|

میزگرد طرح نظام رتبه‌بندی معلمان

به‌دنبال ارتقای منزلت فرهنگیان هستیم

علیرغم همه واکنش‌ها و نقد ها و نظرها به طرح رتبه بندی معلمان، مسئولان آموزش‌وپرورش به‌ویژه شخص وزیر به شهادت معاون رئیس‌جمهور، با پیگیری‌های زیاد و بی‌وقفه، تلاش کردند تا وعده معاون اول رئیس‌جمهور در زنگ بازگشایی مدارس عملی شود، بار مالی و هزینه اجرائی زیاد آن مانعی جدی در تصویب و عامل اصلی بی‌رغبتی دولت در ورود برای اجرائی‌شدن آن به‌شمار می‌رفت. از طرفی گلایه‌های معلمان در تفاوت حقوقشان با سایر عائله دولت و آگاهی وزیر از این گلایه موجب شده بود تا «فانی» در گام اول برای ایجاد انگیزه و بهبود حقوق معلمان بر تلاش‌هایش برای جلب موافقت دولت مبنی‌بر اجرائی‌شدن نظام رتبه‌بندی بیفزاید و بر آن اصرار کند. آنچه که معلوم است این طرح واکنش‌های مثبت و منفی‌ای را ایجاد کرده است. بااین‌حال در این میز گرد، با دعوت از سیدمحمد بطحایی، معاون پشتیبانی و توسعه مدیریت وزیر آموزش‌وپرورش، عابدینی، معاون دبیرکل شورای‌عالی آموزش‌وپرورش، مسعودی، از کارشناسان بنام و از طراحان نظام رتبه‌بندی معلمان، حسینی، مدیرکل امور اداری و خانم مینایی‌پور، معلم، به واکاوی ابعاد مختلف این طرح مهم پرداخته است.

تاریخچه نظام رتبه‌بندی معلمان به چه زمانی برمی‌گردد؟
مسعودی: در قانون برنامه پنجم توسعه ظرفیتی ایجاد شد تحت عنوان بند الف ماده پنجم قانون برنامه توسعه پنجم جمهوری اسلامی ایران، در این بند قانون‌گذار اجازه داده که فوق‌العاده‌های فصل دهم قانون مدیریت خدمات کشوری را می‌توان تا 50 درصد افزایش داد. دولت محترم هم برای اجرای رتبه‌بندی معلمان از این ظرفیت استفاده کرده و مبنای اجرای رتبه‌بندی را بر اساس همین ظرفیت قرار داده است. در اجرای بند الف ماده 50 مقرر شده فوق‌العاده حق شغل معلمان که شامل آموزگاران، دبیران، هنرآموزان، مربیان امور تربیتی، مشاوران، مراقبان سلامت، مدیران و معاونان مدارس و مجتمع‌های آموزشی و تربیتی می‌شود، حق شغلشان تا 50 درصد افزایش پیدا کند و در اجرای این افزایش باید 1/1 یا 10 درصد تبصره 3 ماده 65 قانون مدیریت خدمات کشوری که مشاغل آموزشی را 10 درصد حق شغل را اضافه‌تر از مشاغل دیگر دیده و به این 50 درصد اضافه می‌شود یعنی تا 60 درصد. یعنی این 50 درصد اضافه می‌شود، آن 10 درصد هم اضافه می‌شود. به‌عبارتی جدول حق شغلی که درحال‌حاضر دارد اجرا می‌شود، دارای حداقل دوهزارو 400 امتیاز و حداکثر هفت‌هزار امتیاز است. این هفت‌هزار امتیاز ابتدا با 50 درصد به سه‌هزارو 500 امتیاز در حد خودش اضافه می‌شود که می‌شود 10هزار در حقیقت 500 امتیاز به این 10500، 10050 امتیاز هم اضافه می‌کند این نهایت میزان پرداختی رتبه‌بندی است.
آقای مسعودی این طرح از چه زمانی در دولت یا مجلس یا وزارت مطرح شد؟
مسعودی: بحث رتبه‌بندی معلمان یکی، دوبار به‌عنوان طرح از سوی نمایندگان محترم مجلس مطرح شده بود. منتها این طرحی که الان ما در ارتباط با رتبه‌بندی درباره آن بحث می‌کنیم، از ظرفیت‌های قانون برنامه پنجم توسعه و استناد به ماده 65 قانون مدیریت خدمات کشوری است.
اولین‌بار در فروردین 93 بحثی به اسم رتبه‌بندی از طرف آموزش‌وپرورش به دولت ارائه شد و مورد اشکال قرار گرفت. مجددا در زمان آقای دکتر فانی این طرح به دولت محترم پیشنهاد شد.
اجرای این طرح مهلت زمانی دارد؟
مهلت زمانی ندارد. از اول مهرماه با ضوابطی که قبلا باید به تأیید شورای توسعه مدیریت و سرمایه انسانی برسد، در مورد معلمان اجرا می‌شود.
اگر کسی از مزایای این طرح برخوردار شد، ممکن است سال بعد با یک ارزشیابی جدید آن مزایا را از دست بدهد؟
نه. از اول مهر که اجرا می‌شود، معلمانی که در شمول این طرح قرار می‌گیرند و این افزایش در احکامشان آورده می‌شود، دیگر این مزایا در حکمشان باقی می‌ماند.
یکی از انتقادات به طرح رتبه‌بندی، جایگاه حقوقی و قانونی‌بودن این طرح است. این طرح در کجای سند تحول بنیادین به‌عنوان نقشه راه آموزش‌وپرورش قرار دارد؟
عابدینی: قبل از پاسخ به پرسش شما لازم است نکته‌ای را برای تقریب نگرش‌ها درباره نظام رتبه‌بندی بیان کنم. ما در سند تحول، شش زیرنظام اصلی داریم و 14 نظام فرعی، از جمله نظام سنجش صلاحیت، نظام رتبه‌بندی و سایر مواردی که در سند آمده است. پس رتبه‌بندی در بین 14 نظام فرعی سند تحول قرار گرفته است. اگر از من بپرسند چنانچه سند تحول یک شاه‌بیت داشته باشد که بشود روی آن سرمایه‌گذاری کرد، برای آن وقت گذاشت و به‌نفع معلمان از آن استفاده کرد و به سود جامعه تعلیم و تربیت از آن استفاده کرد و به وسیله آن آموزش‌وپرورش را ارتقا داد چه‌چیزی است؟ به معنای واقعی من اولین چیزی که به ذهنم می‌رسد، نظام رتبه‌بندی معلمان است. از نظر من شاه‌بیت سند تحول، رتبه‌بندی معلمان است. این طرح مزایا و منافع بسیار فراوانی دارد. اینکه ما نظام آموزشی را طوری طراحی کنیم که افراد در قبال تلاششان و تجربه‌اندوزی‌شان، امکانات و تسهیلات دریافت کنند، باعث می‌شود تشویق شوند تا خودشان را توانمند کنند و رقابت سالم بینشان شکل بگیرد. این خیلی بهتر است از اینکه به روش این سال‌هایی که گذشته، هر کسی کاری را انجام داد یا نداد، ما بیاییم افزایش حقوق برایشان به‌صورت مساوی داشته باشیم! از منظر قانونی‌بودن نظام رتبه‌بندی معلمان، باید گفت این طرح مصوبه شورای‌عالی آموزش‌وپرورش و هم مصوب شورای‌عالی انقلاب فرهنگی را دارد و به لحاظ جایگاه قانونی برای اجرای نظام رتبه‌بندی هیچ شائبه‌ای وجود ندارد؛ یعنی کسی نمی‌تواند مدعی شود نظام رتبه‌بندی قانونی نیست.
چه مسائلی ممکن است اجرای نظام رتبه‌بندی را به چالش بکشد؟
عابدینی: به نظر من باید در تدوین طرح دقت زیادی کرد. ممکن است در تدوین چند خطا صورت بگیرد که نقاط قوت طرح را زیر سؤال ببرد. اولین خطایی که ممکن است رخ دهد این است که ما نظام رتبه‌بندی را با مسائل پرپیچ‌وخم امور اداری گره بزنیم. دومین خطایی که ممکن است رتبه‌بندی را از حیزانتفاع بیندازد این است که ما این طرح خوب را با افزایش حقوق گره بزنیم. توجه کنیم، اصلا نظام رتبه‌بندی برای افزایش حقوق نیامده است که عده‌ای به‌خاطر میزان افزایش حقوق و کم‌وزیاد بودن آن با طرح مخالفت می‌کنند. رتبه‌بندی برای ایجاد انگیزه و ارتقای امر آموزش آمده است. خطای سوم این است که این طرح بدون تدوین نظام مدیریت منابع انسانی که باید مانند چتری بقیه نظام‌های فرعی را دربر بگیرد، داریم یک نظام فرعی را اجرا می‌کنیم. این یک سؤال مهم است که چرا آمدیم از این همه نظام و زیرنظام فقط یکی را انتخاب کردیم؟ این یک خطا است که هنوز نظام سنجش صلاحیت مشخص نیست، هنوز نمی‌دانید چه جوری می‌خواهید ارزیابی کنید. چه کسی در رتبه اول، کدام گروه در رتبه دوم و چه افرادی را در رتبه سوم قرار بدهیم؛ پس شتابزدگی در اجرا از دیگر آسیب‌هاست که باید به آن توجه شود.
مینایی‌پور: من قبل از پاسخ می‌خواهم از آقای عابدینی بپرسم وقتی می‌فرمایید نظام اصلی و چترگونه تدوین نشده، چرا زمانی دوستان نشستند و یک نظام فرعی به نام رتبه‌بندی را جلو بردند معلم‌ها و مسئولان چقدر باید منتظر شورای‌عالی بمانند و فرصت‌ها را از دست بدهند تا شما نظام‌ها را تدوین کنید و چترتان را باز کنید؟ چه کسی باید پیش‌قدم بشود که چتر بالایی را بنویسد؟ زمان برای این‌گونه کار‌ها و استفاده از ظرفیت‌های قانونی در طول سال‌ها سپری شد و همه منتظر ماندند تا چتر شما گسترده شود، اما نشد. شما کی می‌خواهید این شش نظام را تدوین کنید تا افق و وضعیت آموزش‌وپرورش مشخص بشود؟ نمی‌شود کاری نکرد و به همه گفت شما هم کاری نکنید تا ما قانون تصویب کنیم تا ما نظام، تألیف و تدوین کنیم.
عابدینی: سؤال خوبی است، اما باید توجه داشت نوشتن این نظام‌ها وظیفه آموزش‌وپرورش است وظیفه شورای‌عالی آموزش‌وپرورش نیست.
آموزش‌وپرورش موظف است در یک سال- که الان چند سال گذشته است- زیرنظام‌ها را تدوین کند و به تصویب شورای‌عالی برساند. این وظیفه شورای‌عالی نیست. انتظار این است که آموزش‌وپرورش اول باید ورود پیدا می‌کرد و تکلیف این زیرنظام‌ها را روشن می‌کرد. اگر مصوب هم می‌کرد این طرح هم ذیل این زیرنظام‌ها می‌آمد. پس همان‌گونه که پیگیری نظام رتبه‌بندی وظیفه آموزش وپرورش است، نوشتن زیرنظام‌ها هم وظیفه آموزش‌وپرورش است.
الان هم تلاش‌های زیادی صورت گرفته تا این نظام‌ها تدوین شوند. وزیر محترم هم تأکید دارند باید به سمت تدوین این سندها برویم و گفتند شورای‌عالی خودشان مشارکت کنند. الان هم گروه‌هایی تشکیل شده و اعتباراتی پیش‌بینی شده و هر شش نظام ما در حال تدوین است و امیدواریم به زودی این نظام‌ها تدوین شود و برود برای تصویب.
مسعودی: ببینید درباره دغدغه آقای عابدینی لازم است بگویم ابتدا باید ملاک‌های ارزیابی تدوین شود و بعد به تصویب شورای مدیریت منابع انسانی برسد. دقت کنیم ملاک‌ها و شاخص‌هایی که تدوین می‌شود مبهم نیستند، عوامل مشخصی است، عوامل ناآشنایی نیستند؛ یعنی در نظام رتبه‌بندی که می‌خواهد برای ایجاد انگیزه و ارتقای توانمندی‌ها اجرا شود، روش کار و عوامل مؤثر در کار افرادی که می‌خواهند رتبه‌بندی شوند مشخص هستند؛ افراد آن را دارند، هرروز بخشی از آن ملاک‌ها را انجام می‌دهند؛ مثلا سوابق تحصیلی فرد یا سوابق تجربی او یا دوره‌های آموزش ضمن خدمت یا سوابق علمی و فرهنگی و پژوهشی، همه این مسائل برای معلم و برای ما روشن هستند. حتی اگر این رتبه‌بندی در یک کشور غربی هم رخ می‌داد باز هم در حیطه شغلی معلمی و موضوع افزایش انگیزه تقریبا معیارها و ملاک‌ها مبنای ارزشیابی قرار می‌گرفت.
در واقع آقای مسعودی شما می‌فرمایید ایرادی که جناب آقای عابدینی می‌گیرند ضمن اینکه بجا و درست است، اما چون بخشی از واقعیت‌های جاری معلمی است مبهم و نگران‌کننده نیست؟
مسعودی: بله دقیقا. ما کار پیچیده‌ای از معلم نمی‌خواهیم، بلکه می‌خواهیم بین معلمی که کار‌ها و وظایف شغل معلمی را انجام می‌دهد با کسی که نسبت به آنها بی‌تفاوت است، فرق باشد و همه معلم‌ها برای انجام وظایف حرفه‌ای و برای به‌روزکردن دانش خود انگیزه داشته باشند. به هر حال معلمی که زحمت می‌کشد، وظایف معلمی را خوب انجام می‌دهد، این احساس را دارد که باید بیشتر دیده شود.
درباره ضرورت و نیاز معلم و مدرسه به این تمییز قائل‌شدن بین معلم علاقه‌مند و معلم بی‌علاقه، معلم خلاق و معلم غیرخلاق و... توضیح ندادید؟
مینایی‌پور: هرکسی، از جمله من از اینکه ارزیابی باشد و غربالگری صورت بگیرد تا معلمی که خودش را بازآموزی می‌کند، خلاقیت دارد و زحمت می‌کشد با یک معلم معمولی تفاوت داشته باشد استقبال می‌کند. همه بدنه آموزش‌وپرورش این تفاوت را قبول دارند، اما اینکه این تفاوت را به پرداخت حقوق و معیشت و افزایش حقوق سنجاق کنیم، درست نیست.
الان در رسانه‌ها به بهانه نظام رتبه‌بندی، افزایش حقوق معلمان از 150تا600 هزار تومان پررنگ شده، من معتقدم رتبه‌بندی حتی اگر خوب و عالی و بجا باشد، نباید حقوق معلم و رفاه او منوط به آن باشد.
یکی از ایراداتی که در نشریات هست و از زبان معلم‌ها هم بیان می‌شود، این است که چه بهتر می‌شد اگر آموزش‌وپرورش و دولت اول تفاوت حقوق معلمان با سایر دستگاه‌ها را به یک حد معقول می‌رساندند بعد می‌آمدند و می‌گفتند هرکدامتان درواقع داناتر، تواناتر و علمی‌تر هستید، از نظر ما عزیزترید و بر اساس طرح رتبه‌بندی حقوق بیشتری دریافت می‌کنید. درواقع معلم‌ها می‌گویند چرا بحث انگیزه‌مندی و علمی‌بودن ما را گره زدید به معیشت ما؟
بطحایی: گاهی اوقات مانند این بحث طرح رتبه‌بندی، فضایی در جامعه و رسانه‌ها ایجاد می‌کند که ما درباره چیزی حرف می‌زنیم، تحلیل ارائه می‌دهیم، نقد و مصاحبه می‌کنیم که تنها تصوری از آن در ذهن داریم و راجع به موضوعی حرف می‌زنیم که تصویر روشنی از آن نداریم. ازاین‌جهت این جلسه و جلسات اینچنین خیلی می‌تواند به شفاف‌سازی و کاستن از حدس و گمان‌ها و کسادی بازار اخبار نادرست و ایجاد وفاق و همدلی کمک کند. طرح نظام رتبه‌بندی و اظهارنظرهایی که پیرامون آن می‌شود، مصداق خوبی برای تعابیر فوق است. نظام رتبه‌بندی باید بتواند از طریق این‌گونه جلسات شکل و شمایل خود را به جامعه مخاطبان نشان دهد و قضاوت‌های نادرست و گاهی مغرضانه و ناجوانمردانه‌ای را که پیرامونش منعکس می‌شود، تصحیح کند. ابتدا عرض کردم برخی از قضاوت‌ها و تحلیل‌ها درباره این طرح ناشی از تصاویر مختلفی است که درون ذهن‌های گویندگان آن وجود دارد. در همین جمع چهار، پنج نفره که ما اینجا هستیم، اگر سؤال شود، واقعیت رتبه‌بندی را چگونه می‌بینید؟ درحال‌حاضر هرکدام از ما یک تصور از آن داریم بنابراین باید از طریق جلسات اینچنین به هم‌گرایی و همسویی بین کسانی که برنامه‌ریز هستند با کسانی که دارند این برنامه را اجرا می‌کنند، برسیم.
در مورد رتبه‌بندی، من یکی، دوتا نکته را عرض کنم. اول: در شرایطی که معلم ما رنجیده‌خاطر است یا گلایه دارد که بین آنها و سایر کارکنان فرق وجود دارد، رتبه‌بندی به‌هیچ‌عنوان داعیه این را ندارد که آمده است تا برای همیشه تفاوت یا تبعیض یا فرق را بردارد. رتبه‌بندی یک موضوع است و آنچه عرض شد بحث دیگری است که اگر وجود دارد باید با کمک ما و همت دولت و مجلس در جای خود برایش چاره‌اندیشی شود.
رتبه‌بندی واقعا به‌دنبال همان است که شما در یک گزاره خیلی ساده و مختصر اشاره کردید، معلمی که نسبت به وظیفه‌ای که برایش تعریف شده علمی‌تر یعنی عالمانه‌تر و حرفه‌ای‌تر و تخصصی‌تر عمل می‌کند، با معلم دیگری که کمتر از این سطح حرفه‌ای و تخصصی برخوردار است باید تفاوت‌هایی داشته باشد. یکی از نتایج این تفاوت در روش و دانایی و احساس مسئولیت، تفاوت در پرداخت است. پس همه طرح رتبه‌بندی، این تفاوت در حقوق نیست. این یک نکته بسیار ظریفی است که لازم است معلمان، اصحاب رسانه و کارشناسان به آن توجه کنند.
من دیروز در جمع معلمان بودم. همکاری نقد مفصلی از نظام رتبه‌بندی ارائه داد، من از او یک سؤال کردم که لطفا برای من و دوستان حاضر در این جلسه نظام رتبه‌بندی را تعریف کنید و بگویید که رتبه‌بندی چیست؟ من دیدم مواردی که از رتبه‌بندی می‌گوید این چیزهایی که این روز‌ها برخی‌ها در رسانه‌ها می‌گویند و در فضای مجازی نشر می‌دهند مثلا بر اساس رتبه‌بندی، معلم باید مقاله در ISI داشته باشد تا به رتبه بالایی برسد، معلم باید مؤلف کتاب‌های درسی باشد تا رتبه‌بندی شامل او شود! باید مؤلف چندین کتاب باشد و موارد دیگر... اینها همان چیزهایی است که مخالف‌ها و منتقدان روی‌اش کار می‌کنند، فضای رسانه‌ای همین چیزهاست، حتی در فضای مجازی موبایلی بیشترین انتقاداتی که از طرح دارد می‌شود این چیز‌هاست.
آقای بطحایی، اینکه گفتید درباره طرح رتبه‌بندی هرکسی چیزی در ذهن دارد و بر همان اساس هم مصاحبه می‌کند و می‌نویسد یک واقعیت است. برای معلمان روشن کنید این طرح واقعا به دنبال چه چیزی است. طرح رتبه‌بندی می‌خواهد کدام بخش از جامعه معلمان را کم‌رنگ یا پررنگ کند؟
بطحایی: عرض کردم خیلی‌ها نوشتند تألیف کتاب، نوشتن مقاله و... . واقعا نوشتن کتاب و مقاله خیلی فضیلت بزرگی برای معلم و غیرمعلم است. نباید نوشتن کتاب یا مقاله تنها شرط رتبه‌بندی معلم‌ها باشد. ما می‌گوییم آن معلمی که به وظیفه حرفه‌ای‌اش خوب عمل می‌کند باید امتیاز بالاتری را کسب کند. مثلا معلمی که از قبل طرح درسش را تهیه کرده، از قبل مقتضیات مخاطبان، روش یادگیری و یاددادن را تعیین می‌کند، به موقع ارزشیابی را انجام می‌دهد، با اولیای دانش‌آموز ارتباط مؤثری دارد، در اداره آموزشی به صورت مؤثر مشارکت می‌کند و ده‌ها وظیفه‌ای که الان معلمان برعهده دارند و البته خیلی از معلمان بی‌هیچ چشم‌داشتی این وظایف را انجام می‌دهند نسبت به معدود معلمانی که می‌گویند انضباط در مدرسه به من ارتباطی ندارد، این وظیفه ناظم مدرسه است، باید از نظر ما با هم فرق داشته باشند! آنچه این تفاوت و فرق را ایجاد خواهد کرد نظام رتبه‌بندی است. رتبه‌بندی می‌خواهد بگوید که بین این دو تا آدم باید نظام آموزش‌وپرورش تفاوت قائل باشد.
تأکید می‌کنم این تفاوت فقط در مسائل مالی و اقتصادی نیست که یک نفر 300 ، 400 هزار تومان بیشتر بگیرد یا کمتر. رتبه‌بندی می‌خواهد جایگاه و اعتبار و وزن این دو آدم در مدرسه، در منطقه و نظام آموزشی با هم متفاوت باشد. مثل رتبه‌بندی‌ای که ما در ارگان‌های نظامی یا بین استادان دانشگاه داریم. شما مستحضر هستید که مثلا در نظام رتبه‌بندی نیروهای نظامی، ممکن است دو نفر انسان با سابقه یکسان، با مدرک تحصیلی یکسان و حتی سیر شغلی یکسان دارای دو درجه متفاوت باشند، یکی به دلیل شجاعت و ایثارش، یکی به خاطر ریسک‌ها و خطراتی که پذیرفته این انسان باید درجه بالاتری داشته باشد و جامعه این درجه را می‌بیند و این درجه برای جامعه قابل احترام است. ممکن است تفاوتی که فرض كنيد که سرهنگ با یک سروان می‌گیرد، خیلی نباشد از نظر دریافتی اما بالاخره جامعه می‌بیند که این انسان سرهنگ است یعنی رتبه بالاتری دارد و آن یکی رتبه پایین‌تری دارد.
چه‌کسی می‌خواهد این سنجش را انجام بدهد؟ معلم‌ها می‌خواهند بدانند کدام مرجع می‌خواهد این شایستگی‌ها را استخراج کند!؟
خانم مینایی‌پور: قبل از اینکه آقای بطحایی جواب بدهند، یک مطلبی بگویم. آقای بطحایی رتبه‌بندی خوب است، اما اینکه شما معلمی که گرفتار معیشت و حقوق است را بخواهید رتبه‌بندی کنید کمی عجیب است. من فکر می‌کنم شما ابتدا باید برای این معلم حداقل وسایل و اسباب یک زندگی آرام را فراهم کنید و او را به آن حد معمولی برسانید و سپس بیایید بهترین و بدترین را مشخص کنید من فکر می‌کنم همه حرف معلمان درباره رتبه‌بندی این است. شاید چون شما سال‌هاست در وزارت هستید، تمام بندهای حکم حقوقی را گرفته‌اید و حداکثر امتیازات را کسب کرده‌اید و همه امتیازها را گرفته‌اید، حس نمی‌کنید یک میلیون و 200هزار تومان حقوق یعنی چه؟؟ شما یک معلم مرد را تصور کنید با حجم مشکلات اداره زندگی امروز! شما این مرد را، این معلم را چگونه می‌خواهید رتبه‌بندی کنید؟
بطحایی: ببینید نیرویی که در وزارت است، با معلمان دیگر تنها در بحث اضافه‌کار حقوقشان با هم فرق دارند. الان هم امسال با اقداماتي که در وزارت آموزش‌وپرورش در سال گذشته و امسال انجام گرفته فوق‌العاده شغلی که شما الان می‌گیرید که اینجا در ابتدا اضافه شده و بعد با هم برابر شدید و چه شما معلم باشید و چه شما در کادر اداری باشید، از نظر حکم کارگزینی با هم برابر هستید هیچ تفاوتی قائل نیست! شما تفاوتی که با هم دارید در اضافه‌کار است.
سؤال این بود که چرا آموزش‌وپرورش نیامده ابتدا حقوق‌ها را ترمیم کند بعد نظام ارزیابی و رتبه‌بندی را انجام دهد؟
مسعودی: تمام نظام‌های رتبه‌بندی، فرقی نمی‌کند نامش چه باشد، درجه‌بندی یا گروه‌بندی یا هرچیز دیگری که باشد، هدفشان این است که ایجاد انگیزه و ارتقای توانمندی‌ها و کیفیت بهتر در انجام کار را محقق کنند. در ازای این انجام کار باکیفیت است که هرکس کارآمدی بیشتری داشته باشد، حقوق بیشتری دریافت می‌کند. این نظام‌ها در نهایت به ایجاد رضایت شغلی می‌رسند. رضایت شغلی و انجام مطلوب کار وظیفه‌ای است که به افزایش درآمد می‌انجامد. در نظام دانشگاه که در حقیقت یک نظام شایسته‌گراست با دقت نگاه کنید در ابتدا می‌شوند مربی، بعد استادیار و همین‌طور پله‌به‌پله شرایط و ضوابط سخت‌تر می‌شود بعد دانشیار که می‌خواهند بشوند، باز شرایط مشکل‌تر می‌شود، وقتی بخواهند استاد بشوند، ممکن است فقط 10درصد مربیان بتوانند در این طبقه وارد شوند!! بنابراین سنجه و ملاک و معیار در ذات رتبه‌بندی است. در همه‌جا رتبه‌بندی یک کف و یک حداقل را به همه می‌دهد بعد می‌آید برای ارتقا به مرتبه بالاتر، ملاک و معیار تعریف می‌کند. برای به‌دست‌آوردن شرایط بالاتر، شایستگی‌هایی تعریف می‌کند. بنابراین باید ضوابط گذاشته شود، بالاخره معلمی که می‌آید و روش نویی را در امر آموزش ارائه می‌کند، یا الگوی برتری را در آموزش دارد، یا کار پژوهشی انجام می‌دهد، یا پژوهش دانشگاهی را هدایت و نظارت می‌کند، باید از پول بیشتری برخوردار شود.
اشکال کار این است که فقط روی اینها در رسانه‌ها مانور می‌دهند، تنها اینها نیست. معلمی که تدریس او پژوهش‌محور است و دانش‌آموز را پژوهش‌محور بار می‌آورد، یا مشارکت در شوراها یا گروهی آموزشی مدرسه، معلمی که وقت می‌گذارد، در این شوراها حضوری فعال دارد، معلمی که با مدرسه بیشتر همکاری می‌کند، نمایشگاهی از فعالیت‌های خودش را در تدریس ارائه می‌دهد و در مدرسه از کار دانش‌آموز استفاده می‌کند، مسلم است که این معلم باید با معلمی که این کارها را انجام نمی‌دهد، تفاوتی داشته باشد. رتبه‌بندی این تفاوت‌ها را لحاظ می‌کند. بنابراین قطعا معلمانی که کارایی دارند، مورد توجه طرح رتبه‌بندی هستند. وقتی ما تخصص‌گرایی را ملاک کار قرار می‌دهیم، شما که بیشتر از من وقت می‌گذارید و متخصص‌تر از من کار می‌کنید، به شما بها و اضافه حقوق بیشتری می‌دهند، موجب رضایت شغلی‌تان می‌شود.
باز هم برمی‌گردیم به این سؤال قبلی که درواقع چه چیزی باعث شده که ما نتوانیم این شکاف را پر و بعد این طرح را اجرا کنیم؟
بطحایی: ببینید ما به دلایلی ازجمله تذکری که خود معلمان مرتب به ما می‌دهند که آقا شما چرا وقتی ریالی به حقوق ما اضافه می‌شود، مصاحبه می‌کنید، خبر می‌دهید! ما دقیقا به دلیل همین ملاحظه درست است که خیلی چیزها را نباید مطرح کنیم این تصوری که شما به‌درستی نقد کردید که بعضی از همکاران ما فکر می‌کنند نیروهای ستادی آقای وزیر، معاونانشان، کارشناسان، به دلیل اینکه وضعشان خوب است صدایشان درنمی‌آید، (یعنی جایشان گرم و نرم است و نمی‌دانند با یک میلیون و 500 هزار تومان، خانواده‌ای را باید اداره کند، چه می‌کشد)، اما بخشی از این عدم اطلاع‌رسانی به خاطر همین ملاحظه‌های درست است.
ببینید ما هیچ وقت نمي‌گوییم بعد از سه سال مرخصی زایمان را از شش ماه به 9 ماه افزایش دادیم و باوجود بار سنگین مالی‌ای که بر ما وارد کرد چون حق معلمان ما بود، آن را اجرائی کردیم. فوق‌العاده شغل معلمان را که یکی از همان جنبه‌های تبعیضی است که معلم از آن ناراحت است، ما خیلی چراغ خاموش آمدیم آن را جبران کردیم و هیچ‌جا مطرح نکردیم!! همین طرح رتبه‌بندی سه‌هزارو 500 میلیارد ریال بار مالی در سال دارد، گرفتن این مصوبه از دولتی که کشور را با آن مشکلات و محدودیت‌ها تحویل گرفته و به‌شدت با مشکل مواجه است، کار کوچکی نیست!
هیچ وقت آقای وزیر نیامده است بگوید من چه فرایند و چه مشکلاتی را طی کردم تا رسیدم به گرفتن این مصوبه!! هیچ وقت نگفتیم درون کمیسیون دولت که جناب مسعودی و بنده و بعضی از همکاران شرکت کردند، چه فرازونشیبی را طی کردیم تا بتوانیم مصوبه را به تأیید برسانیم. یعنی لازم نیست ما هم مثل بعضی دوستان دیگر که قبلا بودند با این‌گونه مباحث تبلیغاتی و جنجالی رفتار کنیم. این یک نکته. نکته دوم هم بحث فاصله حقوق ما آموزش‌وپرورشی‌ها با دیگر اعضاي خانواده دولت است. ببینید بین ما با کارکنان بسیاری از دستگاه‌ها در حقوق و احکام فاصله‌ای نیست. خیلی از دستگاه‌ها مثل ما هستند؛ یعنی آنها دریافتی از یک‌میلیون و 500هزار الی یک‌میلیون و 600هزار تومان دارند و هیچ تفاوتی بین یک خانم معلم ما با کارمند سایر دستگاه‌ها نیست. اما بعضی از دستگاه‌ها و سازمان‌های دیگر مثل بانک‌ها، شرکت‌های دولتی و در برخی قوای دیگر متأسفانه، به دلایلی ما تفاوت زیادی در مزایا با آنها داریم. این طرح رتبه‌بندی با 3.500 میلیارد تومان اعتباری که دولت برای سال 1395 و 1350 میلیارد تومانی که برای امسال گذاشته را به عنوان یک شروع ببینید.
ما در آموزش‌وپرورش نقطه ایده‌آل را همیشه خیلی بلند می‌گیریم. همیشه به جای دور نگاه می‌کنیم و می‌خواهیم در قدم اول هم به آن نقطه دور برسیم. به عنوان مثال اصرار می‌کنیم که یک فوق‌لیسانس با 22 سال سابقه اگر نه در اندازه عضو هیأت علمی فلان دانشگاه حقوق نمی‌گیرد بلکه باید حداقل 80 درصد آن را بگیرد؛ این یعنی چی؟ این یعنی هشت‌هزار میلیارد تومان بار مالی برای دولت. تجربه دولت‌های قبل هم نشان می‌دهد که هیچ‌وقت این امر محقق نشده و همه دولت‌ها این‌گونه اعتبارات را تأمین نکرده‌اند. به دلیل این نوع نگاه و این انتظار گام بلند است که همیشه درجا زده‌ایم. معلوم است که دولت نمی‌تواند در گام اول هشت‌هزار میلیارد تومان تخصیص دهد. برای طرح‌های بهسازی نیروی انسانی باید گام‌به‌گام برویم، در گام اول هزارو350 میلیارد تومان و در گام دوم سه‌هزارو 500 میلیاردتومان را مصوب کنیم. انجام این مهم و مصوب‌کردن این بودجه به صورت گام‌به‌گام کاری بزرگ است به گونه‌ای که برخی وزارتخانه‌ها وقتی این تخصیص‌ها را می‌بینند به ما می‌گویند‌ ای کاش ما هم آموزش‌وپرورشی بودیم!! من به صراحت می‌گویم این سه‌هزارو 500 میلیارد تومانی که آقای نوبخت امضا کرده است خداوکیلی شق‌القمر است!! مگر می‌شود سازمان مدیریت با این محدودیت منابع قبول کند سه‌هزارو 500 میلیارد تومان، فقط به ما بدهد!!! یعنی این به طور متوسط برای هر معلم 300 هزار تومان میانگین حدودا 400 هزار تومان در ماه. آقای دکتر فانی مثل قبلی‌ها دوست ندارد 50 خبرنگار را جمع کند دور یک میز و دو ساعت مصاحبه بگذارد که این‌گونه موارد را بیان کند.
اجازه دهید این را بگویم؛ اگر شخص آقای رئیس‌جمهور نبودند اگر شخص آقای جهانگیری نبود و اگر حمایت آقای نوبخت نبود، به عنوان آقای نوبخت نه به عنوان رئیس سازمان مدیریت، به هیچ عنوان طرح رتبه‌بندی که کورسویی را روشن کرده، روشن نمی‌شد. ما باید تلاش کنیم این ترمیم‌ها که مدنظر معلمان است رخ دهد. ممکن است یک نفر مثل خانم مینایی‌پور انتقاد کند چرا این افزایش این‌قدر دیر رخ می‌دهد؟ چرا از ظرفیت این قانون زودتر از اینها استفاده نشده است؟ درهرصورت من می‌گویم باز هم جای تقدیر است. به‌هرحال از دوستان باید تشکر کرد که تلاش کردند و از این ظرفیت استفاده کردند. طرح رتبه‌بندی یک شانس برای آموزش‌وپرورش است که در کنار ایجاد انگیزه و ارتقای کیفیت آموزش می‌توان برای افزایش حقوق از آن استفاده کرد.
عابدینی: اصلا اسم رتبه‌بندی را نیاوریم؛ دوستان هیچ‌موقع نمی‌گویند شما رفتید 500، 600 یا صدهزار تومان به حقوق معلمان اضافه شد، صدبار هم می‌گویند دستشان درد نکند، هیچ معلمی مقابله با کسی ندارد؛ اصل این است که می‌گویند این ظرفیتی است که اگر رتبه‌بندی اجرا شود، دو کارکرد خواهد داشت 1- انگیزه ایجاد می‌کند. یعنی افراد در قبال کارکردشان و صلاحیتشان حقوق دریافت می‌کنند. 2- تفاوتی که بین آن که در آموزش‌وپرورش است با سایر کارمندان بیرون از آموزش‌وپرورش را جبران می‌کند. پیشنهاد اولیه این بود. من کاری ندارم که اجرا می‌شود یا نه؛ دورنمای طرح رتبه‌بندی کاملا از محل بحث خارج است. افرادی که دکترا می‌گیرند، در صف دانشگاه‌ها هستند. اگر آموزش‌وپرورش بخواهد از این خسارت جلوگیری کند و از فرار افراد کارآمد و متخصص در آموزش‌وپرورش جلوگیری کند، رتبه‌بندی باید این خلأها را پرکند تا فرد بگوید چرا باید بروم آنجا، همین‌جا می‌مانم. رتبه‌بندی اگر این خاصیت را نداشته باشد، اگر فقط بحث افزایش حقوق باشد چه مشکلی را حل می‌کند؛ شما حالا می‌فرمایید از ظرفیت قانونی استفاده کردیم، به عنوان رتبه‌بندی چه ضرورتی دارد ما در قانون خدمات کشوری خوانده‌ایم؛ اصلا لزومی ندارد اسم رتبه‌بندی را بیاوریم.
مکان این سنجش و تعیین صلاحیت معلمان در کجا پیش‌بینی شده است؟
مسعودی: من ابتدا خدمت شما توضیح دادم که بالاخره ارتقای رتبه چه در قالب رتبه‌بندی و چه در قالب به اصطلاح درجه‌بندی یا هر نظامی که می‌خواهد موجب ایجاد انگیزه و کارایی و توانمندی در فردی که در یک سیستمی کار می‌کند بشود، باید با ملاکی سنجیده شود، من می‌گویم این ملاک یکی سوابق تحصیلی است، یکی سوابق اجرائی است و یکی سوابق آموزشی است که منظور دوره‌های آموزشی است و دیگری فعالیت‌هایش است، که این فعالیت‌ها یا علمی است یا آموزشی یا فرهنگی-تربیتی است یا پژوهشی، من یک مثال برای شما زدم ما هر نظامی را که می‌خواهیم بنویسیم بالاخره در چارچوبش این عوامل را باید در نظر بگیریم؛ حتی آقای دکتر بطحایی گفتند ما انتظار ارائه مقاله از معلمان نداریم ولی انتظار این را داریم که یک معلم بر کار پژوهش یک دانش‌آموز نظارت کند یا بیاید مشارکت کند در پژوهش‌سراهای ما یا در گروه‌های آموزشی درون مدرسه مشارکت کند. مبنای ما این است و ما انتظاری که از معلمان داریم این است که وقتی می‌خواهیم این ضابطه را تدوین کنیم، تکیه کنیم بر نظر معلمان و بیایند نظر بدهند.
نظام سنجش صلاحیت‌های حرفه‌ای معلمان در تحول بنیادی، در حقیقت پیش‌بینی شده و وزارتخانه آن را ایجاد می‌کند. ما باید در حقیقت مدیریت آموزشگاهی را از مدیریت اداری‌مان جدا کنیم؛ یعنی فعالیت‌های یک معلم باید درون یک مدرسه موردسنجش قرار گیرد حالا خیلی نیاید درون اداره قرار گیرد. اگر من معلم آمدم یک الگوی برتر در یک مدرسه ارائه دادم مثلا یک معلم ریاضی هستم و حتی یک کتاب کمک‌آموزشی تألیف کردم، گروهی از معلمان متخصص آن رشته باید در همان منطقه درمورد تألیف من نظر بدهند، نیایند در واحد اداری نظر بدهند. اگر قرار است ارتقای رتبه داشته باشم باید درون منطقه‌ای که معلم‌های متخصص آن گروه نشسته‌اند، نظر بدهند.
تجربه قبلی که معلمان به ارشد و خبره و... رتبه‌بندی شدند منجر به سونامی مقالات و تألیف کتاب‌ها شد. چه تضمینی وجود دارد این اتفاق دوباره تکرار نشود؟
مسعودی: من فکر می‌کنم قبل از اینکه وزارت علوم بیاید از وزارت آموزش‌وپرورش و وزارت ارشاد فعلی منفک شود و به یک وزارتخانه تبدیل شود. آن چیزی که در ارتباط با فعالیت‌های یک معلم بود، در مدیریت آموزشگاهی اتفاق می‌افتاد. مدیر آموزشگاه می‌داند، مدیر مدرسه می‌داند که من معلم از یک معلم دیگر برتر هستم و در نهایت آن معلمانی که درون آن منطقه کار می‌کنند مانند معلم متخصص فیزیک، شیمی، ادبیات و... می‌تواند در مورد کارها و فعالیت‌های آن معلمان نظر بدهند؛ نباید سیستم اداری نظر بدهد. این رتبه‌بندی یک ساختار اجرائی می‌خواهد. ببینید این بحثی که می‌کنم جدا از نظام سنجش صلاحیت‌های حرفه‌ای است. آن چیزی که در رتبه‌بندی ضوابطش به تصویب شورای توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رسیده، من شالوده آن ارتقای مرتبه را برای کشف فعالیت‌های علمی، پژوهشی، فرهنگی و تربیتی معلمان در آن ساختار می‌بینم. من برعکس آقای عابدینی فکر می‌کنم وزارت آموزش‌وپرورش در سیستم پرسنلی جلوتر از همه دستگاه‌های دولتی است همچنان که در سال 73-72 که در آموزش‌وپرورش سیستم پرسنلی اجرا شد از سوی دولت یک نظامی اعلام شد که همه دستگاه‌ها می‌توانستند استفاده کنند بنابراین اینکه ما بتوانیم بلافاصله سوابق تحصیلی، تجربی و دوره‌های آموزشی فعالیت‌های یک معلم را احصا کنیم برای ما خیلی‌ساده است؛ این‌قدر سخت نیست که ما احساس کنیم اگر رتبه اول را بخواهیم اجرا کنیم نیاز باشد زمان زیادی را صرف کنیم. این خیلی‌راحت و روان و ساده اجرا می‌شود کمااینکه آموزش‌وپرورش در اجرای احکام، در کمتر از 24، می‌تواند برای همه معلمان آن را اجرائی کند پس احصای سوابق معلمان هم این‌قدر سخت نیست اگر ما بیاییم به این سختی بپردازیم پس بگوییم هزارو350 میلیارد تومان که ظرف شش ماه آموزش‌وپرورش باید در اجرای رتبه‌بندی انجام دهد، پس از لحاظ زمانی در سال 94 باید زمان کم بیاوریم.
عابدینی: زمان اجرای طرح مهم است، ممکن است شما به یک آدم پول بدهید، اما او ناراحت هم بشود، علاوه بر اینکه ناراضی هم باشد. ما اگر ابزار درست و دقیقی را برای سنجش اینها نداشته باشیم، نهایتا می‌شود همین روش ارزیابی عملکردی که در گذشته داشتیم که در نتیجه مدیر مجبور می‌شود و می‌گوید امسال ایشان را و سال بعد فرد دیگری را معرفی کنید. ما هیچ راهی نداریم جز اینکه شاخص‌ها، استانداردها و ملاک‌ها باید مشخص شود، اینکه الان نه سازمان و نه نظام ارزیابی مشخص است ممکن است مشکل درست کند و ما با اجرای ناقص این طرح خوب، آن را از بین ببریم. قبول کنید این فرصت دیگر تکرارپذیر نیست که دفعه دیگر هم بگویند رتبه‌بندی را اجرا کنید. این فرصتی است که اکنون در اختیار ماست. پس بهتر است جدا از آنکه نامش درجه‌بندی یا کیفیت‌بخشی یا رتبه‌بندی است آن را با دقت و به موقع اجرا کنیم تا فرصت‌سوزی نشود.
رتبه بندی باید تا 70 الی 80 درصد معلمان را شامل شود. اینجا نباید سختگیری شود. اینکه ما را رتبه‌بندی کنید دغدغه درستی است. ما با این رویکرد که جهت‌گیری‌مان رساندن معلم به کف است، اسمشان را هرچه گذاشتیم این افزایش حقوق برای معلمان، خیلی عالی است و باید دست افرادی را که تلاش می‌کنند، بوسید اما بازهم تأکید می‌کنم این برند و کارت تاریخی را صرف نکنیم، با این کاری که الان دارد انجام می‌شود! چرا باید این کار را بکنیم، ضمن اینکه وقتی موضوع به عنوان طرح رتبه‌بندی باشد. این طرح ممکن است به سرنوشت طرح‌های قبلی دچار شود. بحث من این است شما افزایش حقوق داشته باشید، اما اسم رتبه‌بندی را نیاورید، اجازه دهید با کار کارشناسی، با ایجاد مرکز سنجش شاخص‌ها، سنجه‌های دقیق آماده شود. بعد وقتی معلم‌ها سنجیده شدند کمترین اعتراض را خواهند داشت. هر کسی بررسی شد بگوید بررسی کردند من مستحق این هستم که در این درجه قرار بگیرم.
بطحایی: من از همکارانی که در این موضوع، ذی‌ربط و ذی‌نفوذ هستند، خواهش می‌کنم دقت کنند در طراحی سنجه‌ها کمک کنند. برخی این حرف‌ها را می‌زنند و می‌گویند می‌خواهند رتبه‌بندی را سمبل کنند. البته زمانی که شاخص‌ها، معیارها و ملاک‌ها تهیه نشده باشد، اگر این کار را انجام بدهید این کار خراب می‌شود. اینها می‌خواهند رتبه‌بندی را زیر سؤال ببرند. خب این کاملا بدیهی است. مگر می‌شود ما بدون طراحی و تصویب شاخص‌ها و معیارها و مکانیسم عمل درست و مطمئن وارد این کار شویم؟! حتما باید این کار را انجام دهیم و ما هم معتقدیم بدون طی این مراحل اگر قرار باشد این طرح را از فردا اجرائی کنیم اصلا این طرح درست اجرا نخواهد شد! همان اتفاقاتی که به کرار شاهد آن بودیم؛ همین اضافه کاری که ما داریم پرداخت می‌کنیم، کارانه‌ای که ما پرداخت می‌کنیم یا چیزهایی که درون اداره‌ها هست علی‌السویه به همه می‌دهیم، چرا چون مکانیسم درستی برای آن طراحی نکردیم. بنابراین یکی از علت‌هایی که اجرای طرح را به مهرماه موکول کردیم این بود که تا مهرماه این سازوکارها اجرا شود. اما دو موضوع را باید عنوان کنم. اگر ما طرح رتبه‌بندی را ارائه نمی‌کردیم دولت هیچ اعتبار جدیدی به ما نمی‌داد. دوم اینکه ما به نظام رتبه‌بندی چشم امید بسته‌ایم و این امکان برای ما هست که در سنوات آینده میزان و درصد افزایش حقوق هر طبقه را جابه‌جا کنیم؛ مثلا بگویم سال اول، افراد در طبقه یک، از 15 درصد افزایش برخوردار شدند، در سال سوم اجرای طرح، طبقه اول، 30 درصد افزایش حقوق داشته باشند. پس باید دقت کرد این چراغ که روشن شده است را روشن نگه دارم و قدرش را بدانیم و از ظرفیت‌هایش استفاده کنیم.
عابدینی: شما استحضار دارید که بحث ساختار مهم است. یادم است که در اردوگاه با حاجی‌بابایی چهار ساعت با او بحث کردیم. به او گفتم آقای حاجی‌بابایی به عنوان یک کارشناس خواهش دارم بیایید امسال ساختار 6.3.3 را اجرا نکنید. این کل نظام آموزشی ما را واقعا با مشکل مواجه می‌کند. بگذارید یک سال کار مطالعاتی انجام شود. می‌دانید پاسخ او چه بود؟ گفت: معلوم نیست فردا کی باشد کی نباشد انجام بدهید!
آقای بطحایی، خواهش می‌کنم قدر این فرصت را بدانید. قبول دارم در این فضای دشوار کشور، گرفتن هزارتومان برای آموزش‌وپرورش و مدرسه و معلم ارزشمند است. تأکید می‌کنم اگر طرح خوب اجرا نشود، ممکن است به ضد خودش تبدیل شود، این یک نکته است. دومین نکته این است که: معلم‌ها می‌گویند آقا چه ضرورتی دارد در یک نظام، در یک دولت همه می‌توانند از یک سبد حقوقی ارتزاق کنند و بردارند، ما هر موقع خواستیم شما گفتید آموزش‌وپرورش بزرگ است، این موضوع باید حل شود. شما الان به سازمان مدیریت که تأسیس شده یک نامه بنویسید و بگویید اعتبار آموزش‌وپرورش 25هزار میلیارد تومان است. پیشنهاد بدهید که برای کارمندان سبد حقوقی درست کنند و از آنجا همه حقوق‌بگیرند، چه ضرورتی دارد که آموزش‌وپرورش حقوق پرداخت کند. همه کسانی که می‌خواهند حقوق‌بگیرند بروند از سبد دولت بگیرند! در عناوینی به ما ردیف اعتباری برای کیفیت‌بخشی بدهند و در قبال آن اعتبار از وزیر، توضیح بخواهند اگر این مشکل حل شود هیچ موقع معلم احساس تبعیض نمی‌کند. آن وقت می‌توانیم به معلم بگوییم شما از همان سبد بردارید که دولت برای همه تعیین کرده است.
آیا معلمان می‌توانند در این طرح یعنی، تعیین سنجه‌ها، مشارکت داشته باشند؟
بطحایی: مرکز اطلاع‌رسانی و روابط عمومی الان یک فراخوان گذاشته که خیلی‌خوب است. آن پیش‌نویسی که دارد تهیه می‌شود، از طریق سایت، نگاه و رسانه‌ها به فراخوان گذاشته می‌شود که معلمان روی مصداق‌ها اظهارنظر کنند. بگویند که این شاخص خوبی است یا خوبی نیست یا شاخص بهتری را پیشنهاد کنند یا فرایندی را که ما پیش‌بینی کردیم مثلا بگویند این شاخص اجرائی نمی‌شود، در این شاخص اعمال سلیقه می‌شود و حق و ناحق می‌شود. داریم یک فرصت یک‌ماهه را پیش‌بینی می‌کنیم و نظراتی که همکاران می‌دهند را جمع‌آوری می‌کنیم و برای تأیید به شورای توسعه می‌فرستیم.
آیا معلم‌ها برای ارتقا از یک پایه به پایه بعدی باید گواهی‌نامه علمی داشته باشند؟
بطحایی: قطعا امتیازآوری در سطوح پایین یعنی رتبه‌های 1 و 2 بسیارساده خواهد بود و تابع پیچ‌وخم‌های اداری نیست.
چند درصد معلمان را پوشش می‌دهد؟
بطحایی: در رتبه اول فکر می‌کنم در پایه‌های یک و دو با 50 درصد پوشش با افزایش 60 درصدی حقوق یعنی حدود 160 هزار تومان را شامل خواهد شد.
خودتان پیش‌بینی می‌کنید، اجرای طرح رتبه‌بندی با توجه به مشکلاتی که در مدارس از لحاظ فیزیکی و پراکندگی جغرافیایی در آموزش‌وپرورش وجود دارد، چقدر به ارتقای آموزشی کمک می‌کند؟
بطحایی: اگر شاخص‌ها سختگیرانه نباشد و عینی و دقیق باشند، خیلی مؤثر خواهد بود، خصوصا برای سال‌های آینده.
منتقدان که عموما از مدیران آموزش‌وپرورش دولت قبل هستند، می‌گویند در این طرح افزایش حقوق می‌توانست بیشتر باشد؛ در این باره روشنگری می‌فرمایید؟
بطحایی: این طرحی که وزارت آموزش‌وپرورش و شورای‌عالی و همه کسانی که دست‌اندرکار نظام آموزش‌وپرورش هستند در دستور دارند، هر چند یک وجه مشترکی با آن پیشنهادات قبلی دارد اما چشم‌انداز اصلی‌اش این است که در طرح تحول بنیادی است یعنی چیزی که مصوب داریم و قابل‌اتکاست، طرح تحول بنیادین آن است که برای همه ما لازم‌الاجراست. پیشنهادهایی که بعد از آن آمده ازجمله نظام رتبه‌بندی که به تصویب دولت قبل رسیده و عملیاتی شد، هرچند تجربه مفیدی بوده و مورداستفاده ما قرار می‌گیرد اما این کاری که ما شروع کردیم، براساس آن کتابچه و آن طرح نیست که بخواهد عدد یا رقمی کم کرده باشد.
یک‌بخشی کاملا اجتناب‌ناپذیر است که همکاران اشاره کردند این کار با این اعتراضات صنفی توأم شده و ناخواسته این طرح به سمت آن مسئله می‌رود و آن دوخت و دوزی که نباید بشود، اتفاق می‌افتد. یک بخشی ناشی از این شرایط است. یک راه این بود که ما فعلا این طرح را نگه داریم و بگذاریم مسئله اول حل شود سپس سراغ اصل کار برویم که با استدلالی که عرض کردم، فرصت‌سوزی را صلاح ندانستیم.
راه دوم این است که ما در این گفت‌وگو‌ها و مذاکرات به نحوی که در این جلسه اشاره شد، سعی کنیم بگوییم افزایش حقوق یکی از آثار این طرح است نه کل طرح. دوستان ما در رسانه‌ها هم توجه کنند که هدف اصلی و مأموریت رتبه‌بندی، ارتقای کیفیت آموزشی و بهسازی نیروی انسانی است تا انسان‌ها رغبت پیدا کنند و خودشان را بالا بکشند و از ظرفیت‌هایی که در اختیارشان است، استفاده کنند. یکی از راه‌های روشنگری در این زمینه برگزاری چنین جلسه‌ها، مصاحبه‌ها و مناظره‌هایی است.
آقای بطحایی چقدر قول می‌دهد سونامی مقالات و تألیفات و مدارکی که در ادارات رخ می‌دهد پیش نیاید؟
بطحایی: این نگرانی جدی بوده. ما در طراحی آن مکانیزم باید مواظب این مسئله باشیم دوباره معلمان نروند کپی‌پیست کنند از اینترنت مقاله و از دیگران مطلب بگیرند.

علیرغم همه واکنش‌ها و نقد ها و نظرها به طرح رتبه بندی معلمان، مسئولان آموزش‌وپرورش به‌ویژه شخص وزیر به شهادت معاون رئیس‌جمهور، با پیگیری‌های زیاد و بی‌وقفه، تلاش کردند تا وعده معاون اول رئیس‌جمهور در زنگ بازگشایی مدارس عملی شود، بار مالی و هزینه اجرائی زیاد آن مانعی جدی در تصویب و عامل اصلی بی‌رغبتی دولت در ورود برای اجرائی‌شدن آن به‌شمار می‌رفت. از طرفی گلایه‌های معلمان در تفاوت حقوقشان با سایر عائله دولت و آگاهی وزیر از این گلایه موجب شده بود تا «فانی» در گام اول برای ایجاد انگیزه و بهبود حقوق معلمان بر تلاش‌هایش برای جلب موافقت دولت مبنی‌بر اجرائی‌شدن نظام رتبه‌بندی بیفزاید و بر آن اصرار کند. آنچه که معلوم است این طرح واکنش‌های مثبت و منفی‌ای را ایجاد کرده است. بااین‌حال در این میز گرد، با دعوت از سیدمحمد بطحایی، معاون پشتیبانی و توسعه مدیریت وزیر آموزش‌وپرورش، عابدینی، معاون دبیرکل شورای‌عالی آموزش‌وپرورش، مسعودی، از کارشناسان بنام و از طراحان نظام رتبه‌بندی معلمان، حسینی، مدیرکل امور اداری و خانم مینایی‌پور، معلم، به واکاوی ابعاد مختلف این طرح مهم پرداخته است.

تاریخچه نظام رتبه‌بندی معلمان به چه زمانی برمی‌گردد؟
مسعودی: در قانون برنامه پنجم توسعه ظرفیتی ایجاد شد تحت عنوان بند الف ماده پنجم قانون برنامه توسعه پنجم جمهوری اسلامی ایران، در این بند قانون‌گذار اجازه داده که فوق‌العاده‌های فصل دهم قانون مدیریت خدمات کشوری را می‌توان تا 50 درصد افزایش داد. دولت محترم هم برای اجرای رتبه‌بندی معلمان از این ظرفیت استفاده کرده و مبنای اجرای رتبه‌بندی را بر اساس همین ظرفیت قرار داده است. در اجرای بند الف ماده 50 مقرر شده فوق‌العاده حق شغل معلمان که شامل آموزگاران، دبیران، هنرآموزان، مربیان امور تربیتی، مشاوران، مراقبان سلامت، مدیران و معاونان مدارس و مجتمع‌های آموزشی و تربیتی می‌شود، حق شغلشان تا 50 درصد افزایش پیدا کند و در اجرای این افزایش باید 1/1 یا 10 درصد تبصره 3 ماده 65 قانون مدیریت خدمات کشوری که مشاغل آموزشی را 10 درصد حق شغل را اضافه‌تر از مشاغل دیگر دیده و به این 50 درصد اضافه می‌شود یعنی تا 60 درصد. یعنی این 50 درصد اضافه می‌شود، آن 10 درصد هم اضافه می‌شود. به‌عبارتی جدول حق شغلی که درحال‌حاضر دارد اجرا می‌شود، دارای حداقل دوهزارو 400 امتیاز و حداکثر هفت‌هزار امتیاز است. این هفت‌هزار امتیاز ابتدا با 50 درصد به سه‌هزارو 500 امتیاز در حد خودش اضافه می‌شود که می‌شود 10هزار در حقیقت 500 امتیاز به این 10500، 10050 امتیاز هم اضافه می‌کند این نهایت میزان پرداختی رتبه‌بندی است.
آقای مسعودی این طرح از چه زمانی در دولت یا مجلس یا وزارت مطرح شد؟
مسعودی: بحث رتبه‌بندی معلمان یکی، دوبار به‌عنوان طرح از سوی نمایندگان محترم مجلس مطرح شده بود. منتها این طرحی که الان ما در ارتباط با رتبه‌بندی درباره آن بحث می‌کنیم، از ظرفیت‌های قانون برنامه پنجم توسعه و استناد به ماده 65 قانون مدیریت خدمات کشوری است.
اولین‌بار در فروردین 93 بحثی به اسم رتبه‌بندی از طرف آموزش‌وپرورش به دولت ارائه شد و مورد اشکال قرار گرفت. مجددا در زمان آقای دکتر فانی این طرح به دولت محترم پیشنهاد شد.
اجرای این طرح مهلت زمانی دارد؟
مهلت زمانی ندارد. از اول مهرماه با ضوابطی که قبلا باید به تأیید شورای توسعه مدیریت و سرمایه انسانی برسد، در مورد معلمان اجرا می‌شود.
اگر کسی از مزایای این طرح برخوردار شد، ممکن است سال بعد با یک ارزشیابی جدید آن مزایا را از دست بدهد؟
نه. از اول مهر که اجرا می‌شود، معلمانی که در شمول این طرح قرار می‌گیرند و این افزایش در احکامشان آورده می‌شود، دیگر این مزایا در حکمشان باقی می‌ماند.
یکی از انتقادات به طرح رتبه‌بندی، جایگاه حقوقی و قانونی‌بودن این طرح است. این طرح در کجای سند تحول بنیادین به‌عنوان نقشه راه آموزش‌وپرورش قرار دارد؟
عابدینی: قبل از پاسخ به پرسش شما لازم است نکته‌ای را برای تقریب نگرش‌ها درباره نظام رتبه‌بندی بیان کنم. ما در سند تحول، شش زیرنظام اصلی داریم و 14 نظام فرعی، از جمله نظام سنجش صلاحیت، نظام رتبه‌بندی و سایر مواردی که در سند آمده است. پس رتبه‌بندی در بین 14 نظام فرعی سند تحول قرار گرفته است. اگر از من بپرسند چنانچه سند تحول یک شاه‌بیت داشته باشد که بشود روی آن سرمایه‌گذاری کرد، برای آن وقت گذاشت و به‌نفع معلمان از آن استفاده کرد و به سود جامعه تعلیم و تربیت از آن استفاده کرد و به وسیله آن آموزش‌وپرورش را ارتقا داد چه‌چیزی است؟ به معنای واقعی من اولین چیزی که به ذهنم می‌رسد، نظام رتبه‌بندی معلمان است. از نظر من شاه‌بیت سند تحول، رتبه‌بندی معلمان است. این طرح مزایا و منافع بسیار فراوانی دارد. اینکه ما نظام آموزشی را طوری طراحی کنیم که افراد در قبال تلاششان و تجربه‌اندوزی‌شان، امکانات و تسهیلات دریافت کنند، باعث می‌شود تشویق شوند تا خودشان را توانمند کنند و رقابت سالم بینشان شکل بگیرد. این خیلی بهتر است از اینکه به روش این سال‌هایی که گذشته، هر کسی کاری را انجام داد یا نداد، ما بیاییم افزایش حقوق برایشان به‌صورت مساوی داشته باشیم! از منظر قانونی‌بودن نظام رتبه‌بندی معلمان، باید گفت این طرح مصوبه شورای‌عالی آموزش‌وپرورش و هم مصوب شورای‌عالی انقلاب فرهنگی را دارد و به لحاظ جایگاه قانونی برای اجرای نظام رتبه‌بندی هیچ شائبه‌ای وجود ندارد؛ یعنی کسی نمی‌تواند مدعی شود نظام رتبه‌بندی قانونی نیست.
چه مسائلی ممکن است اجرای نظام رتبه‌بندی را به چالش بکشد؟
عابدینی: به نظر من باید در تدوین طرح دقت زیادی کرد. ممکن است در تدوین چند خطا صورت بگیرد که نقاط قوت طرح را زیر سؤال ببرد. اولین خطایی که ممکن است رخ دهد این است که ما نظام رتبه‌بندی را با مسائل پرپیچ‌وخم امور اداری گره بزنیم. دومین خطایی که ممکن است رتبه‌بندی را از حیزانتفاع بیندازد این است که ما این طرح خوب را با افزایش حقوق گره بزنیم. توجه کنیم، اصلا نظام رتبه‌بندی برای افزایش حقوق نیامده است که عده‌ای به‌خاطر میزان افزایش حقوق و کم‌وزیاد بودن آن با طرح مخالفت می‌کنند. رتبه‌بندی برای ایجاد انگیزه و ارتقای امر آموزش آمده است. خطای سوم این است که این طرح بدون تدوین نظام مدیریت منابع انسانی که باید مانند چتری بقیه نظام‌های فرعی را دربر بگیرد، داریم یک نظام فرعی را اجرا می‌کنیم. این یک سؤال مهم است که چرا آمدیم از این همه نظام و زیرنظام فقط یکی را انتخاب کردیم؟ این یک خطا است که هنوز نظام سنجش صلاحیت مشخص نیست، هنوز نمی‌دانید چه جوری می‌خواهید ارزیابی کنید. چه کسی در رتبه اول، کدام گروه در رتبه دوم و چه افرادی را در رتبه سوم قرار بدهیم؛ پس شتابزدگی در اجرا از دیگر آسیب‌هاست که باید به آن توجه شود.
مینایی‌پور: من قبل از پاسخ می‌خواهم از آقای عابدینی بپرسم وقتی می‌فرمایید نظام اصلی و چترگونه تدوین نشده، چرا زمانی دوستان نشستند و یک نظام فرعی به نام رتبه‌بندی را جلو بردند معلم‌ها و مسئولان چقدر باید منتظر شورای‌عالی بمانند و فرصت‌ها را از دست بدهند تا شما نظام‌ها را تدوین کنید و چترتان را باز کنید؟ چه کسی باید پیش‌قدم بشود که چتر بالایی را بنویسد؟ زمان برای این‌گونه کار‌ها و استفاده از ظرفیت‌های قانونی در طول سال‌ها سپری شد و همه منتظر ماندند تا چتر شما گسترده شود، اما نشد. شما کی می‌خواهید این شش نظام را تدوین کنید تا افق و وضعیت آموزش‌وپرورش مشخص بشود؟ نمی‌شود کاری نکرد و به همه گفت شما هم کاری نکنید تا ما قانون تصویب کنیم تا ما نظام، تألیف و تدوین کنیم.
عابدینی: سؤال خوبی است، اما باید توجه داشت نوشتن این نظام‌ها وظیفه آموزش‌وپرورش است وظیفه شورای‌عالی آموزش‌وپرورش نیست.
آموزش‌وپرورش موظف است در یک سال- که الان چند سال گذشته است- زیرنظام‌ها را تدوین کند و به تصویب شورای‌عالی برساند. این وظیفه شورای‌عالی نیست. انتظار این است که آموزش‌وپرورش اول باید ورود پیدا می‌کرد و تکلیف این زیرنظام‌ها را روشن می‌کرد. اگر مصوب هم می‌کرد این طرح هم ذیل این زیرنظام‌ها می‌آمد. پس همان‌گونه که پیگیری نظام رتبه‌بندی وظیفه آموزش وپرورش است، نوشتن زیرنظام‌ها هم وظیفه آموزش‌وپرورش است.
الان هم تلاش‌های زیادی صورت گرفته تا این نظام‌ها تدوین شوند. وزیر محترم هم تأکید دارند باید به سمت تدوین این سندها برویم و گفتند شورای‌عالی خودشان مشارکت کنند. الان هم گروه‌هایی تشکیل شده و اعتباراتی پیش‌بینی شده و هر شش نظام ما در حال تدوین است و امیدواریم به زودی این نظام‌ها تدوین شود و برود برای تصویب.
مسعودی: ببینید درباره دغدغه آقای عابدینی لازم است بگویم ابتدا باید ملاک‌های ارزیابی تدوین شود و بعد به تصویب شورای مدیریت منابع انسانی برسد. دقت کنیم ملاک‌ها و شاخص‌هایی که تدوین می‌شود مبهم نیستند، عوامل مشخصی است، عوامل ناآشنایی نیستند؛ یعنی در نظام رتبه‌بندی که می‌خواهد برای ایجاد انگیزه و ارتقای توانمندی‌ها اجرا شود، روش کار و عوامل مؤثر در کار افرادی که می‌خواهند رتبه‌بندی شوند مشخص هستند؛ افراد آن را دارند، هرروز بخشی از آن ملاک‌ها را انجام می‌دهند؛ مثلا سوابق تحصیلی فرد یا سوابق تجربی او یا دوره‌های آموزش ضمن خدمت یا سوابق علمی و فرهنگی و پژوهشی، همه این مسائل برای معلم و برای ما روشن هستند. حتی اگر این رتبه‌بندی در یک کشور غربی هم رخ می‌داد باز هم در حیطه شغلی معلمی و موضوع افزایش انگیزه تقریبا معیارها و ملاک‌ها مبنای ارزشیابی قرار می‌گرفت.
در واقع آقای مسعودی شما می‌فرمایید ایرادی که جناب آقای عابدینی می‌گیرند ضمن اینکه بجا و درست است، اما چون بخشی از واقعیت‌های جاری معلمی است مبهم و نگران‌کننده نیست؟
مسعودی: بله دقیقا. ما کار پیچیده‌ای از معلم نمی‌خواهیم، بلکه می‌خواهیم بین معلمی که کار‌ها و وظایف شغل معلمی را انجام می‌دهد با کسی که نسبت به آنها بی‌تفاوت است، فرق باشد و همه معلم‌ها برای انجام وظایف حرفه‌ای و برای به‌روزکردن دانش خود انگیزه داشته باشند. به هر حال معلمی که زحمت می‌کشد، وظایف معلمی را خوب انجام می‌دهد، این احساس را دارد که باید بیشتر دیده شود.
درباره ضرورت و نیاز معلم و مدرسه به این تمییز قائل‌شدن بین معلم علاقه‌مند و معلم بی‌علاقه، معلم خلاق و معلم غیرخلاق و... توضیح ندادید؟
مینایی‌پور: هرکسی، از جمله من از اینکه ارزیابی باشد و غربالگری صورت بگیرد تا معلمی که خودش را بازآموزی می‌کند، خلاقیت دارد و زحمت می‌کشد با یک معلم معمولی تفاوت داشته باشد استقبال می‌کند. همه بدنه آموزش‌وپرورش این تفاوت را قبول دارند، اما اینکه این تفاوت را به پرداخت حقوق و معیشت و افزایش حقوق سنجاق کنیم، درست نیست.
الان در رسانه‌ها به بهانه نظام رتبه‌بندی، افزایش حقوق معلمان از 150تا600 هزار تومان پررنگ شده، من معتقدم رتبه‌بندی حتی اگر خوب و عالی و بجا باشد، نباید حقوق معلم و رفاه او منوط به آن باشد.
یکی از ایراداتی که در نشریات هست و از زبان معلم‌ها هم بیان می‌شود، این است که چه بهتر می‌شد اگر آموزش‌وپرورش و دولت اول تفاوت حقوق معلمان با سایر دستگاه‌ها را به یک حد معقول می‌رساندند بعد می‌آمدند و می‌گفتند هرکدامتان درواقع داناتر، تواناتر و علمی‌تر هستید، از نظر ما عزیزترید و بر اساس طرح رتبه‌بندی حقوق بیشتری دریافت می‌کنید. درواقع معلم‌ها می‌گویند چرا بحث انگیزه‌مندی و علمی‌بودن ما را گره زدید به معیشت ما؟
بطحایی: گاهی اوقات مانند این بحث طرح رتبه‌بندی، فضایی در جامعه و رسانه‌ها ایجاد می‌کند که ما درباره چیزی حرف می‌زنیم، تحلیل ارائه می‌دهیم، نقد و مصاحبه می‌کنیم که تنها تصوری از آن در ذهن داریم و راجع به موضوعی حرف می‌زنیم که تصویر روشنی از آن نداریم. ازاین‌جهت این جلسه و جلسات اینچنین خیلی می‌تواند به شفاف‌سازی و کاستن از حدس و گمان‌ها و کسادی بازار اخبار نادرست و ایجاد وفاق و همدلی کمک کند. طرح نظام رتبه‌بندی و اظهارنظرهایی که پیرامون آن می‌شود، مصداق خوبی برای تعابیر فوق است. نظام رتبه‌بندی باید بتواند از طریق این‌گونه جلسات شکل و شمایل خود را به جامعه مخاطبان نشان دهد و قضاوت‌های نادرست و گاهی مغرضانه و ناجوانمردانه‌ای را که پیرامونش منعکس می‌شود، تصحیح کند. ابتدا عرض کردم برخی از قضاوت‌ها و تحلیل‌ها درباره این طرح ناشی از تصاویر مختلفی است که درون ذهن‌های گویندگان آن وجود دارد. در همین جمع چهار، پنج نفره که ما اینجا هستیم، اگر سؤال شود، واقعیت رتبه‌بندی را چگونه می‌بینید؟ درحال‌حاضر هرکدام از ما یک تصور از آن داریم بنابراین باید از طریق جلسات اینچنین به هم‌گرایی و همسویی بین کسانی که برنامه‌ریز هستند با کسانی که دارند این برنامه را اجرا می‌کنند، برسیم.
در مورد رتبه‌بندی، من یکی، دوتا نکته را عرض کنم. اول: در شرایطی که معلم ما رنجیده‌خاطر است یا گلایه دارد که بین آنها و سایر کارکنان فرق وجود دارد، رتبه‌بندی به‌هیچ‌عنوان داعیه این را ندارد که آمده است تا برای همیشه تفاوت یا تبعیض یا فرق را بردارد. رتبه‌بندی یک موضوع است و آنچه عرض شد بحث دیگری است که اگر وجود دارد باید با کمک ما و همت دولت و مجلس در جای خود برایش چاره‌اندیشی شود.
رتبه‌بندی واقعا به‌دنبال همان است که شما در یک گزاره خیلی ساده و مختصر اشاره کردید، معلمی که نسبت به وظیفه‌ای که برایش تعریف شده علمی‌تر یعنی عالمانه‌تر و حرفه‌ای‌تر و تخصصی‌تر عمل می‌کند، با معلم دیگری که کمتر از این سطح حرفه‌ای و تخصصی برخوردار است باید تفاوت‌هایی داشته باشد. یکی از نتایج این تفاوت در روش و دانایی و احساس مسئولیت، تفاوت در پرداخت است. پس همه طرح رتبه‌بندی، این تفاوت در حقوق نیست. این یک نکته بسیار ظریفی است که لازم است معلمان، اصحاب رسانه و کارشناسان به آن توجه کنند.
من دیروز در جمع معلمان بودم. همکاری نقد مفصلی از نظام رتبه‌بندی ارائه داد، من از او یک سؤال کردم که لطفا برای من و دوستان حاضر در این جلسه نظام رتبه‌بندی را تعریف کنید و بگویید که رتبه‌بندی چیست؟ من دیدم مواردی که از رتبه‌بندی می‌گوید این چیزهایی که این روز‌ها برخی‌ها در رسانه‌ها می‌گویند و در فضای مجازی نشر می‌دهند مثلا بر اساس رتبه‌بندی، معلم باید مقاله در ISI داشته باشد تا به رتبه بالایی برسد، معلم باید مؤلف کتاب‌های درسی باشد تا رتبه‌بندی شامل او شود! باید مؤلف چندین کتاب باشد و موارد دیگر... اینها همان چیزهایی است که مخالف‌ها و منتقدان روی‌اش کار می‌کنند، فضای رسانه‌ای همین چیزهاست، حتی در فضای مجازی موبایلی بیشترین انتقاداتی که از طرح دارد می‌شود این چیز‌هاست.
آقای بطحایی، اینکه گفتید درباره طرح رتبه‌بندی هرکسی چیزی در ذهن دارد و بر همان اساس هم مصاحبه می‌کند و می‌نویسد یک واقعیت است. برای معلمان روشن کنید این طرح واقعا به دنبال چه چیزی است. طرح رتبه‌بندی می‌خواهد کدام بخش از جامعه معلمان را کم‌رنگ یا پررنگ کند؟
بطحایی: عرض کردم خیلی‌ها نوشتند تألیف کتاب، نوشتن مقاله و... . واقعا نوشتن کتاب و مقاله خیلی فضیلت بزرگی برای معلم و غیرمعلم است. نباید نوشتن کتاب یا مقاله تنها شرط رتبه‌بندی معلم‌ها باشد. ما می‌گوییم آن معلمی که به وظیفه حرفه‌ای‌اش خوب عمل می‌کند باید امتیاز بالاتری را کسب کند. مثلا معلمی که از قبل طرح درسش را تهیه کرده، از قبل مقتضیات مخاطبان، روش یادگیری و یاددادن را تعیین می‌کند، به موقع ارزشیابی را انجام می‌دهد، با اولیای دانش‌آموز ارتباط مؤثری دارد، در اداره آموزشی به صورت مؤثر مشارکت می‌کند و ده‌ها وظیفه‌ای که الان معلمان برعهده دارند و البته خیلی از معلمان بی‌هیچ چشم‌داشتی این وظایف را انجام می‌دهند نسبت به معدود معلمانی که می‌گویند انضباط در مدرسه به من ارتباطی ندارد، این وظیفه ناظم مدرسه است، باید از نظر ما با هم فرق داشته باشند! آنچه این تفاوت و فرق را ایجاد خواهد کرد نظام رتبه‌بندی است. رتبه‌بندی می‌خواهد بگوید که بین این دو تا آدم باید نظام آموزش‌وپرورش تفاوت قائل باشد.
تأکید می‌کنم این تفاوت فقط در مسائل مالی و اقتصادی نیست که یک نفر 300 ، 400 هزار تومان بیشتر بگیرد یا کمتر. رتبه‌بندی می‌خواهد جایگاه و اعتبار و وزن این دو آدم در مدرسه، در منطقه و نظام آموزشی با هم متفاوت باشد. مثل رتبه‌بندی‌ای که ما در ارگان‌های نظامی یا بین استادان دانشگاه داریم. شما مستحضر هستید که مثلا در نظام رتبه‌بندی نیروهای نظامی، ممکن است دو نفر انسان با سابقه یکسان، با مدرک تحصیلی یکسان و حتی سیر شغلی یکسان دارای دو درجه متفاوت باشند، یکی به دلیل شجاعت و ایثارش، یکی به خاطر ریسک‌ها و خطراتی که پذیرفته این انسان باید درجه بالاتری داشته باشد و جامعه این درجه را می‌بیند و این درجه برای جامعه قابل احترام است. ممکن است تفاوتی که فرض كنيد که سرهنگ با یک سروان می‌گیرد، خیلی نباشد از نظر دریافتی اما بالاخره جامعه می‌بیند که این انسان سرهنگ است یعنی رتبه بالاتری دارد و آن یکی رتبه پایین‌تری دارد.
چه‌کسی می‌خواهد این سنجش را انجام بدهد؟ معلم‌ها می‌خواهند بدانند کدام مرجع می‌خواهد این شایستگی‌ها را استخراج کند!؟
خانم مینایی‌پور: قبل از اینکه آقای بطحایی جواب بدهند، یک مطلبی بگویم. آقای بطحایی رتبه‌بندی خوب است، اما اینکه شما معلمی که گرفتار معیشت و حقوق است را بخواهید رتبه‌بندی کنید کمی عجیب است. من فکر می‌کنم شما ابتدا باید برای این معلم حداقل وسایل و اسباب یک زندگی آرام را فراهم کنید و او را به آن حد معمولی برسانید و سپس بیایید بهترین و بدترین را مشخص کنید من فکر می‌کنم همه حرف معلمان درباره رتبه‌بندی این است. شاید چون شما سال‌هاست در وزارت هستید، تمام بندهای حکم حقوقی را گرفته‌اید و حداکثر امتیازات را کسب کرده‌اید و همه امتیازها را گرفته‌اید، حس نمی‌کنید یک میلیون و 200هزار تومان حقوق یعنی چه؟؟ شما یک معلم مرد را تصور کنید با حجم مشکلات اداره زندگی امروز! شما این مرد را، این معلم را چگونه می‌خواهید رتبه‌بندی کنید؟
بطحایی: ببینید نیرویی که در وزارت است، با معلمان دیگر تنها در بحث اضافه‌کار حقوقشان با هم فرق دارند. الان هم امسال با اقداماتي که در وزارت آموزش‌وپرورش در سال گذشته و امسال انجام گرفته فوق‌العاده شغلی که شما الان می‌گیرید که اینجا در ابتدا اضافه شده و بعد با هم برابر شدید و چه شما معلم باشید و چه شما در کادر اداری باشید، از نظر حکم کارگزینی با هم برابر هستید هیچ تفاوتی قائل نیست! شما تفاوتی که با هم دارید در اضافه‌کار است.
سؤال این بود که چرا آموزش‌وپرورش نیامده ابتدا حقوق‌ها را ترمیم کند بعد نظام ارزیابی و رتبه‌بندی را انجام دهد؟
مسعودی: تمام نظام‌های رتبه‌بندی، فرقی نمی‌کند نامش چه باشد، درجه‌بندی یا گروه‌بندی یا هرچیز دیگری که باشد، هدفشان این است که ایجاد انگیزه و ارتقای توانمندی‌ها و کیفیت بهتر در انجام کار را محقق کنند. در ازای این انجام کار باکیفیت است که هرکس کارآمدی بیشتری داشته باشد، حقوق بیشتری دریافت می‌کند. این نظام‌ها در نهایت به ایجاد رضایت شغلی می‌رسند. رضایت شغلی و انجام مطلوب کار وظیفه‌ای است که به افزایش درآمد می‌انجامد. در نظام دانشگاه که در حقیقت یک نظام شایسته‌گراست با دقت نگاه کنید در ابتدا می‌شوند مربی، بعد استادیار و همین‌طور پله‌به‌پله شرایط و ضوابط سخت‌تر می‌شود بعد دانشیار که می‌خواهند بشوند، باز شرایط مشکل‌تر می‌شود، وقتی بخواهند استاد بشوند، ممکن است فقط 10درصد مربیان بتوانند در این طبقه وارد شوند!! بنابراین سنجه و ملاک و معیار در ذات رتبه‌بندی است. در همه‌جا رتبه‌بندی یک کف و یک حداقل را به همه می‌دهد بعد می‌آید برای ارتقا به مرتبه بالاتر، ملاک و معیار تعریف می‌کند. برای به‌دست‌آوردن شرایط بالاتر، شایستگی‌هایی تعریف می‌کند. بنابراین باید ضوابط گذاشته شود، بالاخره معلمی که می‌آید و روش نویی را در امر آموزش ارائه می‌کند، یا الگوی برتری را در آموزش دارد، یا کار پژوهشی انجام می‌دهد، یا پژوهش دانشگاهی را هدایت و نظارت می‌کند، باید از پول بیشتری برخوردار شود.
اشکال کار این است که فقط روی اینها در رسانه‌ها مانور می‌دهند، تنها اینها نیست. معلمی که تدریس او پژوهش‌محور است و دانش‌آموز را پژوهش‌محور بار می‌آورد، یا مشارکت در شوراها یا گروهی آموزشی مدرسه، معلمی که وقت می‌گذارد، در این شوراها حضوری فعال دارد، معلمی که با مدرسه بیشتر همکاری می‌کند، نمایشگاهی از فعالیت‌های خودش را در تدریس ارائه می‌دهد و در مدرسه از کار دانش‌آموز استفاده می‌کند، مسلم است که این معلم باید با معلمی که این کارها را انجام نمی‌دهد، تفاوتی داشته باشد. رتبه‌بندی این تفاوت‌ها را لحاظ می‌کند. بنابراین قطعا معلمانی که کارایی دارند، مورد توجه طرح رتبه‌بندی هستند. وقتی ما تخصص‌گرایی را ملاک کار قرار می‌دهیم، شما که بیشتر از من وقت می‌گذارید و متخصص‌تر از من کار می‌کنید، به شما بها و اضافه حقوق بیشتری می‌دهند، موجب رضایت شغلی‌تان می‌شود.
باز هم برمی‌گردیم به این سؤال قبلی که درواقع چه چیزی باعث شده که ما نتوانیم این شکاف را پر و بعد این طرح را اجرا کنیم؟
بطحایی: ببینید ما به دلایلی ازجمله تذکری که خود معلمان مرتب به ما می‌دهند که آقا شما چرا وقتی ریالی به حقوق ما اضافه می‌شود، مصاحبه می‌کنید، خبر می‌دهید! ما دقیقا به دلیل همین ملاحظه درست است که خیلی چیزها را نباید مطرح کنیم این تصوری که شما به‌درستی نقد کردید که بعضی از همکاران ما فکر می‌کنند نیروهای ستادی آقای وزیر، معاونانشان، کارشناسان، به دلیل اینکه وضعشان خوب است صدایشان درنمی‌آید، (یعنی جایشان گرم و نرم است و نمی‌دانند با یک میلیون و 500 هزار تومان، خانواده‌ای را باید اداره کند، چه می‌کشد)، اما بخشی از این عدم اطلاع‌رسانی به خاطر همین ملاحظه‌های درست است.
ببینید ما هیچ وقت نمي‌گوییم بعد از سه سال مرخصی زایمان را از شش ماه به 9 ماه افزایش دادیم و باوجود بار سنگین مالی‌ای که بر ما وارد کرد چون حق معلمان ما بود، آن را اجرائی کردیم. فوق‌العاده شغل معلمان را که یکی از همان جنبه‌های تبعیضی است که معلم از آن ناراحت است، ما خیلی چراغ خاموش آمدیم آن را جبران کردیم و هیچ‌جا مطرح نکردیم!! همین طرح رتبه‌بندی سه‌هزارو 500 میلیارد ریال بار مالی در سال دارد، گرفتن این مصوبه از دولتی که کشور را با آن مشکلات و محدودیت‌ها تحویل گرفته و به‌شدت با مشکل مواجه است، کار کوچکی نیست!
هیچ وقت آقای وزیر نیامده است بگوید من چه فرایند و چه مشکلاتی را طی کردم تا رسیدم به گرفتن این مصوبه!! هیچ وقت نگفتیم درون کمیسیون دولت که جناب مسعودی و بنده و بعضی از همکاران شرکت کردند، چه فرازونشیبی را طی کردیم تا بتوانیم مصوبه را به تأیید برسانیم. یعنی لازم نیست ما هم مثل بعضی دوستان دیگر که قبلا بودند با این‌گونه مباحث تبلیغاتی و جنجالی رفتار کنیم. این یک نکته. نکته دوم هم بحث فاصله حقوق ما آموزش‌وپرورشی‌ها با دیگر اعضاي خانواده دولت است. ببینید بین ما با کارکنان بسیاری از دستگاه‌ها در حقوق و احکام فاصله‌ای نیست. خیلی از دستگاه‌ها مثل ما هستند؛ یعنی آنها دریافتی از یک‌میلیون و 500هزار الی یک‌میلیون و 600هزار تومان دارند و هیچ تفاوتی بین یک خانم معلم ما با کارمند سایر دستگاه‌ها نیست. اما بعضی از دستگاه‌ها و سازمان‌های دیگر مثل بانک‌ها، شرکت‌های دولتی و در برخی قوای دیگر متأسفانه، به دلایلی ما تفاوت زیادی در مزایا با آنها داریم. این طرح رتبه‌بندی با 3.500 میلیارد تومان اعتباری که دولت برای سال 1395 و 1350 میلیارد تومانی که برای امسال گذاشته را به عنوان یک شروع ببینید.
ما در آموزش‌وپرورش نقطه ایده‌آل را همیشه خیلی بلند می‌گیریم. همیشه به جای دور نگاه می‌کنیم و می‌خواهیم در قدم اول هم به آن نقطه دور برسیم. به عنوان مثال اصرار می‌کنیم که یک فوق‌لیسانس با 22 سال سابقه اگر نه در اندازه عضو هیأت علمی فلان دانشگاه حقوق نمی‌گیرد بلکه باید حداقل 80 درصد آن را بگیرد؛ این یعنی چی؟ این یعنی هشت‌هزار میلیارد تومان بار مالی برای دولت. تجربه دولت‌های قبل هم نشان می‌دهد که هیچ‌وقت این امر محقق نشده و همه دولت‌ها این‌گونه اعتبارات را تأمین نکرده‌اند. به دلیل این نوع نگاه و این انتظار گام بلند است که همیشه درجا زده‌ایم. معلوم است که دولت نمی‌تواند در گام اول هشت‌هزار میلیارد تومان تخصیص دهد. برای طرح‌های بهسازی نیروی انسانی باید گام‌به‌گام برویم، در گام اول هزارو350 میلیارد تومان و در گام دوم سه‌هزارو 500 میلیاردتومان را مصوب کنیم. انجام این مهم و مصوب‌کردن این بودجه به صورت گام‌به‌گام کاری بزرگ است به گونه‌ای که برخی وزارتخانه‌ها وقتی این تخصیص‌ها را می‌بینند به ما می‌گویند‌ ای کاش ما هم آموزش‌وپرورشی بودیم!! من به صراحت می‌گویم این سه‌هزارو 500 میلیارد تومانی که آقای نوبخت امضا کرده است خداوکیلی شق‌القمر است!! مگر می‌شود سازمان مدیریت با این محدودیت منابع قبول کند سه‌هزارو 500 میلیارد تومان، فقط به ما بدهد!!! یعنی این به طور متوسط برای هر معلم 300 هزار تومان میانگین حدودا 400 هزار تومان در ماه. آقای دکتر فانی مثل قبلی‌ها دوست ندارد 50 خبرنگار را جمع کند دور یک میز و دو ساعت مصاحبه بگذارد که این‌گونه موارد را بیان کند.
اجازه دهید این را بگویم؛ اگر شخص آقای رئیس‌جمهور نبودند اگر شخص آقای جهانگیری نبود و اگر حمایت آقای نوبخت نبود، به عنوان آقای نوبخت نه به عنوان رئیس سازمان مدیریت، به هیچ عنوان طرح رتبه‌بندی که کورسویی را روشن کرده، روشن نمی‌شد. ما باید تلاش کنیم این ترمیم‌ها که مدنظر معلمان است رخ دهد. ممکن است یک نفر مثل خانم مینایی‌پور انتقاد کند چرا این افزایش این‌قدر دیر رخ می‌دهد؟ چرا از ظرفیت این قانون زودتر از اینها استفاده نشده است؟ درهرصورت من می‌گویم باز هم جای تقدیر است. به‌هرحال از دوستان باید تشکر کرد که تلاش کردند و از این ظرفیت استفاده کردند. طرح رتبه‌بندی یک شانس برای آموزش‌وپرورش است که در کنار ایجاد انگیزه و ارتقای کیفیت آموزش می‌توان برای افزایش حقوق از آن استفاده کرد.
عابدینی: اصلا اسم رتبه‌بندی را نیاوریم؛ دوستان هیچ‌موقع نمی‌گویند شما رفتید 500، 600 یا صدهزار تومان به حقوق معلمان اضافه شد، صدبار هم می‌گویند دستشان درد نکند، هیچ معلمی مقابله با کسی ندارد؛ اصل این است که می‌گویند این ظرفیتی است که اگر رتبه‌بندی اجرا شود، دو کارکرد خواهد داشت 1- انگیزه ایجاد می‌کند. یعنی افراد در قبال کارکردشان و صلاحیتشان حقوق دریافت می‌کنند. 2- تفاوتی که بین آن که در آموزش‌وپرورش است با سایر کارمندان بیرون از آموزش‌وپرورش را جبران می‌کند. پیشنهاد اولیه این بود. من کاری ندارم که اجرا می‌شود یا نه؛ دورنمای طرح رتبه‌بندی کاملا از محل بحث خارج است. افرادی که دکترا می‌گیرند، در صف دانشگاه‌ها هستند. اگر آموزش‌وپرورش بخواهد از این خسارت جلوگیری کند و از فرار افراد کارآمد و متخصص در آموزش‌وپرورش جلوگیری کند، رتبه‌بندی باید این خلأها را پرکند تا فرد بگوید چرا باید بروم آنجا، همین‌جا می‌مانم. رتبه‌بندی اگر این خاصیت را نداشته باشد، اگر فقط بحث افزایش حقوق باشد چه مشکلی را حل می‌کند؛ شما حالا می‌فرمایید از ظرفیت قانونی استفاده کردیم، به عنوان رتبه‌بندی چه ضرورتی دارد ما در قانون خدمات کشوری خوانده‌ایم؛ اصلا لزومی ندارد اسم رتبه‌بندی را بیاوریم.
مکان این سنجش و تعیین صلاحیت معلمان در کجا پیش‌بینی شده است؟
مسعودی: من ابتدا خدمت شما توضیح دادم که بالاخره ارتقای رتبه چه در قالب رتبه‌بندی و چه در قالب به اصطلاح درجه‌بندی یا هر نظامی که می‌خواهد موجب ایجاد انگیزه و کارایی و توانمندی در فردی که در یک سیستمی کار می‌کند بشود، باید با ملاکی سنجیده شود، من می‌گویم این ملاک یکی سوابق تحصیلی است، یکی سوابق اجرائی است و یکی سوابق آموزشی است که منظور دوره‌های آموزشی است و دیگری فعالیت‌هایش است، که این فعالیت‌ها یا علمی است یا آموزشی یا فرهنگی-تربیتی است یا پژوهشی، من یک مثال برای شما زدم ما هر نظامی را که می‌خواهیم بنویسیم بالاخره در چارچوبش این عوامل را باید در نظر بگیریم؛ حتی آقای دکتر بطحایی گفتند ما انتظار ارائه مقاله از معلمان نداریم ولی انتظار این را داریم که یک معلم بر کار پژوهش یک دانش‌آموز نظارت کند یا بیاید مشارکت کند در پژوهش‌سراهای ما یا در گروه‌های آموزشی درون مدرسه مشارکت کند. مبنای ما این است و ما انتظاری که از معلمان داریم این است که وقتی می‌خواهیم این ضابطه را تدوین کنیم، تکیه کنیم بر نظر معلمان و بیایند نظر بدهند.
نظام سنجش صلاحیت‌های حرفه‌ای معلمان در تحول بنیادی، در حقیقت پیش‌بینی شده و وزارتخانه آن را ایجاد می‌کند. ما باید در حقیقت مدیریت آموزشگاهی را از مدیریت اداری‌مان جدا کنیم؛ یعنی فعالیت‌های یک معلم باید درون یک مدرسه موردسنجش قرار گیرد حالا خیلی نیاید درون اداره قرار گیرد. اگر من معلم آمدم یک الگوی برتر در یک مدرسه ارائه دادم مثلا یک معلم ریاضی هستم و حتی یک کتاب کمک‌آموزشی تألیف کردم، گروهی از معلمان متخصص آن رشته باید در همان منطقه درمورد تألیف من نظر بدهند، نیایند در واحد اداری نظر بدهند. اگر قرار است ارتقای رتبه داشته باشم باید درون منطقه‌ای که معلم‌های متخصص آن گروه نشسته‌اند، نظر بدهند.
تجربه قبلی که معلمان به ارشد و خبره و... رتبه‌بندی شدند منجر به سونامی مقالات و تألیف کتاب‌ها شد. چه تضمینی وجود دارد این اتفاق دوباره تکرار نشود؟
مسعودی: من فکر می‌کنم قبل از اینکه وزارت علوم بیاید از وزارت آموزش‌وپرورش و وزارت ارشاد فعلی منفک شود و به یک وزارتخانه تبدیل شود. آن چیزی که در ارتباط با فعالیت‌های یک معلم بود، در مدیریت آموزشگاهی اتفاق می‌افتاد. مدیر آموزشگاه می‌داند، مدیر مدرسه می‌داند که من معلم از یک معلم دیگر برتر هستم و در نهایت آن معلمانی که درون آن منطقه کار می‌کنند مانند معلم متخصص فیزیک، شیمی، ادبیات و... می‌تواند در مورد کارها و فعالیت‌های آن معلمان نظر بدهند؛ نباید سیستم اداری نظر بدهد. این رتبه‌بندی یک ساختار اجرائی می‌خواهد. ببینید این بحثی که می‌کنم جدا از نظام سنجش صلاحیت‌های حرفه‌ای است. آن چیزی که در رتبه‌بندی ضوابطش به تصویب شورای توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رسیده، من شالوده آن ارتقای مرتبه را برای کشف فعالیت‌های علمی، پژوهشی، فرهنگی و تربیتی معلمان در آن ساختار می‌بینم. من برعکس آقای عابدینی فکر می‌کنم وزارت آموزش‌وپرورش در سیستم پرسنلی جلوتر از همه دستگاه‌های دولتی است همچنان که در سال 73-72 که در آموزش‌وپرورش سیستم پرسنلی اجرا شد از سوی دولت یک نظامی اعلام شد که همه دستگاه‌ها می‌توانستند استفاده کنند بنابراین اینکه ما بتوانیم بلافاصله سوابق تحصیلی، تجربی و دوره‌های آموزشی فعالیت‌های یک معلم را احصا کنیم برای ما خیلی‌ساده است؛ این‌قدر سخت نیست که ما احساس کنیم اگر رتبه اول را بخواهیم اجرا کنیم نیاز باشد زمان زیادی را صرف کنیم. این خیلی‌راحت و روان و ساده اجرا می‌شود کمااینکه آموزش‌وپرورش در اجرای احکام، در کمتر از 24، می‌تواند برای همه معلمان آن را اجرائی کند پس احصای سوابق معلمان هم این‌قدر سخت نیست اگر ما بیاییم به این سختی بپردازیم پس بگوییم هزارو350 میلیارد تومان که ظرف شش ماه آموزش‌وپرورش باید در اجرای رتبه‌بندی انجام دهد، پس از لحاظ زمانی در سال 94 باید زمان کم بیاوریم.
عابدینی: زمان اجرای طرح مهم است، ممکن است شما به یک آدم پول بدهید، اما او ناراحت هم بشود، علاوه بر اینکه ناراضی هم باشد. ما اگر ابزار درست و دقیقی را برای سنجش اینها نداشته باشیم، نهایتا می‌شود همین روش ارزیابی عملکردی که در گذشته داشتیم که در نتیجه مدیر مجبور می‌شود و می‌گوید امسال ایشان را و سال بعد فرد دیگری را معرفی کنید. ما هیچ راهی نداریم جز اینکه شاخص‌ها، استانداردها و ملاک‌ها باید مشخص شود، اینکه الان نه سازمان و نه نظام ارزیابی مشخص است ممکن است مشکل درست کند و ما با اجرای ناقص این طرح خوب، آن را از بین ببریم. قبول کنید این فرصت دیگر تکرارپذیر نیست که دفعه دیگر هم بگویند رتبه‌بندی را اجرا کنید. این فرصتی است که اکنون در اختیار ماست. پس بهتر است جدا از آنکه نامش درجه‌بندی یا کیفیت‌بخشی یا رتبه‌بندی است آن را با دقت و به موقع اجرا کنیم تا فرصت‌سوزی نشود.
رتبه بندی باید تا 70 الی 80 درصد معلمان را شامل شود. اینجا نباید سختگیری شود. اینکه ما را رتبه‌بندی کنید دغدغه درستی است. ما با این رویکرد که جهت‌گیری‌مان رساندن معلم به کف است، اسمشان را هرچه گذاشتیم این افزایش حقوق برای معلمان، خیلی عالی است و باید دست افرادی را که تلاش می‌کنند، بوسید اما بازهم تأکید می‌کنم این برند و کارت تاریخی را صرف نکنیم، با این کاری که الان دارد انجام می‌شود! چرا باید این کار را بکنیم، ضمن اینکه وقتی موضوع به عنوان طرح رتبه‌بندی باشد. این طرح ممکن است به سرنوشت طرح‌های قبلی دچار شود. بحث من این است شما افزایش حقوق داشته باشید، اما اسم رتبه‌بندی را نیاورید، اجازه دهید با کار کارشناسی، با ایجاد مرکز سنجش شاخص‌ها، سنجه‌های دقیق آماده شود. بعد وقتی معلم‌ها سنجیده شدند کمترین اعتراض را خواهند داشت. هر کسی بررسی شد بگوید بررسی کردند من مستحق این هستم که در این درجه قرار بگیرم.
بطحایی: من از همکارانی که در این موضوع، ذی‌ربط و ذی‌نفوذ هستند، خواهش می‌کنم دقت کنند در طراحی سنجه‌ها کمک کنند. برخی این حرف‌ها را می‌زنند و می‌گویند می‌خواهند رتبه‌بندی را سمبل کنند. البته زمانی که شاخص‌ها، معیارها و ملاک‌ها تهیه نشده باشد، اگر این کار را انجام بدهید این کار خراب می‌شود. اینها می‌خواهند رتبه‌بندی را زیر سؤال ببرند. خب این کاملا بدیهی است. مگر می‌شود ما بدون طراحی و تصویب شاخص‌ها و معیارها و مکانیسم عمل درست و مطمئن وارد این کار شویم؟! حتما باید این کار را انجام دهیم و ما هم معتقدیم بدون طی این مراحل اگر قرار باشد این طرح را از فردا اجرائی کنیم اصلا این طرح درست اجرا نخواهد شد! همان اتفاقاتی که به کرار شاهد آن بودیم؛ همین اضافه کاری که ما داریم پرداخت می‌کنیم، کارانه‌ای که ما پرداخت می‌کنیم یا چیزهایی که درون اداره‌ها هست علی‌السویه به همه می‌دهیم، چرا چون مکانیسم درستی برای آن طراحی نکردیم. بنابراین یکی از علت‌هایی که اجرای طرح را به مهرماه موکول کردیم این بود که تا مهرماه این سازوکارها اجرا شود. اما دو موضوع را باید عنوان کنم. اگر ما طرح رتبه‌بندی را ارائه نمی‌کردیم دولت هیچ اعتبار جدیدی به ما نمی‌داد. دوم اینکه ما به نظام رتبه‌بندی چشم امید بسته‌ایم و این امکان برای ما هست که در سنوات آینده میزان و درصد افزایش حقوق هر طبقه را جابه‌جا کنیم؛ مثلا بگویم سال اول، افراد در طبقه یک، از 15 درصد افزایش برخوردار شدند، در سال سوم اجرای طرح، طبقه اول، 30 درصد افزایش حقوق داشته باشند. پس باید دقت کرد این چراغ که روشن شده است را روشن نگه دارم و قدرش را بدانیم و از ظرفیت‌هایش استفاده کنیم.
عابدینی: شما استحضار دارید که بحث ساختار مهم است. یادم است که در اردوگاه با حاجی‌بابایی چهار ساعت با او بحث کردیم. به او گفتم آقای حاجی‌بابایی به عنوان یک کارشناس خواهش دارم بیایید امسال ساختار 6.3.3 را اجرا نکنید. این کل نظام آموزشی ما را واقعا با مشکل مواجه می‌کند. بگذارید یک سال کار مطالعاتی انجام شود. می‌دانید پاسخ او چه بود؟ گفت: معلوم نیست فردا کی باشد کی نباشد انجام بدهید!
آقای بطحایی، خواهش می‌کنم قدر این فرصت را بدانید. قبول دارم در این فضای دشوار کشور، گرفتن هزارتومان برای آموزش‌وپرورش و مدرسه و معلم ارزشمند است. تأکید می‌کنم اگر طرح خوب اجرا نشود، ممکن است به ضد خودش تبدیل شود، این یک نکته است. دومین نکته این است که: معلم‌ها می‌گویند آقا چه ضرورتی دارد در یک نظام، در یک دولت همه می‌توانند از یک سبد حقوقی ارتزاق کنند و بردارند، ما هر موقع خواستیم شما گفتید آموزش‌وپرورش بزرگ است، این موضوع باید حل شود. شما الان به سازمان مدیریت که تأسیس شده یک نامه بنویسید و بگویید اعتبار آموزش‌وپرورش 25هزار میلیارد تومان است. پیشنهاد بدهید که برای کارمندان سبد حقوقی درست کنند و از آنجا همه حقوق‌بگیرند، چه ضرورتی دارد که آموزش‌وپرورش حقوق پرداخت کند. همه کسانی که می‌خواهند حقوق‌بگیرند بروند از سبد دولت بگیرند! در عناوینی به ما ردیف اعتباری برای کیفیت‌بخشی بدهند و در قبال آن اعتبار از وزیر، توضیح بخواهند اگر این مشکل حل شود هیچ موقع معلم احساس تبعیض نمی‌کند. آن وقت می‌توانیم به معلم بگوییم شما از همان سبد بردارید که دولت برای همه تعیین کرده است.
آیا معلمان می‌توانند در این طرح یعنی، تعیین سنجه‌ها، مشارکت داشته باشند؟
بطحایی: مرکز اطلاع‌رسانی و روابط عمومی الان یک فراخوان گذاشته که خیلی‌خوب است. آن پیش‌نویسی که دارد تهیه می‌شود، از طریق سایت، نگاه و رسانه‌ها به فراخوان گذاشته می‌شود که معلمان روی مصداق‌ها اظهارنظر کنند. بگویند که این شاخص خوبی است یا خوبی نیست یا شاخص بهتری را پیشنهاد کنند یا فرایندی را که ما پیش‌بینی کردیم مثلا بگویند این شاخص اجرائی نمی‌شود، در این شاخص اعمال سلیقه می‌شود و حق و ناحق می‌شود. داریم یک فرصت یک‌ماهه را پیش‌بینی می‌کنیم و نظراتی که همکاران می‌دهند را جمع‌آوری می‌کنیم و برای تأیید به شورای توسعه می‌فرستیم.
آیا معلم‌ها برای ارتقا از یک پایه به پایه بعدی باید گواهی‌نامه علمی داشته باشند؟
بطحایی: قطعا امتیازآوری در سطوح پایین یعنی رتبه‌های 1 و 2 بسیارساده خواهد بود و تابع پیچ‌وخم‌های اداری نیست.
چند درصد معلمان را پوشش می‌دهد؟
بطحایی: در رتبه اول فکر می‌کنم در پایه‌های یک و دو با 50 درصد پوشش با افزایش 60 درصدی حقوق یعنی حدود 160 هزار تومان را شامل خواهد شد.
خودتان پیش‌بینی می‌کنید، اجرای طرح رتبه‌بندی با توجه به مشکلاتی که در مدارس از لحاظ فیزیکی و پراکندگی جغرافیایی در آموزش‌وپرورش وجود دارد، چقدر به ارتقای آموزشی کمک می‌کند؟
بطحایی: اگر شاخص‌ها سختگیرانه نباشد و عینی و دقیق باشند، خیلی مؤثر خواهد بود، خصوصا برای سال‌های آینده.
منتقدان که عموما از مدیران آموزش‌وپرورش دولت قبل هستند، می‌گویند در این طرح افزایش حقوق می‌توانست بیشتر باشد؛ در این باره روشنگری می‌فرمایید؟
بطحایی: این طرحی که وزارت آموزش‌وپرورش و شورای‌عالی و همه کسانی که دست‌اندرکار نظام آموزش‌وپرورش هستند در دستور دارند، هر چند یک وجه مشترکی با آن پیشنهادات قبلی دارد اما چشم‌انداز اصلی‌اش این است که در طرح تحول بنیادی است یعنی چیزی که مصوب داریم و قابل‌اتکاست، طرح تحول بنیادین آن است که برای همه ما لازم‌الاجراست. پیشنهادهایی که بعد از آن آمده ازجمله نظام رتبه‌بندی که به تصویب دولت قبل رسیده و عملیاتی شد، هرچند تجربه مفیدی بوده و مورداستفاده ما قرار می‌گیرد اما این کاری که ما شروع کردیم، براساس آن کتابچه و آن طرح نیست که بخواهد عدد یا رقمی کم کرده باشد.
یک‌بخشی کاملا اجتناب‌ناپذیر است که همکاران اشاره کردند این کار با این اعتراضات صنفی توأم شده و ناخواسته این طرح به سمت آن مسئله می‌رود و آن دوخت و دوزی که نباید بشود، اتفاق می‌افتد. یک بخشی ناشی از این شرایط است. یک راه این بود که ما فعلا این طرح را نگه داریم و بگذاریم مسئله اول حل شود سپس سراغ اصل کار برویم که با استدلالی که عرض کردم، فرصت‌سوزی را صلاح ندانستیم.
راه دوم این است که ما در این گفت‌وگو‌ها و مذاکرات به نحوی که در این جلسه اشاره شد، سعی کنیم بگوییم افزایش حقوق یکی از آثار این طرح است نه کل طرح. دوستان ما در رسانه‌ها هم توجه کنند که هدف اصلی و مأموریت رتبه‌بندی، ارتقای کیفیت آموزشی و بهسازی نیروی انسانی است تا انسان‌ها رغبت پیدا کنند و خودشان را بالا بکشند و از ظرفیت‌هایی که در اختیارشان است، استفاده کنند. یکی از راه‌های روشنگری در این زمینه برگزاری چنین جلسه‌ها، مصاحبه‌ها و مناظره‌هایی است.
آقای بطحایی چقدر قول می‌دهد سونامی مقالات و تألیفات و مدارکی که در ادارات رخ می‌دهد پیش نیاید؟
بطحایی: این نگرانی جدی بوده. ما در طراحی آن مکانیزم باید مواظب این مسئله باشیم دوباره معلمان نروند کپی‌پیست کنند از اینترنت مقاله و از دیگران مطلب بگیرند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.