بانوان و علت عدم حضور موثر سیاسی اجتماعی
نکیسا زارع . دبیر تشکل امید ایران دانشگاه شیراز
در کشور ما بحث از مناصب سياسي زنان سابقه اي نزديک به يک قرن دارد، همیشه موافقین و مخالفینی داشته است. عده ای از موافقین، حضور در عرصههاي مديريتي را براي بر هم زدن مناسبات جنسيتي لازم میدانند. از نگاه آنان زنان در طول تاريخ فرودست بودهاند و حضور آنان در اين عرصهها، هم نشانگر رو به اصلاح بودن وضعيت زنان است و هم زمينهاي براي آن. زنان بايد بتوانند با به دست گرفتن ماشين قدرت، از آن براي بازتوليد ارزشها به نفع خود بهره برند. از اين رو مبارزات زيادي انجام دادهاند تا دولتها را به تغيير رويه به نفع ورود زنان به عرصههاي قدرت و مديريت سياسي وادار کنند. از نگاه آنان فقط زنان، شايسته نمايندگي از منافع زنان هستند؛ اين نگاه بر اسناد بين المللي نيز حاکم است. دلیل دیگر این است که، عده ای به ويژه گروهي از زنان مسلمان پس از حضور در عرصه مديريتهاي مياني و تجربه ناخوشايند «ديده نشدنها» و نفوذ نداشتن کلمه و فقدان سازوکار تأثيرگذاري بر تصميمات کلان، به اين نتيجه رسيدهاند که مديريت هاي کلان کشور تا حدود زيادي، گرفتار نگاههاي مردانه است و مديران نميتوانند مشکلات و نيازهاي جامعه زنان يا اهميت توجه به آن را به درستي درک کنند. از اين رو حضور زنان در مديريتهاي کلان، زمينهاي براي توجه هرچه بهتر به مشکلات اين قشر را فراهم خواهد کرد. تفاوت اين استدلال با دليل پيشين آن است که بر تضاد منافع زن و مرد و ضرورت دستيابي به قدرت زنانه تأکيد نميشود، بلکه تنها توجه به نيازها و مشکلات زنان اهميت دارد.این سوال معمولا در افکار عمومی مطرح میشود که چرا در انتخابات مجلس ششم، با وجود آنکه زنان مشارکتی شصت درصدی داشتند ،در فضای باز سیاسی آن دوره، تنها 13 کاندیدای زن کرسیهای بهارستان را تصاحب کردند. تمام مساله مشارکت زنان به وجود فضای باز سیاسی خلاصه نمیشود. حضور جدی زنان در تمامی حوزهها علی رغم تخصص آنان در بسیاری از عرصههای خرد و کلان، هنوز جاری و ساری نشده است. چرا که این حضور موثر و حداکثری نیازمند مجموعهای از عوامل است و صرفا یک عامل لازم آن نمیتواند کل فرآیند مطلوب را تضمین کند. این مهم، نیازمند یک نگاه کارشناسانه و همینطور آسیبشناسی جدی و طراحی برنامههای زیرساختی لازم در حوزههای کلان سیاستگذاری است. از این رو مجلس به عنوان نهاد قانونگذاری با مراجعه به اهداف مندرج در قانون اساسی، مجمع تشخیص مصلحت نظام با تعیین سیاستهای کلی و کلان، دولت و خصوصا معاونت ریاست جمهوری در امور زنان با تدوین راهبردهای عملیاتی و سایر نهادهای موثر مملکتی باید بسیج شوند تا زمینه استفاده از پتانسیل و تخصص زنان به عنوان نیمی از جمعیت؛ در تمامی عرصه ها از جمله سیاست، فراهم و فرصت برابر ضروری ایجاد شود. این بار اما نه از نگاه برابری خواهانه و سهم طلبانه بلکه با انگاره نیازمندی و با نگاهی به افقهای توسعه پایدار که ترسیمی از اسناد کلان مملکتی است،باید به این مساله نگریسته شود تا بتوانیم شاهد حضور حداکثری زنان در خانه ملت باشیم. سقفهای شیشه ای، موانع فرهنگی، اعمال نظرهای شخصی و عدم درک ضرورت حضور زنان در سطوح مدیریتی و کلان کشوری و البته عدم تمایل بسیاری از زنان فعال کشور به مشارکت جدی به دلیل این موانع و چالشها ، از جمله مسایلی است که می تواند عدم حضور جدی زنان حتی در شرایط باز سیاسی به مجلس و سایر عرصه های سیاسی را توجیه نمایند. که البته بدون بررسی آسیب شناسانه دو سویه هم از حیث تبیین ضرورت مشارکت برای خود زنان و هم از حیث تحلیل و تفهیم این اولویت برای نهادهای سیاستگذاری، این مساله قابل حل نیست. بداخلاقیها و کج رویهای رو به رشد در عرصه سیاست نیز میتواند از آن دسته مسایلی باشد که در عدم مشارکت جدی زنان موثراست. البته باید در نظر داشت که در صورت حضور جدی و گسترده زنان درتمامی عرصهها، به لحاظ وسواس بیشتر زنان در رعایت اخلاق و لحاظ حقوق دیگران که شاید ریشه در مساله مهر مادرانه وجودی آنان داشته باشد، میتوانیم امیدوار به کاهش جدی این بدرفتاریها در عرصهها و حوزههای مختلف و خصوصا سیاست باشیم. برای اینکه حضور زنان فقط محدود به صفوف رای گیری نباشد، باید در عرصه سیاستگذاریهای کلان، اقدام عملی، از آسیبشناسی جدی و علمی در سطوح کلان تقنینی، اجرایی و حوزه های مدیریتی و نظارتی گرفته تا آموزش و توانمندسازی آنان، صورت بگیرد.زنان به عنوان نیمی از جمعیت ذی حق و ذی حقوق مملکت طبق قانون اساسی حق برخورداری از تمامی فرصتها را دارند و باید برای آنان در این زمینهها برنامهریزی جدی شود و تمامی زیرساختهای لازم برای برخورداری زنان از فرصتهای برابر در تمامی عرصههای جامعه، رفع موانع و چالشهای موجود در این راستا و نیز تدوین برنامهای جامع و مانع ایجاد شود که در صورت نادیده گرفتن این مهم ،آثار منفی جبران ناپذیری در مسیر نیل به توسعه پایدار گریبان کشور را خواهد گرفت. اما پیش از تمام این اقدامات به یک فرهنگسازی گسترده در دو سطح خرد و کلان در جامعه نیازمندیم. در سطوح کلان باید تبیین ضرورت حضور جدی زنان فارغ از نگاه جنسیتی و با دیدگاهی توسعه محور صورت گیرد و در سطوح پایینتر نیازمند تحلیل وضعیت و برنامهریزی فرهنگی و زیرساختی است. برای به عرصه عمل پیوستن مطالبات با این محور، نه محور برابری خواهانه، باید برنامه ای جدی و گام به گام در تمام سطوح جامعه به جریان بیفتد و با پیگیری و با جدیت مورد مطالبه قرار گیرد.
در کشور ما بحث از مناصب سياسي زنان سابقه اي نزديک به يک قرن دارد، همیشه موافقین و مخالفینی داشته است. عده ای از موافقین، حضور در عرصههاي مديريتي را براي بر هم زدن مناسبات جنسيتي لازم میدانند. از نگاه آنان زنان در طول تاريخ فرودست بودهاند و حضور آنان در اين عرصهها، هم نشانگر رو به اصلاح بودن وضعيت زنان است و هم زمينهاي براي آن. زنان بايد بتوانند با به دست گرفتن ماشين قدرت، از آن براي بازتوليد ارزشها به نفع خود بهره برند. از اين رو مبارزات زيادي انجام دادهاند تا دولتها را به تغيير رويه به نفع ورود زنان به عرصههاي قدرت و مديريت سياسي وادار کنند. از نگاه آنان فقط زنان، شايسته نمايندگي از منافع زنان هستند؛ اين نگاه بر اسناد بين المللي نيز حاکم است. دلیل دیگر این است که، عده ای به ويژه گروهي از زنان مسلمان پس از حضور در عرصه مديريتهاي مياني و تجربه ناخوشايند «ديده نشدنها» و نفوذ نداشتن کلمه و فقدان سازوکار تأثيرگذاري بر تصميمات کلان، به اين نتيجه رسيدهاند که مديريت هاي کلان کشور تا حدود زيادي، گرفتار نگاههاي مردانه است و مديران نميتوانند مشکلات و نيازهاي جامعه زنان يا اهميت توجه به آن را به درستي درک کنند. از اين رو حضور زنان در مديريتهاي کلان، زمينهاي براي توجه هرچه بهتر به مشکلات اين قشر را فراهم خواهد کرد. تفاوت اين استدلال با دليل پيشين آن است که بر تضاد منافع زن و مرد و ضرورت دستيابي به قدرت زنانه تأکيد نميشود، بلکه تنها توجه به نيازها و مشکلات زنان اهميت دارد.این سوال معمولا در افکار عمومی مطرح میشود که چرا در انتخابات مجلس ششم، با وجود آنکه زنان مشارکتی شصت درصدی داشتند ،در فضای باز سیاسی آن دوره، تنها 13 کاندیدای زن کرسیهای بهارستان را تصاحب کردند. تمام مساله مشارکت زنان به وجود فضای باز سیاسی خلاصه نمیشود. حضور جدی زنان در تمامی حوزهها علی رغم تخصص آنان در بسیاری از عرصههای خرد و کلان، هنوز جاری و ساری نشده است. چرا که این حضور موثر و حداکثری نیازمند مجموعهای از عوامل است و صرفا یک عامل لازم آن نمیتواند کل فرآیند مطلوب را تضمین کند. این مهم، نیازمند یک نگاه کارشناسانه و همینطور آسیبشناسی جدی و طراحی برنامههای زیرساختی لازم در حوزههای کلان سیاستگذاری است. از این رو مجلس به عنوان نهاد قانونگذاری با مراجعه به اهداف مندرج در قانون اساسی، مجمع تشخیص مصلحت نظام با تعیین سیاستهای کلی و کلان، دولت و خصوصا معاونت ریاست جمهوری در امور زنان با تدوین راهبردهای عملیاتی و سایر نهادهای موثر مملکتی باید بسیج شوند تا زمینه استفاده از پتانسیل و تخصص زنان به عنوان نیمی از جمعیت؛ در تمامی عرصه ها از جمله سیاست، فراهم و فرصت برابر ضروری ایجاد شود. این بار اما نه از نگاه برابری خواهانه و سهم طلبانه بلکه با انگاره نیازمندی و با نگاهی به افقهای توسعه پایدار که ترسیمی از اسناد کلان مملکتی است،باید به این مساله نگریسته شود تا بتوانیم شاهد حضور حداکثری زنان در خانه ملت باشیم. سقفهای شیشه ای، موانع فرهنگی، اعمال نظرهای شخصی و عدم درک ضرورت حضور زنان در سطوح مدیریتی و کلان کشوری و البته عدم تمایل بسیاری از زنان فعال کشور به مشارکت جدی به دلیل این موانع و چالشها ، از جمله مسایلی است که می تواند عدم حضور جدی زنان حتی در شرایط باز سیاسی به مجلس و سایر عرصه های سیاسی را توجیه نمایند. که البته بدون بررسی آسیب شناسانه دو سویه هم از حیث تبیین ضرورت مشارکت برای خود زنان و هم از حیث تحلیل و تفهیم این اولویت برای نهادهای سیاستگذاری، این مساله قابل حل نیست. بداخلاقیها و کج رویهای رو به رشد در عرصه سیاست نیز میتواند از آن دسته مسایلی باشد که در عدم مشارکت جدی زنان موثراست. البته باید در نظر داشت که در صورت حضور جدی و گسترده زنان درتمامی عرصهها، به لحاظ وسواس بیشتر زنان در رعایت اخلاق و لحاظ حقوق دیگران که شاید ریشه در مساله مهر مادرانه وجودی آنان داشته باشد، میتوانیم امیدوار به کاهش جدی این بدرفتاریها در عرصهها و حوزههای مختلف و خصوصا سیاست باشیم. برای اینکه حضور زنان فقط محدود به صفوف رای گیری نباشد، باید در عرصه سیاستگذاریهای کلان، اقدام عملی، از آسیبشناسی جدی و علمی در سطوح کلان تقنینی، اجرایی و حوزه های مدیریتی و نظارتی گرفته تا آموزش و توانمندسازی آنان، صورت بگیرد.زنان به عنوان نیمی از جمعیت ذی حق و ذی حقوق مملکت طبق قانون اساسی حق برخورداری از تمامی فرصتها را دارند و باید برای آنان در این زمینهها برنامهریزی جدی شود و تمامی زیرساختهای لازم برای برخورداری زنان از فرصتهای برابر در تمامی عرصههای جامعه، رفع موانع و چالشهای موجود در این راستا و نیز تدوین برنامهای جامع و مانع ایجاد شود که در صورت نادیده گرفتن این مهم ،آثار منفی جبران ناپذیری در مسیر نیل به توسعه پایدار گریبان کشور را خواهد گرفت. اما پیش از تمام این اقدامات به یک فرهنگسازی گسترده در دو سطح خرد و کلان در جامعه نیازمندیم. در سطوح کلان باید تبیین ضرورت حضور جدی زنان فارغ از نگاه جنسیتی و با دیدگاهی توسعه محور صورت گیرد و در سطوح پایینتر نیازمند تحلیل وضعیت و برنامهریزی فرهنگی و زیرساختی است. برای به عرصه عمل پیوستن مطالبات با این محور، نه محور برابری خواهانه، باید برنامه ای جدی و گام به گام در تمام سطوح جامعه به جریان بیفتد و با پیگیری و با جدیت مورد مطالبه قرار گیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.