و طرح اسکله آفتاب از جمله اقداماتی است که در زمان ریاست ایشان انجام شدهاست.
او هنگام جدایی از کیش خطاب به مردم کیش نوشت «اينک که حدود 14 سال از اولين حضور من در جزيره کيش ميگذرد، وقتي خاطرات خود بهخصوص در 7 سال اخير را مرور ميکنم، صفحه ضميرم را مشحون و مالامال از محبت و صبوري، اهميت و حمايت، صفا و صميميت شما عزيزان که همواره قويترين مشوقم براي ادامه خدمت و اداي دين به ميهنم بودهايد، مييابم. کیش به لطف خدا و تلاش شما با شکلگيري نهادهاي ديني و مدني، با صلابت در شاهراه رشد و تمدن نوين گام نهاده است، از اينرو با قلبي اميدوار به آيندهاي روشن، روزي را انتظار ميکشم که اين جزيره در اوج شکوه و عظمت، مسير پرفراز و نشيب اصلاحات فرهنگي و اقتصادي را به انتها رسانده باشد و از منظري بينالمللي و جهاني به آن نگريسته شود. تاکيد ميکنم که يزدانپناه با دلي لبريز از خاطرات خوش، هميشه با کيش و در کنار شماست و همچون کهنهسربازي خستگيناپذير، از هيچ تلاشي براي اعتلاي هر گوشهاي از خاک ميهن عزيز دريغ نخواهد کرد.» اما بعد از جدایی از کیش به خاطر شرایط موجود، ارتباط یزدانپناه با جزیره مورد علاقهاش قطع شد. با این وجود همچنان در بین کیشوندان قدیمی جایگاهی ویژه دارد، آنقدر که وقتی زمزمههای
مدیریت دوبارهاش در سال 92 شنیده شد، کمپین دعوت از محمدرضا یزدانپناه را راهاندازی کردند و طبق نظرسنجیها بیش از نود درصد از ساکنان کیش مشتاق ریاست او در سازمان منطقه آزاد کیش بودند. اتفاقی که به خاطر دلایلی نامعلوم نیفتاد.با او درباره سالهای مدیریت در کیش، ایده و اولویتها در نقشه راهشان برای رونق گرفتن جزیره کیش گفتوگو کردیم.
شما سالهای زیادی را در کیش گذراندید و اولین مدیرعامل رسمی منطقه آزاد بودید. بعد از جدایی از کیش، چقدر با جزیره در ارتباط بودید و در جریان اتفاقها قرار میگرفتید؟
من از سال 65 تا 79 درگیر مسائل کیش بودم. هفت سال آخر بهطور مستمر مدیرعاملی منطقه را به عهده داشتم. ابتدا مدیر هماهنگی امور اجرایی نخستوزیری بودم و آنزمان کیش زیر نظر نخستوزیری اداره میشد. من هم عضو هیئتمدیره سازمان عمران کیش بودم. سال 72 با حکم آقای هاشمیرفسنجانی رئیسجمهور وقت، بهعنوان اولین مدیرعامل رسمی منطقه آزاد کیش منصوب شدم.
شاید اگر سیستم و تشکیلات منسجمی بود، کماکان میتوانستم در جریان تحولات کیش باشم، چون به تحولات کیش علاقهمند بودم اما سیستم مدیریت کشور به شکلی است که وقتی شما از یک کاری جدا میشوید کاملا ارتباط قطع میشود. شاید منطقی هم نباشد ولی این چیزی است که در کشور اتفاق میافتد. از سال 79 که از کیش رفتم تا امروز، نزدیک به ده مدیرعامل عوض شده است. اما یکبار هم نشده که این مدیران با من تماس بگیرند و بگویند راجع به تصمیمی که در مورد طرح جامع گرفتهاید، ایده و چشمانداز شما چه بوده است؟ مطلقا چنین سوالی نشده تا من هم خودم را در مورد مسائل کیش بهروز کنم و آماده باشم برای دفاع از قوانین، مقررات و آییننامههایی که تنظیم کردیم. همین هم باعث شده که آنها کارشان را از نو شروع کردند؛ شاید این اطلاعات میتوانست مفید باشد البته ارتباط من با مردم برقرار بوده و لطفشان همیشه شامل حال من بوده است.
در مورد ایدههای اولیهای که برای کیش داشتید، صحبت کنیم.
شاید فکری را که ما داشتیم کاملا تغییر دادند و شاید تشخیصشان بهتر بوده است؛ در مورد کیش گاهی که برمیگردم و نگاه میکنم، میبینم که عمر طولانیای را آنجا صرف کردم و اگر بخواهم ارزیابی کنم، باید بگویم از این بابت خوشحال و خرسندم. همین که کیش تعطیل نشده خیلی خوب است. ایدههای بزرگی برای کیش داشتیم. آنجا را شروع یک حرکت بینالمللی دیدیم و به توریستهای خارجی میاندیشیدیم. میخواستیم در کیش خطوط گردشی دریایی- هوایی فراوان داشته باشیم، سرمایهگذاری خارجی جذب کنیم و... و قرار بود اینها اتفاق بیفتد. انضباط و مقررات ترافیکیای که ما آنجا و در آن سالها جاری کرده بودیم شاید کماکان از شرایط امروز تهران منضبطتر بود. سال 67 - 68 تمام نقاط کیش را با دوربین کنترل میکردیم. اگر کسی باسرعت رانندگی میکرد عکس میگرفتیم و به در خانهشان پست میکردیم. به هیچ وجه در سیستم راهنمایی رانندگی ماموری را نمیدیدید که در خیابان با لباس ژولیده یا کفش بدون واکس ایستاده باشد یا سیگار بکشد. آنجا همه مردم پلیس بودند. در کیش یک سیستم صوتی و تصویری وجود داشت که تمام نقاط کیش در اتاق مانیتورینگ نظارت میشد. در کیش اگر فردی در وسط
خیابان پیاده میرفت ماشین باید از فاصله دور میایستاد و کاری به وجود خطکشی نداشت. این مقرراتی بود که ما در کیش داشتیم. نمیدانم چه چیز باقی مانده است؟
وقتی مدیرعامل کیش شدید، اولین ایدهای که برای کیش داشتید چه بود؟
زمانی به کیش رفتم که هنوز ده سال از حضورم در ایران نگذشته بود. من تحصیلاتم را در آمریکا گذراندم و تحت و تاثیر فضا و فرهنگ عمومی آنجا بودم. اول باید این نکته را بگویم که دیدگاه من نسبت به آمریکا با دیدگاهی که در ذهن دیگران شکل گرفته، متفاوت است. از آمریکا فضای متفاوتی، بهویژه در فرهنگ عمومی در ذهنم ترسیم شده است. میگویند که آمریکا یک ابرقدرت نظامی، اقتصادی و ... است و من میخواهم بگویم که آمریکا یک قدرت فرهنگی است. کشورهای آسیایی و اروپایی و کانادا را کم و بیش رفتهام اما آمریکا را فضای عمومی دیگری میبینم. البته این را نسبی میگویم، نه مطلق. در آمریکا ممکن است در برخی از محلهها امنیت هم وجود نداشته باشد، اما بهطور نسبی فرهنگ بالاست. فرهنگ عمومی و برخوردهای مردمی شمارا آزار نمیدهد. شاید جلوه آن را میتوانیم در رانندگی آنها ببینیم که چقدر ملاحظه همدیگر را میکنند اما در اینجا اگر یک چهارراه بسته شود همه سعی میکنند راهشان را بگیرند و بروند. اما در آمریکا اگر در چهارراهی تصادف شود یا چراغ راهنمایی خراب شود، هیچگاه ترافیک پیش نمیآید بلکه همه به نوبت میایستند و عبور میکنند. این جلوهای از یک
فرهنگ و اخلاق عمومی است.
اینجا بحث آموزش زندگی اجتماعی نیز مطرح میشود.
بحث آموزش اصل کار ما بود. ما باید آموزش میدادیم؛ آموزش اخلاق، کار، ادب، احترام و.... یکی از انواع آموزشها آموزش به تاکسیدارها بود. زمانی را مشخص کردیم تا با رانندههای تاکسی حرف بزنیم. به کلاسشان رفتم و گفتم که مهمترین شغل را شما دارید. شما برای ما محترم و عزیز هستید و سرمایه ما نزد شما است. ما مسائل مسکن، ایاب و ذهاب و ...شما را حل میکنیم. به همین منظور زمینی را در نظر گرفتیم تا شهرکی برای تاکسیدارها بسازیم و طراحیاش را هم انجام دادیم.
به آنها گفتیم ما تمام تلاشمان را میکنیم و مخارج را به عهده میگیریم تا مسافر بیاید. حالا مسافری که سرمایه ماست از راه میرسد و اول پیش شما میآید. ما نمیبینیم که شما چه رفتاری با او میکنید و چه میگویید؟ چطور رانندگی میکنید؟ با رانندگیتان او را میترسانید یا به او احساس امنیت میدهید؟ وقتی هم سفرش با خاطره خوب یا بد تمام میشود، دوباره در تاکسی شما مینشیند و به فرودگاه میرود. داخل ماشین سیگار نکشید تا ماشین بوی سیگار نگیرد. اگر ماشینی بو میدهد باید از رده خارج شود. لباسهایتان مناسب و صورتهایتان همیشه اصلاحکرده باشد. حتی آرایشگاهی باز کردیم که رایگان بود و مخارجش را سازمان میپرداخت تا رانندهها هر روز به آرایشگاه بروند و تمیز و آراسته باشند. اطلاعات سادهای در مورد کیش به رانندهها آموزش دادیم اعم از اینکه این جزیره چقدر جمعیت دارد، چند کیلومتر است، چقدر جاهای دیدنی دارد تا در مسیر فرودگاه در این مورد با مسافران صحبت کنند.
شما در دوران سازندگی مدیرعامل کیش بودید، برای سازندگی و رونق جزیره چه نقشهای داشتید؟
موضوع اصلی ما سازندگی جزیره بود. من نقاط مختلفی کار کرده بودم و قدری با سیستم کار در ایران آشنا بودم. در همان ابتدای کارمان در کیش فکر کردیم باید علمی و عالمانهتر حرکت کنیم و این دلیل نمیشود که چون من مدیرعامل منطقه آزاد کیش هستم، از یک مهندس مشاور بیشتر میفهمم، از یک راننده بهتر رانندگی میکنم و ... ما باید از همه استعدادها و متخصصین استفاده کنیم، همین بود که مشاورهای متعدد در حوزههای مختلف به کار گرفتیم و گفتیم که برای ما استعداد، اقلیم، شرایط جغرافیایی و .... کیش را تعریف کنید. شما به ما بگویید برای کیش چه کنیم که بهتر باشد. البته نظرات کارشناسی خودمان را هم بیان میکردیم و یک استراتژی برای کیش ترسیم کردیم. قانون ما، قانون مناطق آزاد تجاری بود. اما کیش چه دارد؟ بنادری مانند چابهار و بندر امام در کنارش داریم. آیا جز این توجیهی برای کاربرد تجاری یا صنعتی در کیش میتوان داشت؟ آنهمه گاز و برق و امکانات در آن مناطق وجود دارد لذا وجود صنعت در کیش توجیهی ندارد اما ما در شرایطی سازندگی کیش را شروع کردیم که هنوز جنگ بود و مشکلات زیادی داشتیم، بنابراین میبایست از این عنوانها هم برای راضی نگهداشتن یک
عده که مدعی هم بودند استفاده میکردیم. آمدیم «منطقه آزاد تجاری صنعتی، تفریحی کیش» را تعریف کردیم اما اگر من آن زمان بهتنهایی تصمیمگیرنده بودم، میگفتم تمام کیش سیاحتی تعریف شود. تجارت در خدمت سیاحت چیز خوبی است. صنعت سبک هم در خدمت گردشگری خوب بود؛ همان زمان هم تلاش میکردیم که صنعت در خدمت توریست باشد، مانند کالاهای ظریف و سبک که آب و برق کمتری مصرف کنند، دودزا نباشند و آلودگی هم نداشته باشند. آن هم شکل گرفت. ولی گردشگری، از در و دیوار و اقلیم کیش به ما دیکته کرد که این منطقه گردشگری و سیاحتی است. شاید از نظر شما یک جزیره وسط دریا در فصل گرما آزاردهنده است. ولی کیش حال و هوای خودش را دارد. ما آبهای گرم را در کیش داریم که کشورهای محدودی آن را دارند. کالیفرنیا بهترین آبوهوای دنیا را دارد ولی دریایش سرد است. مردم به دریا میروند ولی زیاد لذتبخش نیست. موقعیت کیش واقعا فوقالعاده است. فاصلهاش هم با خشکی منطقی است. سفرهای هوایی به این جزیره امکانپذیر و سفرهای دریایی کوتاه لذتبخش است. هفده کیلومتر فاصله کیش با پسکرانه داخلی را میتوانید با یک قایق بزرگ یا کوچک طی کنید. مجموعا طبیعت کیش بسیار جذاب و
گردشگری در این جزیره میتواند بسیار رونق چشمگیری داشته باشد.
اصرار داشتم که گردشگری در کیش شبیه شهرهای شمالی نشود، که وقتی شما به شمال کشور میروید عدهای داد میزنند که خانه خالی داریم. کیش نباید شهر اقامتی باشد، باید هتلها جان بگیرند تا کسب درآمد کنند. افرادی که کیش زندگی میکنند باید به هتلها سرویس بدهند. اگر اینطور نباشد کنترل و نظم از دست خارج میشود.
در طرح جامعمان، بیشتر طرحهایمان طرحهای گردشگری بود؛ قرار بود بهترین و بزرگترین نمایشگاه بینالمللی ساخته شود و بزرگترین بیمارستان منطقه را داشته باشیم مثلا آن زمان در آلمان پزشکهای حاذق ایرانی داشتیم که حتی عربها به آلمان میرفتند و هتل میگرفتند تا این دکترها آنها را ویزیت کنند. ما گروهی از این پزشکها را به کیش دعوت کردیم و به آنها گفتیم که بیمارستان و خانه برایتان میسازیم تا مردم کشورمان برای مداوا به کیش بیایند. این موضوع چند کار را با هم انجام میداد؛ یکی که مسافران ایران راه دور نمیرفتند و پزشکان ما به کشور خودشان برمیگشتند و درآمد خوبی برای گردشگری کیش مهیا میشد و گردشگرهای جزیره زیاد میشدند. این کارها را پایهگذاری کردیم، ساخت بیمارستان بزرگ کیش را هم شروع کردیم و تا مرحله نازککاری پیش رفتیم اما به نظر میرسد ساخت آن در همان مرحله متوقف شد. در مورد فرودگاه هم ایده دیگری داشتیم و آن این بود که در پسکرانه داخلی 17 کیلومتری کیش و در نزدیکی بندرگاه آفتاب که به راه دریایی کیش رونق میداد، فرودگاه اصلی را پایهگذاری کنیم و فضای3 هزار هکتاری از فرودگاه فعلی تبدیل به امکانات سیاحتی، هتل و
تاسیسات شود. گردشگر هم وقتی میخواست به کیش بیاید از دریا عبور میکرد که بسیار هیجانانگیزتر میشد. البته یک باند کوچک برای پروازهای خاص و اضطراری پیشبینی کرده بودیم و حتی تامین برق کیش را میخواستیم با کابل از سرزمین اصلی به کیش منتقل کنیم، که در این خصوص مطالعات اولیهای صورت گرفت.
خیلی به سازندگی و رونق این جزیره علاقه داشتیم و سعی کردیم که افرادی را برای سرمایهگذاری دعوت کنیم. خاطرات زیادی داریم از اتفاقاتی که برایمان میافتاد.
نمونهای از این خاطرات را میگویید.
در سال 1368 برنامهای تدوین کردیم که کیش در سال 73 تعداد مشخصی گردشگر داشته باشد. و برآورد کردیم که برای این تعداد به چه میزان اتاق، هتل، برق ، آب، وسایل حملونقل، خیابان و فضای سبز و پلاژ نیاز داریم. برنامهای تنظیم کردیم و تبلیغات هم شروع شد. خیلی هم با سرعت پیش میرفتیم. بسیاری از سرمایهگذاران داخلی مراجعه کردند. آن زمان کیش زیر نظر معاون اجرایی نخستوزیری اداره میشد. سرمایهگذاران به ما اعتماد میکردند، میآمدند و مایل بودند سرمایهگذاری کنند که من هم تشویقشان میکردم. ویلاهای بزرگی بود که به اسم کاخ معروف بودند که همه آنها را به بخش خصوصی واگذار کردیم تا تعمیر، نگهداری و فعال شوند. خیلی جالب بود که اولین بار در ایران بخش خصوصی اینطور فعال شده بود. یک قرار در دبی گذاشتیم و با سرمایهگذاریهای ایرانی دور هم نشستیم تا برای سرمایهگذاری ترغیبشان کنیم. همه نشسته بودند و من هم داشتم از مزایای سرمایهگذاری در کیش صحبت میکردم، دوران جنگ بود و ما در جبهه اقتصادی و سازندگی کار میکردیم.
به هر حال در جلسه مشغول صحبت بودیم و اکثریت پاسخ منفی میدادند و ابراز میکردند که امنیت سرمایهگذاری در ایران وجود ندارد، اما من اصرار داشتم که سرمایهگذاری در کیش را حمایت میکنم تا مشکلی وجود نداشته باشد و تاکید میکردم که اینجا کیش است و من مسئول آن هستم و امکان ندارد که کسی مشکلی ایجاد کند. بیایید همه با هم کمک کنیم تا کیش رونق بگیرد. واقعا هم نمیگذاشتیم اتفاقی بیفتد. بسیار دقیق بودیم و به همه اعتماد میکردیم و در عین حال همهچیز را کنترل میکردیم و تمام امور را زیر نظرداشتیم. کارها را هم تقسیم کرده بودیم که درگیر کارهای خرد نباشیم. من مسئولیت نظارتی خودم را انجام میدادم و در جلسه مزبور تاکید کردم که شما در کیش سرمایهگذاری کنید ما مطمئن هستیم سرمایهگذاریتان مفید خواهد بود و درآمدش نیز تضمین میشود. مشغول صحبت بودیم که آقایی آمد داخل و گفت تلفن با شما کار دارد. گفتم جلسه داریم. گفت فوری است. آن زمان امکانات مخابراتی مناسبی نبود ولی به هرحال از کیش به محل جلسه زنگ زده بودند. متوجه شدم که خانم امیری است. خانم امیری تنها خانمی بود که از مدیران خوب و قابل ما بود. گفت: گروهی آمدهاند کیش و تمام
امکانات را گرفته و دارند محدوده، هتل، کمپ و چند جای دیگر را سیمخاردار میکشند و .... ما که آنجا داشتیم از نظم و امنیت کیش میگفتیم، حالا اینطوری شده بود. برگشتم به جلسه، مانده بودم که چه میخواهم بگویم. خیلی برایم سخت بود. گفتم البته مشکلاتی هست که باید حل کنیم، این نیست که من بگویم همه چیز خوب است شما بگویید بد است. کشور من است، کشور تو هم هست. مشکلات فراوان است، باید تلاش کنیم. اتفاقا حرفهایی که بعد از آن تلفن به سرمایهگذارها گفتم، اثر مثبتی داشت. شب بلیت داشتم و برگشتم. اما ما دنبال چه چیزهایی بودیم و در مقابل چه اتفاقاتی میافتاد. اما در هر حال همه چیز خوب پیش رفت و ما با آن شرایط سخت توانستیم سرمایهگذاران فراوان و علاقهمند به سرمایهگذاری و آبادانی کیش را جذب کنیم.
بهعنوان مثال توانستیم آقای ثابت سرمایهگذار را جذب کنیم. حضور ایشان بسیار تاثیرگذار بود. با آقای ثابت که آن زمان در جزیره قناری بودند صحبت کردیم و ایشان گفتند که آمدنش سخت است. به جزایر قناری رفتم و دیدم بله حقیقتا ما باید نازش را هم بخریم تا بیاید.
که چند سال پیش هم کیش را ترک کرد.
بله. اما باز هم حضورشان خوب بود و آثارش باقی ماند. به اعتقاد من مدیریت باید تلاش میکرد که ایشان را حفظ کند. برای اینکه دلگرم بشود گفتیم بیایید و هتل شایان را تاسیس کنید. هتل داریوش را که نیمهکاره ساخته بودیم به او سپردیم تا انگیزه پیدا کنند و بمانند. میدان دادن و هزینه کردن برای افرادی که به دلیل کسب درآمد و سرمایهگذاری به کیش میآمدند بسیار ارزشمند بود؛ زندگی مردم کیش پررونق میشد و ما خوشحال میشدیم.
بازی دوسر برد است.
دولت بیشتر از جذب سرمایهگذار سود میبرد ولی باید انگیزه باشد تا دنبال سرمایهگذار داخلی و بینالمللی باشیم. ما از همین راهها توانستیم سرمایهگذار خارجی بیاوریم. میخواستیم آبشیرینکن وارد کنیم، فکر کردیم به جای خریدن این وسیله سرمایهگذار جذب کنیم. سرمایهگذار خارجی آمد. گفتیم بهجای اینکه دستگاه را به ما بفروشید، بیایید خودتان آن را نصب کنید در عوض هرچه آب تولید کردید ما آن را از شما میخریم. ده سال تولید کنید بعد آب شیرینکن را واگذار کند. سرمایهگذاران آمدند و شروع کردند. نمیدانم سرانجامش چه شد اما روز افتتاحیه من حضور داشتم و آب هم تولید شد.
چقدر از ایدههایی که برای رونق کیش در ذهن داشتید، به مرحله بهرهبرداری رسید؟
من چندین سال در کیش بودم و بسیاری از چیزهای شخصیام را به خاطر کیش از دست دادم. در هر شرایطی دلم میخواهد کیش موفق باشد. اما همینکه بسیاری از ایدهها، حالا به شکل دیگری اتفاق افتاده خوشحال هستم. در آن زمان به ما میگفتند اصلا کیش چیست؟ بررسی کنید، متوجه میشوید که روزنامههای آن زمان چه چیزهایی بدی را به ما نسبت میدادند. به خاطر کارهایی که انجام دادیم، حرفها و تهمتهای ناروا به ما زدند. گاهی احساس نگرانی میکردیم که اگر ما از کیش برویم چه پیش میآید. دوره آخر خیلی تلاش کردیم که کیش بدون ما ماندگار باشد. دیدگاهی که روز اول به ما دیکته میشد این بود که حتی ما رستوران را هم حق نداشتیم به بخش خصوصی بسپاریم! و خودمان باید آن را اداره کنیم. اولین روزهای کار در سازمان عمران کیش دیدم مدیرعامل کارش امضا کردن خرید گوشت و مرغ و سبزیجات و .... است. خیلی بیحسابوکتاب بود. باید رستورانداری میکردیم! بعضی از مسئولین هم مخالف بودند که پیمانکار یا سرمایهگذار بیاوریم. ولی ما راه را پیداکرده بودیم و آن توسعه سرمایهگذاری بخش خصوصی بود. به خاطر دارم زمان بمباران در نخستوزیری ستادی تشکیلشده بود که به شهرهایی که
بمباران میشد، بودجه میدادند. ایلام، کرمانشاه، اصفهان هم دو سه جا موشک خورد. آن زمان آقای کرباسچی استاندار اصفهان بود. ایشان شنیده بود کیش رونق دارد، به کیش رفته بود و از پروژهها بازدید کرده بود و دیده بود شب و نیمهشب کارگران مشغول کارند و به آقای میرزاده معاون اجرایی نخستوزیر گفته بود که «به ما برای اصفهان بمبارانشده، بودجه نمیدهید و همه پولها در کیش خرج میشود که به اصفهان نمیرسد. سه شیفت اینجا کار میکنند. ما یک شیفت نمیتوانیم کارکنیم.» به ایشان توضیح داده بودند که بخش خصوصی است که اینطور کار میکند.
چقدر به جذب توریست خارجی فکر میکردید؟
ساخت ترمینالها و برقراری پروازها را طوری طراحی کردیم که ورود توریست خارجی آغاز شود؛ بنابر این بود که توریست خارجی بیاید و رفتار ما با توریست خارجی مانوس شود. من میخواستم که این اتفاق بیفتد و با افرادی که در دبی برای تمدید ویزا مجبور به ترک دبی بودند کار را شروع کردیم. این روش را نمیپسندیدیم ولی برای شروع خوب بود. اما ظاهرا این پروژه به همان شکل مانده است. آن زمان آغازی برای ورود توریست خارجی بود که انگیزه پیدا کنند و بیایند. البته پیشبینی شده بود تا تبلیغ کنیم که برای چه منظوری به ایران و کیش بیایند؛ بیایند تا در دریای گرم شنا کنند و ما باید امکانات لازم را برایشان فراهم میکردیم. یکی دیگر اینکه دوست داشتند بیایند و با فرهنگ ما آشنا و آثار باستانی را ببینند. پیشبینی کرده بودیم که یکی دو روز میمانند و ما برایشان پرواز میگذاشتیم تا بروند اصفهان، شیراز و.... و این برای ما یک رونق بود. بهخصوص روسها خیلی دوست داشتند از دریای گرم کیش استفاده کنند. آن زمان ما رکورد هشتصدهزار مسافر را داشتیم. حتما الان باید بالای میلیون باشد. آن زمان ما حدود دوازدههزار تخت اقامتی داشتیم. الان باید بیش از بیستهزارتا
شده باشد. حال اگر توریست خارجی نمیآید یک اشکال است. طرح جامع باید جان بگیرد و نظم پیدا کند. معیارهای اقامت و توریست سامان پیدا کند. اینها باید اتفاق بیفتد. ابعاد سودجویی باید کنار برود. پارکها تبدیل به ساختمان نشوند. این همه زمین در کیش، چرا باید این اتفاقات بیفتد. باید تلاش کرد تا ابعاد بینالمللی کیش رشد کند.
افراد زیادی بعد از شما مدیرعامل کیش شدند، عملکرد کدامیک را موفقتر دیدید؟
همانطور که ابتدای مصاحبه گفتم، بعد از خروجم از کیش ارتباطم با آنجا قطع شد و پیگیر اخبارش نبودم. اما آنطور که شنیدم آقای کریمی که 9 ماه هم بیشتر مدیرعامل نبوده، بیشتر از بقیه علاقهمند و انگیزه به کار کردن داشتهاند، که ایشان هم مدیریتشان به یک سال نکشیده است.
این خاصیت یا موقعیت کیش است که توانسته نسبت به سایر مناطق آزاد موفقتر باشد؟ مثلا اگر این سرمایهگذاریها برای قشم انجام میشد و بهجای اینکه شما کیش بروید به قشم یا چابهار میرفتید همین اتفاقها میافتاد؟
اگر با آن تیمی که من با آنها در کیش کار میکردم، بهعنوان مثال به قشم هم میرفتیم، آنجا هم آباد میشد. من از همکارانم یاد گرفتم که چگونه کار کنم.
سال 92 بحثی پیش آمد و نظرسنجی در کیش اتفاق افتاد، که بیش از 90 درصد از مردم کیش خواسته بودند که به کیش برگردید و مدیرعامل منطقه باشید. دوست دارید بهعنوان مسئول برگردید؟
اساسا کیش را دوست دارم و چنانچه شرایط کار و تلاش مهیا باشد آمادهام. سال 92 از من برای حضور در جلسهای دعوت کردند، حدس زدم شاید از من مشاوره میخواهند و انتظار نداشتم پیشنهاد مدیرعاملی منطقه آزاد کیش را به من بدهند. گفتند که ما فکر کردیم هیچکسی مثل شما نمیتواند آنجا را اداره کند. واقعیتش فکر هم نمیکردم که بهعنوان مسئول به کیش برگردم، بلیت آمریکا هم در جیبم بود و قرار بود دو هفته بعد پرواز کنم. هم دلم میخواست کار کنم و هم سختیهایش را میدانستم. گفتم اجازه بدهید فکر کنم. با حسین مرعشی که همیشه از ایشان مشورت میگیرم، صحبت کردم و گفتند «جواب منفی ندهید. نگران نباشید خیلی هم خوب است. من هم کمک میکنم که بروید آنجا را آباد کنید.» گفتم شما از قول من زنگ بزنید و بگویید. بعد از یکی دو هفته دیدم جو خوبی حاکم است، اوضاع سیاسی و حکومتی کشور را میدانستم ولی همچنان بعید میدیدم این اتفاق بیفتد. با توجه به استقبال مردم کیش پذیرفتم و گفتم چرا جواب منفی به آنها بدهم، گفتم من افتخار میکنم با دوستان قدیمی همکار بشوم. تنهایی کیش را نساختم. من در زمان مدیرعامل بودنم جلوی مردم نمیایستادم و برای حضورشان ارزش
قائل بودم. میدانستم که اگر فقط جلوی مزاحمتها را بگیریم، آنها میتوانند کیش را بسازند. هنرم همین بود، کار دیگری نمیکردم. من از آنها یاد گرفتم و آنها مرا حمایت کردند. یک هفته دیگر گذشت و دیدم خبری نیست. روز بلیت من هم نزدیک بود. یک روز مهدی جهانگیری به من زنگ زد و گفت تبریک میگویم. پرسیدم برای چه؟ گفت حکم کیش را به شما دادند. گفتم شما حکم و امضای حکم را دیدهاید؟ گفت نه. گفتم اگر دیدید بعد به من بگویید. آن موقع هنوز چیزی تایید نشده بود و پسفردای آن روز بلیت داشتم و رفتم.
اگر اتفاقها به گونهای پیش میرفت که شما بهعنوان مدیرعامل به کیش میرفتید، اولویت شما برای کار چه بود؟
اگر کل کیش را به نام یزدانپناه بزنند، باز هم رویه و برخوردم در سیاستگذاری تغییر نمیکند و کماکان مسائل فرهنگی و اخلاقی را اولویت کار خود میدانم. کار کردن در جامعهای که تهی از اخلاق و رفتار و ادب اجتماعی باشد سخت است. و بعد از آن به مسئله بینالمللی کردن کیش میپرداختم. من مهندس عمران هستم و ساختوساز رشته اصلیام است. باید به ساخت هتلها و گردشگاهها، پارک، بیمارستان، نمایشگاه و توسعه فرودگاه و بندرگاه آفتاب توجه کرد و همزمان هم طرح جامع را احیا کرد و البته محول کردن حداکثر امور به بخش خصوصی در اولویت خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.