|

علی‌اصغر فانی در گفت‌و‌گو با «شرق»

تمرکز زدایی، آب حیات آموزش‌و‌پرورش

علی‌اصغر فانی، وزیر آموزش‌وپرورش تفاوت زیادی با سایر وزرای آموزش‌وپرورش در دولت‌های گذشته دارد. او سال‌هاست که در آموزش‌وپرورش با مسائل این وزارتخانه بزرگ دست‌و‌پنجه نرم می‌کند و حالا ثمره تجربه‌اش این شده که معتقد است: «تحول در آموزش‌وپرورش باید به دور از شتاب‌زدگی و با آرامش صورت بگیرد». فانی برخلاف وزرای دولت‌های نهم و دهم تمرکزگرایی در آموزش‌وپرورش را آفت می‌داند و سعی در سبک‌سازی هرچه بیشتر آموزش‌وپرورش دارد. تا جایی که می‌گوید: «آموزش‌وپرورش بزرگ‌ترین دستگاه کشور به لحاظ کارکنانی که در اختیار دارد است، بزرگ‌ترین فصل مشترک حاکمیت و ملت است؛ یعنی بیش از 13 میلیون دانش‌آموز دارد. اگر این دانش‌آموزان را با پدرومادرهایشان حساب کنیم 26 میلیون می‌شود و می‌شود 39 میلیون و هیچ دستگاهی به اندازه آموزش‌وپرورش گستره وسیع ارتباطی ندارد. بنابراین هر اقدامی در آموزش‌وپرورش باید حساب‌شده باشد.» او مانند محمدعلی نجفی سعی دارد با مشارکت بخش خصوصی تا حد زیادی مدیریت صفر تا صد دولت بر بدنه آموزش‌وپرورش را کاهش دهد. فانی همچنین معتقد به بهینه‌سازی نیروی انسانی است و دراین باره می‌گوید: «در ساماندهی نیروی انسانی ما توانسته‌ایم بیش از هزارمیلیارد تومان صرفه‌جویی کنیم، هزارمیلیارد تومان در واقع یک بیستم بودجه ما در بودجه 21 هزار میلیاردی می‌شود. هزار میلیارد رقم کمی نیست. یا در همان مدارسی که مشارکت‌های مردمی را گذاشته‌ایم بابت هر دانش‌آموز 600 هزار تومان میانگین پرداخته کردیم». علی‌اصغر فانی در سال ۱۳۳۳ در شهر تهران دیده به جهان گشود. وی مدرک دیپلم علوم انسانی خود را از دبیرستان دکتر هشترودی تهران اخذ کرده و مدرک لیسانس و فوق‌لیسانس مهندسی راه و ساختمان را از دانشکده فنی دانشگاه تهران دریافت کرده است. او دانش‌آموخته دوره دکترای رشته مدیریت دولتی از دانشگاه تربیت مدرس بوده و هم‌اکنون عضو هیأت علمی دانشکده مدیریت دانشگاه تربیت مدرس است. دکتر علی‌اصغر فانی، مدیرکلی چندین دوره آموزش متوسطه آموزش‌وپرورش در دوره وزارت حسین مظفر و کاظم اکرمی و همچنین مدیریت مناطق و مدیرکلی وزارت آموزش‌وپرورش را در کارنامه خود دارد. وی نهم معاون آموزشی اداره آموزش‌وپرورش منطقه ۱۶ در تاریخ اول فروردین ۵۹، رئیس اداره آموزش‌وپرورش منطقه ۱۶ از تاریخ اول فروردین ۶۰، مدیرکل آموزش‌وپرورش کردستان در سال ۱۳۶۴، معاون آموزشی وزارت آموزش‌وپرورش در سال‌های ۶۴ تا ۶۸، معاون و قائم‌مقام دانشگاه علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس در سال‌های ۶۸ تا ۷۲، معاون فرهنگی بنیاد شهید در سال‌های ۷۲ تا ۷۶، معاون برنامه‌ریزی و نیروی انسانی آموزش‌وپرورش در سال‌های ۷۶ تا ۷۷، معاون آموزش متوسطه آموزش‌وپرورش در سال‌های ۷۷ تا ۷۸، معاون آموزشی وزارت آموزش‌وپرورش در سال‌های ۷۷ تا ۸۰، معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش‌وپرورش در سال‌های ۸۰ تا ۸۴، سرپرست وزارت آموزش‌وپرورش از هشتم شهریور ۸۴ تا ۱۸ آبان ۸۴، سرپرست دبیرخانه شورای تعلیم و تربیت و استادیار دانشگاه تربیت مدرس، بوده است. دکتر علی اصغر فانی دارای جوایزی مانند جایزه مدیر برگزیده ملی هشتمین جشنواره خوارزمی و مدیر عالی نمونه سومین جشنواره شهید رجایی است. دکتر فانی معاون آموزش‌وپرورش در دولت اصلاحات نیز بوده است. علی‌اصغر فانی ریاست کمیسیون فرهنگی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی را نیز در کارنامه خود دارد. او در گفت‌وگو با روزنامه «شرق» به بخش زیادی از دغدغه‌های فرهنگیان طی سال‌های اخیر اشاره کرد و از مهم ترین برنامه‌های این وزارتخانه در دولت تدبیروامید پرده برداشت.

‌تصویر بیرونی‌ آموزش‌وپرورش، یک وزارتخانه کم‌تحرک و با مشکلاتی انباشته است که همین مسئله باعث کم‌تحرک‌شدن این ساختار شده است و نتوانسته آن تحولی که نیاز است را برای سیستم تعلیم و تربیت کشور ایجاد کند شما چقدر این تصور را قبول دارید و در صورت تأیید، برای رفع این مسئله برنامه‌ریزی وجود دارد؟
در ابتدا از روزنامه «شرق» که این فرصت را در اختیار آموزش‌وپرورش قرار داده است تشکر می‌کنم، اما این نکته‌ای که حضرت‌عالی در ابتدای فرمایش‌تان اشاره کردید که وزارتخانه ما وزارتخانه‌ای کم‌تحرک است، این سؤال را به ذهن متبادر می‌‌کند که تحرک را چه تعریف می‌‌کنید. آموزش‌وپرورش به لحاظ کارکنانی که در اختیار دارد بزرگ‌ترین دستگاه کشور است. بزرگ‌ترین فصل مشترک حاکمیت و ملت است، یعنی بیش از 13 میلیون دانش‌آموز وجود دارد. اگر پدر و مادرهای‌شان را هم حساب کنیم، می‌شود 26 میلیون که در مجموع به 39 میلیون می‌رسد و هیچ دستگاهی به اندازه آموزش‌وپرورش گستره وسیع ارتباطی ندارد، ازهمین‌رو بحث تحرکی که به آن اشاره شد، می‌توان این‌گونه دید؛ ممکن است بعضی وقت‌ها تعریفی که در ذهن من از تحرک هست، در بعضی از جاها اصلا مصلحت نباشد که ما بیاییم همه‌چیز را به‌هم بزنیم، چراکه این تجربه را جامعه ما در سال‌های گذشته داشته است که به یک‌باره تحولی در آموزش‌وپرورش ایجاد می‌شد و عوارض و آثارش تمام جامعه را دربر می‌گرفت و ازهمین‌رو با توجه به گستره این وزارتخانه و با توجه به وسعت این وزارتخانه به لحاظ عدد و عدّه، باید حرکت‌ها بسیار حساب‌شده و مبتنی‌بر مطالعات کارشناسی و اصولی باشد. من این پیش‌فرض شما را قبول ندارم که ما یک وزارتخانه بی‌تحرکی هستیم.
‌چرا قبول ندارید؟
علتش این است که ما سندی را در آموزش‌وپرورش داریم با عنوان سند تحول نظام آموزش‌وپرورش کشور و در این سند تحولات موردنیاز آموزش‌وپرورش ظرف 10 سال مطالعه و تحقیق و تصویب پیش‌بینی شده است و یکی از کارهای که ما توانسته‌ایم در یک‌سال اخیر انجام بدهیم، تدوین نقشه راه اجرای این سند است. شما تصدیق می‌فرمایید که اگر یک سند بخواهد در دستگاه بزرگی مثل آموزش‌وپرورش اجرائی شود، بدون نقشه راه، اجرای هر اقدامی ممکن است مشکلاتی را ایجاد کند. من مثالی را خدمت شما عرض کنم، سه سال پیش قبل از استقرار این دولت دانش‌آموزان کلاس پنجم ابتدایی، رفتند به کلاس ششم ابتدایی و هنوز آثار سوء این تصمیم گریبان ما را گرفته است. شما در نظر بگیرید خود این یک کلاس که برای ابتدایی اضافه شد، حدود 48 هزار معلم نیاز داشت و بدون تمهید مقدمات، بدون آماده‌سازی نیروی انسانی، بدون آماده‌سازی فضای آموزشی مدرسه‌ها، برمبنای مضرب پنج اتاق‌هایش تنظیم شده بود، یعنی مدرسه ابتدایی یا پنج ‌کلاسه است یا 10 کلاسه یا 15 کلاسه. حالا که ابتدایی یک‌سال اضافه می‌شود باید مضرب شش شود و این نیاز به تمهیدات دارد.
‌ یعنی شما معتقد هستید که با توجه به وسعتی که این وزارتخانه دارد و مسائلی که با آن مواجه است، نیاز به این مسئله وجود دارد که قدم‌هایی حساب‌شده در آموزش‌وپرورش برداشته شود؟
هم حساب‌شده و هم با تمهید مقدمات، این نقشه راهی که من اشاره کرده‌ام، دقیقا به ما می‌گوید که اگر بخواهیم سند تحول را اجرا کنیم، در سال 94 باید چه اقداماتی انجام دهیم، چه اقداماتی پیش‌نیاز اقدامات دیگر است؛ یعنی تا آن اقدام صورت نگیرد، ما اصلا نمی‌‌توانیم وارد اقدام بعدی شویم. همان یک‌سال کلاس ششم را اگر ما بخواهیم وارد نظام آموزشی کنیم، باید قبلش فضاها را آماده کنیم، نیروی انسانی موردنیاز را آماده کنیم، آیین‌نامه‌های آموزشی را آماده کنیم، روی کتاب‌ها و هدف‌گذاری‌ها کار کنیم و بعد وارد اجرا شویم که متأسفانه این اقدام انجام نشده بنابراین این نکته بسیار مهم است که حرکت در این وزارتخانه با مطالعات کارشناسی، با پژوهش، با تمهید مقدمات و با زمینه‌سازی اجتماعی در بین مردم صورت بگیرد مثلا شما ببینید هنوز جامعه نسبت به ارزشیابی توصیفی توجیه نیست یعنی از آن‌وقت که نمرات در دوره ابتدایی حذف شد و به‌جایش خوب، بد، متوسط و قابل‌قبول و اینها آمد، بدون اطلاع‌رسانی و بدون توجیح اجتماعی اجرا شد بعد از گذشت سال‌ها هنوز جامعه نسبت به موضوع توجیه نیست درحالی‌که این کار، باید با اطلاع‌رسانی، با تمهید مقدمات، با توجیه حتی خود معلمان و آموزش معلمان صورت می‌گرفت بنابراین من اعتقاد خودم این است که در آموزش‌وپرورش تحول هست، اما تهور نیست ما اعتقاد نداریم که یکباره یک حرکت بزرگ انجام بدهیم و یک شعر را بگوییم که در قافیه‌اش بمانیم.
‌به نظر شما درحال‌حاضر اولویت‌های تحول در آموزش‌وپرورش چیست؟ ضمن اینکه فرهنگیان سال‌هاست که به تحول در آموزش‌وپرورش احساس نیاز می‌کنند.
ببینید اول که من اشاره کردم، سند تحول ما واقعا یک سند ارزشمند است که از سال 82 مطالعاتش شروع شد و تا سال 91 بالاخره به تصویب شورای‌عالی فرهنگی رسید بنابراین سند تحول می‌تواند راهنمای عمل باشد برای ایجاد تحول مبنایی در آموزش‌وپرورش به‌خصوص که ما در سالی که گذشت، یعنی سال 93 نقشه‌ اجرای این سند را آماده کردیم و خودمان را داریم آماده می‌کنیم با یک زمان‌بندی مشخصی برویم به سمت اجرا ضمن اینکه در آموزش‌وپرورش زیرنظام‌هایی داریم یکی از این زیرنظام‌ها، زیرنظام نیروی انسانی است، یکی زیرنظام مدیری، یکی زیرنظام بودجه و مسائل مالی است، زیرنظام برنامه درسی و زیرنظام‌های مختلف. شما اگر بخواهید تحولی را در آموزش‌و‌پرورش ایجاد کنید، باید با یک ترتیب و ترتبی این زیرنظام‌ها را متحول کنید مثلا اگر شما یک زیرنظام را تأمین مالی نکنید، زمانی که بخواهید در آموزش‌وپرورش تحولی ایجاد کنید، با شکست مواجه خواهید شد. بدون آماده‌سازی، آموزش و تربیت نیروی انسانی موردنیاز، تحولی ایجاد نخواهد شد و همه چیز در حد شعار باقی خواهد ماند. بنابراین به نظر می‌رسد سند تحول می‌تواند برای ما یک راهنمای عملی باشد، کما اینکه در سالی که گذشت روی بحث سامان‌دادن نیروی انسانی اقداماتی را شروع کردیم و در ادامه‌ باید به بهسازی نیروی انسانی برسیم. حس می‌‌کنم اگر بخواهیم از بین تمام زیرنظام‌ها یک زیرنظام را به عنوان مهم‌ترین زیرنظام تلقی بکنیم باید بگوییم زیرنظام منابع انسانی مهم‌ترین زیرنظامی است که باید رویش کار کرد.
‌درحال‌حاضر بحث نیروی انسانی ارتباطی به کاهش جمعیت دانش‌آموز دارد؟
در ساماندهی و بهسازی نیروی انسانی به دنبال این هستیم که حجم و کیفیت نیروی انسانی را متناسب با نیاز‌های‌مان ساماندهی کنیم. در همین 20 ماهی که از کار بنده در این وزارتخانه می‌گذرد، تعدادی از همکار‌هایمان بازنشسته شده‌اند.
‌چقدر؟
سال 93، 25 هزار نفر و برای سال 94 آماری در اختیار ما هست که نشان می‌دهد حدود 38 هزار نفر بازنشسته می‌شوند و ما متناسب با نیازمان از طریق دانشگاه فرهنگیان نیرو جذب خواهیم کرد. اخیرا هم در حال گرفتن مجوزی هستیم برای استخدام پنج‌هزار نفر نیروی انسانی متناسب با نیازمان. تلاش می‌کنیم بهره‌وری نیروی انسانی‌مان را افزایش دهیم، طوری که در بعضی از مناطق با تورم نیرو و در بعضی از مناطق با کمبود نیرو مواجه نباشیم.
‌ نمونه‌اش را می‌توانید بگویید.
ببینید در شهر تهران تعدادی از همکارهای عزیزمان هستند که متناسب با رشته‌ و جنسیت و منطقه‌ای که مشغول به‌کار هستند، به وجودشان نیاز نداریم، اما با توجه به اینکه همکار رسمی ما هستند، تلاش می‌کنیم در ساماندهی نیروی انسانی و به‌کارگیری جایگزین نیروهایی که بازنشسته می‌‌شوند دقت بکنیم که این فرایند شاید چهار تا پنج سال طول بکشد و حتما تصدیق می‌فرمایید که این کار در طول یک سال شدنی نیست؛‌ یعنی من نمی‌توانم نیرویی را که در تهران نیاز ندارم به اجبار به بشاگرد منتقل کنم؛ چراکه خانه و زندگی آن نیرو اینجاست، پس ما باید صبر کنیم به مرور که نیروها بازنشسته می‌شوند در عوض استخدام را در جاهایی که بیشتر نیاز داریم انجام دهیم تا ظرف چند سال در نیروی انسانی به تناسب برسیم.
‌ شما در سال 93، 25 هزار نفر و در سال 94 هم 38 هزار و جمعا چیزی حدود 63 هزار نیرو تا پایان سال بازنشسته می‌کنید. قرار است به جای این 63 هزار نفر، نیروی جدیدی جایگزین شود یا قرار است بدنه آموزش‌وپرورش کوچک شود؟
هر دوی این موارد. مثلا ما سیاستی را در همین 20 ماهه اخیر دنبال کرده‌ایم، آمده‌ایم کشور را به بوم‌هایی تقسیم کرده‌ایم و گفته‌ایم از هر بوم برای همان بوم دانشجو می‌گیریم. در دانشگاه فرهنگیان، تربیت می‌کنیم و همان‌جا استخدام می‌کنیم. این اقدام برای اولین بار در سال 93 انجام شد و الان که دارم با شما صحبت می‌کنم دانشجویانی که به این سبک پذیرش کرده‌‌ایم، ترم اول دانشگاه فرهنگیان هستند.
‌شما در چه استان‌هایی با کمبود معلم مواجه هستید یا تناسب‌ نیروهای انسانی رعایت نشده است؟
البته ما در همه استان‌ها این بوم‌ها را تعریف کرده‌ایم. در بعضی از این بوم‌ها نیاز ما صفر است که نیرویی نمی‌گیریم، ولی در خیلی از بوم‌ها نیاز داریم؛ یک نفر، دو نفر، پنج‌نفر. بستگی دارد به رشته و جنسیت؛ مثلا در یک استان ممکن است ما با کمبود نیروی خواهر مواجه باشیم و باید خانم‌های بیشتری استخدام کنیم و بعد در یک استان با کمبود نیروی مرد مواجه هستیم و آنجا باید مردها را استخدام کنیم. در بعضی رشته‌ها، مثلا در علوم پایه در اکثر استان‌ها به معلم ریاضی، فیزیک و شیمی بیشتر نیاز داریم و در بعضی از استان‌ها اتفاقا ادبیات نیاز داریم. ما در واقع آمایشی از نیروی انسانی در سطح کشور انجام داده‌ایم.
کی اتفاق افتاده؟
در همین 20 ماهه اخیر، یعنی ما الان در واقع می‌دانیم چند نفر، در چه رشته‌هایی، با چه جنسیتی، در کدام بوم نیاز داریم و اینها را پذیرش کرده‌ایم و این را سال آینده هم انجام خواهیم داد. به مرور زمان در چند سال آینده جا‌هایی که با تورم نیروهای انسانی روبه‌رو هستیم، ورودیش را کنترل می‌کنیم و آنجا که با کمبود مواجه هستیم ورودیش را افزایش می‌دهیم.
‌فکر می‌‌کنید چقدر نیرو از آموزش‌وپرورش در این پروسه چهارساله کم می‌شود چقدر بدنه کوچک‌تر می‌شود؟
فکر می‌کنم در یک پروسه مثلا پنج تا شش‌ساله آموزش‌وپرورش به حدود 750هزار نیروی انسانی برسد و این را با توجه به نیازش عرض می‌کنم.
‌الان چقدر نیرو دارید؟
کمتر از یک میلیون.
‌این مسئله می‌تواند باعث سبک‌بال‌شدن هرچه بیشتر آموزش‌وپرورش شود؟
کل نیروی انسانی ما حدود یک میلیون نفر است. تعداد دانش‌آموزان ما در بخش دولتی- آنهایی که تحت آموزش ما هستند- 11/5 میلیون نفر هستند؛ یعنی به ازای هر 11/5 دانش‌آموز یک معلم و این نسبت درستی نیست، یعنی واقعا به‌کارگیری نیروی انسانی ما با مازاد مواجهه است در حالی که مطالعات ما نشان می‌‌دهد این نسبت اگر 14/5 تا 15 شود نسبت مناسبی است یعنی اگر ما این نسبت مناسب را 15 بگیریم به همان 750 هزار نفر نیروی انسانی می‌رسیم‌ یعنی در واقع به نسبت مناسبی رسیده‌ایم، یعنی 750 هزار نیروی انسانی. هر نیروی انسانی 15 نفر، اگر اینها را در هم ضرب کنید، به 13میلیون دانش‌آموز می‌رسیم و این نسبت مناسبی است که ما در سال 82 هم همین نسبت را داشته‌‌ایم، منتها در این چندساله اخیر ورود نیروی انسانی بی‌رویه به آموزش‌وپرورش، نسبت را به 11/5 رساند.
‌یعنی عملکرد دولت نهم و دهم باعث شد تناسب نیرو در آموزش‌وپرورش به هم بخورد؟
عرض کنم در دولت دهم حدود 116 هزار نیروی انسانی جدید وارد آموزش‌وپرورش شد و این در حالی بود که خروجی نیروهای ما کمتر از این رقم بود و بالطبع باعث افزایش تعداد نیروی انسانی در وزارتخانه شد و الان هم ما در واقع مشکل داریم و مثل ما سال گذشته ...
‌بر منابع مالی‌ آموزش‌وپرورش نیز تأثیرگذار بوده است؟
بله، خب، طبیعی است.من داشتم این نکته را عرض می‌‌کردم، مثلا در سالی که گذشت یعنی سال 93، ورودی به تهران را تقریبا صفر کرده‌ایم یعنی دیدیم که نیاز نداریم. ما هرچه به تهران وارد کنیم، درواقع کاری برایش نخواهیم داشت این در حالی است که در سال قبل از این دولت، یعنی سال 92 تعداد قابل‌توجهی تقریبا قریب به دوهزار نفر به تهران منتقل شده‌اند، ولی بحث ساماندهی نیروی انسانی را که مطرح کرده‌ایم، درواقع تلاش‌مان این بود که از این به بعد در ورود و خروج و در انتقالات نیروی انسانی از یک استان به یک استان دیگر و از یک شهر به یک شهر دیگر، برحسب نیاز عمل کنیم و بتوانیم در یک فرایند مثلا پنج، شش‌ساله به یک تعادل نیروی انسانی برسیم، طبیعی است که بهره‌وری نیروی انسانی افزایش و سهم اعتبارات پرسنلی کاهش پیدا خواهد کرد.
‌ به چند درصد برسد؟
بستگی دارد به اینکه رشد بودجه ما در سال‌های آینده به چه شکلی باشد.
‌ این قضیه اگر این اتفاق بیفتد، سهم درآمد چقدر می‌شود، بررسی شده؟
هدف‌گذاری کرده‌ایم، گفته‌ایم اگر بتوانیم مثلا سالی یک درصد بودجه پرسنلی‌مان را کاهش و بودجه غیرپرسنلی‌مان را افزایش دهیم، ظرف مثلا فرض کنید پنج سال حدودا می‌‌توانیم به 7/93 درصد برسیم این تا حدودی در کیفیت‌بخشی به ما کمک می‌کند... .
‌ آقای دکتر یک درصد کم نیست؟
عرض کردم این محتاطانه است، بستگی دارد که رشد بودجه سنواتی چه شکلی شود، اگر رشد سنواتی افزایش بیشتر از آنی باشد که تا به حالا بوده، می‌تواند این رقم به دو درصد هم افزایش یابد.
‌ یک سؤال هم وابسته است به این قضیه که کاهش جمعیت دانش‌آموز چه تأثیری روی برنامه شما می‌گذارد، چون روند جمعیتی نشان می‌دهد دانش‌آموزان بالاخره تعدادشان رو به کاهش است.
در سال 93 نسبت به 92، 196 هزار دانش‌آموز اضافه شده است و این ذهنیت که تعداد دانش‌آموزان رو به کاهش است عملا اتفاق نیفتاده، اما یک نکته‌ خیلی جالب که یک اقدام تحولی است- به سؤال اول شما برمی‌گردم- تعداد دانش‌آموزان امسال ما نسبت به پارسال، حدود 196 هزار نفر رشد را نشان می‌دهد که از این تعداد حدود 25، 26 هزار نفر مربوط به کلاس اول ابتدایی است، یعنی اول ابتدایی در سال 93 نسبت به اول ابتدایی سال 92، حدود 25، 26 هزار نفر اضافه شده اما رشد دیگر این است که رفته‌ایم سراغ کودکانی که در سن مدرسه و محروم از تحصیل بوده‌اند که این یک اقدام در راستای عدالت آموزشی بود.
‌ این ذهنیت که عموما آموزش‌وپرورش را یک نهاد بی‌پول می‌دانند، چقدر صحت دارد و شما فکر می‌‌کنید دلیل این بی‌پولی چیست؟
آموزش‌وپرورش سال‌هاست از صفر تا صدش را دولت اداره کرده‌ و در این 35، 36 سال بعد از انقلاب، دولت‌های مختلفی آمده‌اند و رفته‌اند، وزرا آمده‌اند و رفته‌اند، همیشه آموزش‌وپرورش با این مشکل مواجه بوده است، یعنی در همه دولت‌ها که از جناح‌های سیاسی مختلفی بوده‌اند هرکدامشان کارهایی انجام داده‌ و بیش از این نتوانسته‌‌اند پول بیشتری به آموزش‌وپرورش بدهند. تحلیل من از وضعیت اداره خوب آموزش‌وپرورش این است که باید از روش‌های جدیدی برای اجرای آموزش و تحقق اصل 30 قانون اساسی که تحصیلات رایگان است استفاده کنم و اقداماتی را هم شروع کرده‌ایم مثلا سال تحصیلی 93-94، 40 هزار دانش‌آموز به مدارس غیردولتی فرستادیم که‌ شهریه‌شان را دولت می‌پردازد. یعنی با عنوان خرید صندلی‌های خالی این اقدام انجام شده است، یعنی یک نفر سرمایه‌گذاری کرده و ساختمانی را اجاره کرده یا خریده یا ساخته که مثلا ظرفیت آن 200 دانش‌آموز است اما الان مثلا 90 دانش‌آموز دارد یعنی؛ حدود 110 صندلی آن خالی است، خب این شخص این‌همه هزینه‌ کرده؛ دولت اینها را به درستی انجام نمی‌دهد در حالی که این کار یک هزینه و سرمایه‌گذاری ملی است، ما گفته‌ایم مثلا 10 یا 20 دانش‌آموز را از یک مدرسه دولتی که تراکم کلاس‌هایش بالاست در این مدرسه ثبت‌نام کنند.
‌ هزینه‌های تحصیلی‌شان چه می‌شود؟
هزینه‌اش را ما می‌دهیم.
‌چقدر؟
نکته جالبش اینکه الان در آموزش‌وپرورش دولتی به طور میانگین برای هر دانش‌آموز یک میلیون و 850 هزار تومان هزینه می‌کنیم یعنی اگر بودجه‌مان را تقسیم بر تعداد دانش‌آموزان کنیم 185 می‌شود. خرید خدمات آموزشی را که امسال انجام داده‌‌ایم 40 هزار دانش‌آموز را به مدارس غیردولتی معرفی کرده‌‌ایم با هزینه تقریبا یک سوم این هزینه ما توانسته‌ایم این خرید آموزشی را انجام دهیم. این یک اقدام و روشی جدید برای اجرای تکلیف دولت که همان اصل 30 قانون اساسی است، بوده بدون اینکه دولت مکلف باشد از صفر تا صد کار را خودش برعهده داشته باشد.
‌یعنی مدارس غیرانتفاعی یک بخش پیمانکار می‌شوند برای دولت که هزینه دانش‌آموز را می‌گیرند و به دانش‌آموز خدمات آموزشی می‌دهند؟
یعنی آن دانش‌آموزی که ما به آن مدرسه غیردولتی معرفی کرده‌ایم خودش هیچ پرداختی ندارد، پرداختش را ما انجام می‌دهیم و او فقط درسش را می‌خواند. یا یک کار دیگری که ما در سال تحصیلی 93-94 انجام داده‌ایم کار جدیدی بوده و سابقه‌ای هم نداشته، این بوده که ما مثلا یک مدرسه‌ روستایی با تعدادی دانش‌آموز داشته‌ایم اما تأمین معلمش برای ما سخت بوده به همین دلیل بازنشستگی که من اشاره کرده‌‌ام، ما آمده‌ایم مشارکتی با مؤسسان مدارس غیردولتی آن مدرسه را اداره کرده‌ایم؛ یعنی گفته‌ایم ما این فضا را در اختیارتان می‌گذاریم و شما هم نیروی انسانی مورد نیازش را با رعایت همه ضوابط آموزش‌وپرورش یعنی گزینش و آموزش را تأمین کنید. مدیریتش را ما گذاشته‌ایم، فضا را هم ما به مشارکت گذاشته‌ایم و بعد هم دانش‌آموزان را آنها ثبت‌نام می‌کنند و باز بابت هر دانش‌آموز ما مبلغی را به آن مؤسس می‌دهیم. امسال 140 هزار دانش‌آموز را با این روش سرکلاس فرستادیم و این اقدام هم یک اقدام جدید بوده؛ یعنی در آموزش‌وپرورش برای اینکه با کمبود اعتبارات مواجه نشویم، یک روش این بود که تلاش کنیم سهم بودجه آموزش‌وپرورش را از هزینه دولت‌ها افزایش دهیم. ما این کار را انجام داده‌ایم و در همین 20 ماه سهم اعتبار آموزش‌وپرورش از بودجه دولت تقریبا 1/2درصد افزایش داشته. من همین‌جا در پاورقی عرض کنم بودجه‌ 93 که در دولت یازدهم تصویب شد نسبت به مصوب 92، 26 درصد رشد داشته و این در حالی است که بودجه دولت 11 درصد رشد داشته است، یعنی بودجه دولت 11 درصد رشد داشته ما 26 درصد، بودجه 94 نسبت به 93 در آموزش‌وپرورش بیش از 23 درصد رشد داشته است، این در حالی است که بودجه دولت 11 درصد رشد داشته، این نشان‌دهنده‌ این است که آموزش‌وپرورش در افزایش سهم خودش از بودجه دولت موفق بوده، اما این کافی نیست. در کنار رشد سهم آموزش‌وپرورش از بودجه دولت باید بهره‌وری را افزایش بدهیم. در آموزش‌وپرورش یعنی این بودجه‌ای که گرفته‌ایم خوب از آن استفاده کنیم. حالا برای افزایش بهره‌وری در بودجه آموزش‌وپرورش ما باید بتوانیم از سرمایه‌های داخل آموزش‌وپرورش بیشتر استفاده کنیم؛ بزرگ‌ترین سرمایه آموزش‌وپرورش نیروی انسانی‌اش است، برای همین یکی از سیاست‌هایی که ما اعلام کرده‌‌ایم ساماندهی نیروی انسانی است که من در قسمت قبلی به آن اشاره کردم. ما روی ساماندهی نیروی انسانی، استفاده بهینه از منابع و خرید خدمات آموزشی و به مشارکت فضاهای آموزشی با مؤسسین مدارس غیردولتی اقداماتی انجام داده‌ایم و سرجمع اینها باعث شد سال تحصیلی 94-93 را که ماه‌ها و روزهای آخرش را دارد طی می‌کند، بتوانیم ادامه دهیم، وگرنه حتما با چالش‌های خیلی جدی‌تر مواجه‌ خواهیم شد.
‌چقدر در بهینه‌سازی نیروی انسانی توانسته‌اید صرفه‌جویی کنید؟
در ساماندهی نیروی انسانی ما توانسته‌ایم بیش از هزار میلیارد تومان صرفه‌جویی کنیم، هزار میلیارد تومان در واقع می‌شود یک‌بیستم بودجه ما در بودجه 21 هزار میلیاردی، هزار میلیارد رقم کمی نیست یا در همان مدارسی که مشارکت گذاشته‌ایم هم بابت هر دانش‌آموز 600 هزار تومان میانگین پرداخت کردیم؛ به جای آن یک‌میلیون‌و 800 هزار تومان که عرض کردم.
‌البته آقای دکتر یک ذهنیت منفی نیز وجود دارد در واگذاری مدارس دولتی یا خدمات دولتی به بخش خصوصی، خصوصا در حوزه آموزش با توجه به اینکه در قانون اساسی صراحتا اعلام شده آموزش باید رایگان باشد و این مسئله یک‌سری مخالفت‌هایی را در مجلس به همراه داشته است.
مخالفت‌هایی که صورت گرفت و بعضا مخالفت‌هایی که مطرح می‌شود، بیشتر ناظر بر این است که اصلا یک‌عده‌ای با اصل مدرسه غیردولتی مخالف‌اند وگرنه بیش از یک میلیون دانش‌آموز ما در مدارس غیردولتی درس می‌خوانند و شاید هم قریب به 1/5 میلیون نفر، خب اگر آن سؤال در رابطه با این اقدام ما مطرح باشد، برای کل این 1/5میلیون دانش‌آموزی که در مدارس غیردولتی هستند باید مطرح باشد، درحالی‌که قانون مدارس غیرانتفاعی سابق یا غیردولتی فعلی به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده است، آموزش‌وپرورش محتوای آموزشی را خودش تولید می‌کند، نظارت بر مدارس را آموزش‌وپرورش انجام می‌دهد، هر کسی نمی‌‌تواند مدرسه غیردولتی تأسیس کند مگر بیاید از آموزش‌وپرورش مجوز بگیرد، مجوزها به‌راحتی داده نمی‌شود؛ بررسی‌هایی صورت می‌گیرد بنابراین آن نگرانی که بعضی‌ از دوستان نسبت به این اقدامات دارند نگرانی قابل‌اعتنایی نیست؛ به دلیل اینکه اگر ما بخواهیم اصل این حرکت را زیر سؤال ببریم، باید اصل مدارس غیردولتی را هم زیر سؤال ببریم.
‌البته به نظر می‌رسد نظارت ضعیف آموزش‌وپرورش هم بر این نگرانی‌ها تأثیر داشته؛ یعنی اینکه نظارتی که در مدارس غیرانتفاعی صورت می‌گیرد آن نظارتی نیست که حالا باید کافی باشد و خیلی از مدارس تخلفاتی می‌کنند که برای مردم محرز است.
اینکه می‌فرمایید خیلی از مدارس؛ من خیلی را قبول ندارم، می‌گوییم بعضی از مدارس، بعضی از مدارس ممکن است این‌جوری باشند و ما باید با آنها برخورد کنیم، با بعضی‌هایشان هم برخورد کرده‌ایم ولی همان مدارسی که غیردولتی هستند الان تعدادی‌ از افراد حاضرند رقم بالایی به آنها پرداخت کنند به شرطی که فرزندشان در آن مدرسه ثبت نام شود و حتی به خود من مراجعه می‌کنند و می‌گویند آقا می‌شود سفارش کنید اسم بچه ما را در فلان‌جا ثبت کنند، همان مدارس غیردولتی هستند بنابراین ما نمی‌توانیم یک حکم کلی به همه مدارس غیردولتی بدهیم؛ بالاخره در هر نوع فعالیتی ممکن است تخلفی هم صورت بگیرد و در مدرسه دولتی ما هم تخلف صورت بگیرد، در همه مشاغل دیگر هم ممکن است تخلف صورت بگیرد. نظام آموزش‌وپرورش و ادارات آموزش‌وپرورش مکلف‌اند با تخلف برخورد و ارزیابی و نظارت کنند. به‌تبع با متخلف باید برخورد شود اما اصل موضوع را نباید زیر سؤال ببریم چون بحث مدارس غیردولتی هم موردتأکید حضرت امام رضوان‌الله تعالی علیه بوده، آن زمان که مسئله مدارس غیردولتی مطرح شد ایشان فرمودند اگر کسی می‌خواهد مدرسه تأسیس کند اجازه‌ دهید که تأسیس بکند و بزرگان کشور هم اصل موضوع را تأیید کردند، منتها باید جلوگیری از تخلف با نظارت بجا و حساب‌شده باشد.
‌ به صورت بلندمدت می‌شود گفت مثلا ظرف چهار سال آینده چه تعدادی از مدارس و خدمات آموزشی‌شان به مدارس خصوصی واگذار می‌شود؟
ما دنبال این هستیم که بتوانیم تا پنج سال آینده حدود 15، 16 درصد دانش‌آموزان را تحت‌پوشش مدارس غیردولتی ببریم البته دولت هم باید کمک کند و افراد را برای اینکه وارد این حوزه شوند تشویق کند و خیلی دور از ذهن نیست.
‌بحث دیگری که در آموزش‌وپرورش مطرح است ضعف ستاد اجرائی است. ستادی حالا زیر نظر شماست و به نظر می‌رسد این ستاد یک ستاد قدیمی و ذهنیت یک ذهنیت قدیمی است و نمی‌‌تواند آن پویایی که نیاز دارد را به آموزش‌وپرورش تزریق کند. شما این نکته را قبول دارید و نحوه مواجهه شما با این مورد چه می‌تواند باشد؟
من می‌خواهم این نکته حضرت‌عالی را جور دیگری مطرح کنم و آن اینکه آموزش‌وپرورش یک وزارتخانه به‌شدت متمرکز است؛ یعنی اینکه شما به عنوان ستاد اجرائی از آن یاد می‌کنید که باعث کندی کار می‌شود یا حتی اشکالات را می‌اندازید به گردن این ستاد؛ من می‌خواهم بگویم این برمی‌گردد به تمرکزی که ما در آموزش‌وپرورش داریم، من پنج‌ سیاست اعلام کرده‌ام؛ حالا در لابه‌لای صحبت دارم ذکر می‌کنم یکی تمرکززدایی در آموزش‌وپرورش است؛ کلا در هر سازمان تمرکز بالا باشد خلاقیت و نوآوری پایین می‌آید بنابراین ما به‌عنوان یک سیاست باید برویم به سمت تمرکززدایی؛ یعنی اختیارات ستاد مرکزی خودمان را کاهش دهیم، کارها را واگذار کنیم، آن قسمت‌هایی که قابل واگذاری به استان‌ها، استان‌ها هم همین‌جور به مناطق، مناطق هم به مدارس. کلا مدارس دنیا، آنهایی که موفق بودند، اختیاراتشان خیلی بالاست، یعنی درواقع هرچه مدرسه با اختیارات بالاتری حرکت کند، خلاقیت و نوآوری افزایش پیدا می‌کند. هرچه تمرکز بالا برود، خلاقیت و نوآوری پایین می‌آید. من می‌خواهم آن فرمایش شما را اینجوری اصلاح کنم؛ اگر آموزش‌و‌پرورش از تمرکز خودش بکاهد، به‌تبع ستادش هم کوچک‌تر می‌شود؛ یک ستاد سبک و چابک.
‌شما با این افزایش اختیارات چه برنامه‌ای دارید؟
دولت یازدهم به‌طورکلی در شورای‌عالی اداری تکلیف کرده که ستادها پرسنلشان 15 درصد کاهش پیدا کند و ما هم به‌دنبال این هستیم که ستادهایمان را کوچک کنیم. هرچه کوچک‌تر، چابک‌تر و به‌تبع آن نظری که شما اشاره فرمودید از طریق تمرکززدایی در ستادها و بعد هم در ادارات اجرائی می‌تواند موفق باشد.
‌یک بحث خیلی قدیمی و مهم که در آموزش‌وپرورش وجود دارد، بحث معیشت فرهنگیان است. در چندسال اخیر این بحث به شکلی بوده که در شأن فرهنگیان نبوده، اصولا می‌خواهم بدانم برنامه عملی‌تان برای ارتقای معیشت معلمان چیست؟
بحث همکاران فرهنگی ما، بحث امروز و دیروز نیست، بحثی است که از قبل از انقلاب، حتی قبل از سال 40 مطرح بوده و تا الان که من خدمت شما هستم و به‌تبع هیچ انتظاری هم نیست که دولت فعلی بتواند ظرف یکی، دو سال این مشکلات معیشتی را به تمامی حل کند. به نظر می‌رسد آموزش‌وپرورش باید تلاش کند هم سهم خودش را از بودجه دولتی افزایش بدهد که من اشاره کرده‌ام که این کار شروع شد و هم بهره‌وری را از اعتبارات افزایش دهد، سهم اعتبارات غیرپرسنلی‌اش را افزایش دهد و به‌تبع بتواند در قالب خدمات رفاهی، اقداماتی را برای همکاران عزیز انجام دهد، البته ما در همین مدتی که اینجا کار را شروع کردیم، پیگیری‌های زیادی انجام شد. عرض کنم متولی در واقع برنامه رتبه‌بندی معلمان در آخرین جلسه دولت در سال 93 به تصویب دولت رسید، برآورد خود دولت که در مصوب آمده برای سال 93 اجرای این طرح هزارو350 میلیارد تومان تأمین اعتبار شد برای سال 95، سه‌هزارو500 میلیارد تومان دولت پذیرفت که در سال آینده تأمین اعتبار کند و من امیدوارم با رتبه‌بندی معلمان بتوانیم هم شایستگی‌ها و هم مهارت‌های حرفه‌ای همکارانمان را افزایش دهیم و وقتی در رتبه بالاتری قرار می‌گیرند، پرداختی به آنها بیشتر می‌شود.
‌به همان شکلی که در دانشگاه‌ها وجود دارد، بحث هیأت علمی و...؟
بله، البته این کاری را که ما انجام دادیم و مصوب دولت، یک شروعی است، اما غایت کار نیست، شروعی است که ما امیدواریم انشاءالله این کار بتواند آینده خوبی را با پیگیری‌های بعدی به دنبال داشته باشد.
‌آقای دکتر یک مسئله که در پنج، شش سال اخیر خیلی در آموزش‌وپرورش نمود پیدا کرده، بحث مواجهه آموزش‌وپرورش با فناوری‌های نو، بحث اینترنت، تلفن‌های همراه، شبکه‌های اجتماعی و شبکه‌های مجازی است. دانش‌آموزها مخاطب اصلی آموزش‌وپرورش هستند و نقشی بسیار فعالانه در این عرصه دارند اما از آن طرف آموزش‌و پرورش دچار یک سردرگمی است حتی در برخی موارد اجازه بردن موبایل را به مدرسه نمی‌‌دهد. به نظر شما ریشه این سردرگمی چیست و بالاخره آموزش‌وپرورش چگونه می‌خواهد با فناوری‌های نوین مواجه شود؟
خب طبیعی است آموزش‌وپرورش از هر روشی که وضعیت آموزشی و تربیتی بچه‌ها را رشد دهد؛ استقبال می‌کند؛ منتها ما در سال‌های اخیر شاهد این حرکت برنامه‌ریزی‌نشده بوده‌‌ایم؛ مثلا تحت‌عنوان هوشمندسازی مدارس در خیلی از مدارس تجهیزاتی را تهیه کرده‌ایم و متأسفانه از آنها استفاده‌ای هم نشده... .
‌مانند تخته‌های هوشمند؟
تخته‌‌های هوشمند، ویدئو پروجکشن‌هایی که در کلاس‌ها نصب شده؛ چرا؟ برای اینکه تجربه جهانی در هوشمند‌سازی مدارس بیشتر به جای اینکه در حوزه سخت‌افزار باشد، در حوزه نرم‌افزار است؛ یعنی قبل از اینکه مدرسه را به سخت‌‌افزار مجهز کنیم، باید همکارهای فرهنگی خودمان را، معلمان را و دست‌اندرکاران تعلیم و تربیت را آماده کنیم که آنها بتوانند از این فناوری‌ها استفاده کنند، برای همین است که مثلا پیشنهادم این است که کل یک مدرسه را هوشمند نکنیم، یک کلاسش را هوشمند کنیم و از این یک کلاس با آموزش معلمان خوب استفاده کنیم، وقتی که استفاده از این وسایل و تکنولوژی‌ها دارد فراگیر می‌شود، تعداد کلاس‌های هوشمند را افزایش دهیم یعنی به نظر می‌رسد کلید استفاده از فناوری نوین، تأمین نیروی انسانی موردنیاز و مجهزکردن آن نیرو برای استفاده از این فناوری است.
‌اصلا قبول دارید این سردرگمی در آموزش‌وپرورش وجود دارد؟
بله، عرض کردم که به دلیل اینکه برنامه‌ریزی صفر تا صد صورت نگرفته بود، همان داستان‌های تهوری است که شما سؤال کردید؛ چون بعضی‌وقت‌ها ما متهم می‌شویم که گام‌به‌گام حرکت می‌کنیم، آموزش‌وپرورش نهادی است که باید در آن گام‌به‌گام حرکت کرد.
‌شما از روزهای اولی که به وزارت در آموزش‌وپرورش منصوب شدید، اعلام کردید، سعی دارید نگاه امنیتی بر فعالیت‌های صنفی معلمان وجود نداشته باشد، اما به‌تازگی موردهایی مثل بحث بازداشت معلمان در کانون صنفی داشتیم و هنوز هم هستند یک‌سری از معلمان که حالا به‌خاطر دغدغه‌های صنفی‌شان در زندان هستند.
ببینید در آموزش‌وپرورش، همان‌طور که اشاره کردید، ما هنوز بر سر همان موضع خودمان هستیم. ما در دولت یازدهم امنیت فرهنگی را به جای فرهنگ امنیتی اعلام کرده‌‌ایم. به‌هرحال اعتقاد داریم که همکارهای فرهنگی ما باید آزادی عمل داشته باشند و اظهارنظراتشان را گوش می‌کنیم. من در هر استانی و در هر سفری که دارم، در جمع فرهنگیان حضور پیدا می‌کنم و این فضا وجود دارد که اگر نقطه‌نظری داشته باشند، گوش کنیم و در حدی که توان داریم، پاسخ بدهیم و درباره اینکه می‌فرمایید افرادی بازداشت شده‌‌اند باید بگویم ما گزارشی درباره این بازداشت‌ها در چند ماهه اخیر نداشتیم و پیگیری‌های هم برای آزادی همکارهای‌مان که در بند هستند داشتیم، مکاتبات و پیگیری‌هایی را هم انجام داده‌ایم که ان‌شاءالله به نتیجه برسد و قول‌هایی هم از قوه قضائیه گرفته‌ایم. ما در بحث وزارت اطلاعات به هیچ‌وجه ورود پیدا نمی‌کنیم. از قوه‌قضائیه قول‌هایی گرفته‌‌ایم و با صحبت‌های که با مسئولان مختلف داشته‌ایم، امیدواریم ان‌شاءالله به نتیجه برسیم.
‌نکته قابل بحث دیگر درباره تعداد بالای مدارس ناایمن است و این امر می‌تواند یک بمب ساعتی برای آموزش‌و‌پرورش باشد و هر لحظه ممکن است حادثه‌ای برای یک دانش‌آموز ایجاد شود، برنامه آموزش‌وپرورش برای ساماندهی این وضعیت چیست؟
ما حدود 19، 20 هزار مدرسه‌ ناایمن داریم به لحاظ گرمایشی که برای حدود 90هزار کلاس درس، امسال 400 میلیارد در اعتبارات دیده شده و این 400 میلیارد برای همه اینها کافی نیست، مثلا 900 یا هزار میلیارد تومان نیاز دارند. ما صحبت‌هایی کرده‌ایم که اگر بشود صندوق ذخیره فرهنگیان بیاید سرمایه‌گذاری بکند تا امسال ان‌شاءالله بتوانیم مشکل کل مدرسه‌ها را حل کنیم
‌ یعنی منبعش را صندوق ذخیره تأمین می‌کند؟
یک مقدار خودمان داریم؛ حدود 400 میلیارد. کسری‌اش را آنها بگذارند و ان‌شاءالله سودش را هم می‌دهیم. حالا در حال مذاکره هستیم، البته هنوز قراردادش را امضا نکرده‌ایم.
‌در پایان می‌خواستم بازگردم به بحث رتبه‌بندی معلمان. چقدر مطمئن هستید این طرح به سونامی مدرک‌سازی و... تبدیل نشود؟
ببینید کتابچه‌ای در دولت قبل باعنوان رتبه‌بندی چاپ شد و یک سری شاخص‌ها آنجا مطرح شده است و گفته شده با این شاخص‌ها معلمان رتبه‌بندی می‌شوند؛ یک اقتباس ناشیانه از سیستم دانشگاه است انتقادهایی که بعضا به رتبه‌بندی صورت می‌گیرد، چاپ مقاله در مجلات علمی- پژوهشی یا فلان است، در آن کتابچه اینها اصلا مورد قبول ما نیست. من اعتقاد دارم معلمان باید با شاخص‌هایی که منبعث از وظیفه معلمی‌شان است، ارزیابی شوند.
‌ چه شاخص‌هایی؟
ما این شاخص‌ها را به فراخوان گذاشته‌‌ایم و از تمامی معلمان خودمان نظرخواهی کرده‌ایم. ما داریم یک کارهایی می‌کنیم ولی هم‌زمان گفتیم اگر همکاران فرهنگی شاخص یا شاخص‌هایی موردنظرشان است، بگذارند روی سایت ما. اینها را نظرسنجی کردیم و خودمان هم یک تیمی را گذاشته‌ایم که روی شاخص‌ها کار می‌کنند مجموعه‌ اینها باید در سازمان مدیریت و در شورای توسعه مدیریت تصویب شود و برمبنای آن شاخص‌ها رتبه‌بندی انجام خواهد شد. بنابراین باید این اطمینان را به همکارانمان بدهم که شاخص‌های رتبه‌بندی معلمان باید منطبق بر وظایف معلمی باشد زیرا این حرف‌هایی که در دانشگا‌ه‌ها مطرح است ربطی به معلمان ندارد.
‌ یک نکته‌ای هم در آموزش‌وپرورش وجود دارد، بحث تبدیل به احسن‌کردن اموال، الان برنامه مشخصی در این حوزه‌ انجام شده است؟
مجلس که مجوز این کار را به ما داده و حتی بعضی از نمایندگان مجلس اصرار دارند این کار را حتما انجام دهیم. ما در گردهمایی اخیری که با مدیرکل‌های استان‌ها داشتیم، گفتیم که تلاش کنیم امسال هرچند محدود این کار را انجام دهیم ممکن است که فضایی داشته باشیم که الان دوروبرش تجاری شده و اصلا خانه‌‌ای نیست که دانش‌آموز داشته باشد و ما ناچاریم از یک‌جای دوردست دانش‌آموز بیاوریم به اینجا خب این طبیعی است که ما باید این فضا را تبدیل به احسن کنیم و با ارزش افزوده‌ای که پیدا می‌‌کند، این پول را ببریم در دو خیابان آن‌طرف‌تر در یک محیط مسکونی مدرسه بسازیم یعنی با هرکدام از فضاهای منطقه تجاری هستند و واقعا در آن منطقه ما به مدرسه نیاز نداریم، بتوانیم چندین مدرسه بسازیم ضمن اینکه قانون‌گذار هم گفته با اینها فضای آموزشی بسازید نه اینکه ما مدرسه را بفروشیم هزینه‌های جاری را تأمین کنیم، اگر فضا را تبدیل به احسن کنیم و تغییر کاربری بدهیم، با پولی که به دست می‌آوریم، می‌‌توانیم چندین فضا را احداث کنیم.
‌در سطح کشور چطور؟
پروژه‌هایی پیشنهاد داده‌اند که در حال بررسی است، ما گفتیم که امسال را با احتیاط موردی بررسی کنیم که به‌هرحال مخالفانی هم دارد. خیلی از این رسانه‌ها تیتر‌هایی را انتخاب کرده‌اند که واقعا شایسته نبود ولی خب عده‌‌ای هستند که نظر دیگری دارند و نظرشان هم برای ما محترم است و اگر ما حساب‌شده حرکت کنیم، می‌‌توانیم بعدا بیشتر از این اقدام دفاع کنیم.
‌برنامه شما برای ساماندهی نیروهای حق‌التدریس چیست؟
در اساسنامه دانشگاه فرهنگیان، مصوب شورای‌عالی انقلاب فرهنگی، دو روش برای تأمین منابع انسانی آموزش‌وپرورش پیش‌بینی شده است؛ یک روش از طریق آزمون سراسری است یعنی با کنکوری که هرسال برگزار می‌شود دیپلم‌ها می‌توانند امتحان بدهند دانشگاه فرهنگیان را انتخاب کنند؛ گزینش می‌شود، مصاحبه می‌شوند و بعدا می‌آیند در‌ دانشگاه فرهنگیان چهار سال درس می‌خوانند و بعد هم می‌شوند لیسانس و به استخدام آموزش‌وپرورش درمی‌‌آیند. روش جدیدی را که ماده 28 اساسنامه دانشگاه فرهنگیان است و ما امسال برای اولین بار می‌خواهیم شروع کنیم، این است که از بین لیسانسه‌های جامعه یعنی افرادی که در دانشگاه‌های مختلف کشور لیسانس گرفته‌اند با آزمونی برحسب سه آیتم؛ یعنی رشته، موقعیت جغرافیایی و جنسیت آنها را انتخاب می‌کنیم. اینها گزینش می‌شوند، مصاحبه می‌شوند. سپس یک‌سال در دانشگاه فرهنگیان با فنون معلمی آشنا شده و بعد هم استخدام می‌شوند. ما این روش دوم را با استخدام پنج‌هزار نفر یعنی با گرفتن مجوز برای پنج‌هزار نفر امسال شروع می‌کنیم. شفاها قولش را از سازمان مدیریت گرفته‌ایم، منتظریم که کتبا اعلام کنند و بعد هم اطلاعیه‌اش را بدهیم. آن‌وقت در بین این افراد فرزندان فرهنگیان و مربیان پیش‌دبستانی در اولویت هستند.
‌ یعنی معلمان پیش‌دبستانی دوباره آزمون بدهند؟
بله، چون ما برای کارگیری نیروی انسانی بدون برگزاری آزمون روش دیگری نداریم، مجلس هم آن را تصویب کرده‌ است.
‌خب این مسئله باز هم باعث اعتراض معلمان پیش‌دبستانی می‌شود و حاشیه‌ای دوباره برای آموزش‌وپرورش ایجاد می‌کند.
نه به لحاظ مصوبه مجلس نه به لحاظ قواعدی که بر نظام استخدامی کشور حاکم است، بدون برگزاری آزمون نمی‌توانیم این اقدامات را انجام دهیم. اقداماتی در سال‌های گذشته بدون آزمون مشکلاتی را برای کشور ایجاد کرد که ما هنوز هم با آن دست به گریبانیم.

علی‌اصغر فانی، وزیر آموزش‌وپرورش تفاوت زیادی با سایر وزرای آموزش‌وپرورش در دولت‌های گذشته دارد. او سال‌هاست که در آموزش‌وپرورش با مسائل این وزارتخانه بزرگ دست‌و‌پنجه نرم می‌کند و حالا ثمره تجربه‌اش این شده که معتقد است: «تحول در آموزش‌وپرورش باید به دور از شتاب‌زدگی و با آرامش صورت بگیرد». فانی برخلاف وزرای دولت‌های نهم و دهم تمرکزگرایی در آموزش‌وپرورش را آفت می‌داند و سعی در سبک‌سازی هرچه بیشتر آموزش‌وپرورش دارد. تا جایی که می‌گوید: «آموزش‌وپرورش بزرگ‌ترین دستگاه کشور به لحاظ کارکنانی که در اختیار دارد است، بزرگ‌ترین فصل مشترک حاکمیت و ملت است؛ یعنی بیش از 13 میلیون دانش‌آموز دارد. اگر این دانش‌آموزان را با پدرومادرهایشان حساب کنیم 26 میلیون می‌شود و می‌شود 39 میلیون و هیچ دستگاهی به اندازه آموزش‌وپرورش گستره وسیع ارتباطی ندارد. بنابراین هر اقدامی در آموزش‌وپرورش باید حساب‌شده باشد.» او مانند محمدعلی نجفی سعی دارد با مشارکت بخش خصوصی تا حد زیادی مدیریت صفر تا صد دولت بر بدنه آموزش‌وپرورش را کاهش دهد. فانی همچنین معتقد به بهینه‌سازی نیروی انسانی است و دراین باره می‌گوید: «در ساماندهی نیروی انسانی ما توانسته‌ایم بیش از هزارمیلیارد تومان صرفه‌جویی کنیم، هزارمیلیارد تومان در واقع یک بیستم بودجه ما در بودجه 21 هزار میلیاردی می‌شود. هزار میلیارد رقم کمی نیست. یا در همان مدارسی که مشارکت‌های مردمی را گذاشته‌ایم بابت هر دانش‌آموز 600 هزار تومان میانگین پرداخته کردیم». علی‌اصغر فانی در سال ۱۳۳۳ در شهر تهران دیده به جهان گشود. وی مدرک دیپلم علوم انسانی خود را از دبیرستان دکتر هشترودی تهران اخذ کرده و مدرک لیسانس و فوق‌لیسانس مهندسی راه و ساختمان را از دانشکده فنی دانشگاه تهران دریافت کرده است. او دانش‌آموخته دوره دکترای رشته مدیریت دولتی از دانشگاه تربیت مدرس بوده و هم‌اکنون عضو هیأت علمی دانشکده مدیریت دانشگاه تربیت مدرس است. دکتر علی‌اصغر فانی، مدیرکلی چندین دوره آموزش متوسطه آموزش‌وپرورش در دوره وزارت حسین مظفر و کاظم اکرمی و همچنین مدیریت مناطق و مدیرکلی وزارت آموزش‌وپرورش را در کارنامه خود دارد. وی نهم معاون آموزشی اداره آموزش‌وپرورش منطقه ۱۶ در تاریخ اول فروردین ۵۹، رئیس اداره آموزش‌وپرورش منطقه ۱۶ از تاریخ اول فروردین ۶۰، مدیرکل آموزش‌وپرورش کردستان در سال ۱۳۶۴، معاون آموزشی وزارت آموزش‌وپرورش در سال‌های ۶۴ تا ۶۸، معاون و قائم‌مقام دانشگاه علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس در سال‌های ۶۸ تا ۷۲، معاون فرهنگی بنیاد شهید در سال‌های ۷۲ تا ۷۶، معاون برنامه‌ریزی و نیروی انسانی آموزش‌وپرورش در سال‌های ۷۶ تا ۷۷، معاون آموزش متوسطه آموزش‌وپرورش در سال‌های ۷۷ تا ۷۸، معاون آموزشی وزارت آموزش‌وپرورش در سال‌های ۷۷ تا ۸۰، معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش‌وپرورش در سال‌های ۸۰ تا ۸۴، سرپرست وزارت آموزش‌وپرورش از هشتم شهریور ۸۴ تا ۱۸ آبان ۸۴، سرپرست دبیرخانه شورای تعلیم و تربیت و استادیار دانشگاه تربیت مدرس، بوده است. دکتر علی اصغر فانی دارای جوایزی مانند جایزه مدیر برگزیده ملی هشتمین جشنواره خوارزمی و مدیر عالی نمونه سومین جشنواره شهید رجایی است. دکتر فانی معاون آموزش‌وپرورش در دولت اصلاحات نیز بوده است. علی‌اصغر فانی ریاست کمیسیون فرهنگی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی را نیز در کارنامه خود دارد. او در گفت‌وگو با روزنامه «شرق» به بخش زیادی از دغدغه‌های فرهنگیان طی سال‌های اخیر اشاره کرد و از مهم ترین برنامه‌های این وزارتخانه در دولت تدبیروامید پرده برداشت.

‌تصویر بیرونی‌ آموزش‌وپرورش، یک وزارتخانه کم‌تحرک و با مشکلاتی انباشته است که همین مسئله باعث کم‌تحرک‌شدن این ساختار شده است و نتوانسته آن تحولی که نیاز است را برای سیستم تعلیم و تربیت کشور ایجاد کند شما چقدر این تصور را قبول دارید و در صورت تأیید، برای رفع این مسئله برنامه‌ریزی وجود دارد؟
در ابتدا از روزنامه «شرق» که این فرصت را در اختیار آموزش‌وپرورش قرار داده است تشکر می‌کنم، اما این نکته‌ای که حضرت‌عالی در ابتدای فرمایش‌تان اشاره کردید که وزارتخانه ما وزارتخانه‌ای کم‌تحرک است، این سؤال را به ذهن متبادر می‌‌کند که تحرک را چه تعریف می‌‌کنید. آموزش‌وپرورش به لحاظ کارکنانی که در اختیار دارد بزرگ‌ترین دستگاه کشور است. بزرگ‌ترین فصل مشترک حاکمیت و ملت است، یعنی بیش از 13 میلیون دانش‌آموز وجود دارد. اگر پدر و مادرهای‌شان را هم حساب کنیم، می‌شود 26 میلیون که در مجموع به 39 میلیون می‌رسد و هیچ دستگاهی به اندازه آموزش‌وپرورش گستره وسیع ارتباطی ندارد، ازهمین‌رو بحث تحرکی که به آن اشاره شد، می‌توان این‌گونه دید؛ ممکن است بعضی وقت‌ها تعریفی که در ذهن من از تحرک هست، در بعضی از جاها اصلا مصلحت نباشد که ما بیاییم همه‌چیز را به‌هم بزنیم، چراکه این تجربه را جامعه ما در سال‌های گذشته داشته است که به یک‌باره تحولی در آموزش‌وپرورش ایجاد می‌شد و عوارض و آثارش تمام جامعه را دربر می‌گرفت و ازهمین‌رو با توجه به گستره این وزارتخانه و با توجه به وسعت این وزارتخانه به لحاظ عدد و عدّه، باید حرکت‌ها بسیار حساب‌شده و مبتنی‌بر مطالعات کارشناسی و اصولی باشد. من این پیش‌فرض شما را قبول ندارم که ما یک وزارتخانه بی‌تحرکی هستیم.
‌چرا قبول ندارید؟
علتش این است که ما سندی را در آموزش‌وپرورش داریم با عنوان سند تحول نظام آموزش‌وپرورش کشور و در این سند تحولات موردنیاز آموزش‌وپرورش ظرف 10 سال مطالعه و تحقیق و تصویب پیش‌بینی شده است و یکی از کارهای که ما توانسته‌ایم در یک‌سال اخیر انجام بدهیم، تدوین نقشه راه اجرای این سند است. شما تصدیق می‌فرمایید که اگر یک سند بخواهد در دستگاه بزرگی مثل آموزش‌وپرورش اجرائی شود، بدون نقشه راه، اجرای هر اقدامی ممکن است مشکلاتی را ایجاد کند. من مثالی را خدمت شما عرض کنم، سه سال پیش قبل از استقرار این دولت دانش‌آموزان کلاس پنجم ابتدایی، رفتند به کلاس ششم ابتدایی و هنوز آثار سوء این تصمیم گریبان ما را گرفته است. شما در نظر بگیرید خود این یک کلاس که برای ابتدایی اضافه شد، حدود 48 هزار معلم نیاز داشت و بدون تمهید مقدمات، بدون آماده‌سازی نیروی انسانی، بدون آماده‌سازی فضای آموزشی مدرسه‌ها، برمبنای مضرب پنج اتاق‌هایش تنظیم شده بود، یعنی مدرسه ابتدایی یا پنج ‌کلاسه است یا 10 کلاسه یا 15 کلاسه. حالا که ابتدایی یک‌سال اضافه می‌شود باید مضرب شش شود و این نیاز به تمهیدات دارد.
‌ یعنی شما معتقد هستید که با توجه به وسعتی که این وزارتخانه دارد و مسائلی که با آن مواجه است، نیاز به این مسئله وجود دارد که قدم‌هایی حساب‌شده در آموزش‌وپرورش برداشته شود؟
هم حساب‌شده و هم با تمهید مقدمات، این نقشه راهی که من اشاره کرده‌ام، دقیقا به ما می‌گوید که اگر بخواهیم سند تحول را اجرا کنیم، در سال 94 باید چه اقداماتی انجام دهیم، چه اقداماتی پیش‌نیاز اقدامات دیگر است؛ یعنی تا آن اقدام صورت نگیرد، ما اصلا نمی‌‌توانیم وارد اقدام بعدی شویم. همان یک‌سال کلاس ششم را اگر ما بخواهیم وارد نظام آموزشی کنیم، باید قبلش فضاها را آماده کنیم، نیروی انسانی موردنیاز را آماده کنیم، آیین‌نامه‌های آموزشی را آماده کنیم، روی کتاب‌ها و هدف‌گذاری‌ها کار کنیم و بعد وارد اجرا شویم که متأسفانه این اقدام انجام نشده بنابراین این نکته بسیار مهم است که حرکت در این وزارتخانه با مطالعات کارشناسی، با پژوهش، با تمهید مقدمات و با زمینه‌سازی اجتماعی در بین مردم صورت بگیرد مثلا شما ببینید هنوز جامعه نسبت به ارزشیابی توصیفی توجیه نیست یعنی از آن‌وقت که نمرات در دوره ابتدایی حذف شد و به‌جایش خوب، بد، متوسط و قابل‌قبول و اینها آمد، بدون اطلاع‌رسانی و بدون توجیح اجتماعی اجرا شد بعد از گذشت سال‌ها هنوز جامعه نسبت به موضوع توجیه نیست درحالی‌که این کار، باید با اطلاع‌رسانی، با تمهید مقدمات، با توجیه حتی خود معلمان و آموزش معلمان صورت می‌گرفت بنابراین من اعتقاد خودم این است که در آموزش‌وپرورش تحول هست، اما تهور نیست ما اعتقاد نداریم که یکباره یک حرکت بزرگ انجام بدهیم و یک شعر را بگوییم که در قافیه‌اش بمانیم.
‌به نظر شما درحال‌حاضر اولویت‌های تحول در آموزش‌وپرورش چیست؟ ضمن اینکه فرهنگیان سال‌هاست که به تحول در آموزش‌وپرورش احساس نیاز می‌کنند.
ببینید اول که من اشاره کردم، سند تحول ما واقعا یک سند ارزشمند است که از سال 82 مطالعاتش شروع شد و تا سال 91 بالاخره به تصویب شورای‌عالی فرهنگی رسید بنابراین سند تحول می‌تواند راهنمای عمل باشد برای ایجاد تحول مبنایی در آموزش‌وپرورش به‌خصوص که ما در سالی که گذشت، یعنی سال 93 نقشه‌ اجرای این سند را آماده کردیم و خودمان را داریم آماده می‌کنیم با یک زمان‌بندی مشخصی برویم به سمت اجرا ضمن اینکه در آموزش‌وپرورش زیرنظام‌هایی داریم یکی از این زیرنظام‌ها، زیرنظام نیروی انسانی است، یکی زیرنظام مدیری، یکی زیرنظام بودجه و مسائل مالی است، زیرنظام برنامه درسی و زیرنظام‌های مختلف. شما اگر بخواهید تحولی را در آموزش‌و‌پرورش ایجاد کنید، باید با یک ترتیب و ترتبی این زیرنظام‌ها را متحول کنید مثلا اگر شما یک زیرنظام را تأمین مالی نکنید، زمانی که بخواهید در آموزش‌وپرورش تحولی ایجاد کنید، با شکست مواجه خواهید شد. بدون آماده‌سازی، آموزش و تربیت نیروی انسانی موردنیاز، تحولی ایجاد نخواهد شد و همه چیز در حد شعار باقی خواهد ماند. بنابراین به نظر می‌رسد سند تحول می‌تواند برای ما یک راهنمای عملی باشد، کما اینکه در سالی که گذشت روی بحث سامان‌دادن نیروی انسانی اقداماتی را شروع کردیم و در ادامه‌ باید به بهسازی نیروی انسانی برسیم. حس می‌‌کنم اگر بخواهیم از بین تمام زیرنظام‌ها یک زیرنظام را به عنوان مهم‌ترین زیرنظام تلقی بکنیم باید بگوییم زیرنظام منابع انسانی مهم‌ترین زیرنظامی است که باید رویش کار کرد.
‌درحال‌حاضر بحث نیروی انسانی ارتباطی به کاهش جمعیت دانش‌آموز دارد؟
در ساماندهی و بهسازی نیروی انسانی به دنبال این هستیم که حجم و کیفیت نیروی انسانی را متناسب با نیاز‌های‌مان ساماندهی کنیم. در همین 20 ماهی که از کار بنده در این وزارتخانه می‌گذرد، تعدادی از همکار‌هایمان بازنشسته شده‌اند.
‌چقدر؟
سال 93، 25 هزار نفر و برای سال 94 آماری در اختیار ما هست که نشان می‌دهد حدود 38 هزار نفر بازنشسته می‌شوند و ما متناسب با نیازمان از طریق دانشگاه فرهنگیان نیرو جذب خواهیم کرد. اخیرا هم در حال گرفتن مجوزی هستیم برای استخدام پنج‌هزار نفر نیروی انسانی متناسب با نیازمان. تلاش می‌کنیم بهره‌وری نیروی انسانی‌مان را افزایش دهیم، طوری که در بعضی از مناطق با تورم نیرو و در بعضی از مناطق با کمبود نیرو مواجه نباشیم.
‌ نمونه‌اش را می‌توانید بگویید.
ببینید در شهر تهران تعدادی از همکارهای عزیزمان هستند که متناسب با رشته‌ و جنسیت و منطقه‌ای که مشغول به‌کار هستند، به وجودشان نیاز نداریم، اما با توجه به اینکه همکار رسمی ما هستند، تلاش می‌کنیم در ساماندهی نیروی انسانی و به‌کارگیری جایگزین نیروهایی که بازنشسته می‌‌شوند دقت بکنیم که این فرایند شاید چهار تا پنج سال طول بکشد و حتما تصدیق می‌فرمایید که این کار در طول یک سال شدنی نیست؛‌ یعنی من نمی‌توانم نیرویی را که در تهران نیاز ندارم به اجبار به بشاگرد منتقل کنم؛ چراکه خانه و زندگی آن نیرو اینجاست، پس ما باید صبر کنیم به مرور که نیروها بازنشسته می‌شوند در عوض استخدام را در جاهایی که بیشتر نیاز داریم انجام دهیم تا ظرف چند سال در نیروی انسانی به تناسب برسیم.
‌ شما در سال 93، 25 هزار نفر و در سال 94 هم 38 هزار و جمعا چیزی حدود 63 هزار نیرو تا پایان سال بازنشسته می‌کنید. قرار است به جای این 63 هزار نفر، نیروی جدیدی جایگزین شود یا قرار است بدنه آموزش‌وپرورش کوچک شود؟
هر دوی این موارد. مثلا ما سیاستی را در همین 20 ماهه اخیر دنبال کرده‌ایم، آمده‌ایم کشور را به بوم‌هایی تقسیم کرده‌ایم و گفته‌ایم از هر بوم برای همان بوم دانشجو می‌گیریم. در دانشگاه فرهنگیان، تربیت می‌کنیم و همان‌جا استخدام می‌کنیم. این اقدام برای اولین بار در سال 93 انجام شد و الان که دارم با شما صحبت می‌کنم دانشجویانی که به این سبک پذیرش کرده‌‌ایم، ترم اول دانشگاه فرهنگیان هستند.
‌شما در چه استان‌هایی با کمبود معلم مواجه هستید یا تناسب‌ نیروهای انسانی رعایت نشده است؟
البته ما در همه استان‌ها این بوم‌ها را تعریف کرده‌ایم. در بعضی از این بوم‌ها نیاز ما صفر است که نیرویی نمی‌گیریم، ولی در خیلی از بوم‌ها نیاز داریم؛ یک نفر، دو نفر، پنج‌نفر. بستگی دارد به رشته و جنسیت؛ مثلا در یک استان ممکن است ما با کمبود نیروی خواهر مواجه باشیم و باید خانم‌های بیشتری استخدام کنیم و بعد در یک استان با کمبود نیروی مرد مواجه هستیم و آنجا باید مردها را استخدام کنیم. در بعضی رشته‌ها، مثلا در علوم پایه در اکثر استان‌ها به معلم ریاضی، فیزیک و شیمی بیشتر نیاز داریم و در بعضی از استان‌ها اتفاقا ادبیات نیاز داریم. ما در واقع آمایشی از نیروی انسانی در سطح کشور انجام داده‌ایم.
کی اتفاق افتاده؟
در همین 20 ماهه اخیر، یعنی ما الان در واقع می‌دانیم چند نفر، در چه رشته‌هایی، با چه جنسیتی، در کدام بوم نیاز داریم و اینها را پذیرش کرده‌ایم و این را سال آینده هم انجام خواهیم داد. به مرور زمان در چند سال آینده جا‌هایی که با تورم نیروهای انسانی روبه‌رو هستیم، ورودیش را کنترل می‌کنیم و آنجا که با کمبود مواجه هستیم ورودیش را افزایش می‌دهیم.
‌فکر می‌‌کنید چقدر نیرو از آموزش‌وپرورش در این پروسه چهارساله کم می‌شود چقدر بدنه کوچک‌تر می‌شود؟
فکر می‌کنم در یک پروسه مثلا پنج تا شش‌ساله آموزش‌وپرورش به حدود 750هزار نیروی انسانی برسد و این را با توجه به نیازش عرض می‌کنم.
‌الان چقدر نیرو دارید؟
کمتر از یک میلیون.
‌این مسئله می‌تواند باعث سبک‌بال‌شدن هرچه بیشتر آموزش‌وپرورش شود؟
کل نیروی انسانی ما حدود یک میلیون نفر است. تعداد دانش‌آموزان ما در بخش دولتی- آنهایی که تحت آموزش ما هستند- 11/5 میلیون نفر هستند؛ یعنی به ازای هر 11/5 دانش‌آموز یک معلم و این نسبت درستی نیست، یعنی واقعا به‌کارگیری نیروی انسانی ما با مازاد مواجهه است در حالی که مطالعات ما نشان می‌‌دهد این نسبت اگر 14/5 تا 15 شود نسبت مناسبی است یعنی اگر ما این نسبت مناسب را 15 بگیریم به همان 750 هزار نفر نیروی انسانی می‌رسیم‌ یعنی در واقع به نسبت مناسبی رسیده‌ایم، یعنی 750 هزار نیروی انسانی. هر نیروی انسانی 15 نفر، اگر اینها را در هم ضرب کنید، به 13میلیون دانش‌آموز می‌رسیم و این نسبت مناسبی است که ما در سال 82 هم همین نسبت را داشته‌‌ایم، منتها در این چندساله اخیر ورود نیروی انسانی بی‌رویه به آموزش‌وپرورش، نسبت را به 11/5 رساند.
‌یعنی عملکرد دولت نهم و دهم باعث شد تناسب نیرو در آموزش‌وپرورش به هم بخورد؟
عرض کنم در دولت دهم حدود 116 هزار نیروی انسانی جدید وارد آموزش‌وپرورش شد و این در حالی بود که خروجی نیروهای ما کمتر از این رقم بود و بالطبع باعث افزایش تعداد نیروی انسانی در وزارتخانه شد و الان هم ما در واقع مشکل داریم و مثل ما سال گذشته ...
‌بر منابع مالی‌ آموزش‌وپرورش نیز تأثیرگذار بوده است؟
بله، خب، طبیعی است.من داشتم این نکته را عرض می‌‌کردم، مثلا در سالی که گذشت یعنی سال 93، ورودی به تهران را تقریبا صفر کرده‌ایم یعنی دیدیم که نیاز نداریم. ما هرچه به تهران وارد کنیم، درواقع کاری برایش نخواهیم داشت این در حالی است که در سال قبل از این دولت، یعنی سال 92 تعداد قابل‌توجهی تقریبا قریب به دوهزار نفر به تهران منتقل شده‌اند، ولی بحث ساماندهی نیروی انسانی را که مطرح کرده‌ایم، درواقع تلاش‌مان این بود که از این به بعد در ورود و خروج و در انتقالات نیروی انسانی از یک استان به یک استان دیگر و از یک شهر به یک شهر دیگر، برحسب نیاز عمل کنیم و بتوانیم در یک فرایند مثلا پنج، شش‌ساله به یک تعادل نیروی انسانی برسیم، طبیعی است که بهره‌وری نیروی انسانی افزایش و سهم اعتبارات پرسنلی کاهش پیدا خواهد کرد.
‌ به چند درصد برسد؟
بستگی دارد به اینکه رشد بودجه ما در سال‌های آینده به چه شکلی باشد.
‌ این قضیه اگر این اتفاق بیفتد، سهم درآمد چقدر می‌شود، بررسی شده؟
هدف‌گذاری کرده‌ایم، گفته‌ایم اگر بتوانیم مثلا سالی یک درصد بودجه پرسنلی‌مان را کاهش و بودجه غیرپرسنلی‌مان را افزایش دهیم، ظرف مثلا فرض کنید پنج سال حدودا می‌‌توانیم به 7/93 درصد برسیم این تا حدودی در کیفیت‌بخشی به ما کمک می‌کند... .
‌ آقای دکتر یک درصد کم نیست؟
عرض کردم این محتاطانه است، بستگی دارد که رشد بودجه سنواتی چه شکلی شود، اگر رشد سنواتی افزایش بیشتر از آنی باشد که تا به حالا بوده، می‌تواند این رقم به دو درصد هم افزایش یابد.
‌ یک سؤال هم وابسته است به این قضیه که کاهش جمعیت دانش‌آموز چه تأثیری روی برنامه شما می‌گذارد، چون روند جمعیتی نشان می‌دهد دانش‌آموزان بالاخره تعدادشان رو به کاهش است.
در سال 93 نسبت به 92، 196 هزار دانش‌آموز اضافه شده است و این ذهنیت که تعداد دانش‌آموزان رو به کاهش است عملا اتفاق نیفتاده، اما یک نکته‌ خیلی جالب که یک اقدام تحولی است- به سؤال اول شما برمی‌گردم- تعداد دانش‌آموزان امسال ما نسبت به پارسال، حدود 196 هزار نفر رشد را نشان می‌دهد که از این تعداد حدود 25، 26 هزار نفر مربوط به کلاس اول ابتدایی است، یعنی اول ابتدایی در سال 93 نسبت به اول ابتدایی سال 92، حدود 25، 26 هزار نفر اضافه شده اما رشد دیگر این است که رفته‌ایم سراغ کودکانی که در سن مدرسه و محروم از تحصیل بوده‌اند که این یک اقدام در راستای عدالت آموزشی بود.
‌ این ذهنیت که عموما آموزش‌وپرورش را یک نهاد بی‌پول می‌دانند، چقدر صحت دارد و شما فکر می‌‌کنید دلیل این بی‌پولی چیست؟
آموزش‌وپرورش سال‌هاست از صفر تا صدش را دولت اداره کرده‌ و در این 35، 36 سال بعد از انقلاب، دولت‌های مختلفی آمده‌اند و رفته‌اند، وزرا آمده‌اند و رفته‌اند، همیشه آموزش‌وپرورش با این مشکل مواجه بوده است، یعنی در همه دولت‌ها که از جناح‌های سیاسی مختلفی بوده‌اند هرکدامشان کارهایی انجام داده‌ و بیش از این نتوانسته‌‌اند پول بیشتری به آموزش‌وپرورش بدهند. تحلیل من از وضعیت اداره خوب آموزش‌وپرورش این است که باید از روش‌های جدیدی برای اجرای آموزش و تحقق اصل 30 قانون اساسی که تحصیلات رایگان است استفاده کنم و اقداماتی را هم شروع کرده‌ایم مثلا سال تحصیلی 93-94، 40 هزار دانش‌آموز به مدارس غیردولتی فرستادیم که‌ شهریه‌شان را دولت می‌پردازد. یعنی با عنوان خرید صندلی‌های خالی این اقدام انجام شده است، یعنی یک نفر سرمایه‌گذاری کرده و ساختمانی را اجاره کرده یا خریده یا ساخته که مثلا ظرفیت آن 200 دانش‌آموز است اما الان مثلا 90 دانش‌آموز دارد یعنی؛ حدود 110 صندلی آن خالی است، خب این شخص این‌همه هزینه‌ کرده؛ دولت اینها را به درستی انجام نمی‌دهد در حالی که این کار یک هزینه و سرمایه‌گذاری ملی است، ما گفته‌ایم مثلا 10 یا 20 دانش‌آموز را از یک مدرسه دولتی که تراکم کلاس‌هایش بالاست در این مدرسه ثبت‌نام کنند.
‌ هزینه‌های تحصیلی‌شان چه می‌شود؟
هزینه‌اش را ما می‌دهیم.
‌چقدر؟
نکته جالبش اینکه الان در آموزش‌وپرورش دولتی به طور میانگین برای هر دانش‌آموز یک میلیون و 850 هزار تومان هزینه می‌کنیم یعنی اگر بودجه‌مان را تقسیم بر تعداد دانش‌آموزان کنیم 185 می‌شود. خرید خدمات آموزشی را که امسال انجام داده‌‌ایم 40 هزار دانش‌آموز را به مدارس غیردولتی معرفی کرده‌‌ایم با هزینه تقریبا یک سوم این هزینه ما توانسته‌ایم این خرید آموزشی را انجام دهیم. این یک اقدام و روشی جدید برای اجرای تکلیف دولت که همان اصل 30 قانون اساسی است، بوده بدون اینکه دولت مکلف باشد از صفر تا صد کار را خودش برعهده داشته باشد.
‌یعنی مدارس غیرانتفاعی یک بخش پیمانکار می‌شوند برای دولت که هزینه دانش‌آموز را می‌گیرند و به دانش‌آموز خدمات آموزشی می‌دهند؟
یعنی آن دانش‌آموزی که ما به آن مدرسه غیردولتی معرفی کرده‌ایم خودش هیچ پرداختی ندارد، پرداختش را ما انجام می‌دهیم و او فقط درسش را می‌خواند. یا یک کار دیگری که ما در سال تحصیلی 93-94 انجام داده‌ایم کار جدیدی بوده و سابقه‌ای هم نداشته، این بوده که ما مثلا یک مدرسه‌ روستایی با تعدادی دانش‌آموز داشته‌ایم اما تأمین معلمش برای ما سخت بوده به همین دلیل بازنشستگی که من اشاره کرده‌‌ام، ما آمده‌ایم مشارکتی با مؤسسان مدارس غیردولتی آن مدرسه را اداره کرده‌ایم؛ یعنی گفته‌ایم ما این فضا را در اختیارتان می‌گذاریم و شما هم نیروی انسانی مورد نیازش را با رعایت همه ضوابط آموزش‌وپرورش یعنی گزینش و آموزش را تأمین کنید. مدیریتش را ما گذاشته‌ایم، فضا را هم ما به مشارکت گذاشته‌ایم و بعد هم دانش‌آموزان را آنها ثبت‌نام می‌کنند و باز بابت هر دانش‌آموز ما مبلغی را به آن مؤسس می‌دهیم. امسال 140 هزار دانش‌آموز را با این روش سرکلاس فرستادیم و این اقدام هم یک اقدام جدید بوده؛ یعنی در آموزش‌وپرورش برای اینکه با کمبود اعتبارات مواجه نشویم، یک روش این بود که تلاش کنیم سهم بودجه آموزش‌وپرورش را از هزینه دولت‌ها افزایش دهیم. ما این کار را انجام داده‌ایم و در همین 20 ماه سهم اعتبار آموزش‌وپرورش از بودجه دولت تقریبا 1/2درصد افزایش داشته. من همین‌جا در پاورقی عرض کنم بودجه‌ 93 که در دولت یازدهم تصویب شد نسبت به مصوب 92، 26 درصد رشد داشته و این در حالی است که بودجه دولت 11 درصد رشد داشته است، یعنی بودجه دولت 11 درصد رشد داشته ما 26 درصد، بودجه 94 نسبت به 93 در آموزش‌وپرورش بیش از 23 درصد رشد داشته است، این در حالی است که بودجه دولت 11 درصد رشد داشته، این نشان‌دهنده‌ این است که آموزش‌وپرورش در افزایش سهم خودش از بودجه دولت موفق بوده، اما این کافی نیست. در کنار رشد سهم آموزش‌وپرورش از بودجه دولت باید بهره‌وری را افزایش بدهیم. در آموزش‌وپرورش یعنی این بودجه‌ای که گرفته‌ایم خوب از آن استفاده کنیم. حالا برای افزایش بهره‌وری در بودجه آموزش‌وپرورش ما باید بتوانیم از سرمایه‌های داخل آموزش‌وپرورش بیشتر استفاده کنیم؛ بزرگ‌ترین سرمایه آموزش‌وپرورش نیروی انسانی‌اش است، برای همین یکی از سیاست‌هایی که ما اعلام کرده‌‌ایم ساماندهی نیروی انسانی است که من در قسمت قبلی به آن اشاره کردم. ما روی ساماندهی نیروی انسانی، استفاده بهینه از منابع و خرید خدمات آموزشی و به مشارکت فضاهای آموزشی با مؤسسین مدارس غیردولتی اقداماتی انجام داده‌ایم و سرجمع اینها باعث شد سال تحصیلی 94-93 را که ماه‌ها و روزهای آخرش را دارد طی می‌کند، بتوانیم ادامه دهیم، وگرنه حتما با چالش‌های خیلی جدی‌تر مواجه‌ خواهیم شد.
‌چقدر در بهینه‌سازی نیروی انسانی توانسته‌اید صرفه‌جویی کنید؟
در ساماندهی نیروی انسانی ما توانسته‌ایم بیش از هزار میلیارد تومان صرفه‌جویی کنیم، هزار میلیارد تومان در واقع می‌شود یک‌بیستم بودجه ما در بودجه 21 هزار میلیاردی، هزار میلیارد رقم کمی نیست یا در همان مدارسی که مشارکت گذاشته‌ایم هم بابت هر دانش‌آموز 600 هزار تومان میانگین پرداخت کردیم؛ به جای آن یک‌میلیون‌و 800 هزار تومان که عرض کردم.
‌البته آقای دکتر یک ذهنیت منفی نیز وجود دارد در واگذاری مدارس دولتی یا خدمات دولتی به بخش خصوصی، خصوصا در حوزه آموزش با توجه به اینکه در قانون اساسی صراحتا اعلام شده آموزش باید رایگان باشد و این مسئله یک‌سری مخالفت‌هایی را در مجلس به همراه داشته است.
مخالفت‌هایی که صورت گرفت و بعضا مخالفت‌هایی که مطرح می‌شود، بیشتر ناظر بر این است که اصلا یک‌عده‌ای با اصل مدرسه غیردولتی مخالف‌اند وگرنه بیش از یک میلیون دانش‌آموز ما در مدارس غیردولتی درس می‌خوانند و شاید هم قریب به 1/5 میلیون نفر، خب اگر آن سؤال در رابطه با این اقدام ما مطرح باشد، برای کل این 1/5میلیون دانش‌آموزی که در مدارس غیردولتی هستند باید مطرح باشد، درحالی‌که قانون مدارس غیرانتفاعی سابق یا غیردولتی فعلی به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده است، آموزش‌وپرورش محتوای آموزشی را خودش تولید می‌کند، نظارت بر مدارس را آموزش‌وپرورش انجام می‌دهد، هر کسی نمی‌‌تواند مدرسه غیردولتی تأسیس کند مگر بیاید از آموزش‌وپرورش مجوز بگیرد، مجوزها به‌راحتی داده نمی‌شود؛ بررسی‌هایی صورت می‌گیرد بنابراین آن نگرانی که بعضی‌ از دوستان نسبت به این اقدامات دارند نگرانی قابل‌اعتنایی نیست؛ به دلیل اینکه اگر ما بخواهیم اصل این حرکت را زیر سؤال ببریم، باید اصل مدارس غیردولتی را هم زیر سؤال ببریم.
‌البته به نظر می‌رسد نظارت ضعیف آموزش‌وپرورش هم بر این نگرانی‌ها تأثیر داشته؛ یعنی اینکه نظارتی که در مدارس غیرانتفاعی صورت می‌گیرد آن نظارتی نیست که حالا باید کافی باشد و خیلی از مدارس تخلفاتی می‌کنند که برای مردم محرز است.
اینکه می‌فرمایید خیلی از مدارس؛ من خیلی را قبول ندارم، می‌گوییم بعضی از مدارس، بعضی از مدارس ممکن است این‌جوری باشند و ما باید با آنها برخورد کنیم، با بعضی‌هایشان هم برخورد کرده‌ایم ولی همان مدارسی که غیردولتی هستند الان تعدادی‌ از افراد حاضرند رقم بالایی به آنها پرداخت کنند به شرطی که فرزندشان در آن مدرسه ثبت نام شود و حتی به خود من مراجعه می‌کنند و می‌گویند آقا می‌شود سفارش کنید اسم بچه ما را در فلان‌جا ثبت کنند، همان مدارس غیردولتی هستند بنابراین ما نمی‌توانیم یک حکم کلی به همه مدارس غیردولتی بدهیم؛ بالاخره در هر نوع فعالیتی ممکن است تخلفی هم صورت بگیرد و در مدرسه دولتی ما هم تخلف صورت بگیرد، در همه مشاغل دیگر هم ممکن است تخلف صورت بگیرد. نظام آموزش‌وپرورش و ادارات آموزش‌وپرورش مکلف‌اند با تخلف برخورد و ارزیابی و نظارت کنند. به‌تبع با متخلف باید برخورد شود اما اصل موضوع را نباید زیر سؤال ببریم چون بحث مدارس غیردولتی هم موردتأکید حضرت امام رضوان‌الله تعالی علیه بوده، آن زمان که مسئله مدارس غیردولتی مطرح شد ایشان فرمودند اگر کسی می‌خواهد مدرسه تأسیس کند اجازه‌ دهید که تأسیس بکند و بزرگان کشور هم اصل موضوع را تأیید کردند، منتها باید جلوگیری از تخلف با نظارت بجا و حساب‌شده باشد.
‌ به صورت بلندمدت می‌شود گفت مثلا ظرف چهار سال آینده چه تعدادی از مدارس و خدمات آموزشی‌شان به مدارس خصوصی واگذار می‌شود؟
ما دنبال این هستیم که بتوانیم تا پنج سال آینده حدود 15، 16 درصد دانش‌آموزان را تحت‌پوشش مدارس غیردولتی ببریم البته دولت هم باید کمک کند و افراد را برای اینکه وارد این حوزه شوند تشویق کند و خیلی دور از ذهن نیست.
‌بحث دیگری که در آموزش‌وپرورش مطرح است ضعف ستاد اجرائی است. ستادی حالا زیر نظر شماست و به نظر می‌رسد این ستاد یک ستاد قدیمی و ذهنیت یک ذهنیت قدیمی است و نمی‌‌تواند آن پویایی که نیاز دارد را به آموزش‌وپرورش تزریق کند. شما این نکته را قبول دارید و نحوه مواجهه شما با این مورد چه می‌تواند باشد؟
من می‌خواهم این نکته حضرت‌عالی را جور دیگری مطرح کنم و آن اینکه آموزش‌وپرورش یک وزارتخانه به‌شدت متمرکز است؛ یعنی اینکه شما به عنوان ستاد اجرائی از آن یاد می‌کنید که باعث کندی کار می‌شود یا حتی اشکالات را می‌اندازید به گردن این ستاد؛ من می‌خواهم بگویم این برمی‌گردد به تمرکزی که ما در آموزش‌وپرورش داریم، من پنج‌ سیاست اعلام کرده‌ام؛ حالا در لابه‌لای صحبت دارم ذکر می‌کنم یکی تمرکززدایی در آموزش‌وپرورش است؛ کلا در هر سازمان تمرکز بالا باشد خلاقیت و نوآوری پایین می‌آید بنابراین ما به‌عنوان یک سیاست باید برویم به سمت تمرکززدایی؛ یعنی اختیارات ستاد مرکزی خودمان را کاهش دهیم، کارها را واگذار کنیم، آن قسمت‌هایی که قابل واگذاری به استان‌ها، استان‌ها هم همین‌جور به مناطق، مناطق هم به مدارس. کلا مدارس دنیا، آنهایی که موفق بودند، اختیاراتشان خیلی بالاست، یعنی درواقع هرچه مدرسه با اختیارات بالاتری حرکت کند، خلاقیت و نوآوری افزایش پیدا می‌کند. هرچه تمرکز بالا برود، خلاقیت و نوآوری پایین می‌آید. من می‌خواهم آن فرمایش شما را اینجوری اصلاح کنم؛ اگر آموزش‌و‌پرورش از تمرکز خودش بکاهد، به‌تبع ستادش هم کوچک‌تر می‌شود؛ یک ستاد سبک و چابک.
‌شما با این افزایش اختیارات چه برنامه‌ای دارید؟
دولت یازدهم به‌طورکلی در شورای‌عالی اداری تکلیف کرده که ستادها پرسنلشان 15 درصد کاهش پیدا کند و ما هم به‌دنبال این هستیم که ستادهایمان را کوچک کنیم. هرچه کوچک‌تر، چابک‌تر و به‌تبع آن نظری که شما اشاره فرمودید از طریق تمرکززدایی در ستادها و بعد هم در ادارات اجرائی می‌تواند موفق باشد.
‌یک بحث خیلی قدیمی و مهم که در آموزش‌وپرورش وجود دارد، بحث معیشت فرهنگیان است. در چندسال اخیر این بحث به شکلی بوده که در شأن فرهنگیان نبوده، اصولا می‌خواهم بدانم برنامه عملی‌تان برای ارتقای معیشت معلمان چیست؟
بحث همکاران فرهنگی ما، بحث امروز و دیروز نیست، بحثی است که از قبل از انقلاب، حتی قبل از سال 40 مطرح بوده و تا الان که من خدمت شما هستم و به‌تبع هیچ انتظاری هم نیست که دولت فعلی بتواند ظرف یکی، دو سال این مشکلات معیشتی را به تمامی حل کند. به نظر می‌رسد آموزش‌وپرورش باید تلاش کند هم سهم خودش را از بودجه دولتی افزایش بدهد که من اشاره کرده‌ام که این کار شروع شد و هم بهره‌وری را از اعتبارات افزایش دهد، سهم اعتبارات غیرپرسنلی‌اش را افزایش دهد و به‌تبع بتواند در قالب خدمات رفاهی، اقداماتی را برای همکاران عزیز انجام دهد، البته ما در همین مدتی که اینجا کار را شروع کردیم، پیگیری‌های زیادی انجام شد. عرض کنم متولی در واقع برنامه رتبه‌بندی معلمان در آخرین جلسه دولت در سال 93 به تصویب دولت رسید، برآورد خود دولت که در مصوب آمده برای سال 93 اجرای این طرح هزارو350 میلیارد تومان تأمین اعتبار شد برای سال 95، سه‌هزارو500 میلیارد تومان دولت پذیرفت که در سال آینده تأمین اعتبار کند و من امیدوارم با رتبه‌بندی معلمان بتوانیم هم شایستگی‌ها و هم مهارت‌های حرفه‌ای همکارانمان را افزایش دهیم و وقتی در رتبه بالاتری قرار می‌گیرند، پرداختی به آنها بیشتر می‌شود.
‌به همان شکلی که در دانشگاه‌ها وجود دارد، بحث هیأت علمی و...؟
بله، البته این کاری را که ما انجام دادیم و مصوب دولت، یک شروعی است، اما غایت کار نیست، شروعی است که ما امیدواریم انشاءالله این کار بتواند آینده خوبی را با پیگیری‌های بعدی به دنبال داشته باشد.
‌آقای دکتر یک مسئله که در پنج، شش سال اخیر خیلی در آموزش‌وپرورش نمود پیدا کرده، بحث مواجهه آموزش‌وپرورش با فناوری‌های نو، بحث اینترنت، تلفن‌های همراه، شبکه‌های اجتماعی و شبکه‌های مجازی است. دانش‌آموزها مخاطب اصلی آموزش‌وپرورش هستند و نقشی بسیار فعالانه در این عرصه دارند اما از آن طرف آموزش‌و پرورش دچار یک سردرگمی است حتی در برخی موارد اجازه بردن موبایل را به مدرسه نمی‌‌دهد. به نظر شما ریشه این سردرگمی چیست و بالاخره آموزش‌وپرورش چگونه می‌خواهد با فناوری‌های نوین مواجه شود؟
خب طبیعی است آموزش‌وپرورش از هر روشی که وضعیت آموزشی و تربیتی بچه‌ها را رشد دهد؛ استقبال می‌کند؛ منتها ما در سال‌های اخیر شاهد این حرکت برنامه‌ریزی‌نشده بوده‌‌ایم؛ مثلا تحت‌عنوان هوشمندسازی مدارس در خیلی از مدارس تجهیزاتی را تهیه کرده‌ایم و متأسفانه از آنها استفاده‌ای هم نشده... .
‌مانند تخته‌های هوشمند؟
تخته‌‌های هوشمند، ویدئو پروجکشن‌هایی که در کلاس‌ها نصب شده؛ چرا؟ برای اینکه تجربه جهانی در هوشمند‌سازی مدارس بیشتر به جای اینکه در حوزه سخت‌افزار باشد، در حوزه نرم‌افزار است؛ یعنی قبل از اینکه مدرسه را به سخت‌‌افزار مجهز کنیم، باید همکارهای فرهنگی خودمان را، معلمان را و دست‌اندرکاران تعلیم و تربیت را آماده کنیم که آنها بتوانند از این فناوری‌ها استفاده کنند، برای همین است که مثلا پیشنهادم این است که کل یک مدرسه را هوشمند نکنیم، یک کلاسش را هوشمند کنیم و از این یک کلاس با آموزش معلمان خوب استفاده کنیم، وقتی که استفاده از این وسایل و تکنولوژی‌ها دارد فراگیر می‌شود، تعداد کلاس‌های هوشمند را افزایش دهیم یعنی به نظر می‌رسد کلید استفاده از فناوری نوین، تأمین نیروی انسانی موردنیاز و مجهزکردن آن نیرو برای استفاده از این فناوری است.
‌اصلا قبول دارید این سردرگمی در آموزش‌وپرورش وجود دارد؟
بله، عرض کردم که به دلیل اینکه برنامه‌ریزی صفر تا صد صورت نگرفته بود، همان داستان‌های تهوری است که شما سؤال کردید؛ چون بعضی‌وقت‌ها ما متهم می‌شویم که گام‌به‌گام حرکت می‌کنیم، آموزش‌وپرورش نهادی است که باید در آن گام‌به‌گام حرکت کرد.
‌شما از روزهای اولی که به وزارت در آموزش‌وپرورش منصوب شدید، اعلام کردید، سعی دارید نگاه امنیتی بر فعالیت‌های صنفی معلمان وجود نداشته باشد، اما به‌تازگی موردهایی مثل بحث بازداشت معلمان در کانون صنفی داشتیم و هنوز هم هستند یک‌سری از معلمان که حالا به‌خاطر دغدغه‌های صنفی‌شان در زندان هستند.
ببینید در آموزش‌وپرورش، همان‌طور که اشاره کردید، ما هنوز بر سر همان موضع خودمان هستیم. ما در دولت یازدهم امنیت فرهنگی را به جای فرهنگ امنیتی اعلام کرده‌‌ایم. به‌هرحال اعتقاد داریم که همکارهای فرهنگی ما باید آزادی عمل داشته باشند و اظهارنظراتشان را گوش می‌کنیم. من در هر استانی و در هر سفری که دارم، در جمع فرهنگیان حضور پیدا می‌کنم و این فضا وجود دارد که اگر نقطه‌نظری داشته باشند، گوش کنیم و در حدی که توان داریم، پاسخ بدهیم و درباره اینکه می‌فرمایید افرادی بازداشت شده‌‌اند باید بگویم ما گزارشی درباره این بازداشت‌ها در چند ماهه اخیر نداشتیم و پیگیری‌های هم برای آزادی همکارهای‌مان که در بند هستند داشتیم، مکاتبات و پیگیری‌هایی را هم انجام داده‌ایم که ان‌شاءالله به نتیجه برسد و قول‌هایی هم از قوه قضائیه گرفته‌ایم. ما در بحث وزارت اطلاعات به هیچ‌وجه ورود پیدا نمی‌کنیم. از قوه‌قضائیه قول‌هایی گرفته‌‌ایم و با صحبت‌های که با مسئولان مختلف داشته‌ایم، امیدواریم ان‌شاءالله به نتیجه برسیم.
‌نکته قابل بحث دیگر درباره تعداد بالای مدارس ناایمن است و این امر می‌تواند یک بمب ساعتی برای آموزش‌و‌پرورش باشد و هر لحظه ممکن است حادثه‌ای برای یک دانش‌آموز ایجاد شود، برنامه آموزش‌وپرورش برای ساماندهی این وضعیت چیست؟
ما حدود 19، 20 هزار مدرسه‌ ناایمن داریم به لحاظ گرمایشی که برای حدود 90هزار کلاس درس، امسال 400 میلیارد در اعتبارات دیده شده و این 400 میلیارد برای همه اینها کافی نیست، مثلا 900 یا هزار میلیارد تومان نیاز دارند. ما صحبت‌هایی کرده‌ایم که اگر بشود صندوق ذخیره فرهنگیان بیاید سرمایه‌گذاری بکند تا امسال ان‌شاءالله بتوانیم مشکل کل مدرسه‌ها را حل کنیم
‌ یعنی منبعش را صندوق ذخیره تأمین می‌کند؟
یک مقدار خودمان داریم؛ حدود 400 میلیارد. کسری‌اش را آنها بگذارند و ان‌شاءالله سودش را هم می‌دهیم. حالا در حال مذاکره هستیم، البته هنوز قراردادش را امضا نکرده‌ایم.
‌در پایان می‌خواستم بازگردم به بحث رتبه‌بندی معلمان. چقدر مطمئن هستید این طرح به سونامی مدرک‌سازی و... تبدیل نشود؟
ببینید کتابچه‌ای در دولت قبل باعنوان رتبه‌بندی چاپ شد و یک سری شاخص‌ها آنجا مطرح شده است و گفته شده با این شاخص‌ها معلمان رتبه‌بندی می‌شوند؛ یک اقتباس ناشیانه از سیستم دانشگاه است انتقادهایی که بعضا به رتبه‌بندی صورت می‌گیرد، چاپ مقاله در مجلات علمی- پژوهشی یا فلان است، در آن کتابچه اینها اصلا مورد قبول ما نیست. من اعتقاد دارم معلمان باید با شاخص‌هایی که منبعث از وظیفه معلمی‌شان است، ارزیابی شوند.
‌ چه شاخص‌هایی؟
ما این شاخص‌ها را به فراخوان گذاشته‌‌ایم و از تمامی معلمان خودمان نظرخواهی کرده‌ایم. ما داریم یک کارهایی می‌کنیم ولی هم‌زمان گفتیم اگر همکاران فرهنگی شاخص یا شاخص‌هایی موردنظرشان است، بگذارند روی سایت ما. اینها را نظرسنجی کردیم و خودمان هم یک تیمی را گذاشته‌ایم که روی شاخص‌ها کار می‌کنند مجموعه‌ اینها باید در سازمان مدیریت و در شورای توسعه مدیریت تصویب شود و برمبنای آن شاخص‌ها رتبه‌بندی انجام خواهد شد. بنابراین باید این اطمینان را به همکارانمان بدهم که شاخص‌های رتبه‌بندی معلمان باید منطبق بر وظایف معلمی باشد زیرا این حرف‌هایی که در دانشگا‌ه‌ها مطرح است ربطی به معلمان ندارد.
‌ یک نکته‌ای هم در آموزش‌وپرورش وجود دارد، بحث تبدیل به احسن‌کردن اموال، الان برنامه مشخصی در این حوزه‌ انجام شده است؟
مجلس که مجوز این کار را به ما داده و حتی بعضی از نمایندگان مجلس اصرار دارند این کار را حتما انجام دهیم. ما در گردهمایی اخیری که با مدیرکل‌های استان‌ها داشتیم، گفتیم که تلاش کنیم امسال هرچند محدود این کار را انجام دهیم ممکن است که فضایی داشته باشیم که الان دوروبرش تجاری شده و اصلا خانه‌‌ای نیست که دانش‌آموز داشته باشد و ما ناچاریم از یک‌جای دوردست دانش‌آموز بیاوریم به اینجا خب این طبیعی است که ما باید این فضا را تبدیل به احسن کنیم و با ارزش افزوده‌ای که پیدا می‌‌کند، این پول را ببریم در دو خیابان آن‌طرف‌تر در یک محیط مسکونی مدرسه بسازیم یعنی با هرکدام از فضاهای منطقه تجاری هستند و واقعا در آن منطقه ما به مدرسه نیاز نداریم، بتوانیم چندین مدرسه بسازیم ضمن اینکه قانون‌گذار هم گفته با اینها فضای آموزشی بسازید نه اینکه ما مدرسه را بفروشیم هزینه‌های جاری را تأمین کنیم، اگر فضا را تبدیل به احسن کنیم و تغییر کاربری بدهیم، با پولی که به دست می‌آوریم، می‌‌توانیم چندین فضا را احداث کنیم.
‌در سطح کشور چطور؟
پروژه‌هایی پیشنهاد داده‌اند که در حال بررسی است، ما گفتیم که امسال را با احتیاط موردی بررسی کنیم که به‌هرحال مخالفانی هم دارد. خیلی از این رسانه‌ها تیتر‌هایی را انتخاب کرده‌اند که واقعا شایسته نبود ولی خب عده‌‌ای هستند که نظر دیگری دارند و نظرشان هم برای ما محترم است و اگر ما حساب‌شده حرکت کنیم، می‌‌توانیم بعدا بیشتر از این اقدام دفاع کنیم.
‌برنامه شما برای ساماندهی نیروهای حق‌التدریس چیست؟
در اساسنامه دانشگاه فرهنگیان، مصوب شورای‌عالی انقلاب فرهنگی، دو روش برای تأمین منابع انسانی آموزش‌وپرورش پیش‌بینی شده است؛ یک روش از طریق آزمون سراسری است یعنی با کنکوری که هرسال برگزار می‌شود دیپلم‌ها می‌توانند امتحان بدهند دانشگاه فرهنگیان را انتخاب کنند؛ گزینش می‌شود، مصاحبه می‌شوند و بعدا می‌آیند در‌ دانشگاه فرهنگیان چهار سال درس می‌خوانند و بعد هم می‌شوند لیسانس و به استخدام آموزش‌وپرورش درمی‌‌آیند. روش جدیدی را که ماده 28 اساسنامه دانشگاه فرهنگیان است و ما امسال برای اولین بار می‌خواهیم شروع کنیم، این است که از بین لیسانسه‌های جامعه یعنی افرادی که در دانشگاه‌های مختلف کشور لیسانس گرفته‌اند با آزمونی برحسب سه آیتم؛ یعنی رشته، موقعیت جغرافیایی و جنسیت آنها را انتخاب می‌کنیم. اینها گزینش می‌شوند، مصاحبه می‌شوند. سپس یک‌سال در دانشگاه فرهنگیان با فنون معلمی آشنا شده و بعد هم استخدام می‌شوند. ما این روش دوم را با استخدام پنج‌هزار نفر یعنی با گرفتن مجوز برای پنج‌هزار نفر امسال شروع می‌کنیم. شفاها قولش را از سازمان مدیریت گرفته‌ایم، منتظریم که کتبا اعلام کنند و بعد هم اطلاعیه‌اش را بدهیم. آن‌وقت در بین این افراد فرزندان فرهنگیان و مربیان پیش‌دبستانی در اولویت هستند.
‌ یعنی معلمان پیش‌دبستانی دوباره آزمون بدهند؟
بله، چون ما برای کارگیری نیروی انسانی بدون برگزاری آزمون روش دیگری نداریم، مجلس هم آن را تصویب کرده‌ است.
‌خب این مسئله باز هم باعث اعتراض معلمان پیش‌دبستانی می‌شود و حاشیه‌ای دوباره برای آموزش‌وپرورش ایجاد می‌کند.
نه به لحاظ مصوبه مجلس نه به لحاظ قواعدی که بر نظام استخدامی کشور حاکم است، بدون برگزاری آزمون نمی‌توانیم این اقدامات را انجام دهیم. اقداماتی در سال‌های گذشته بدون آزمون مشکلاتی را برای کشور ایجاد کرد که ما هنوز هم با آن دست به گریبانیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.