تاملی بر فرهنگ سازمانی در ایران و اصفهان
چرا مدیران ارشد از دست کارمندان فرار می کنند؟!
"نوشته حاضر بررسی کوتاهی ست از آنچه در سازمانهای ایرانی در حال رویدادن است. با عنایت به آنکه مشکلات و مسایل سازمانهای ایرانی فراجغرافیایی محسوب می شد و فقط منوط به شهر اصفهان نیست، نوشته حاضر بررسی خود را از خطوط استان اصفهان فراتر می برد و در حد وسع به مقوله فرهنگ سازمانی در سازمانهای ایرانی خواهد پرداخت."
تصوری رایجی که از مدیر ارشد در یک سازمان وجود دارد فردیاست با کت و شلوار اتو کشیده در اتاقی با دکوراسیون قهوهای. این گونه مدیران که به مراتب در سازمانهای ما دیده می شوند همواره در حال شرکت در جلسات و سمینارهای درون و برون سازمانی هستند که غالبا هم هیچ نتیجهای جز یک صورتجلسه ناکارامد ندارد.
روش رایج کنترل و سازماندهی نیروهای سازمانی نیز از طریق تشکیل جلسه با مدیران میانی و توصیه به ایشان در جهت رشد و تعالی سازمان و دریافت گزارشهایی است که اصولا بر مبنای سلیقه و خوش آمد مدیر ارشد تنظیم شده است. اینگونه مدیران آنقدر درگیر هستند که سازمانشان را تنها از روی نمودار و عدد نظاره میکنند و آنچه مهم است نتیجهای است که پیشکش هیات مدیره یا مجمع عمومی سازمان خواهد شد. این گزارش باید به هر نحوی که شده است نشان از موفقیت مدیر باشد تا آنچه در واقع در سازمان در حال رویدادن است.
حال بیایید یک سفر اکتشافی - آنگونه که برنامههای مستند به لانه مورچهها سفر میکنند - به لایههای زیرین سازمان داشته باشیم.
در لایه اول مدیران میانی قرار دارند که هدف اول و آخر همه انتقادات هستند. این مدیران به طرز قابل ستایشی در دوره مدیریت خود در سازمانهای گوناگون روشهای انگیزهدهی (بخوانید بکهار کشیدن!) به نیروهای انسانی تحت امر خود را فراگرفتهاند آنگونه که اجازه ندهند نظرات پاییندستان به گوش مدیران ارشد برسد.
عملکرد اصلی این مدیران کنترل نارضایتی پرسنل و تهیه گزارشات مناسب است -آنگونه که باب نظر مدیران ارشد باشد- به همراه ردیف کردن دلایلی برای عدم توفیق و توجیه وضعیت موجود. در لایههای پایین تر به سرپرستان میرسیم که به صورت قویتر کار مدیران میانی را در ارتباط با زیردستان انجام می دهند. با این تفاسیر به سادگی میتوان تصور کرد در لایههای پایینتر شامل کارشناسان و کارگران چه اتفاقاتی در حال رویدادن است.
در سفر اکتشافی ما زمان زیادی طول نخواهد کشید تا مشخص شود آنچه ما در سازمان های ایرانی - و بهخصوص شرکتهای خصوصی در اصفهان - به عنوان فرهنگ سازمانی می شناسیم ترکیبی خواهد بود از سرپوش گذاشتن بر مشکلات، مدیریت دانش ناصحیح، رفتار سازمانی نامطلوب و عدم ارتباط مفید بین اجزای سازمان.
به موارد فوق میتوان عدم انعکاس واقعیت در آیینه سازمان و فرهنگ نامطلوب عدم پذیرش مسوولیت را نیز اضافه کرد. آنچه ما امروز بهعنوان وظایف یک مدیر در دروس مدیریت مطالعه می کنیم و در تمامی سازمان های دنیا شاهد هستیم، در سازمان های ما به طرز حیرت آوری بومی شده است و به نفع فرهنگ سازمانی ایجاد شده همواره در حال تکمیل مراحل انحطاط خود است. بدین گونه است که شاهد رشد ناصحیح شرکت ها هستیم و قریب به اتفاق کارمندان همواره در حال اعلام نارضایتی از عملکرد سازمان خود هستند.
نتیجهگیری منطقی از وضعیت موجود ما را به گوشفرادادن به سخن بزرگان می نشاند با این مضمون که: " فرهنگ یک سازمان از مدیران آن سازمان شروع و در کل سازمان تقلید و تثبیت می شود" اما اوضاع آنگونه که بهنظر می رسد هم بد نیست.
در همین اوضاع نابسامان هم هستند شرکتها و سازمان هایی که با فراگرفتن اصول علمی مدیریت و کمک گرفتن از اساتید و مشاوران سازمانی توانسته اند فرهنگ صحیح کاری را در سازمان خود نهادینه کنند و وقتی به پای صحبت کارمندان ایشان می نشینیم حتی اگر هم از اوضاع حقوق خود ناراضی باشند، آنچنان هویت سازمان خود را پذیرفته اند که همواره در خاطراتشان از مزایای سازمان مطبوعشان سخن می گویند و پیشرفت های آن را با غرور به حساب موفقیت های خود قلمداد می کنند.
بهنظر می رسد با پیش آمدن شرایط اقتصادی ویژه و حضور شرکت های پر قدرت با مدیریت علمی و آکنده شدن صحنه اقتصادی کشور از رقبای ریز درشت می بایست روش هایی اتخاذ کرد که مدیران ارشد با عنایت و استفاده از این روش ها
قدم های مستحکم و سریعی برای احیای مجدد سازمان خود بردارند. در ادامه به ذکر 7 روش بسیار کاربردی خواهیم پرداخت:
1- به کارمندان خود گوش دهید: مدیران ارشد می بایست به پای صحبت تمامی رده های سازمان خود بنشینند و اطمینانی حاصل کنند که همه کارمندان بدون بیم و هراس انتقادات خود را منتقل کنند. فرایند گوش دادن را با فرایند شنیدن اشتباه نگیرید. توجه کامل و تمام، وجه تمایز این دو فرایند خواهد بود.
2- به جای کنترل سازمان با عدد و نمودار، شاخصهایی برای کنترل بهرهوری سازمان بسازید: بهطور مثال برای ایجاد این رویکرد می توانید میزان رضایت شغلی پرسنل را در قالب
پرسشنامه هایی و بهطور مستمر بسنجید. این شاخص نشاندهنده حال خوب کارمندان خواهد بود که حتما بر شاخص تولید و فروش کالا و خدمات شما تاثیر چشمگیری خواهد داشت. شاخصهای دیگر را با اندکی تحقیقات می توان تولید کرد.
3- برای ارتقا سطح دانش مطالعه کنید و آموزش دهید: یک مدیر موفق در سال حداقل 6 کتاب مدیریتی می خواند و همواره در جریان تحولات دنیای مدیریت و تکنولوژی است. همچنین فضایی ایجاد می کند که کارمندان برای رشد و تعالی خود اقدام به افزایش آگاهی کنند و آموزش های صحیح را دریافت کنند. مدیران موفق مدیریت دانش را از جمله اولویت های کاری خود می دانند و تلاش میکنند فرهنگ انتقال دانش صحیح را در میان کارمندان خود ایجاد کنند.
4- ترغیب به کار تیمی به جای کار انفرادی: در خط تولید در صورتی که هر کس سعی کند کار خود را تمام کند و فقط وظیفه خود را انجام دهد، به کالایی نامرغوب خواهیم رسید. در صورتی که اگر همه افراد حاضر در خط تولید خود را در قبال تولید کالایی با کیفیت بالا مسوول بدانند هیچ زمانی خللی در فرایند تولید پیش نمی آید و نتیجه آن تولید کالایی با کیفیت بسیار مرغوب خواهد بود. این مثال را می توان در تمامی سطوح سازمان جاری و ساری دانست. در این میان وظیفه مدیر ارشد ایجاد این روحیه در میان کارمندان خواهد بود.
5- به جای دستور دادن، درخواست کنید: خیلی ساده است. درخواست کردن به شیوه هنرمندانه و زیرکانه منجر به ایجاد احساس تعهد در کارمندان می شود. نکتهای که همواره مدیران میبایست در نظر داشته باشند این است که زمانی سازمان به تعالی میرسد که کارمندان تعهد به انجام امور داشته باشند، نه اجبار به انجام امور. نتیجه حالت اول سازمانی پویا و پیشرفته خواهد بود و نتیجه حال دوم کارمندانی که به جای اینکه برای شما کار کنند برای ساعت کار میکنند (زمان تلف میکنند تا پایان ساعت کار برسد و از سازمان خارج شوند!).
6- اهداف سازمان را قابل ارزیابی تعیین کنید: هدفگذاری صحیح دارای مولفه های مشخص و تعاریف روشن است که از جمله آنها قابل دسترس بودن، مشخص بودن زمان اجرا و معین بودن اهرم های کنترل و بازخورد است.
متاسفانه بسیار شاهد هستیم که اهدافی با ذکر صفات مبهم نظیر "رشد و پیشرفت در ...." یا "تبدیل شدن به قطب ..." در صورتجلسات سازمانی به تصویب می رسد و در پایان سال هیچ شاخص قابل درکی برای اندازهگیری میزان تحقق هدف وجود ندارد. بهتر است اهداف خود را در قالبهای زمانی سه ماهه، شش ماهه، یک ساله و سه ساله تنظیم و ابلاغ کنید و راهکاری برای کنترل روزانه میزان تحقق اهداف بیاندیشید.
7- پیگیر دریافت نظرات مشتریان باشید: بیش از یک دهه از ورود سیستمهای مدیریت ارتباط با مشتری به ایران می-گذرد. بسیار پیش می آید صاحبان کسب و کار در پی یک نرم افزار خوب برای مدیریت این ارتباط هستند، حال آنکه هدف آنها خلاصی از دست تماسهای بیامان مشتریان و سپردن کل ماجرا به عهده نرمافزاری است که با لحن زیبا به مشتری قول بدهد که " مشکل شما جهت پیگیری به مسوول مربوطه ارجاع داده شد!" .
این در حالیست که مدیران موفق همواره به " تجربه کاربری" مشتریان خود بسیار اهمیت می دهند و با ایجاد فرایند دریافت /اصلاح/بازخورد همواره در تلاش برای بهبود عملکرد محصولات و خدمات خود هستند.
پیشنهاد میکنم نظرات مشتریان خود را بهعنوان ارزشمندترین گنجینه برای رشد و پیشرفت، بهصورت شخصی یا تحت نظر مستقیم خود کنترل کنید.
در پایان میبایست خاطر نشان شد که نکات بسیار زیادی در این ارتباط موجود است که نکات بالا از مهمترین آنهاست و عمل به همین تعداد اندک نیز حتما نتایج درخشان و متعالی در پی خواهد داشت.
"نوشته حاضر بررسی کوتاهی ست از آنچه در سازمانهای ایرانی در حال رویدادن است. با عنایت به آنکه مشکلات و مسایل سازمانهای ایرانی فراجغرافیایی محسوب می شد و فقط منوط به شهر اصفهان نیست، نوشته حاضر بررسی خود را از خطوط استان اصفهان فراتر می برد و در حد وسع به مقوله فرهنگ سازمانی در سازمانهای ایرانی خواهد پرداخت."
تصوری رایجی که از مدیر ارشد در یک سازمان وجود دارد فردیاست با کت و شلوار اتو کشیده در اتاقی با دکوراسیون قهوهای. این گونه مدیران که به مراتب در سازمانهای ما دیده می شوند همواره در حال شرکت در جلسات و سمینارهای درون و برون سازمانی هستند که غالبا هم هیچ نتیجهای جز یک صورتجلسه ناکارامد ندارد.
روش رایج کنترل و سازماندهی نیروهای سازمانی نیز از طریق تشکیل جلسه با مدیران میانی و توصیه به ایشان در جهت رشد و تعالی سازمان و دریافت گزارشهایی است که اصولا بر مبنای سلیقه و خوش آمد مدیر ارشد تنظیم شده است. اینگونه مدیران آنقدر درگیر هستند که سازمانشان را تنها از روی نمودار و عدد نظاره میکنند و آنچه مهم است نتیجهای است که پیشکش هیات مدیره یا مجمع عمومی سازمان خواهد شد. این گزارش باید به هر نحوی که شده است نشان از موفقیت مدیر باشد تا آنچه در واقع در سازمان در حال رویدادن است.
حال بیایید یک سفر اکتشافی - آنگونه که برنامههای مستند به لانه مورچهها سفر میکنند - به لایههای زیرین سازمان داشته باشیم.
در لایه اول مدیران میانی قرار دارند که هدف اول و آخر همه انتقادات هستند. این مدیران به طرز قابل ستایشی در دوره مدیریت خود در سازمانهای گوناگون روشهای انگیزهدهی (بخوانید بکهار کشیدن!) به نیروهای انسانی تحت امر خود را فراگرفتهاند آنگونه که اجازه ندهند نظرات پاییندستان به گوش مدیران ارشد برسد.
عملکرد اصلی این مدیران کنترل نارضایتی پرسنل و تهیه گزارشات مناسب است -آنگونه که باب نظر مدیران ارشد باشد- به همراه ردیف کردن دلایلی برای عدم توفیق و توجیه وضعیت موجود. در لایههای پایین تر به سرپرستان میرسیم که به صورت قویتر کار مدیران میانی را در ارتباط با زیردستان انجام می دهند. با این تفاسیر به سادگی میتوان تصور کرد در لایههای پایینتر شامل کارشناسان و کارگران چه اتفاقاتی در حال رویدادن است.
در سفر اکتشافی ما زمان زیادی طول نخواهد کشید تا مشخص شود آنچه ما در سازمان های ایرانی - و بهخصوص شرکتهای خصوصی در اصفهان - به عنوان فرهنگ سازمانی می شناسیم ترکیبی خواهد بود از سرپوش گذاشتن بر مشکلات، مدیریت دانش ناصحیح، رفتار سازمانی نامطلوب و عدم ارتباط مفید بین اجزای سازمان.
به موارد فوق میتوان عدم انعکاس واقعیت در آیینه سازمان و فرهنگ نامطلوب عدم پذیرش مسوولیت را نیز اضافه کرد. آنچه ما امروز بهعنوان وظایف یک مدیر در دروس مدیریت مطالعه می کنیم و در تمامی سازمان های دنیا شاهد هستیم، در سازمان های ما به طرز حیرت آوری بومی شده است و به نفع فرهنگ سازمانی ایجاد شده همواره در حال تکمیل مراحل انحطاط خود است. بدین گونه است که شاهد رشد ناصحیح شرکت ها هستیم و قریب به اتفاق کارمندان همواره در حال اعلام نارضایتی از عملکرد سازمان خود هستند.
نتیجهگیری منطقی از وضعیت موجود ما را به گوشفرادادن به سخن بزرگان می نشاند با این مضمون که: " فرهنگ یک سازمان از مدیران آن سازمان شروع و در کل سازمان تقلید و تثبیت می شود" اما اوضاع آنگونه که بهنظر می رسد هم بد نیست.
در همین اوضاع نابسامان هم هستند شرکتها و سازمان هایی که با فراگرفتن اصول علمی مدیریت و کمک گرفتن از اساتید و مشاوران سازمانی توانسته اند فرهنگ صحیح کاری را در سازمان خود نهادینه کنند و وقتی به پای صحبت کارمندان ایشان می نشینیم حتی اگر هم از اوضاع حقوق خود ناراضی باشند، آنچنان هویت سازمان خود را پذیرفته اند که همواره در خاطراتشان از مزایای سازمان مطبوعشان سخن می گویند و پیشرفت های آن را با غرور به حساب موفقیت های خود قلمداد می کنند.
بهنظر می رسد با پیش آمدن شرایط اقتصادی ویژه و حضور شرکت های پر قدرت با مدیریت علمی و آکنده شدن صحنه اقتصادی کشور از رقبای ریز درشت می بایست روش هایی اتخاذ کرد که مدیران ارشد با عنایت و استفاده از این روش ها
قدم های مستحکم و سریعی برای احیای مجدد سازمان خود بردارند. در ادامه به ذکر 7 روش بسیار کاربردی خواهیم پرداخت:
1- به کارمندان خود گوش دهید: مدیران ارشد می بایست به پای صحبت تمامی رده های سازمان خود بنشینند و اطمینانی حاصل کنند که همه کارمندان بدون بیم و هراس انتقادات خود را منتقل کنند. فرایند گوش دادن را با فرایند شنیدن اشتباه نگیرید. توجه کامل و تمام، وجه تمایز این دو فرایند خواهد بود.
2- به جای کنترل سازمان با عدد و نمودار، شاخصهایی برای کنترل بهرهوری سازمان بسازید: بهطور مثال برای ایجاد این رویکرد می توانید میزان رضایت شغلی پرسنل را در قالب
پرسشنامه هایی و بهطور مستمر بسنجید. این شاخص نشاندهنده حال خوب کارمندان خواهد بود که حتما بر شاخص تولید و فروش کالا و خدمات شما تاثیر چشمگیری خواهد داشت. شاخصهای دیگر را با اندکی تحقیقات می توان تولید کرد.
3- برای ارتقا سطح دانش مطالعه کنید و آموزش دهید: یک مدیر موفق در سال حداقل 6 کتاب مدیریتی می خواند و همواره در جریان تحولات دنیای مدیریت و تکنولوژی است. همچنین فضایی ایجاد می کند که کارمندان برای رشد و تعالی خود اقدام به افزایش آگاهی کنند و آموزش های صحیح را دریافت کنند. مدیران موفق مدیریت دانش را از جمله اولویت های کاری خود می دانند و تلاش میکنند فرهنگ انتقال دانش صحیح را در میان کارمندان خود ایجاد کنند.
4- ترغیب به کار تیمی به جای کار انفرادی: در خط تولید در صورتی که هر کس سعی کند کار خود را تمام کند و فقط وظیفه خود را انجام دهد، به کالایی نامرغوب خواهیم رسید. در صورتی که اگر همه افراد حاضر در خط تولید خود را در قبال تولید کالایی با کیفیت بالا مسوول بدانند هیچ زمانی خللی در فرایند تولید پیش نمی آید و نتیجه آن تولید کالایی با کیفیت بسیار مرغوب خواهد بود. این مثال را می توان در تمامی سطوح سازمان جاری و ساری دانست. در این میان وظیفه مدیر ارشد ایجاد این روحیه در میان کارمندان خواهد بود.
5- به جای دستور دادن، درخواست کنید: خیلی ساده است. درخواست کردن به شیوه هنرمندانه و زیرکانه منجر به ایجاد احساس تعهد در کارمندان می شود. نکتهای که همواره مدیران میبایست در نظر داشته باشند این است که زمانی سازمان به تعالی میرسد که کارمندان تعهد به انجام امور داشته باشند، نه اجبار به انجام امور. نتیجه حالت اول سازمانی پویا و پیشرفته خواهد بود و نتیجه حال دوم کارمندانی که به جای اینکه برای شما کار کنند برای ساعت کار میکنند (زمان تلف میکنند تا پایان ساعت کار برسد و از سازمان خارج شوند!).
6- اهداف سازمان را قابل ارزیابی تعیین کنید: هدفگذاری صحیح دارای مولفه های مشخص و تعاریف روشن است که از جمله آنها قابل دسترس بودن، مشخص بودن زمان اجرا و معین بودن اهرم های کنترل و بازخورد است.
متاسفانه بسیار شاهد هستیم که اهدافی با ذکر صفات مبهم نظیر "رشد و پیشرفت در ...." یا "تبدیل شدن به قطب ..." در صورتجلسات سازمانی به تصویب می رسد و در پایان سال هیچ شاخص قابل درکی برای اندازهگیری میزان تحقق هدف وجود ندارد. بهتر است اهداف خود را در قالبهای زمانی سه ماهه، شش ماهه، یک ساله و سه ساله تنظیم و ابلاغ کنید و راهکاری برای کنترل روزانه میزان تحقق اهداف بیاندیشید.
7- پیگیر دریافت نظرات مشتریان باشید: بیش از یک دهه از ورود سیستمهای مدیریت ارتباط با مشتری به ایران می-گذرد. بسیار پیش می آید صاحبان کسب و کار در پی یک نرم افزار خوب برای مدیریت این ارتباط هستند، حال آنکه هدف آنها خلاصی از دست تماسهای بیامان مشتریان و سپردن کل ماجرا به عهده نرمافزاری است که با لحن زیبا به مشتری قول بدهد که " مشکل شما جهت پیگیری به مسوول مربوطه ارجاع داده شد!" .
این در حالیست که مدیران موفق همواره به " تجربه کاربری" مشتریان خود بسیار اهمیت می دهند و با ایجاد فرایند دریافت /اصلاح/بازخورد همواره در تلاش برای بهبود عملکرد محصولات و خدمات خود هستند.
پیشنهاد میکنم نظرات مشتریان خود را بهعنوان ارزشمندترین گنجینه برای رشد و پیشرفت، بهصورت شخصی یا تحت نظر مستقیم خود کنترل کنید.
در پایان میبایست خاطر نشان شد که نکات بسیار زیادی در این ارتباط موجود است که نکات بالا از مهمترین آنهاست و عمل به همین تعداد اندک نیز حتما نتایج درخشان و متعالی در پی خواهد داشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.