اصل مهم پیشروبودن روابطعمومی در تصمیمگیریها
علیرضا جدایی.استاد ارتباطات
در دنیای پرشتاب امروز نگاه به روابط عمومی ها و انتظارات و تعاریف مربوط به آن در حال تغییر است. واقعیت این است که کمتر حوزه و بخشی مانند روابطعمومی، تعاریفش هرروز تغییر میکند، چراکه زندهترین و پویاترین بخش، بخش روابطعمومی است. به همین جهت است که ثابتماندن تعاریف جدید آن مشکل است. درهمینباره شاید بتوان از تعریف «رکس هارلو» که از پیشگامان روابطعمومی در جهان و صاحب تألیفات گوناگونی است، بهعنوان یکی از مهمترین تعاریف یاد کرد. از نظر وی «روابطعمومی عبارت است از دانشی که به وسیله آن نهادی مثل آموزشوپرورش، آگاهانه میکوشد به مسئولیت اجتماعی خویش عمل کند تا بتواند تفاهم و پشتیبانی کسانی را که برای مؤسسه (سازمان) اهمیت دارند به دست آورد».
براساس یافتههای بهدستآمده از پژوهشهای صورتگرفته، روابطعمومیها در ایران متأسفانه با «الگوی تبلیغی» سازگارند. «اطلاعیابی» از نیازها و انتظارات افراد و محیط درحالتغییر، بهعنوان فرایند اصلی کار در روابطعمومیها و بسترسازی لازم برای «اطلاعرسانی» و برقراری روابط و مناسبات سازنده و دوسویه، بهطور عمد مورد غفلت قرار گرفته و زیرساختها و ساختارهای پژوهشی لازم برای تحقق این امر وجود نداشته و ندارد. روابطعمومیها، پل میان مدیریت سازمان و جامعه هستند. همواره به این مورد تأکید داشته و دارم که ارتباط دوسویه و تعامل مثبت مردم و سازمان، باعث تأمین اهداف سازمان و خواستهای مردم میشود. افراد، سازمانها و جوامع همیشه بهدنبال بهترین و برترشدن هستند و برای رسیدن به این هدف و تبدیل آن از ایده به عمل، باید الگو و شیوههای خاصی برای راهنمایی و مسیر حرکت خود داشته باشند.
نکات مهمی برای تبدیلشدن روابطعمومی ها به روابطعمومی مطلوب و برتر وجود دارد. ازجمله این نکات میتوان به مواردی از قبیل آیندهنگری، مدیریت بحران، اعتبارسازی، احساس هویت، نظریهپردازی، تحلیل مسائل و برخورداری از ساختار تشکیلاتی مناسب اشاره کرد.
همچنین بعضا در محافل تخصصی عنوان میشود که فضای حاکم بر یک روابطعمومی چگونه باید باشد؟ در پاسخ به این سؤال میتوان تأکید کرد، در چند دهه قبل، روابطعمومی در سازمانها خصوصا در کشورمان صرفا یک مجری یا کارپرداز بود؛ مجری در برگزاری مراسم و مناسبتها و در کنار آن وظایف اولیه یک روابطعمومی آماتور نیز وجود داشت. این جایگاه شاید برای آن زمان مناسب بود و شاید هم نه. درواقع هدایت ارتباطی هر سازمانی را مدیر آن سازمان بر عهده داشت و روابطعمومی، تنها نقش اجراکننده آن را عهدهدار بود. اما در عصر حاضر با توجه به اینکه نقش روابطعمومیها در پاسخ به مسائل پیچیده گسترش یافته و بهصورت یک حرفه درآمده است و جهان مملو از پیامهای گوناگون و درهم تنیده شده، به کسی نیاز است که این پیامها را تفسیر، تحلیل و طبقهبندی کرده و رابط میان گروههایی باشد که فواید و ارزشهای مختلفی دارند و امروزه این وظیفه بر عهده روابطعمومیهاست.
در ادامه، برای اینکه بدانیم جایگاه نوآوری و نقش آن در روابطعمومی کجاست، نیازمند نیمنگاهی به وظایف روابطعمومی هستیم. به اعتقاد استادان این بخش، اعمال مدیریت شایسته در جامعه، نیاز به اطلاعات و آگاهیهای متقن، بهروز، واقعی و کارآمد از جامعه دارد. دستیابی به این اطلاعات و آگاهیها، نیاز به روابطعمومی قوی و پایدار را ضروری جلوه میدهد. اگر بخواهیم به وظایف عمده روابطعمومی بپردازیم، میتوانیم به این محورها اشاره کنیم. اطلاعرسانی (مطلعکردن و خبردادن)، ترغیب، تشویق، ترویج و اقناع مخاطب، سرمایهداری اجتماعی، یعنی انجام تحقیقات اجتماعی و افکارسنجی و پیوند آن به منابع سازمان و عموم مردم، ارتباطات درونسازمانی (هماهنگی عوامل مورد نیاز سازمان)، برقراری ارتباط با افراد و سازمانهای بیرونی، به نحوی که برای آن فرد یا سازمان اهمیت داشته یا در آینده خواهد داشت.
روابطعمومی از دل تاریخ میآید و تغییر فکر رهبران، شرط اصلی تحولات اجتماعی است. برخی این اعتقاد ناصواب را دارا هستند و میگویند به مردم نباید کاری داشت و به عالم قدرت باید پاسخگو بود، یعنی اینکه تو پاسخگوی دولتی نه مردم. متأسفانه گاهی به علت فاصلهگرفتن از اصول روابطعمومی به عنوان یک دانش سیاستگذار، روابطعمومی در خدمت افراد اداره میشود، نه سیستم!
برخی از سازمانها امروزهبه دنبال زرقوبرق هستند. نه پیامرسانی درستی دارند و نه آمار دقیقی میدهند. در آماردادن به مردم و دولت نیز خیلی دقیق نیستند. در حالی که در عصر جهانیشدن به نقش مهم روابطعمومی اینگونه نگاه میکنند که نقش هدایتگرانه روابطعمومی در همسوکردن افکار عمومی با اهداف سازمان، میتواند از چالشها و بحرانهای احتمالی جلوگیری کند؛ طبیعی است که این مهم جز از طریق دریافت بازخوردها و انعکاس آن به مدیریت عالی برای تصمیمگیری و برنامهریزی حاصل نمیشود. متأسفانه اکنون در فرایند نظام مدیریتی و نظام سازمانی و پروسه تصمیمسازی و تصمیمگیری، در برخی از سازمانهای دولتی یا وزارت خانه هااصلا روابطعمومی حضور ندارد. روابطعمومی را کارپرداز میخواهند و البته دستچندم! و اصلاح این اوضاع اسفناک نیازمند یک تغییر نگرش جدی است و این تغییر نگرش، قطعا زمانبر خواهد بود.
سازمانهایی که خلاقیت و نوآوری یکی از فاکتورهای مهم و درخور توجه در کارشان محسوب میشود، هیچگاه به گذشته رضایت نداده و همواره با بهرهگیری از سازوکارهای خلاقانه، تغییر در نگرش و رفتار را سرلوحه امور خویش میدانند. آنان به ایدههای نو احترام میگذارند و با رغبت و حساسیت آنها را دنبال میکنند. به نظرم میرسد روابط عمومیهای دولت نیز به پوپایی و نشاط ویژهای نیاز دارند تا دچار تعطیلی تاریخی و انجماد در گذشته نشود. یکی از واحدهای هر سازمان پویا، روابطعمومی آن سازمان است. اصولا نوآوری در سیاستها، برنامهها و فعالیتهای روابطعمومی فعال، یکی از مؤلفههای اصلی به شمار میرود. با جهانی که هر لحظه در حال تغییر است، روابطعمومیها ناچارند به سمت ایدههای نو گام بردارند. حال سازمانی که خود از ایستایی در رنج است، چگونه میتواند از روابطعمومی فراکنشانه برخوردار باشد تا بتواند حلقه ارتباطی با مخاطبانش باشد؟
در دنیای پرشتاب امروز نگاه به روابط عمومی ها و انتظارات و تعاریف مربوط به آن در حال تغییر است. واقعیت این است که کمتر حوزه و بخشی مانند روابطعمومی، تعاریفش هرروز تغییر میکند، چراکه زندهترین و پویاترین بخش، بخش روابطعمومی است. به همین جهت است که ثابتماندن تعاریف جدید آن مشکل است. درهمینباره شاید بتوان از تعریف «رکس هارلو» که از پیشگامان روابطعمومی در جهان و صاحب تألیفات گوناگونی است، بهعنوان یکی از مهمترین تعاریف یاد کرد. از نظر وی «روابطعمومی عبارت است از دانشی که به وسیله آن نهادی مثل آموزشوپرورش، آگاهانه میکوشد به مسئولیت اجتماعی خویش عمل کند تا بتواند تفاهم و پشتیبانی کسانی را که برای مؤسسه (سازمان) اهمیت دارند به دست آورد».
براساس یافتههای بهدستآمده از پژوهشهای صورتگرفته، روابطعمومیها در ایران متأسفانه با «الگوی تبلیغی» سازگارند. «اطلاعیابی» از نیازها و انتظارات افراد و محیط درحالتغییر، بهعنوان فرایند اصلی کار در روابطعمومیها و بسترسازی لازم برای «اطلاعرسانی» و برقراری روابط و مناسبات سازنده و دوسویه، بهطور عمد مورد غفلت قرار گرفته و زیرساختها و ساختارهای پژوهشی لازم برای تحقق این امر وجود نداشته و ندارد. روابطعمومیها، پل میان مدیریت سازمان و جامعه هستند. همواره به این مورد تأکید داشته و دارم که ارتباط دوسویه و تعامل مثبت مردم و سازمان، باعث تأمین اهداف سازمان و خواستهای مردم میشود. افراد، سازمانها و جوامع همیشه بهدنبال بهترین و برترشدن هستند و برای رسیدن به این هدف و تبدیل آن از ایده به عمل، باید الگو و شیوههای خاصی برای راهنمایی و مسیر حرکت خود داشته باشند.
نکات مهمی برای تبدیلشدن روابطعمومی ها به روابطعمومی مطلوب و برتر وجود دارد. ازجمله این نکات میتوان به مواردی از قبیل آیندهنگری، مدیریت بحران، اعتبارسازی، احساس هویت، نظریهپردازی، تحلیل مسائل و برخورداری از ساختار تشکیلاتی مناسب اشاره کرد.
همچنین بعضا در محافل تخصصی عنوان میشود که فضای حاکم بر یک روابطعمومی چگونه باید باشد؟ در پاسخ به این سؤال میتوان تأکید کرد، در چند دهه قبل، روابطعمومی در سازمانها خصوصا در کشورمان صرفا یک مجری یا کارپرداز بود؛ مجری در برگزاری مراسم و مناسبتها و در کنار آن وظایف اولیه یک روابطعمومی آماتور نیز وجود داشت. این جایگاه شاید برای آن زمان مناسب بود و شاید هم نه. درواقع هدایت ارتباطی هر سازمانی را مدیر آن سازمان بر عهده داشت و روابطعمومی، تنها نقش اجراکننده آن را عهدهدار بود. اما در عصر حاضر با توجه به اینکه نقش روابطعمومیها در پاسخ به مسائل پیچیده گسترش یافته و بهصورت یک حرفه درآمده است و جهان مملو از پیامهای گوناگون و درهم تنیده شده، به کسی نیاز است که این پیامها را تفسیر، تحلیل و طبقهبندی کرده و رابط میان گروههایی باشد که فواید و ارزشهای مختلفی دارند و امروزه این وظیفه بر عهده روابطعمومیهاست.
در ادامه، برای اینکه بدانیم جایگاه نوآوری و نقش آن در روابطعمومی کجاست، نیازمند نیمنگاهی به وظایف روابطعمومی هستیم. به اعتقاد استادان این بخش، اعمال مدیریت شایسته در جامعه، نیاز به اطلاعات و آگاهیهای متقن، بهروز، واقعی و کارآمد از جامعه دارد. دستیابی به این اطلاعات و آگاهیها، نیاز به روابطعمومی قوی و پایدار را ضروری جلوه میدهد. اگر بخواهیم به وظایف عمده روابطعمومی بپردازیم، میتوانیم به این محورها اشاره کنیم. اطلاعرسانی (مطلعکردن و خبردادن)، ترغیب، تشویق، ترویج و اقناع مخاطب، سرمایهداری اجتماعی، یعنی انجام تحقیقات اجتماعی و افکارسنجی و پیوند آن به منابع سازمان و عموم مردم، ارتباطات درونسازمانی (هماهنگی عوامل مورد نیاز سازمان)، برقراری ارتباط با افراد و سازمانهای بیرونی، به نحوی که برای آن فرد یا سازمان اهمیت داشته یا در آینده خواهد داشت.
روابطعمومی از دل تاریخ میآید و تغییر فکر رهبران، شرط اصلی تحولات اجتماعی است. برخی این اعتقاد ناصواب را دارا هستند و میگویند به مردم نباید کاری داشت و به عالم قدرت باید پاسخگو بود، یعنی اینکه تو پاسخگوی دولتی نه مردم. متأسفانه گاهی به علت فاصلهگرفتن از اصول روابطعمومی به عنوان یک دانش سیاستگذار، روابطعمومی در خدمت افراد اداره میشود، نه سیستم!
برخی از سازمانها امروزهبه دنبال زرقوبرق هستند. نه پیامرسانی درستی دارند و نه آمار دقیقی میدهند. در آماردادن به مردم و دولت نیز خیلی دقیق نیستند. در حالی که در عصر جهانیشدن به نقش مهم روابطعمومی اینگونه نگاه میکنند که نقش هدایتگرانه روابطعمومی در همسوکردن افکار عمومی با اهداف سازمان، میتواند از چالشها و بحرانهای احتمالی جلوگیری کند؛ طبیعی است که این مهم جز از طریق دریافت بازخوردها و انعکاس آن به مدیریت عالی برای تصمیمگیری و برنامهریزی حاصل نمیشود. متأسفانه اکنون در فرایند نظام مدیریتی و نظام سازمانی و پروسه تصمیمسازی و تصمیمگیری، در برخی از سازمانهای دولتی یا وزارت خانه هااصلا روابطعمومی حضور ندارد. روابطعمومی را کارپرداز میخواهند و البته دستچندم! و اصلاح این اوضاع اسفناک نیازمند یک تغییر نگرش جدی است و این تغییر نگرش، قطعا زمانبر خواهد بود.
سازمانهایی که خلاقیت و نوآوری یکی از فاکتورهای مهم و درخور توجه در کارشان محسوب میشود، هیچگاه به گذشته رضایت نداده و همواره با بهرهگیری از سازوکارهای خلاقانه، تغییر در نگرش و رفتار را سرلوحه امور خویش میدانند. آنان به ایدههای نو احترام میگذارند و با رغبت و حساسیت آنها را دنبال میکنند. به نظرم میرسد روابط عمومیهای دولت نیز به پوپایی و نشاط ویژهای نیاز دارند تا دچار تعطیلی تاریخی و انجماد در گذشته نشود. یکی از واحدهای هر سازمان پویا، روابطعمومی آن سازمان است. اصولا نوآوری در سیاستها، برنامهها و فعالیتهای روابطعمومی فعال، یکی از مؤلفههای اصلی به شمار میرود. با جهانی که هر لحظه در حال تغییر است، روابطعمومیها ناچارند به سمت ایدههای نو گام بردارند. حال سازمانی که خود از ایستایی در رنج است، چگونه میتواند از روابطعمومی فراکنشانه برخوردار باشد تا بتواند حلقه ارتباطی با مخاطبانش باشد؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.