سازمان های غیر دولتی و سرمایه اجتماعی
سازمان غیردولتی از جمله نهادهای به نسبت نوپا در ساختار اجتماعی و از جمله مفاهیم بسیط در حیطه مطالعات اجتماعی و توسعه هستند. این سازمانها از جمله ساختارهایی هستند که امروزه نقش بسیار پررنگی را درجوامع و کشورهای مختلف (در حیطههای گوناگون مباحث محلی، ملی، منطقهای و بینالمللی) ایفا میکنند. رشد بیسابقه اینگونه سازمانها بهویژه در دهههای اخیر موجب شده که ساختاران از مفهومی ناشناخته با حیطه وظایف ثابت و محدود تغییر کرده و به بازیگرانی قدرتمند و شناخته شده در عرصههای گونگون تبدیل شوند.
دستیابی اینگونه سازمانها به چنین جایگاهی به نوبهای مدیون افزایش آگاهی و مشارکتجویی مردم و پدیده جهانی شدن و بهخصوص رشد مفهوم "جامعه مدنی جهانی "است. این مساله ناشی از گسترش ارتباطات و فناوریهای ارتباطی و تکنولوژیهای مرتبط با آن و انتقال تجربه بشر است که منجر به افزایش سطح آگاهی و دانایی عمومی و مشارکت مردم در امور مربوط خود میشود.
بسیاری معتقدند که نفرت و دلزدگی ناشی از فجایع جنگ جهانی دوم سبب شد تا ملتها همپا با نوسازی خویش، بهتدریج به ضرورت مشارکت در امور مربوط به کشور و حکومت خود پی برده و با سازماندهی خویش در چارچوبهایی همانند سازمانهای غیردولتی نوعی همکاری و تعامل با دولت را نهادینه سازند. این درحالیست که سازمانهای غیردولتی میتوانند برخی نیازها و دغدغههای جوامع که دولتها توانایی یا انگیزه پرداختن به آنها را ندارند پاسخ گویند و علاوه بر این واسطه میان خواست و اراده عمومی جامعه و حاکمیت باشند.
امروزه در کشورهای توسعه یافته که دارای جامعه مدنی قدرتمند هستند نقش پررنگ این قبیل سازمانها در پارهای از موارد حتی پررنگتر از خود نهادهای دولتی شده است و رشد روزافزون این نهادها نشان از وجود سرمایه اجتماعی قوی در این دست از جوامع است. حضور بیش از 2700سازمان غیردولتی دارای مقام مشورتی نزد شورای اقتصادی اجتماعی سازمان ملل (اکوسوک) و حدود 400سازمان دارای مقام مشورتی نزد کمیسیون توسعه پایدار سازمان ملل نشان از اهمیت بهسزای سازمانهای غیردولتی در جهان امروز است. این در حالیست که در کشور ما علیرغم وجود این دست سازمانها و رشد کمی آنها بهنظر میرسد این سازمانها نتوانستهاند در جایگاه واقعی خود قرار گرفته و هنوز نهادینه نشدهاند و علیرغم وجود پتانسیلهای بزرگ در جامعه نتوانستهاند نقش چندانی در حیطههای تخصصی خود ایفا کنند. وضعیت نابسامان سازمانهای غیردولتی در ایران باوجود تمایل جامعه به مشارکت و فعالیتهایی از این دست ناشی از جدی گرفته نشدن آنها از سوی مراجع ذیربط است. این موضوع نشانه میدهد که ما از سرمایه اجتماعی خود نمیتوانیم بهره ببریم. کارشناسان و متخصصان علوم اجتماعی به موضوع سرمایه اجتماعی از نگاه
به مشارکت طلبیدن شهروندان تاکید میکنند. اصلی که میتواند تداوم جامعه مدنی، روابط اجتماعی سالم و آزاد را تضمین کند. از دیدگاه اندیشمندان و نظریهپردازان بسیاری از منافع اجتماعی با عضویت در تشکلهای داوطلبانه قابل برآورده شدن است. سرمایه اجتماعی بهمعنای هنجارها و شبکههایی است که امکان مشارکت مردم در اقدامات جمعی بهمنظور کسب منافع و مطالبات متقابل را فراهم میکند. مبحث سرمایه اجتماعی با جامعه مدنی و با پدیده شهروندی که این روزها صجبت پیرامون آن بسیار شنیده میشود پیوند تنگاتنگ و مستقیم دارد این مساله با توجه به شرایطی که کشور ما در آن قرار دارد میتواند راهکار بسیار سودمندی بهخصوص برای دولت جهت ارتباط وثیق با بدنه اجتماعی خود باشد. چراکه یک سازمان مردمنهاد یا به تعبیر دیگر سازمان غیردولتی، سازمانی خودجوش است که براثر یک نیاز واقعی در بین عدهای افراد مشارکتجو ایجاد شده، غیرانتفاعی بوده و به داوطلبان و اعضا آن هیچ سودی تعلق نمیگیرد. اعضای آن افراد داوطلب اجتماعی مشارکتجو و مشارکتپذیر و درنتیجه فعال و حساس هستند. هدف این سازمانها کمک به بهبود وضع جامعه، حفظ منافع ملی و مصالح عمومی کشور است.
کمتر ملاحظهکاری دارند و درصورتی که شبکه ارتباطی میان سازمانها تشکیل شود به مثابه یک گروه عظیم و گاه قدرتمندتر از احزاب سیاسی در معادلات فرهنگی و اجتماعی وارد میشوند و چون هدف کسب منافع شخصی و سیاسی یعنی دسترسی بهقدرت نیست بسیار صادقانهتر رفتار، با انتخاب موضوعات جزیی و تخصصی و با محدود کردن موضوع فعالیت خود میتوانند سطح کارشناسی خود را سرعت بخشیده و به نهادها و سازمانها و سیاستگذاران، طراحان و مجریان سطوح مختلف مشاوره و کارشناسی دهند.
سازمان غیردولتی از جمله نهادهای به نسبت نوپا در ساختار اجتماعی و از جمله مفاهیم بسیط در حیطه مطالعات اجتماعی و توسعه هستند. این سازمانها از جمله ساختارهایی هستند که امروزه نقش بسیار پررنگی را درجوامع و کشورهای مختلف (در حیطههای گوناگون مباحث محلی، ملی، منطقهای و بینالمللی) ایفا میکنند. رشد بیسابقه اینگونه سازمانها بهویژه در دهههای اخیر موجب شده که ساختاران از مفهومی ناشناخته با حیطه وظایف ثابت و محدود تغییر کرده و به بازیگرانی قدرتمند و شناخته شده در عرصههای گونگون تبدیل شوند.
دستیابی اینگونه سازمانها به چنین جایگاهی به نوبهای مدیون افزایش آگاهی و مشارکتجویی مردم و پدیده جهانی شدن و بهخصوص رشد مفهوم "جامعه مدنی جهانی "است. این مساله ناشی از گسترش ارتباطات و فناوریهای ارتباطی و تکنولوژیهای مرتبط با آن و انتقال تجربه بشر است که منجر به افزایش سطح آگاهی و دانایی عمومی و مشارکت مردم در امور مربوط خود میشود.
بسیاری معتقدند که نفرت و دلزدگی ناشی از فجایع جنگ جهانی دوم سبب شد تا ملتها همپا با نوسازی خویش، بهتدریج به ضرورت مشارکت در امور مربوط به کشور و حکومت خود پی برده و با سازماندهی خویش در چارچوبهایی همانند سازمانهای غیردولتی نوعی همکاری و تعامل با دولت را نهادینه سازند. این درحالیست که سازمانهای غیردولتی میتوانند برخی نیازها و دغدغههای جوامع که دولتها توانایی یا انگیزه پرداختن به آنها را ندارند پاسخ گویند و علاوه بر این واسطه میان خواست و اراده عمومی جامعه و حاکمیت باشند.
امروزه در کشورهای توسعه یافته که دارای جامعه مدنی قدرتمند هستند نقش پررنگ این قبیل سازمانها در پارهای از موارد حتی پررنگتر از خود نهادهای دولتی شده است و رشد روزافزون این نهادها نشان از وجود سرمایه اجتماعی قوی در این دست از جوامع است. حضور بیش از 2700سازمان غیردولتی دارای مقام مشورتی نزد شورای اقتصادی اجتماعی سازمان ملل (اکوسوک) و حدود 400سازمان دارای مقام مشورتی نزد کمیسیون توسعه پایدار سازمان ملل نشان از اهمیت بهسزای سازمانهای غیردولتی در جهان امروز است. این در حالیست که در کشور ما علیرغم وجود این دست سازمانها و رشد کمی آنها بهنظر میرسد این سازمانها نتوانستهاند در جایگاه واقعی خود قرار گرفته و هنوز نهادینه نشدهاند و علیرغم وجود پتانسیلهای بزرگ در جامعه نتوانستهاند نقش چندانی در حیطههای تخصصی خود ایفا کنند. وضعیت نابسامان سازمانهای غیردولتی در ایران باوجود تمایل جامعه به مشارکت و فعالیتهایی از این دست ناشی از جدی گرفته نشدن آنها از سوی مراجع ذیربط است. این موضوع نشانه میدهد که ما از سرمایه اجتماعی خود نمیتوانیم بهره ببریم. کارشناسان و متخصصان علوم اجتماعی به موضوع سرمایه اجتماعی از نگاه
به مشارکت طلبیدن شهروندان تاکید میکنند. اصلی که میتواند تداوم جامعه مدنی، روابط اجتماعی سالم و آزاد را تضمین کند. از دیدگاه اندیشمندان و نظریهپردازان بسیاری از منافع اجتماعی با عضویت در تشکلهای داوطلبانه قابل برآورده شدن است. سرمایه اجتماعی بهمعنای هنجارها و شبکههایی است که امکان مشارکت مردم در اقدامات جمعی بهمنظور کسب منافع و مطالبات متقابل را فراهم میکند. مبحث سرمایه اجتماعی با جامعه مدنی و با پدیده شهروندی که این روزها صجبت پیرامون آن بسیار شنیده میشود پیوند تنگاتنگ و مستقیم دارد این مساله با توجه به شرایطی که کشور ما در آن قرار دارد میتواند راهکار بسیار سودمندی بهخصوص برای دولت جهت ارتباط وثیق با بدنه اجتماعی خود باشد. چراکه یک سازمان مردمنهاد یا به تعبیر دیگر سازمان غیردولتی، سازمانی خودجوش است که براثر یک نیاز واقعی در بین عدهای افراد مشارکتجو ایجاد شده، غیرانتفاعی بوده و به داوطلبان و اعضا آن هیچ سودی تعلق نمیگیرد. اعضای آن افراد داوطلب اجتماعی مشارکتجو و مشارکتپذیر و درنتیجه فعال و حساس هستند. هدف این سازمانها کمک به بهبود وضع جامعه، حفظ منافع ملی و مصالح عمومی کشور است.
کمتر ملاحظهکاری دارند و درصورتی که شبکه ارتباطی میان سازمانها تشکیل شود به مثابه یک گروه عظیم و گاه قدرتمندتر از احزاب سیاسی در معادلات فرهنگی و اجتماعی وارد میشوند و چون هدف کسب منافع شخصی و سیاسی یعنی دسترسی بهقدرت نیست بسیار صادقانهتر رفتار، با انتخاب موضوعات جزیی و تخصصی و با محدود کردن موضوع فعالیت خود میتوانند سطح کارشناسی خود را سرعت بخشیده و به نهادها و سازمانها و سیاستگذاران، طراحان و مجریان سطوح مختلف مشاوره و کارشناسی دهند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.