|

بازخوانی تجارب جهانی

آب‌های زیرزمینی نقش مهمی در تأمین تقاضای آب بخش‌های مختلف در کشورهای آسیایی دارد؛ برای مثال آب آشامیدنی در بسیاری از مجموعه‌های شهری ازجمله جاکارتا، هانوی و پکن از سفره‌های آب‌های زیرزمینی تأمین می‌شود. به‌علاوه در برخی نقاط همچون کامبوج و بنگلادش بسیاری از جوامعِ روستایی به‌دلیل دسترسی‌نداشتن به شبکه توزیع آب آشامیدنی، وابستگی شدیدی به آب چاه دارند. در مناطق بزرگ شهری، استفاده آب‌های زیرزمینی توسط صنایع، شایع‌تر از مصرف آن برای رفع نیازهای مستقیم انسا‌ن‌هاست.
باوجود این وابستگی شدید به آب‌های زیرزمینی، تاکنون تأکیدها بیشتر بر توسعه این بخش، بدون تمرکز مشخص بر مدیریت صحیح و مناسب آن، بوده است؛ این امر منجر به تخلیه و تخریب این منبع، فرونشست زمین در مناطقی چون بانکوک، باندونگ اندونزی، شی‌مین‌سیتی و توکیو، کاهش سطح آب‌های زیرزمینی در لاهور پاکستان، آلودگی آب‌های زیرزمینی در بسیاری از شهرهای آسیایی و نفوذ شوری به این آب‌ها در شهرهایی چون بانکوک و شی‌مین‌سیتی شده است.
برای غلبه بر این مشکلات و مسائل، برخی کشورهای آسیایی اقدام به وضع قوانین و مقرراتی برای کنترل برداشت و مصرف آب‌های زیرزمینی در شهرها زیر کرده‌اند(برای اطلاعات بیشتر به جدول زیر مراجعه کنید).
برنامه ترویج و گسترش آب مناسب )CBA( در حوضه آبریز رودخانه پارانا، برزیل.
مسئله آب: تخریب محیط‌زیست در منطقه رودخانه مرزی برزیل و پاراگوئه (پارانا)
این برنامه در سال 2003 در بخش برزیلی حوضه آبریز رودخانه پارانا، منطقه‌ای که با چالش‌های اساسی چون آلودگی، جنگل‌زدایی و تنزل تنوع زیستی در اثر گسترش فعالیت‌های کشاورزی و افزایش تأثیرات تغییرات آب‌وهوایی مواجه بود، آغاز شد. این برنامه یک اقدام مشارکتی، همراه با تسهیم مسئولیت‌ها بین ذی‌نفعان مختلف در سطح حوضه آبریز بود که مدیریت مشارکتی-غیرمتمرکز، هسته اصلی آن و هموارکننده مسیر دست‌یابی به موفقیت به شمار می‌رود.
ذیل این برنامه، کمیته‌های راهبردی با حضور دامنه گسترده‌ای از ذی‌نفعان شامل کشاورزان، معلمان، سیاستمداران، جوامع محلی، رهبران مذهبی، نمایندگان دولت‌های فدرال و ایالتی و نیز نهادهای مدنی-شهری در 29 شهر واقع در حوضه آبریز پارانا تشکیل شد که زمینه‌ساز ایجاد فضای باز گفتمانی همراه با اقدامات اصلاحی در موارد وجود اختلافْ با هدف مدیریت بهتر منابع آب و حفاظت مؤثر از محیط‌زیست، تشکیل شده است. هر مجموعه از ذی‌نفعان وظایف چهارگانه زیر را بر عهده دارند:
- اولویت‌های مجموعه خود درزمینه نوع بهره‌برداری از آب را مطرح می‌کنند.
- نقش مشارکت‌کنندگان را تنظیم می‌کنند.
- نوع و دامنه فعالیت‌هایی را که ‌باید در قلمرو موردنظر انجام گیرد مشخص می‌کنند.
- بر فرآیند انجام فعالیت‌ها نظارت دارند و نتایج نهایی به‌دست‌آمده را ارزیابی می‌کنند.
یکپارچگی سفت‌وسخت ابعاد آموزشی و اجتماعی این برنامه، سبب ایجاد تغییراتی مؤثر و جدی در سناریوی کسب‌وکار معمول شده است که در آن، تخریب محیط‌زیست یک بده‌بستان پذیرفته‌شده در فرآیند توسعه اقتصادی است. این برنامه علاوه‌بر اجرای بیش از یک‌دهه در حوضه آبریز پارانا، به مدل توسعه‌ای مناسبی تبدیل شده است که امروزه در دیگر مناطق برزیل و برخی کشورهای آمریکای‌لاتین و آفریقا اجرا ‌می‌شود.
کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس: مدیریت پایدار منابع آب
مسئله آب: بهره‌وری پایین آب عرضه‌شده
باوجود سرمایه‌گذاری‌های سنگین کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس درزمینه زیرساخت‌های تأمین آب ازجمله آب‌شیرین‌کن‌ها، تجهیزات تصفیه آب، احداث سدها و چاه‌ها، توجه کافی بر چگونگی و میزان مؤثربودن آب در مراحل مختلف عرضه، مصرف، بازیافت و مصرف‌مجدد وجود نداشته است؛ لذا حرکت به سمت استفاده پایدار از آب، با نگاهی دوباره به رویکرد سنتیِ مدیریت عرضه آب در همه بخش‌ها و افزایش آگاهی جامعه برای کاهش مصرف غیرعقلانی آب، ضرورت یافته است. به‌علاوه، وجود سیستم یارانه‌ای غالب در بخش آب، لزوم تمرکز بر بهبود بهره‌وری آب برای دستیابی به حداکثر کارآیی هر مترمکعب آب مصرف‌شده در این کشورها را ضروری ساخته است.
در همین راستا اقدامات عملی زیر در کشورهای مذکور به اجرا گذاشته شده‌اند:
- کاهش آب غیردرآمدی شهری از طریق بهبود شبکه‌های توزیع آب شهری و کاهش آب هدررفته؛
- مدیریت پساب‌ها و آب صنعتی؛
- اصلاح مصرف آب و سیاست‌های بخش کشاورزی.
(عمده اقداماتی که در بخش کشاورزی این کشورها انجام شده به شرح جدول زیر است).
ایتالیا: پیمان رودخانه سرجیو برای توسعه پایدار
مسئله آب: حفاظت از رودخانه، ترمیم طبیعت و برنامه‌ریزی بهتر کاربری زمین
در ایتالیا پیمان‌های بهره‌برداری از رودخانه امری بسیار معمول است که با مشارکت مسئولان حوضه، منطقه، شهر و استان در کنار ذی‌نفعان مرتبط شکل می‌گیرد. در چنین شیوه‌ای، حکمرانی جمعی رفته‌رفته به تلاش‌های منتج به توسعه پایدار مرتبط می‌شوند که نمونه موفق آن پیمان رودخانه سرجیو در منطقه توسکانی است که با شناسایی و حضور تعداد بسیار زیادی از ذینفعان شکل گرفته است. پیمان رودخانه سرجیو باهدف ممانعت از تخریب اکوسیستم و مناظر طبیعی برای باززنده‌سازی زمین در زیرحوضه‌های مختلف آن انجام گرفته است. این پیمان با حضور 270 نهاد (شامل 12 نهاد عمومی ملی، 40 نهاد عمومی منطقه‌ای، 64 نهاد عمومی محلی، 30 کارگزار رسانه‌ای، 11 دپارتمان دانشگاهی و 13 نهاد آموزش عالی) به‌عنوان ذی‌نفع در فاز برنامه‌ریزی آن در سال 2012 آغاز به کار کرد. اولین نشست مشاوره‌ای این نهادها با اهدافی چون تجدید حیات رودخانه، حفاظت از کیفیت آب، کنترل و پیشگیری از وقوع سیلاب و گسترش توریسم و پایداری اقتصاد محلی برگزار شد. نشست‌های بعدی نیز با هدف تعیین یک دورنمای توسعه پایدار، طراحی سناریوهای محتمل و شناسایی پروژه‌های موردنیاز برای دستیابی به اهداف فراگیر انجام شد.
یکی از مهم‌ترین اقدامات این پیمان، توانمندسازی کشاورزان منطقه، به‌عنوان محافظان رودخانه سرجیو، است. اهداف کلی این اقدام عبارت است از:
- افزایش اثربخشی احیای محیط‌زیست همراه با کاهش هزینه‌های حفاظت از آن؛
- مدیریت محافظت از تخریب و آسیب‌رسانی به محیط‌زیست و اقدام سریع در برابر آن؛
- تشویق کشاورزان منطقه به حفاظت از رودخانه از طریق توانمندسازی آنها؛
نتایج به‌دست‌آمده از اعمال شیوه مذکور عبارت است از:
- جلب مشارکت منابع صندوق توسعه شهری اتحادیه اروپا برای تمیزکردن بستر رودخانه از پوشش گیاهان هرز؛
- نظارت و گزارش‌دهی مستمر مسائل و مشکلات زیست‌محیطی در مقیاس‌های مختلف؛
- مدیریت صحیح، به‌موقع و مقرون‌به‌صرفه سیاست‌های مداخلاتی؛
- ایجاد انگیزه برای توسعه مناطق جنگل-زراعی (Agroforestry)
جزیره ساموآ )از جزایر کوچک پاسیفیک(: امنیت آب شیرین
مسئله آب: مشکلات مربوط به حفاظت و مدیریت کارآمد منابع محدود آب ‌شیرین
مواجهه با نفوذ آب شور به سفره‌های آب زیرزمینی بر اثر تغییرات آب‌وهوایی و فعالیت‌های انسانی از مهم‌ترین چالش‌های پیش‌ِ روی جزیره ساموآ به‌شمار می‌رود. در این بین وجود شکاف‌های اطلاعاتی منجربه ممانعت از یک ارزیابی قابل‌اتکا و جزئی درباره میزان آسیب‌پذیری کشور در برابر این مشکل شده است. در مواجهه با این مسئله، بهبود مدیریت و چهارچوب‌های حکمرانی یکپارچه منابع آب به‌عنوان مهم‌ترین سیاست مدنظر قرار گرفت که منجربه شکل‌گیری دو اقدام اجرائی شد.
۱- تشکیل انجمن مستقل طرح‌های آبی (IWSA) با هدف تأمین آب مطمئن و مناسب برای جوامع محلی در سال 2008. مهم‌ترین اقدام صورت‌گرفته توسط این نهاد، ارائه نقش تسهیلگر و واسطه میان دولت و جوامع با تأکید بر حضور زنان در تصمیم‌گیری‌ها (اعمال رویکرد مشارکتی در مدیریت آب) است.
۲- تشکیل کمیته همکاری مشترک بخش آب (JWSSC) با مشارکت مدیران اجرائی رده‌بالا، اتاق بازرگانی، سازمان‌های مردم‌نهاد، انجمن مستقل طرح‌های آبی و نمایندگان رده‌بالای وزارتخانه‌های ذی‌ربط در سال 2009. هماهنگی اجرای برنامه‌های اصلاحی و تعیین راهبران آن، تدوین راهنمای سیاستی و نظارت بر بخش آب از مهم‌ترین اقدامات این نهاد به‌شمار می‌رود. مهم‌ترین دستاورد حاصل از فعالیت کمیته مذکور، برقراری هماهنگی دائمی بین وزراتخانه‌ها و تقویت همکاری بین آنهاست.
سنگاپور: بازیافت آب
مسئله آب: ضرورت تنوع‌بخشی به عرضه آب برای مواجهه با نیازهای آینده
سنگاپور باوجود برخورداری از بارش فراوان (2400 میلی‌متر در سال)، به‌دلیل محدودیت سرزمین برای جمع‌آوری آب باران، نرخ تبخیر بالا و کمبود منابع آب زیرزمینی، همواره با مشکل کمبود آب مواجه است. برای غلبه بر این مشکل، آژانس ملی آب سنگاپور به‌منظور بهره‌برداری از آب بازیافتی، اولین دستگاه‌ها و ماشین‌آلات آزمایشی بازیافت آب را همراه با انجام مطالعاتی گسترده در زمینه پایداری آب بازیافتی به نام برنامه «آب جدید» (NEWater) با هدف تأمین آب نوشیدنی و صنعت، در سال 2000 راه‌اندازی کرد. آب به‌دست‌آمده از این فرآیند از درجه خلوص بسیار بیشتری نسبت‌به آب شیر و یا آب چاه‌های دارای استانداردهای پذیرفته‌شده بین‌المللی برای نوشیدن، برخودار است. این میزان خلوص سبب صرفه‌جویی هزینه‌ها در پیش‌تصفیه آب شبکه توزیع در فرآیند تولید محصولات کارخانه‌ای شد و مصرف‌کنندگان آب صنعتی را برای انتخاب آب جدید، به‌دلیل نیاز آنها به آب بسیار تمیز، متقاعد ساخت. بر این اساس، اولین تجهیزات کامل بازیافت آب در سال 2003 به بهره‌برداری رسید. همزمان تلاش‌های دولت برای آگاه‌سازی و تشکیل کمپین‌های آموزشی برای اطلاع‌رسانی عمومی در زمینه ایمنی و خلوص آب بازیافتی با نام آب جدید نیز آغاز شد.
به لطف سرمایه‌گذاری‌های مستمر دولت درزمینه تحقیقات و توسعه آب و تمایل جدی سیاسی برای دستیابی به پایداری بلندمدت آب، همچنین انعطاف‌پذیری ملی در برابر کمیابی آب، این پروژه با موفقیت به مردم شناسانده و با پذیرش روبه‌رو شد.
ویتنام: پیشرفت اهداف توسعه پایدار در دلتای مکونگ
مسئله آب: تخریب زمین، آلودگی آب و از بین‌رفتن طبیعت
در دهه‌های اخیر اتفاقاتی همچون افزایش رشد جمعیت و تغییرات سریع اقتصادی-اجتماعی ویتنام منجربه آسیب‌های جدی به حوزه‌های آب و زمین شده است. ازطرفی، کاهش دشت‌های سیلابی و تخریب جنگل‌های حرا در این کشور، از سطح میزان حفاظت طبیعی در برابر خطرات ناشی از آب (مانند سیلاب‌ها) به‌شدت کاسته است. این وضعیت به‌دلیل اینکه دشت دلتایی کم‌ارتفاع در مواجهه با عواقب ناشی از تغییرات آب‌وهوایی منجربه آسیب‌پذیری و ریسک فزآینده فقر این کشور می‌شود، بسیار بحرانی است.
بر این اساس، برنامه دلتای مکونگ (Mekong Delta Plan) با تمرکز بر دو بخش پیش‌برنده اقتصاد -یعنی صنعت و کشاورزی- و اجرای مؤثر سیاست‌های آب و کاربری زمین در چهار سناریو در سال 2013 طراحی شد. این چهار سناریو دستاوردهای محتمل و قابل‌دستیابی را براساس معیارهای توسعه منطقه‌ای و جهانی، اهداف توسعه ملی، سیستم‌های طبیعی و محدودیت‌های آن، موانع نهادی و روندهای گذشته و موجود ارائه می‌دهند. این سناریوها عبارتند از:
- تولید غذا: باوجود تداوم افزایش فشار بر منابع آب و زمین در آینده؛
- کریدور صنعتی: تداوم روندها و توسعه موجود که منتج به ازبین‌رفتن زمین‌های حاصل‌خیز کشاورزی و تبدیل آنها به شهرهای صنعتی در مناطق سیل‌خیز و یا روستایی؛
- صنعتی‌سازی کسب‌وکارهای کشاورزی: توسعه دلتا به یک هاب منطقه‌ای برای تولید محصولات کشاورزی و غذایی با ارزش افزوده بالا برای بازارهای داخلی و صادرات؛
- صنعتی‌سازی دوگره‌ای: تمرکز بر رشد سریع صنعتی‌شدن و شهری‌شدن و تبدیل‌شدن دلتا به یک منطقه پررونق اقتصادی که در آن دادوستد محصولات غذایی با ارزش افزوده بالا، متناسب با فعالیت‌های بخش‌های دیگر اقتصاد، انجام می‌گیرد.
بدیهی است، دو سناریوی اول با تشدید روندهای کنونی توسعه اقتصاد صنعتی و کشاورزی و فشار بر منابع آب و زمین در دلتا همراه خواهد بود. اما دو سناریوی دوم منجربه تحولات مثبت اقتصادی همراه با برنامه‌ریزی فعال و استفاده بهینه از منابع خواهد شد.

آب‌های زیرزمینی نقش مهمی در تأمین تقاضای آب بخش‌های مختلف در کشورهای آسیایی دارد؛ برای مثال آب آشامیدنی در بسیاری از مجموعه‌های شهری ازجمله جاکارتا، هانوی و پکن از سفره‌های آب‌های زیرزمینی تأمین می‌شود. به‌علاوه در برخی نقاط همچون کامبوج و بنگلادش بسیاری از جوامعِ روستایی به‌دلیل دسترسی‌نداشتن به شبکه توزیع آب آشامیدنی، وابستگی شدیدی به آب چاه دارند. در مناطق بزرگ شهری، استفاده آب‌های زیرزمینی توسط صنایع، شایع‌تر از مصرف آن برای رفع نیازهای مستقیم انسا‌ن‌هاست.
باوجود این وابستگی شدید به آب‌های زیرزمینی، تاکنون تأکیدها بیشتر بر توسعه این بخش، بدون تمرکز مشخص بر مدیریت صحیح و مناسب آن، بوده است؛ این امر منجر به تخلیه و تخریب این منبع، فرونشست زمین در مناطقی چون بانکوک، باندونگ اندونزی، شی‌مین‌سیتی و توکیو، کاهش سطح آب‌های زیرزمینی در لاهور پاکستان، آلودگی آب‌های زیرزمینی در بسیاری از شهرهای آسیایی و نفوذ شوری به این آب‌ها در شهرهایی چون بانکوک و شی‌مین‌سیتی شده است.
برای غلبه بر این مشکلات و مسائل، برخی کشورهای آسیایی اقدام به وضع قوانین و مقرراتی برای کنترل برداشت و مصرف آب‌های زیرزمینی در شهرها زیر کرده‌اند(برای اطلاعات بیشتر به جدول زیر مراجعه کنید).
برنامه ترویج و گسترش آب مناسب )CBA( در حوضه آبریز رودخانه پارانا، برزیل.
مسئله آب: تخریب محیط‌زیست در منطقه رودخانه مرزی برزیل و پاراگوئه (پارانا)
این برنامه در سال 2003 در بخش برزیلی حوضه آبریز رودخانه پارانا، منطقه‌ای که با چالش‌های اساسی چون آلودگی، جنگل‌زدایی و تنزل تنوع زیستی در اثر گسترش فعالیت‌های کشاورزی و افزایش تأثیرات تغییرات آب‌وهوایی مواجه بود، آغاز شد. این برنامه یک اقدام مشارکتی، همراه با تسهیم مسئولیت‌ها بین ذی‌نفعان مختلف در سطح حوضه آبریز بود که مدیریت مشارکتی-غیرمتمرکز، هسته اصلی آن و هموارکننده مسیر دست‌یابی به موفقیت به شمار می‌رود.
ذیل این برنامه، کمیته‌های راهبردی با حضور دامنه گسترده‌ای از ذی‌نفعان شامل کشاورزان، معلمان، سیاستمداران، جوامع محلی، رهبران مذهبی، نمایندگان دولت‌های فدرال و ایالتی و نیز نهادهای مدنی-شهری در 29 شهر واقع در حوضه آبریز پارانا تشکیل شد که زمینه‌ساز ایجاد فضای باز گفتمانی همراه با اقدامات اصلاحی در موارد وجود اختلافْ با هدف مدیریت بهتر منابع آب و حفاظت مؤثر از محیط‌زیست، تشکیل شده است. هر مجموعه از ذی‌نفعان وظایف چهارگانه زیر را بر عهده دارند:
- اولویت‌های مجموعه خود درزمینه نوع بهره‌برداری از آب را مطرح می‌کنند.
- نقش مشارکت‌کنندگان را تنظیم می‌کنند.
- نوع و دامنه فعالیت‌هایی را که ‌باید در قلمرو موردنظر انجام گیرد مشخص می‌کنند.
- بر فرآیند انجام فعالیت‌ها نظارت دارند و نتایج نهایی به‌دست‌آمده را ارزیابی می‌کنند.
یکپارچگی سفت‌وسخت ابعاد آموزشی و اجتماعی این برنامه، سبب ایجاد تغییراتی مؤثر و جدی در سناریوی کسب‌وکار معمول شده است که در آن، تخریب محیط‌زیست یک بده‌بستان پذیرفته‌شده در فرآیند توسعه اقتصادی است. این برنامه علاوه‌بر اجرای بیش از یک‌دهه در حوضه آبریز پارانا، به مدل توسعه‌ای مناسبی تبدیل شده است که امروزه در دیگر مناطق برزیل و برخی کشورهای آمریکای‌لاتین و آفریقا اجرا ‌می‌شود.
کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس: مدیریت پایدار منابع آب
مسئله آب: بهره‌وری پایین آب عرضه‌شده
باوجود سرمایه‌گذاری‌های سنگین کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس درزمینه زیرساخت‌های تأمین آب ازجمله آب‌شیرین‌کن‌ها، تجهیزات تصفیه آب، احداث سدها و چاه‌ها، توجه کافی بر چگونگی و میزان مؤثربودن آب در مراحل مختلف عرضه، مصرف، بازیافت و مصرف‌مجدد وجود نداشته است؛ لذا حرکت به سمت استفاده پایدار از آب، با نگاهی دوباره به رویکرد سنتیِ مدیریت عرضه آب در همه بخش‌ها و افزایش آگاهی جامعه برای کاهش مصرف غیرعقلانی آب، ضرورت یافته است. به‌علاوه، وجود سیستم یارانه‌ای غالب در بخش آب، لزوم تمرکز بر بهبود بهره‌وری آب برای دستیابی به حداکثر کارآیی هر مترمکعب آب مصرف‌شده در این کشورها را ضروری ساخته است.
در همین راستا اقدامات عملی زیر در کشورهای مذکور به اجرا گذاشته شده‌اند:
- کاهش آب غیردرآمدی شهری از طریق بهبود شبکه‌های توزیع آب شهری و کاهش آب هدررفته؛
- مدیریت پساب‌ها و آب صنعتی؛
- اصلاح مصرف آب و سیاست‌های بخش کشاورزی.
(عمده اقداماتی که در بخش کشاورزی این کشورها انجام شده به شرح جدول زیر است).
ایتالیا: پیمان رودخانه سرجیو برای توسعه پایدار
مسئله آب: حفاظت از رودخانه، ترمیم طبیعت و برنامه‌ریزی بهتر کاربری زمین
در ایتالیا پیمان‌های بهره‌برداری از رودخانه امری بسیار معمول است که با مشارکت مسئولان حوضه، منطقه، شهر و استان در کنار ذی‌نفعان مرتبط شکل می‌گیرد. در چنین شیوه‌ای، حکمرانی جمعی رفته‌رفته به تلاش‌های منتج به توسعه پایدار مرتبط می‌شوند که نمونه موفق آن پیمان رودخانه سرجیو در منطقه توسکانی است که با شناسایی و حضور تعداد بسیار زیادی از ذینفعان شکل گرفته است. پیمان رودخانه سرجیو باهدف ممانعت از تخریب اکوسیستم و مناظر طبیعی برای باززنده‌سازی زمین در زیرحوضه‌های مختلف آن انجام گرفته است. این پیمان با حضور 270 نهاد (شامل 12 نهاد عمومی ملی، 40 نهاد عمومی منطقه‌ای، 64 نهاد عمومی محلی، 30 کارگزار رسانه‌ای، 11 دپارتمان دانشگاهی و 13 نهاد آموزش عالی) به‌عنوان ذی‌نفع در فاز برنامه‌ریزی آن در سال 2012 آغاز به کار کرد. اولین نشست مشاوره‌ای این نهادها با اهدافی چون تجدید حیات رودخانه، حفاظت از کیفیت آب، کنترل و پیشگیری از وقوع سیلاب و گسترش توریسم و پایداری اقتصاد محلی برگزار شد. نشست‌های بعدی نیز با هدف تعیین یک دورنمای توسعه پایدار، طراحی سناریوهای محتمل و شناسایی پروژه‌های موردنیاز برای دستیابی به اهداف فراگیر انجام شد.
یکی از مهم‌ترین اقدامات این پیمان، توانمندسازی کشاورزان منطقه، به‌عنوان محافظان رودخانه سرجیو، است. اهداف کلی این اقدام عبارت است از:
- افزایش اثربخشی احیای محیط‌زیست همراه با کاهش هزینه‌های حفاظت از آن؛
- مدیریت محافظت از تخریب و آسیب‌رسانی به محیط‌زیست و اقدام سریع در برابر آن؛
- تشویق کشاورزان منطقه به حفاظت از رودخانه از طریق توانمندسازی آنها؛
نتایج به‌دست‌آمده از اعمال شیوه مذکور عبارت است از:
- جلب مشارکت منابع صندوق توسعه شهری اتحادیه اروپا برای تمیزکردن بستر رودخانه از پوشش گیاهان هرز؛
- نظارت و گزارش‌دهی مستمر مسائل و مشکلات زیست‌محیطی در مقیاس‌های مختلف؛
- مدیریت صحیح، به‌موقع و مقرون‌به‌صرفه سیاست‌های مداخلاتی؛
- ایجاد انگیزه برای توسعه مناطق جنگل-زراعی (Agroforestry)
جزیره ساموآ )از جزایر کوچک پاسیفیک(: امنیت آب شیرین
مسئله آب: مشکلات مربوط به حفاظت و مدیریت کارآمد منابع محدود آب ‌شیرین
مواجهه با نفوذ آب شور به سفره‌های آب زیرزمینی بر اثر تغییرات آب‌وهوایی و فعالیت‌های انسانی از مهم‌ترین چالش‌های پیش‌ِ روی جزیره ساموآ به‌شمار می‌رود. در این بین وجود شکاف‌های اطلاعاتی منجربه ممانعت از یک ارزیابی قابل‌اتکا و جزئی درباره میزان آسیب‌پذیری کشور در برابر این مشکل شده است. در مواجهه با این مسئله، بهبود مدیریت و چهارچوب‌های حکمرانی یکپارچه منابع آب به‌عنوان مهم‌ترین سیاست مدنظر قرار گرفت که منجربه شکل‌گیری دو اقدام اجرائی شد.
۱- تشکیل انجمن مستقل طرح‌های آبی (IWSA) با هدف تأمین آب مطمئن و مناسب برای جوامع محلی در سال 2008. مهم‌ترین اقدام صورت‌گرفته توسط این نهاد، ارائه نقش تسهیلگر و واسطه میان دولت و جوامع با تأکید بر حضور زنان در تصمیم‌گیری‌ها (اعمال رویکرد مشارکتی در مدیریت آب) است.
۲- تشکیل کمیته همکاری مشترک بخش آب (JWSSC) با مشارکت مدیران اجرائی رده‌بالا، اتاق بازرگانی، سازمان‌های مردم‌نهاد، انجمن مستقل طرح‌های آبی و نمایندگان رده‌بالای وزارتخانه‌های ذی‌ربط در سال 2009. هماهنگی اجرای برنامه‌های اصلاحی و تعیین راهبران آن، تدوین راهنمای سیاستی و نظارت بر بخش آب از مهم‌ترین اقدامات این نهاد به‌شمار می‌رود. مهم‌ترین دستاورد حاصل از فعالیت کمیته مذکور، برقراری هماهنگی دائمی بین وزراتخانه‌ها و تقویت همکاری بین آنهاست.
سنگاپور: بازیافت آب
مسئله آب: ضرورت تنوع‌بخشی به عرضه آب برای مواجهه با نیازهای آینده
سنگاپور باوجود برخورداری از بارش فراوان (2400 میلی‌متر در سال)، به‌دلیل محدودیت سرزمین برای جمع‌آوری آب باران، نرخ تبخیر بالا و کمبود منابع آب زیرزمینی، همواره با مشکل کمبود آب مواجه است. برای غلبه بر این مشکل، آژانس ملی آب سنگاپور به‌منظور بهره‌برداری از آب بازیافتی، اولین دستگاه‌ها و ماشین‌آلات آزمایشی بازیافت آب را همراه با انجام مطالعاتی گسترده در زمینه پایداری آب بازیافتی به نام برنامه «آب جدید» (NEWater) با هدف تأمین آب نوشیدنی و صنعت، در سال 2000 راه‌اندازی کرد. آب به‌دست‌آمده از این فرآیند از درجه خلوص بسیار بیشتری نسبت‌به آب شیر و یا آب چاه‌های دارای استانداردهای پذیرفته‌شده بین‌المللی برای نوشیدن، برخودار است. این میزان خلوص سبب صرفه‌جویی هزینه‌ها در پیش‌تصفیه آب شبکه توزیع در فرآیند تولید محصولات کارخانه‌ای شد و مصرف‌کنندگان آب صنعتی را برای انتخاب آب جدید، به‌دلیل نیاز آنها به آب بسیار تمیز، متقاعد ساخت. بر این اساس، اولین تجهیزات کامل بازیافت آب در سال 2003 به بهره‌برداری رسید. همزمان تلاش‌های دولت برای آگاه‌سازی و تشکیل کمپین‌های آموزشی برای اطلاع‌رسانی عمومی در زمینه ایمنی و خلوص آب بازیافتی با نام آب جدید نیز آغاز شد.
به لطف سرمایه‌گذاری‌های مستمر دولت درزمینه تحقیقات و توسعه آب و تمایل جدی سیاسی برای دستیابی به پایداری بلندمدت آب، همچنین انعطاف‌پذیری ملی در برابر کمیابی آب، این پروژه با موفقیت به مردم شناسانده و با پذیرش روبه‌رو شد.
ویتنام: پیشرفت اهداف توسعه پایدار در دلتای مکونگ
مسئله آب: تخریب زمین، آلودگی آب و از بین‌رفتن طبیعت
در دهه‌های اخیر اتفاقاتی همچون افزایش رشد جمعیت و تغییرات سریع اقتصادی-اجتماعی ویتنام منجربه آسیب‌های جدی به حوزه‌های آب و زمین شده است. ازطرفی، کاهش دشت‌های سیلابی و تخریب جنگل‌های حرا در این کشور، از سطح میزان حفاظت طبیعی در برابر خطرات ناشی از آب (مانند سیلاب‌ها) به‌شدت کاسته است. این وضعیت به‌دلیل اینکه دشت دلتایی کم‌ارتفاع در مواجهه با عواقب ناشی از تغییرات آب‌وهوایی منجربه آسیب‌پذیری و ریسک فزآینده فقر این کشور می‌شود، بسیار بحرانی است.
بر این اساس، برنامه دلتای مکونگ (Mekong Delta Plan) با تمرکز بر دو بخش پیش‌برنده اقتصاد -یعنی صنعت و کشاورزی- و اجرای مؤثر سیاست‌های آب و کاربری زمین در چهار سناریو در سال 2013 طراحی شد. این چهار سناریو دستاوردهای محتمل و قابل‌دستیابی را براساس معیارهای توسعه منطقه‌ای و جهانی، اهداف توسعه ملی، سیستم‌های طبیعی و محدودیت‌های آن، موانع نهادی و روندهای گذشته و موجود ارائه می‌دهند. این سناریوها عبارتند از:
- تولید غذا: باوجود تداوم افزایش فشار بر منابع آب و زمین در آینده؛
- کریدور صنعتی: تداوم روندها و توسعه موجود که منتج به ازبین‌رفتن زمین‌های حاصل‌خیز کشاورزی و تبدیل آنها به شهرهای صنعتی در مناطق سیل‌خیز و یا روستایی؛
- صنعتی‌سازی کسب‌وکارهای کشاورزی: توسعه دلتا به یک هاب منطقه‌ای برای تولید محصولات کشاورزی و غذایی با ارزش افزوده بالا برای بازارهای داخلی و صادرات؛
- صنعتی‌سازی دوگره‌ای: تمرکز بر رشد سریع صنعتی‌شدن و شهری‌شدن و تبدیل‌شدن دلتا به یک منطقه پررونق اقتصادی که در آن دادوستد محصولات غذایی با ارزش افزوده بالا، متناسب با فعالیت‌های بخش‌های دیگر اقتصاد، انجام می‌گیرد.
بدیهی است، دو سناریوی اول با تشدید روندهای کنونی توسعه اقتصاد صنعتی و کشاورزی و فشار بر منابع آب و زمین در دلتا همراه خواهد بود. اما دو سناریوی دوم منجربه تحولات مثبت اقتصادی همراه با برنامه‌ریزی فعال و استفاده بهینه از منابع خواهد شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.