|

سوادآموزی نیاز توسعه پایدار

علی باقرزاده

آموزش پیشینه و قدمتی به اندازه آفرینش انسان دارد، خداوند متعال آموزش مخلوق خود را عهده‌دار شده است و نخستین مراحل وجودی زندگی انسان را با آموزش، یادگیری و با ابزار لوح و قلم و مسطورکردن دانستنی‌ها قرین کرده است.
انبیای الهی و خصوصا پیامبران اولی‌العزم که کتاب آسمانی جدیدی همراه داشته‌اند، برای تداوم و استمرار آموزش انسان برانگیخته شدند تا شیوه زندگی را براساس آموزه‌های دینی به انسان‌ها بیاموزند و به آنان برای رسیدن به قله کمال کمک کنند.
زمین، محل رشد و زندگی انسان است و نسبت به آن وظیفه و مأموریت خاصی دارد؛ وظیفه انسان همان‌طور که در آیه 61 سوره مبارکه هود آمده، عمران و آبادانی زمین است. (هو انشاکم من الارض و استعمرکم فیها)
شرط آبادانی، کسب دانش و مهارت لازم و صیانت از منابع طبیعی و توانایی استفاده درست از آنهاست. قطعا آبادانی و پیشرفت واقعی و متوازن، از توجه هم زمان به انسان و نیازهای ‌رو به افزایش او، به زمین و محیط زیست و پیرامون آن و تکنولوژی و صنعت است.
نکته درخورتوجه، محوریت انسان در تغییر زمین و تکنولوژی است. اگر زمین دستخوش تغییرات نامطلوب شده و اگر صنایع آلاینده او را احاطه کرده است. به دانش، نگرش و مهارت و قابلیت انسان برای مواجهه با زمین و محیط آن بستگی دارد.
انسان باید بیاموزد چگونه می‌توان با دانش و تکنولوژی با استفاده از منابع محدود طبیعی، نیاز‌های حال و آینده را به‌خوبی برطرف کند؛ طوری که حیات خود و نسل آینده‌اش در معرض خطر قرار نگیرد.
ما هر روز شاهد مصرف بی‌رویه منابع آبی و هدردادن آن هستیم، شاهد سوءمصرف انرژی و مواد خام طبیعی هستیم، هر روز می‌بینیم چگونه انسان با دست خود محیط زیست خود را آلوده می‌کند و ذخایر ژنتیکی را از بین می‌برد و به دلیل توسعه نامتوازن، دسترسی افراد به هوای پاک، زمین پاک و تکنولوژی پاک، محدود می‌شود و نابرابری‌های جدیدی رقم می‌خورد.
تجارب و تحقیقات نشان داده است آموزش و سوادآموزی، عنصر کلیدی برای تقویت توسعه پایدار و اساس یادگیری مادام‌العمر است. انسان، آموزش‌دیده، محیط زیست و اکوسیستم‌هایی را که ضامن سلامت و بقای او و نسل آینده اوست، سرمایه خود می‌داند و مراقبت از آن را امری عقلانی و ضروری تلقی می‌کند و اجازه نمی‌د‌هد توسعه تکنولوژی، صنایع و مصرف بی‌رویه انرژی و مواد خام تجدید‌ناپذیر، محیط زندگی او را به خطر اندازد و شرایط حیات را برای نسل آینده بسیار سخت و دشوار کند. گزارش پایش جهانی آموزش برای همه، که در سال 2014 منتشر شده، نشان می‌دهد آموزش و سوادآموزی، حتی در حد دوره ابتدایی، فقر را کاهش می‌دهد، بهداشت و سلامت را تضمین می‌کند، مشارکت افراد را در توسعه جامعه افزایش می‌دهد و دموکراسی را تقویت می‌کند و البته رفاه بیشتر نباید منجر به استفاده بیشتر از طبیعت و تخریب بیشتر او شود.
روز جهانی سوادآموزی که به پیشنهاد و ابتکار ایران به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل رسیده و اکنون پنجاهمین سال گشت آن برگزار می‌شود، بر همین موضوع تمرکز یافته است؛ چگونه می‌توان رشد متوازن و تعادل حیات انسانی و محیط زیست و اقتصاد و فرهنگ را رقم زد و در بستر زمان پایدار نگه‌داشت.
معمار کبیر انقلاب اسلامی، حضرت امام خمینی(ره)، سوادآموزی را از حوائج اولیه انسانی، مهم‌تر از بهداشت و مسکن اعلام کردند؛ این باور، امروز جهانی شده است که سوادآموزی نه‌تنها زندگی را تغییر می‌دهد بلکه آن را نجات می‌دهد.
بررسی‌ها نشان می‌دهد بخش مهمی از جامعه هنوز مهارت‌های پایه سواد را برای شکل‌دهی به جوامع پایدار کسب نکرده‌اند و نیازمند به آموزش و توانمند‌سازی هستند.
دولت جمهوری اسلامی ایران با باور به این مسئله که سوادآموزی می‌تواند زمینه‌ساز برخورداری بخش مهمی از جامعه از زندگی سالم و باکیفیت باشد، موضوع سوادآموزی را در اولویت قرار داد و در مصوبه سال گذشته خود چند محور مهم را موردتأکید قرار داد:
- اهمیت خودآموزی و استقلال در یادگیری با همکاری و اهتمام اعضای خانواده
- تقویت مشارکت بین‌بخشی و تعیین نقش و مسئولیت برای دستگاه‌های اجرائی
- توجه به تنوع سواد در طراحی اجرای برنامه‌های سوادآموزی با تأسیس مراکز یادگیری محلی
- توجه ویژه به بخش غیردولتی و مؤسسات آموزشی مردم‌نهاد و حمایت از فعالیت‌های آنها
- توجه خاص به اتباع خارجی و سرمایه‌گذاری قابل‌توجه برای آموزش آنها
سازمان نهضت سوادآموزی با الهام از پیام تاریخی حضرت‌امام(ره) و دستورات مقام معظم رهبری و دیدگاه‌های ریاست محترم جمهور، مصمم است با بازنگری جدی در روش‌ها و رویه‌ها، درصدد هدفمند‌سازی فعالیت‌ها و تمرکز بر گروه‌های آسیب‌پذیر و به‌حاشیه‌رانده‌شده باشد که در این بخش به مهم‌ترین اقدامات اشاره می‌شود:
1- تشکیل پایگاه اطلاعات ثبتی سطح سواد و اصلاح روش شمارش افراد بی‌سواد در کشور
2- ایجاد حداکثر انعطاف در رویه‌ها و شیوه‌های سوادآموزی و توجه به مهارت آموزش
3- ایجاد تنوع در محتوای آموزشی و کتب درسی و غیردرسی
4- تمرکز بر گروه‌های خاص مثل معلولان و زندانیان، عشایر، روستاییان، زنان و کشاورزان
5- توانمند‌سازی نیروی انسانی شاغل در بخش سوادآموزی
با وجود تلاش‌های انجام‌شده، هنوز هم بخشی از افراد جامعه از نعمت سواد پایه برخوردار نیستند، هرچند نسبت آنها در گروه‌های سنی پایین، به حداقل ممکن در سه دهه گذشته رسیده است، با این حال کماکان حدود پنج درصد از جمعیت 4 تا 10 سال کشور، خود را بی‌سواد و حدود 10 درصد نیز کم‌سواد معرفی کرده‌اند، این درحالی است که بیش از شش میلیون نفر از افراد بی‌سواد در گروه سنی بالاتر از 50 سال قرار دارند که فعلا در اولویت برنامه‌های سوادآموزی قرار ندارند؛ به علاوه همه‌ساله شاهد بازماندن تعدادی از کودکان از چرخه آموزش رسمی دوره ابتدایی هستیم که تهدید برای هدف‌گذاری کمی تعیین‌شده محسوب می‌شود. وزیر محترم آموزش و پرورش، جناب آقای دکتر فانی، دستور اکید داده‌اند که مدیران سطوح مختلف تمام تلاش خود را برای جذب و نگهداشت کودکان 6 تا 11 سال به‌کار گیرند ولی تحقق آن مستلزم ایجاد سیاست و احساس مسئولیت در تمام بخش‌های کشور است. من امیدوارم نام‌گذاری این روز و محافلی که برای گرامیداشت آن برگزار می‌شود، به شکل‌گیری عزم جدی، عمومی و قاطع در تمام بخش‌های جامعه برای آموزش برای توسعه جوامع پایدار منجر شود. اگر باور داریم سوادآموزی نه‌تنها زندگی را بهبود می‌بخشد بلکه موجب نجات زندگی می‌شود.

آموزش پیشینه و قدمتی به اندازه آفرینش انسان دارد، خداوند متعال آموزش مخلوق خود را عهده‌دار شده است و نخستین مراحل وجودی زندگی انسان را با آموزش، یادگیری و با ابزار لوح و قلم و مسطورکردن دانستنی‌ها قرین کرده است.
انبیای الهی و خصوصا پیامبران اولی‌العزم که کتاب آسمانی جدیدی همراه داشته‌اند، برای تداوم و استمرار آموزش انسان برانگیخته شدند تا شیوه زندگی را براساس آموزه‌های دینی به انسان‌ها بیاموزند و به آنان برای رسیدن به قله کمال کمک کنند.
زمین، محل رشد و زندگی انسان است و نسبت به آن وظیفه و مأموریت خاصی دارد؛ وظیفه انسان همان‌طور که در آیه 61 سوره مبارکه هود آمده، عمران و آبادانی زمین است. (هو انشاکم من الارض و استعمرکم فیها)
شرط آبادانی، کسب دانش و مهارت لازم و صیانت از منابع طبیعی و توانایی استفاده درست از آنهاست. قطعا آبادانی و پیشرفت واقعی و متوازن، از توجه هم زمان به انسان و نیازهای ‌رو به افزایش او، به زمین و محیط زیست و پیرامون آن و تکنولوژی و صنعت است.
نکته درخورتوجه، محوریت انسان در تغییر زمین و تکنولوژی است. اگر زمین دستخوش تغییرات نامطلوب شده و اگر صنایع آلاینده او را احاطه کرده است. به دانش، نگرش و مهارت و قابلیت انسان برای مواجهه با زمین و محیط آن بستگی دارد.
انسان باید بیاموزد چگونه می‌توان با دانش و تکنولوژی با استفاده از منابع محدود طبیعی، نیاز‌های حال و آینده را به‌خوبی برطرف کند؛ طوری که حیات خود و نسل آینده‌اش در معرض خطر قرار نگیرد.
ما هر روز شاهد مصرف بی‌رویه منابع آبی و هدردادن آن هستیم، شاهد سوءمصرف انرژی و مواد خام طبیعی هستیم، هر روز می‌بینیم چگونه انسان با دست خود محیط زیست خود را آلوده می‌کند و ذخایر ژنتیکی را از بین می‌برد و به دلیل توسعه نامتوازن، دسترسی افراد به هوای پاک، زمین پاک و تکنولوژی پاک، محدود می‌شود و نابرابری‌های جدیدی رقم می‌خورد.
تجارب و تحقیقات نشان داده است آموزش و سوادآموزی، عنصر کلیدی برای تقویت توسعه پایدار و اساس یادگیری مادام‌العمر است. انسان، آموزش‌دیده، محیط زیست و اکوسیستم‌هایی را که ضامن سلامت و بقای او و نسل آینده اوست، سرمایه خود می‌داند و مراقبت از آن را امری عقلانی و ضروری تلقی می‌کند و اجازه نمی‌د‌هد توسعه تکنولوژی، صنایع و مصرف بی‌رویه انرژی و مواد خام تجدید‌ناپذیر، محیط زندگی او را به خطر اندازد و شرایط حیات را برای نسل آینده بسیار سخت و دشوار کند. گزارش پایش جهانی آموزش برای همه، که در سال 2014 منتشر شده، نشان می‌دهد آموزش و سوادآموزی، حتی در حد دوره ابتدایی، فقر را کاهش می‌دهد، بهداشت و سلامت را تضمین می‌کند، مشارکت افراد را در توسعه جامعه افزایش می‌دهد و دموکراسی را تقویت می‌کند و البته رفاه بیشتر نباید منجر به استفاده بیشتر از طبیعت و تخریب بیشتر او شود.
روز جهانی سوادآموزی که به پیشنهاد و ابتکار ایران به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل رسیده و اکنون پنجاهمین سال گشت آن برگزار می‌شود، بر همین موضوع تمرکز یافته است؛ چگونه می‌توان رشد متوازن و تعادل حیات انسانی و محیط زیست و اقتصاد و فرهنگ را رقم زد و در بستر زمان پایدار نگه‌داشت.
معمار کبیر انقلاب اسلامی، حضرت امام خمینی(ره)، سوادآموزی را از حوائج اولیه انسانی، مهم‌تر از بهداشت و مسکن اعلام کردند؛ این باور، امروز جهانی شده است که سوادآموزی نه‌تنها زندگی را تغییر می‌دهد بلکه آن را نجات می‌دهد.
بررسی‌ها نشان می‌دهد بخش مهمی از جامعه هنوز مهارت‌های پایه سواد را برای شکل‌دهی به جوامع پایدار کسب نکرده‌اند و نیازمند به آموزش و توانمند‌سازی هستند.
دولت جمهوری اسلامی ایران با باور به این مسئله که سوادآموزی می‌تواند زمینه‌ساز برخورداری بخش مهمی از جامعه از زندگی سالم و باکیفیت باشد، موضوع سوادآموزی را در اولویت قرار داد و در مصوبه سال گذشته خود چند محور مهم را موردتأکید قرار داد:
- اهمیت خودآموزی و استقلال در یادگیری با همکاری و اهتمام اعضای خانواده
- تقویت مشارکت بین‌بخشی و تعیین نقش و مسئولیت برای دستگاه‌های اجرائی
- توجه به تنوع سواد در طراحی اجرای برنامه‌های سوادآموزی با تأسیس مراکز یادگیری محلی
- توجه ویژه به بخش غیردولتی و مؤسسات آموزشی مردم‌نهاد و حمایت از فعالیت‌های آنها
- توجه خاص به اتباع خارجی و سرمایه‌گذاری قابل‌توجه برای آموزش آنها
سازمان نهضت سوادآموزی با الهام از پیام تاریخی حضرت‌امام(ره) و دستورات مقام معظم رهبری و دیدگاه‌های ریاست محترم جمهور، مصمم است با بازنگری جدی در روش‌ها و رویه‌ها، درصدد هدفمند‌سازی فعالیت‌ها و تمرکز بر گروه‌های آسیب‌پذیر و به‌حاشیه‌رانده‌شده باشد که در این بخش به مهم‌ترین اقدامات اشاره می‌شود:
1- تشکیل پایگاه اطلاعات ثبتی سطح سواد و اصلاح روش شمارش افراد بی‌سواد در کشور
2- ایجاد حداکثر انعطاف در رویه‌ها و شیوه‌های سوادآموزی و توجه به مهارت آموزش
3- ایجاد تنوع در محتوای آموزشی و کتب درسی و غیردرسی
4- تمرکز بر گروه‌های خاص مثل معلولان و زندانیان، عشایر، روستاییان، زنان و کشاورزان
5- توانمند‌سازی نیروی انسانی شاغل در بخش سوادآموزی
با وجود تلاش‌های انجام‌شده، هنوز هم بخشی از افراد جامعه از نعمت سواد پایه برخوردار نیستند، هرچند نسبت آنها در گروه‌های سنی پایین، به حداقل ممکن در سه دهه گذشته رسیده است، با این حال کماکان حدود پنج درصد از جمعیت 4 تا 10 سال کشور، خود را بی‌سواد و حدود 10 درصد نیز کم‌سواد معرفی کرده‌اند، این درحالی است که بیش از شش میلیون نفر از افراد بی‌سواد در گروه سنی بالاتر از 50 سال قرار دارند که فعلا در اولویت برنامه‌های سوادآموزی قرار ندارند؛ به علاوه همه‌ساله شاهد بازماندن تعدادی از کودکان از چرخه آموزش رسمی دوره ابتدایی هستیم که تهدید برای هدف‌گذاری کمی تعیین‌شده محسوب می‌شود. وزیر محترم آموزش و پرورش، جناب آقای دکتر فانی، دستور اکید داده‌اند که مدیران سطوح مختلف تمام تلاش خود را برای جذب و نگهداشت کودکان 6 تا 11 سال به‌کار گیرند ولی تحقق آن مستلزم ایجاد سیاست و احساس مسئولیت در تمام بخش‌های کشور است. من امیدوارم نام‌گذاری این روز و محافلی که برای گرامیداشت آن برگزار می‌شود، به شکل‌گیری عزم جدی، عمومی و قاطع در تمام بخش‌های جامعه برای آموزش برای توسعه جوامع پایدار منجر شود. اگر باور داریم سوادآموزی نه‌تنها زندگی را بهبود می‌بخشد بلکه موجب نجات زندگی می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.