مجیدرضا حریری:
برای جهانی شدن استراتژی نداریم
علی اکبرزاده: اقتصاد ایران در برهه زمانی پس از توافق هستهای اندیشه جدیدی را در سر میپروراند؛ اندیشهای که به افق جهانی شدن خیره شده و برنامههای جذابی را در خصوص این امر طرحریزی کرده است. در این فرایند تمامی بخشهای اقتصاد کشورمان دخیل هستند؛ از فعالیتهای بازرگانی و تجاری گرفته تا موضوعات فرهنگی و گردشگری. مناطق آزاد ایران نیز همچون شاهرگ حیاتی در این پروسه حضور دارند. کیش، قشم، چابهار و ارس و اروند از جمله این مناطق هستند که انتظار میرود در امر جذب توریست و تشدید تجاری خارجی برنامههای ویژهای داشته باشند. این اتفاق در یک بازه زمانی بلندمدت، مناطق آزاد ایران را به مناطقی جهانی تبدیل میکند. مناطقی که با وجود پتانسیلهای موجود در آن بهراحتی و با کمی تدبیر مدیریتی میتوانند رویاهای جهانی شدن را به واقعیت نزدیک کنند. آسیبشناسی مناطق آزاد ایران در فرایند جهانی شدن را به زیر نگاه یکی از فعالان اقتصادی اتاق بازرگانی بردهایم. مجیدرضا حریری که سابقه حضور در هیئت نمایندگان اتاق تهران در دوره هفتم را در کارنامه دارد، اکنون نایب رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین است. او تحلیلهای متفاوتی راجع به روند طیشده در مناطق آزاد ایران در سالهای اخیر دارد. راهکارهای حریری را در خصوص پروسه جهانی شدن مناطق آزاد ایران بهخصوص جزیره کیش در ادامه بخوانید:
آقای حریری مناطق آزاد ایران از جمله مناطقی است که انتظار میرود در دوران پساتحریم شاهد حضور خیل سرمایهگذاران باشد. سرمایهگذارانی که برای ورود کالا و خدمات جدید پا به خاک ایران میگذراند. به نظر شما اجرایی شدن این تفکر نیازمند چه الزاماتی در این مناطق هستند؟
به نظر من در وهله اول باید به ماهیت تاسیس مناطق آزاد رجوع کنیم. در اصل این مناطق از جمله مناطقی هستند که در آن ما از قیدوبندهای سرزمین اصلی رها شدهایم و به تجارتی آزادانهتر روی آوردهایم. البته و متاسفانه آنچه در سالیان اخیر در این مناطق رخداده این چنین نبوده است. به عبارتی دیگر مناطق آزاد ایران به دلیل نبود استراتژی مشخص برای توسعه تجارت، به مناطقی بیهویت و فاقد کارایی تبدیل شده است. عموما دیده شده این مناطق به دلیل فشارهای سیاسی از جانب نمایندگان مجلس تاسیس شده و تنها با این هدف که یک نماینده بتواند بگوید من کار مشخصی برای حوزه انتخابیهام انجام دادهام، شاهد تولد این مناطق بودهایم. مناطق آزاد ایران نباید دروازههایی برای واردات صرف کالا به کشور باشد. همچنان که اکنون دیده میشود عمدهترین کاربرد این مناطق برای اقتصاد کشورمان، واردات کالا یا فروش زمین و اموال بوده است. به نظر میرسد اکنون نیاز داریم تا به یک تعریف مجدد از تاسیس و ماهیت مناطق آزاد بپردازیم. در این روند نیاز است تا زیرساختهای لازم مانند آب، گاز، فرودگاه و جاده تامین شود. پس از تامین این موارد میتوان به سراغ مسائل مهمتر در حوزه تجارت
در این مناطق رفت.
حدود یک دهه قبل تا به امروز چه آسیبهایی در مناطق آزاد ایران، بیشترین ضربه را به روند حرکتی این مناطق وارد کرده است؟
نکته اصلی اینجاست که ما ابتدا دست به تاسیس این مناطق میزنیم و پس از آن به تامین هزینهها و زیرساختهای آن فکر میکنیم. در این فرایند است که دولت دست به دامان شرکتهای واردکننده میشود و ترفندهایی را به کار میگیرد تا واردات کالا و پروژههای ساختمانی را پیش ببرد.
این شرایط تا چه حد ورود سرمایهگذاران را تحت تاثیر قرار میدهد؟
باید توجه داشت که سرمایهگذار زمانی به یک کشور و منطقه برای سرمایهگذاری میرود که شفافیت و ثبات قوانین در آن بهوضوح دیده شود؛ موضوعی که در مناطق آزاد ایران اکنون وجود ندارد. در طول 8 سال دولت قبل دیدیم که چه اتفاقاتی در این مناطق افتاد و آقای ترکان و جهانگیری نیز در این دولت شکایتهای زیادی را در این رابطه به مقامهای قضایی بردند. در آن دوران مدیریت در مناطق آزاد بر اساس استراتژی عمل نمیکرد، حال آنکه دیدیم در آن دوران حتی فرودگاه قشم را هم فروختند و تخلفات زیادی صورت دادند. از سوی دیگر دیدیم که قوانین در این مناطق ثبات ندارد و این امر برای سرمایهگذاران بسیار مهم است. سابقه دو دههای مدیریت در مناطق آزاد این امر را نشان میدهد که نتوانستهایم قوانین را با ثبات و منطق صحیح اجرایی کنیم.
دولت در این میان چه نقشی دارد و به عبارتی چگونه میتواند بهعنوان حاکمیت در جذب سرمایهگذار به این مناطق کمک کند؟
دولت با ارائه تضمینهای بلندمدت میتواند امنیت سرمایهگذاری را تامین کند و به نوعی مطابق تعاریف اصلی این سرزمینها کار را جلو ببرد. فراهمسازی زیرساختها در این مناطق نکته مهمی است که دولت باید بهعنوان حاکمیت در تشکیل آن کمک کند. مناطق آزاد قشم و چابهار موقعیت جغرافیایی بسیار مناسبی دارد و اگر طبق تعاریف اولیه آن عمل میشد، اکنون موقعیت بسیار بهتری هم داشتند. بهطور مثال منطقه آزاد قشم که برای قطب صنعتی طرحریزی شده بود که هنوز تعیین تکلیف نشده و در برخی مقاطع زمانی دیدیم که میان فرماندار و رئیس منطقه آزاد نیز اختلافات عمیقی وجود داشت. یا در کیش که منطقهای خاص گردشگری بود و با این هدف تشکیل شد، میبینیم که واردات کالا بیداد میکند. منظور از تعریف مجدد برای اهداف این مناطق، این است که باید سیاستهای ابتدایی را بار دیگر بازخوانی و وظایف را دوباره مشخص کنیم.
در بررسی الگوهای جهانی برای مناطق آزادی که سیستم تجاری علمی و نوینتری دارند، به مدلهای جالبی برخورد میکنیم. همانندسازی رفتار در مناطق آزاد ایران با استناد به این بنادر تجاری در جهان چه پیامدهایی دارد؟
بنادر موفق جهان یک سیستم مدیریتی دقیق و باثبات دارند. برای مثال بندر جبلعلی از لحاظ جایگاه جغرافیایی در برابر بندر چابهار از درجه تجارتی خیلی پایینتری برخوردار است و میتوان گفت که چابهار همه اینها را حریف است. ولی موضوعی که موجب شده این بنادر بتوانند موفق عمل کنند ثبات مدیریت و نکات اینچنینی است. در سالیان اخیر اما میتوان گفت که رفتارهای مدیریتی قدری تغییر کرده و موجب شده تا نگاه سرمایهگذاران قدری بهتر شود. اما باید توجه داشت که سرمایهگذاران تنها به حرف و سخنرانی مسئولان توجه نمیکنند.
چه نکتهای بیش از همه مدنظر سرمایهگذاران برای ورود به یک کشور است؟
سرمایهگذار پول را جایی میبرد که طبق آمارهای نهادهای بینالمللی از جایگاه مناسبی در امر رقابتپذیری برخوردار باشد. شفافیتهای مالی مطلوب، نبود فساد اداری طبق رتبهبندیها در ایندکسهای بینالمللی از جمله این موارد است. برای رسیدن به این اهداف باید تلاش کنیم تا رقابتپذیری بالاتری داشته باشیم.
برآوردتان از جزیره کیش در مسیر جذب گردشگر و جهانی شدن در سالهای اخیر چیست؟ آیا نکات امیدوارکنندهای به چشم میآید؟
باید این موضوع را در نظر داشته باشیم که مناطق آزاد نیز تحتتاثیر مدیریت کلان کشور است. نبود استانداردهای بینالمللی در امر هتلداری، نبود نظم در پروازها و فرودگاه از جمله عناصری است که سرمایهگذاران خارجی و توریستها را تحتتاثیر منفی قرار میدهد. زیرا برای یک منطقه آزاد تنها جذابیتهای خدادادی کافی نیست، ما باید توجه کنیم در برابر حذف برخی آیتمهای جذب توریسم که به دلیل اعتقادات مذهبیمان به وجود آمده است، چه نکات مثبت و جذابی را جایگزین کردهایم. باید از خودمان سوال کنیم که ما چه چیزی را در قبال آن به گردشگران میدهیم.
علی اکبرزاده: اقتصاد ایران در برهه زمانی پس از توافق هستهای اندیشه جدیدی را در سر میپروراند؛ اندیشهای که به افق جهانی شدن خیره شده و برنامههای جذابی را در خصوص این امر طرحریزی کرده است. در این فرایند تمامی بخشهای اقتصاد کشورمان دخیل هستند؛ از فعالیتهای بازرگانی و تجاری گرفته تا موضوعات فرهنگی و گردشگری. مناطق آزاد ایران نیز همچون شاهرگ حیاتی در این پروسه حضور دارند. کیش، قشم، چابهار و ارس و اروند از جمله این مناطق هستند که انتظار میرود در امر جذب توریست و تشدید تجاری خارجی برنامههای ویژهای داشته باشند. این اتفاق در یک بازه زمانی بلندمدت، مناطق آزاد ایران را به مناطقی جهانی تبدیل میکند. مناطقی که با وجود پتانسیلهای موجود در آن بهراحتی و با کمی تدبیر مدیریتی میتوانند رویاهای جهانی شدن را به واقعیت نزدیک کنند. آسیبشناسی مناطق آزاد ایران در فرایند جهانی شدن را به زیر نگاه یکی از فعالان اقتصادی اتاق بازرگانی بردهایم. مجیدرضا حریری که سابقه حضور در هیئت نمایندگان اتاق تهران در دوره هفتم را در کارنامه دارد، اکنون نایب رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین است. او تحلیلهای متفاوتی راجع به روند طیشده در مناطق آزاد ایران در سالهای اخیر دارد. راهکارهای حریری را در خصوص پروسه جهانی شدن مناطق آزاد ایران بهخصوص جزیره کیش در ادامه بخوانید:
آقای حریری مناطق آزاد ایران از جمله مناطقی است که انتظار میرود در دوران پساتحریم شاهد حضور خیل سرمایهگذاران باشد. سرمایهگذارانی که برای ورود کالا و خدمات جدید پا به خاک ایران میگذراند. به نظر شما اجرایی شدن این تفکر نیازمند چه الزاماتی در این مناطق هستند؟
به نظر من در وهله اول باید به ماهیت تاسیس مناطق آزاد رجوع کنیم. در اصل این مناطق از جمله مناطقی هستند که در آن ما از قیدوبندهای سرزمین اصلی رها شدهایم و به تجارتی آزادانهتر روی آوردهایم. البته و متاسفانه آنچه در سالیان اخیر در این مناطق رخداده این چنین نبوده است. به عبارتی دیگر مناطق آزاد ایران به دلیل نبود استراتژی مشخص برای توسعه تجارت، به مناطقی بیهویت و فاقد کارایی تبدیل شده است. عموما دیده شده این مناطق به دلیل فشارهای سیاسی از جانب نمایندگان مجلس تاسیس شده و تنها با این هدف که یک نماینده بتواند بگوید من کار مشخصی برای حوزه انتخابیهام انجام دادهام، شاهد تولد این مناطق بودهایم. مناطق آزاد ایران نباید دروازههایی برای واردات صرف کالا به کشور باشد. همچنان که اکنون دیده میشود عمدهترین کاربرد این مناطق برای اقتصاد کشورمان، واردات کالا یا فروش زمین و اموال بوده است. به نظر میرسد اکنون نیاز داریم تا به یک تعریف مجدد از تاسیس و ماهیت مناطق آزاد بپردازیم. در این روند نیاز است تا زیرساختهای لازم مانند آب، گاز، فرودگاه و جاده تامین شود. پس از تامین این موارد میتوان به سراغ مسائل مهمتر در حوزه تجارت
در این مناطق رفت.
حدود یک دهه قبل تا به امروز چه آسیبهایی در مناطق آزاد ایران، بیشترین ضربه را به روند حرکتی این مناطق وارد کرده است؟
نکته اصلی اینجاست که ما ابتدا دست به تاسیس این مناطق میزنیم و پس از آن به تامین هزینهها و زیرساختهای آن فکر میکنیم. در این فرایند است که دولت دست به دامان شرکتهای واردکننده میشود و ترفندهایی را به کار میگیرد تا واردات کالا و پروژههای ساختمانی را پیش ببرد.
این شرایط تا چه حد ورود سرمایهگذاران را تحت تاثیر قرار میدهد؟
باید توجه داشت که سرمایهگذار زمانی به یک کشور و منطقه برای سرمایهگذاری میرود که شفافیت و ثبات قوانین در آن بهوضوح دیده شود؛ موضوعی که در مناطق آزاد ایران اکنون وجود ندارد. در طول 8 سال دولت قبل دیدیم که چه اتفاقاتی در این مناطق افتاد و آقای ترکان و جهانگیری نیز در این دولت شکایتهای زیادی را در این رابطه به مقامهای قضایی بردند. در آن دوران مدیریت در مناطق آزاد بر اساس استراتژی عمل نمیکرد، حال آنکه دیدیم در آن دوران حتی فرودگاه قشم را هم فروختند و تخلفات زیادی صورت دادند. از سوی دیگر دیدیم که قوانین در این مناطق ثبات ندارد و این امر برای سرمایهگذاران بسیار مهم است. سابقه دو دههای مدیریت در مناطق آزاد این امر را نشان میدهد که نتوانستهایم قوانین را با ثبات و منطق صحیح اجرایی کنیم.
دولت در این میان چه نقشی دارد و به عبارتی چگونه میتواند بهعنوان حاکمیت در جذب سرمایهگذار به این مناطق کمک کند؟
دولت با ارائه تضمینهای بلندمدت میتواند امنیت سرمایهگذاری را تامین کند و به نوعی مطابق تعاریف اصلی این سرزمینها کار را جلو ببرد. فراهمسازی زیرساختها در این مناطق نکته مهمی است که دولت باید بهعنوان حاکمیت در تشکیل آن کمک کند. مناطق آزاد قشم و چابهار موقعیت جغرافیایی بسیار مناسبی دارد و اگر طبق تعاریف اولیه آن عمل میشد، اکنون موقعیت بسیار بهتری هم داشتند. بهطور مثال منطقه آزاد قشم که برای قطب صنعتی طرحریزی شده بود که هنوز تعیین تکلیف نشده و در برخی مقاطع زمانی دیدیم که میان فرماندار و رئیس منطقه آزاد نیز اختلافات عمیقی وجود داشت. یا در کیش که منطقهای خاص گردشگری بود و با این هدف تشکیل شد، میبینیم که واردات کالا بیداد میکند. منظور از تعریف مجدد برای اهداف این مناطق، این است که باید سیاستهای ابتدایی را بار دیگر بازخوانی و وظایف را دوباره مشخص کنیم.
در بررسی الگوهای جهانی برای مناطق آزادی که سیستم تجاری علمی و نوینتری دارند، به مدلهای جالبی برخورد میکنیم. همانندسازی رفتار در مناطق آزاد ایران با استناد به این بنادر تجاری در جهان چه پیامدهایی دارد؟
بنادر موفق جهان یک سیستم مدیریتی دقیق و باثبات دارند. برای مثال بندر جبلعلی از لحاظ جایگاه جغرافیایی در برابر بندر چابهار از درجه تجارتی خیلی پایینتری برخوردار است و میتوان گفت که چابهار همه اینها را حریف است. ولی موضوعی که موجب شده این بنادر بتوانند موفق عمل کنند ثبات مدیریت و نکات اینچنینی است. در سالیان اخیر اما میتوان گفت که رفتارهای مدیریتی قدری تغییر کرده و موجب شده تا نگاه سرمایهگذاران قدری بهتر شود. اما باید توجه داشت که سرمایهگذاران تنها به حرف و سخنرانی مسئولان توجه نمیکنند.
چه نکتهای بیش از همه مدنظر سرمایهگذاران برای ورود به یک کشور است؟
سرمایهگذار پول را جایی میبرد که طبق آمارهای نهادهای بینالمللی از جایگاه مناسبی در امر رقابتپذیری برخوردار باشد. شفافیتهای مالی مطلوب، نبود فساد اداری طبق رتبهبندیها در ایندکسهای بینالمللی از جمله این موارد است. برای رسیدن به این اهداف باید تلاش کنیم تا رقابتپذیری بالاتری داشته باشیم.
برآوردتان از جزیره کیش در مسیر جذب گردشگر و جهانی شدن در سالهای اخیر چیست؟ آیا نکات امیدوارکنندهای به چشم میآید؟
باید این موضوع را در نظر داشته باشیم که مناطق آزاد نیز تحتتاثیر مدیریت کلان کشور است. نبود استانداردهای بینالمللی در امر هتلداری، نبود نظم در پروازها و فرودگاه از جمله عناصری است که سرمایهگذاران خارجی و توریستها را تحتتاثیر منفی قرار میدهد. زیرا برای یک منطقه آزاد تنها جذابیتهای خدادادی کافی نیست، ما باید توجه کنیم در برابر حذف برخی آیتمهای جذب توریسم که به دلیل اعتقادات مذهبیمان به وجود آمده است، چه نکات مثبت و جذابی را جایگزین کردهایم. باید از خودمان سوال کنیم که ما چه چیزی را در قبال آن به گردشگران میدهیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.