|

تصاویر بی‌ریشه

علیرضا ارواحی

شهرداری اصفهان در برنامه‌ریزی‌های شهری خود به‌گونه‌ای از مردم توجه بیشتری دارد، ویژگی‌هایی که برای این‌گونه مردم می‌توان در نظر گرفت چنین است: به مباحث جدی و حرفه‌ای بی‌تفاوت‌اند و صرفا تجمعی هستند و با توجه به منافع سطحی پیرامونشان به هم نزدیک می‌شوند. دارای یک روح جمعی و معمولا پی‌گیر جریان‌های سطحی و برنامه‌هایی با کیفیت پایین هستند و نسبت به سامان‌دهی خود معمولا ناتوانند. موضوعات فرهنگی مورد توجه آنان منحصر به موضوعاتی است که برای پرکردن وقت خالی محدود می‌شود. نگاه گیشه‌ای و فراغتی به چیزهای زودگذر دارند و ارزش‌های هنری و زیبایی‌شناختی برای آنان چندان اهمیت ندارد و در پی ماندگاری موضوع‌های فرهنگی و هنری نیستند و تابلوهای شهری برای آنان صرفا به‌عنوان نوعی بازدید از سطح لحاظ می‌شود.
شهرداری اصفهان معمولا مانند برخی از سازمان‌های تاثیرگذار با توجه به این‌گونه افراد برنامه‌های استراتژیک خود را سامان می‌دهد و در شناخت و تفکیک مخاطبان هنری خود دچار پارادوکس است. این شهرداری دارای زیرمجموعه‌های فراوانی هم‌چون کمیته شهروندی است. کمیته شهروندی با پیام‌های گرافیکی‌ای که در سطح شهر ارایه می‌کند پیرو همین منطق عمل می‌کند و در راستای تبدیل مخاطب از جایگاه تماشاگر به مصرف‌کننده گام برمی‌دارد و از رسانه‌های خود در مسیر ترویج فرهنگ توده استفاده می‌کند. کليشه‌‌های رویکردی در این کمیته به يکسان‌سازي جامعه اصفهان می‌انجامد و چارچوبی را می‌سازد که عواطف و احساسات تهييج می‌شود و تشخص و انديشه برتابیده نمی‌شود و تسطيح فرهنگي و همسان‌سازي انديشه‌ها اهمیت پیدا می‌کند.
در این راستا، پرسش‌های مهمی به‌جهت عملکرد کمیته شهروندی پیش روی برخی مخاطبان گذاشته می‌شود: چرا کمیته شهروندی در این تبلیغات تفکیکی برای مخاطبان خود قایل نیست؟ مخاطبان حرفه‌ای چه نقشی پیدا می‌کنند؟ نقش نخبه‌ها و کارشناسان در پیشبرد سازوکار شهر اصفهان کجاست؟ آیا این افراد در کمیته فرهنگ شهروندی نقش دارند؟ معيارهاي بررسي افزايش سطح سواد بصري چيست؟ چقدر به آمارهای این کمیته مي‌توان بسنده كرد؟ آيا اين آمارها توسط كارشناسان انجام مي‌شود؟
این سوالات بخش هنر روزنامه شرق را بر آن داشت تا میزگردی پیرامون تبلیغات کمیته شهروندی برگزار کند. بدین سبب از «محمدجواد شمس‌آرا» (مدیر کمیته فرهنگ شهروندی) و «امین اعرابی» (گرافیست کمیته فرهنگ شهروندی) به همراه کارشناسان حوزه گرافیک، «احمدرضا میرمقتدایی»، «علی سجادیه» و «نیما پیراسته» دعوت شد تا پیرامون این موضوع به گفتگو بنشینند.
در ابتدای این میزگرد، شمس‌آرا به تبیین برنامه‌ها واهداف «کمیته شهروندی» می‌پردازد و در ادامه، کارشناسان به گفتگو بر سر اختیارات این کمیته و آسیب‌های روانی و فرهنگی تابلوها و آموزش می‌پردازند. شمس‌آرا در پایان از کارشناسان این جلسه دعوت می‌گیرد تا در جلسات مربوط به اتاق فکر این تابلوها حضور داشته باشند (وعده‌ای که بعد از دوماه هنوز محقق نشده است!):
شمس‌آرا: اجازه بدهيد در ابتدا درباره طرح‌هاي موجود در «كميته فرهنگ شهروندي» صحبت كنم. کمیته فرهنگ شهروندی از سال 90، طرح تحولی را براي ارتقای سطح فرهنگ شهروندی ویژه شهرداری‌های کلانشهر برنامه‌ریزی کرد. وقتی که این کمیته از سال 84 کار خود را شروع می‌کند، محتواهایي جمع‌آوری و صحبت‌هایی با کارشناسان انجام شد، اين پژوهش تا سند سال 90 توسط دانشگاه تهران تنظیم شد که يك سند بالادستی براي اجرا پروژه‌هایمان است. چند نکته اساسی در مورد این سند وجود دارد؛ در ابتدا به سه هدف اصلی آن اشاره می‌کنم: 1- اصلاح ارتباط شهروندان با محیط شهری، 2- اصلاح ارتباط شهروندان با دیگر شهروندان، 3- اصلاح ارتباط شهروندان با مدیران شهر. هم‌چنين دو نوع آموزش ذیل این اهداف تعریف می‌شود: 1- آموزش‌های فراگیر (تلنگر به عموم مردم)، 2- آموزش‌های نظام‌مند (نهادينه‌كردن یک رفتار) در اين راستا، پنج قالب اجرایی حول این محورها تعريف مي‌شود: 1- فضاسازی شهری، 2- تولیدات، 3- جریان‌سازی، 4- تشکیل شبکه مخاطبین، 5- رخدادهای شهری
بعد از سال 90، متممی با عنوان طرح تحول ارتقای فرهنگ شهروندی به آن اضافه شد. نکته آخر این که در فضای شهروندي، ما با 13 معاونت همكاري مي‌كنيم، مثلا با سازمان پسماند و بازیافت؛ اين سازمان معضل خود را مطرح می‌کند، بر اساس آمار و پایش و با توجه به تفکیک مناطق، مشکل خود يعني خارج از نوبت‌گذاشتن زباله يا پسماند را مطرح مي‌كند و آمار می‌دهد. ما بر اساس این موضوع جلسات اتاق فکر را برگزار می‌کنیم. با افرادی که خلاق‌اند و ایده دارند، هم‌چنين با طراحان گرافیک صحبت می‌کنیم، با توجه به موضوع افراد شرکت می‌کنند و موضوع مطرح می‌شود و صدها ساعت روی این موضوع بحث می‌شود و هر کسی بنابر حرفه و تخصص خود ایده می‌دهد.
میرمقتدایی- ممنونم از توضيحات شما، نكته‌اي كه در راستاي وظايفتان وجود دارد: یک شهروند برای دیدن پوستر بیرون نمی‌آید و یک سری مواردی کنترل‌کننده است یک سری تشویق‎کننده و در کل چیزی که ساختار یک شهر را می‌سازد نظام‌مندی آن شهر است. اصفهان به‌عنوان یک شهر شاخص، اولین و مهم‌ترین خصوصیتش نظم این شهر است. مثلا میدان «نقش جهان» بدون نظم و ریتم و هماهنگی، میدان نقش جهان نیست. نکته‌ای که در ذهن ما به‌عنوان یک طراح وجود دارد این است که شهری که کاشی به کاشی‌اش با اندیشه گذاشته شده است، کاشت یک درخت نمی‌تواند بی‌برنامه باشد. پس چگونه تابلوها یکی پس از دیگری بالا می‌روند. اختلالات و آلودگي بصری در اين شهر وجود دارد که شما هم داريد به آن دامن می‌زنید، اين آلودگی و اختلال بافت زیبای شهر را از بین می‌برد. باید نظام‌مند عمل كنيد. من نمی‌توانم با هر جریانی صرف داشتن یک وظیفه کارم را انجام بدهم، اول سلامت وظیفه مهم است و بعد رسالت.
این نکته اول و نکته بعدی اين است که شهرداری هم هیچ وقت نشده که بگوید تیم حرفه‌ای کارشناسی در آلودگی گرافیکی محیط به ما مشورت بدهد. تا به حال «کمیته شهروندی»، «سازمان زیباسازی» و از این قبیل، جز سیاست‌های خودشان سراغ آدم‌های حرفه‌ای را نگرفته‌اند. ما داریم کار می‌کنیم حواسمان هست. آیا شما کارشناسان حرفه‌ای در هنر را در تیم خودتان دارید یا خیر. آقای اعرابی درون اين قضیه کار می‌کند و بر اين كار اشراف ندارد. ما از بالا داریم قضیه را می‌بینیم برای همین به کار ایشان به‌خوبی اشراف داریم.
شمس‌آرا- مشاوران بسياري را دعوت کرده‌ایم، ما طرحی را به‌عنوان مشاوران افتخاری داشتیم، آن را ثبت کردیم و در سطح شهر تابلو زدیم و در سایت اعلام كرديم. از سال 89 که این طرح به‌وجود آمده است افراد جدیدی در اتاق فکر حضور پیدا کرده‌اند و افرادی بوده‌اند که ایده‌های جدیدی داشته‌اند واگر نقدی می‌کرده‌اند نقدشان مورد قبول بوده است. من این نکته را قبول دارم که به‌خاطر کارهای گرافیکی که انجام می‌دهیم باید کارشناسان گرافیکی در کنار ما باشند. نکته‌ای که محل بحث ماست و باعث شده که جلو نرویم این است که ما حرف‌های یکدیگر را بد می‌فهمیم! جنس کار ما با جنس کار هنری آن‌ها متفاوت است، مثلا گاهي کارشناس فضای سبز حرف ما را درست متوجه نمي‌شود، بنابراین این‌ها باید چندین‌بار با هم حرف بزنند تا بتوانند به نقطه نظر مشترک برسند. از همه مهمتر، ما راجع به عموم مردم صحبت می‌کنیم. هم‌چنين، مورد دیگر سواد بصری است که این پژوهش نشان می‌دهد سواد بصری مردم از سال 86 تا 90 چه حد بالا رفته است.
ميرمقتدايي- شما داريد تابلو را پشت تابلوی دیگر کار می‌کنید! آیا تا به حال به جانمایی این تابلوها فکر کرده‌اید؟ آیا نظم و هماهنگی دارد؟
اعرابی- بحث «جانمایی» مربوط به سفارشی بوده است که انجام شده و در بحث «زیبایی‌سازی» نیز بررسی شده، اما روندی با بازخورد بالا اتفاق افتاده. حال شما تصور کنید که این طرح‌ها یک هفته در شهر نباشد، الان جزیی از شهر شده است.
شمس‌آرا- ابتدا فضای شهروندی شکل می‌گیرد؛ این تابلوها از 10تا شروع شده و الان رسیده به 270 تا در سطح شهر. جانمایی می‌کنند و 10تایی را که از لحاظ دید و جانمایی مناسب است را در نظر می‌گیرند و کار می‌کنند؛ طبیعتا تابلوهایی که کنار این‌ها وجود دارد و خود این تابلوها جانمایی‌شان در دست ما نیست، این تابلوها از آنِ راهنمایی رانندگی است. اتفاقی که افتاد این بود که دیدند پشت این تابلوها خالی است و نمای خوبی هم ندارد و تصميم گرفتند روی این‌ها کار کردند. در مورد این که تابلویی جلوی طرح هست یا میله‌ای مانع از دیدن طرح است مي‌توانم بگويم كه این تابلوها از روز اول برای کار ما تعبیه نشده‌اند و ما از این‌ها استفاده کرده‌ایم. آن‌چه امروز ما را در اين كار مصر مي‌كند فشار مردمی است؛ جالب این است که پس از این‌که چهار روز تابلوهايي با موضوع «صبر» نصب شد نزدیک به 80 هزار نفر پيامك دادند و نزدیك به 100 نفر مراجعه‌کننده از مردم عادی داشتيم که این طرح‌ها را در اختيار ما بگذاريد.
پیراسته- شما مورد خوبی ذکر کردید و گفتید که کار آخرتان طی چهار روز 80 هزارتا پیامک داشته است، اگر این جلسه تشکیل شد هدفش این بود که به این جمع‌بندی برسیم که شهرداری بالاخص کمیته شهروندی در حال حاضر تاثیرگذارترین نهاد روی سواد بصری مردم است، به‌واسطه فضاهایی مانند270 تابلويي كه دارد. در حال حاضر چند اتفاق در حال رخ‌دادن است؛ این که شما به مردم می‌گویید که گرافیک این است و دوم این که در اصفهان با این قدمت چه کسی دارد این اتفاقات را صورت می‌دهد؟ نهادی که درست زیر نظر شهرداری اصفهان در حال فعالیت است. در هنرستان من از شاگردان می‌پرسم که شما بهترین پوستری که در سطح شهر دیدید کدام پوستر بوده است؟ مثال‌هایی می‌زنند، نکته بد این‌جاست که با مثال‌هایشان سرم پایین می‌آید، می‌گویم هنرجوی سال سوم گرافیک که برای اولین بار قصد دارد طراحی کند بهترین حدش این شده است. ببخشید من تا به حال اسم دو نفر را در زیر طرح‌ها دیده‌ام یکی آقای اعرابی که امروز افتخار آشنایی با ایشان را دارم و دیگری صالحی است. یعنی در حال حاضر ما به مردم اصفهان می‌گوییم گرافیک این است و پوستر خوب این است.
نکته مهم این است که 80 هزار پیام در طی چهار روز چیز کمی نیست، این یعنی شما قدرت دارید می‌توانید به راهنمایی و رانندگی و شهرداری خودتان را معرفی کنید. این خیلی خوب است که دیده می‌شوید و پیامتان را می‌رسانید. وظیفه بعدی شما ايجاد آرامش و فضاسازی در اين راستاست، گرافیک که یک چیز دو بعدی نیست که پرینت کنید فلت کنید و بزنید به دیوار. باید به این فکر کنید که نوشته چگونه نوشته می‌شود، تصویر به چه صورت است و کجا گذاشته می‌شود.
میرمقتدایی- نکته مهم این است که شما به‌عنوان یک کارشناس سطح سلیقه بصری مردم را در یک جا نگاه داشته‌اید، مردم این نگهداشتن را دوست دارند، آمادگی‌اش را دارند، ولی من نمی‌توانم به‌خاطر آمادگی مردم آن‌ها را در این سطح نگه دارم.
سجادیه- مشکل بزرگتر از این‌هاست. احساس می‌کنم شهر تفکر سیستمی ندارد. با وجود تفكر سيستمي وابستگي به تغيير مديران و برنامه‌ريزي بسيار كم مي‌شود. یک سوال، کمیته شهروند در زمینه عابر پیاده کار کرده است. شما به دبی یا کیش بروید مردم حد و مرز خود را می‌شناسند و هیچ کمیته شهروندی وجود ندارد، چه سیستمی وجود دارد که مردم آن‌جا نظم‌پذیر می‌شوند، قانونمند می‌شوند و این‌جا با این همه طرح و وجود کمیته شهروندی کسی رعایت نمی‌کند و نشان مي‌دهد تاثير اين طرح‌ها موقتی است یعنی با نظام شهرسازی مشکل داریم. مدیریت برنامه‌ریزی شهری و طراحان شهری و کسانی که در زیباسازی شهری دخیل هستند با هم تعامل ندارند و تفکر دیالکتیکی وجود ندارد و چون سيستم فكري شکل نمی‌‌گیرد مساله حل نمی‌شود. خیلی واضح است كه بحث آلودگی در شهر بیشتر از جانب اتوبوس‌های شهرداری یا نیروی انتظامی است. ما چقدر بیماران ام‌اس و ریوی داریم؟ مشکل کجاست؟ دقیقا در گرافیک شهری هم تفکر سیستمی نداریم.
در گرافیک شهری چه تابلوهایي كه باعث بی‌نظمی در شهر شده است. شما با چالشی روبه‌رو هستید. مشکل وجود دارد و بحث توسعه و گرافیک شهری باید با هم و هماهنگ پیش برود. سر هر چهارراه، انبوهی از تابلوها و میله‌ها وجود دارد، آیا بحث ما بحث سوداگری شهرداری است یا بحث زیباسازی است، شما این‌ ميله‌هاي اضافي را کم بکنید ببینید چه آرامش خاصی پيدا مي‌شود. آن‌چه مردم را به‌طور ناخودآگاه تحت فشار قرار می‌دهد انبوه میله‌های اضافی در میدان‌ها و خیابان‌هاست و تاثيرات رواني نادرستي بر روح شهروندان مي‌گذارد كه به‌طور تخصصي در محاسبات شهرداري لحاظ نمي‌شود!
اعرابی- این صحبت‌ها بیشتر در زمینه زیباسازی هستند تا جایی که من اطلاع دارم زیباسازی طرحی داده است که سر چهارراه‌ها همه به یک سامانه تبدیل شود و همه این‌ها در یک تابلو قرار بگیرد. یعنی در ابتدای هر خیابان چراغ راهنمایی باشد، تابلوی ورود ممنوع و تابلوی شهروندی هم باشد و همه در یک سازه قرار بگیرد ولی پی‌گیری نشد که انجام شود. قرار شد تمام این میله‌های اضافی برداشته شود و تابلوهای مورد نیاز شهر نصب شود.
مساله‌ای که شما فرمودید که در کشورهای دیگر این کار را انجام نمی‌دهند نه، این‌طور نیست! آن‌ها هم کارهای فرهنگ‌سازی انجام می‌دهند. اما در مورد کار گرافیکی؛ تیمی که ما داریم یک کارشناس گرافیکی دارد و آن هم من هستم.
افراد دیگر شهری هم داریم. ما آن‌جا جامعه‌شناس داریم، روان‌شناس داریم، کارشناس علوم سیاسی داریم. اما عموما من خودم کارها را نقد می‌کنم، ولی همه کارها را هم من نظر نمی‌دهم، مثلا دو سه تابلویی که جدید است من نظری در آن نداشته‌ام. گاهی در یک برهه زمانی به‌دلیل حجم کار و سریع آماده‌شدن کارها به‌دست من نمی‌رسد و طراح دیگری کاری را انجام می ‌دهد. همه ما زیر طرح‌ها نظر می‌دهیم. حتی بارها شده برای توصیف یک طرح از کلمه افتضاح هم استفاده کرده‌ام.
ادامه از صفحه قبل -میرمقتدایی- به‌عنوان یک کارشناس بر اين باورم كه مردم شهر اصفهان بیشتر نیاز به آرامش دارند تا آموزش. مردم درگیری و مشغله‌های زیادی دارند. این راهی که در پیش گرفته‌اند اصلا درست نیست. مثلا مکانی خالی بوده و به شما گفته‌اند که برای این محل طرحی بریزیم و ما بر حسب وظیفه انجام داده‌ایم. کاری را انجام می‌دهید که شاید به نظر خودتان خوب باشد، مثل آش نذری می‌ماند که مردم می‌خواهند و اگر قطع کنی مسلما واکنش نشان می‌دهند. ما ایرانی‌ها زیباپسند هستیم، حساس هستیم به زیبایی‌شناسی و به نذر عادت کرده‌ایم و من می‌گویم سکوت باشد بگذاریم آرامش باشد طرح زیاد ارایه نشود؛ يا حتي شما یک چهارراه را در اختیار یک تیم حرفه‌ای قرار دهید تا تابلوها با موضوع‌های مختلف به‌خصوص تجاری به‌طور کارشناسی‌شده در آن تعبیه شود. شما این همه بودجه صرف می‌کنید یک‌بار هزینه کنید و از ما بخواهید که هر هفته طرحی را به این مکان اختصاص بدهیم و نكته ديگر اين كه تابلوي ترافيك شهري جای آموزش نیست.
شمس‌آرا- این آلودگی بصری در حال حل‌شدن است. در حال کارشناسی‌شدن است و این تابلوها قرار است یکی بشود و هم جهت‌نما باشد و هم چراغ راهنما و هم محور شهروندی داشته باشد.
اعرابی- شما خودتان اطلاع دارید که گرافیک محیطی مختص برندهاست و حتی جای آدرس‌دادن هم نیست. ما تابلوهایی داریم که اندازه تابلوهای گرافیک محیطی نیست، 5/1 در 2 متر، این تابلوها در حین رانندگی فقط سه ثانیه دیده می‌شوند.
میرمقتدایی- شما که می‌گویید جای این تابلوها درست نیست چرا کار می‌کنید؟ بحث آموزش نیست. شما وظیفه‌ای دارید و انجام می‌دهید. ایشان (اعرابی) کارشناس ارشد طراحی گرافیک هستند. ایشان باید بگویند من این را این‌جا کار نمی‌کنم، این درست نیست. جای نوشتن در کلاس روی تخته است، نه روی دیوار‍! شما روی دیوار می‌نویسید. من به‌عنوان یک کارشناس می‌گویم شما نباید این طرح‌ها را کار کنید. دارید اشتباه می‌کنید و به این آلودگی بصری دامن می‌زنید. چرا؟
اعرابی- ببینید گرافیک یکی از حوزه‌های فعالیت ماست. بعضی از مواقع کار ما تبلیغات است و بعضی مواقع اطلاع‌رسانی است. حوزه طراحی این‌ها با هم متفاوت است. ما بعضی مواقع تبلیغاتی کار می‌کنیم. یعنی این که مثلا چهره‌های افراد معروف را در کنار یک برند خاص قرار می‌دهیم. این فقط جذابیت است بارها شده وقتی که در این مساله به نتیجه می‌رسیم، فقط تبلیغات انجام می‌دهیم، بعضی از مواقع اطلاع‌رسانی است یعنی آمار می‌دهیم. مثلا آیا می‌دانید در اثر استفاده‌نکردن کلاه ایمنی روزانه چند نفر کشته می‌شوند؟
چیزی که هست این است که شهرداری به این توجه ندارد که گرافیک قوی باشد، آن‌چه مهم است تاثیر قوی اثر است. من هم به این قضیه قانع هستم که رسالت ما اطلاع‌رسانی است. یک‌بار تماسی داشتیم که انتقاد کرد چرا این همه انزجار پشت این اثرات است؟ این همه کشته و مرده؟ جمع کنید این‌ها را. اما من مخالفت کردم و گفتم بگذارید این آمار کشته‌شده‌ها در شهر بماند چون در مورد مرگ و میر در اتوبان ها با مردم رودربایستی نداریم. به بدترین شکل عکس قبر و خون گذاشتیم و همان‌طور که می‌دانید در موزه‌های نیویورک کارهای هنری از این فجیع‌تر هم می‌بینید.
ما با پشتوانه این کارها را انجام می‌دهیم من کارهایی از هنرمندان کشورهای دیگر آوردم که اجازه بدهید مردم ببینند. ما که رودربایستی نداریم و چیز دیگر این که این‌ها پوستر هم نیست. پوستر را می‌توانید با حظ بصری بالا درست بکنید. می‌توانید وقت بیننده را حتی تا یک دقیقه بگیرید پوستر خیلی شیرین است.
براي مثال، قانون را به شکل خیلی ساده نوشتیم «قا» و یک «نون» گذاشتیم، تصمیم گرفتیم خیلی ساده کار کنیم و این را نان و پنیر می‌خواندند، سطح سواد بصری ما پایین است و این‌قدر مشکل وجود دارد که نمی‌توانند بخوانند.
سجادیه- ما در یک دام افتاده‌ایم. به نظر من ذایقه مردم نباید معیار قرار بگیرد. ذایقه مردم توسط برنامه‌هاي صداوسیما و يا ماهواره‌ها در حال شکل‌گیری است و مزخرف‌ترین سریال‌ها را می‌بینید که پخش می‌شود و چقدر طرفدار و مشتاق دارد! مردمي كه شتاب دارند زودتر به خانه برسند و سريال را دنبال كنند. تعارف نداریم. به‌عنوان مثال شما سریال ستایش را در نظر بگیرید با چه استقبالی مواجه شد، در حالی که هیچ چیزی نداشت نه تصویر خوب، نه قاب خوب، نه فیلمنامه خوب. بنابراین سر منشا سليقه‌سازي و كج‌فهمي است. اگر بنا باشد این را پایه و معيار قرار بدهیم.
باور دارم که ما پشت اين تصاوير رسالتی داریم، اما غیرملموس است. دومین مساله تبلیغ و ضد تبلیغ است. مثلا در صداوسیما مي‌بينيد كه حین پخش فلان سریال پرطرفدار، مدام میان برنامه، تبلیغ می‌گذارند و شخصي كه در حال لذت‌بردن از برنامه است با پخش تبلیغ به‌جای آن که از تبلیغ استقبال کند از آن دلزده می‌شود. این قصه در فضاهاي شهر هم وجود دارد و چه بسا تبلیغات شما تبدیل به ضد تبلیغ ‌شود. شاید اصلا مردم متوجه نشوند، ولی در ناخودآگاهشان تاثیر می‌گذارد. ميزان كمي تابلوهاي تبليغاتي بيش از ظرفيت رواني و حسي شهروندان است.
میرمقتدایی- مردم عادي آلودگی بصری را نمی‌فهمند و آلودگی نور را هم نمی‌شناسند. كارشناسان واقعا كارشناس اين امر را درك مي كنند. انسان چیزی را می‌بیند که می‌داند، یعنی من چیزی را که دانشش را داشته باشم می‌فهمم. اين مردم ما دلیلی ندارد که همه چیز را بدانند. من می‌گویم که مردم و استقبالشان را در نظر گرفته‌اید؟ یا اصفهان را؟ مردم یک دوره یا دو دوره بعد تمام می‌شوند ولی اصفهان باقی می‌ماند. اصلا قرار نیست ما کار کنیم یعنی جای این قببیل کارها این‌جا نیست. این تخصص شماست که نیویورک را دارید با این جا مقایسه می کنید!؟
شمس‌آرا- من مخالفم. مردم خیلی می‌فهمند. اتفاقا مردم را ناآگاه ندانید اتفاقا مردم ما خیلی خوب می‌فهمند. دقیقا مثال اشتباه شما آش نذری است. آش نذری را می‌گیرد و می‌رود، در صورتی که ما به مردم می‌گوییم برو عوارض بده بافت فرسوده‌ات را ترمیم کن. آمارها بیانگر این نیست که مردم خوششان آمده بلکه این باعث تغییر شده، این مانند آش نذری نیست. شما اثرات ناشی از این تابلوها را نمی‌توانید کتمان کنید. میزان ضریب نفوذ شهروندی ما 9/0 است. یعنی از هر ده نفر یک نفر این تابلوها را می‌بینند. میزان رضایت 85 درصد است و میزان اثرگذاری 60 درصد است. یعنی 85 درصد می‌بینند و 60 درصد اعمال می‌کنند.
این را سیستم جهاد دانشگاهی می‌گوید. یک پژوهش است و آمارها نشان داده که رسانه‌ای بسیار مناسب برای آموزش است. یعنی رسانه‌ای که در کل کشور حتی جلسه کمیته شهروندی کلان شهرها. ضریب نفوذ صدا و سیما 5/0 است و مردم ما واقعا نسبت بعه این تابلوها آگاه هستند، اصلا بحث آش رشته‌ای نیست. تغییر رفتار چیزی نیست که بدون دلیل به‌وجود بیاید. مردم کی می‌دانستند که تفکیک زباله چیست؟ در بحث تفکیک زباله الان ما آمار افزایش 500 درصدی داریم. ما رسالتمان این است که این را یاد بدهیم. یک طرح گرافیکی وقتی برای من خوب است که باعث تغییر رفتار مردم بشود.
پیراسته- درباره بحث نفوذی که شما مطرح کردید یک نکته وجود دارد: مثلا من جم‌تی‌وی را دوست ندارم و تلویزیون را خاموش می‌کنم، اما تابلوهای شما در طول مسیر مجبورم می‌کنند که ببینم. پشت چراغ قرمز در ایستگاه اتوبوس نا‌خواسته مجبورم که ببینم و اين پيام‌هاي گرافيكي بر مردم تحميل مي‌شود و انتخابي وجود ندارد. این طرح گرافیکی «قانون»ی که شما طرح داده بودید در دانشگاه سپهر شده بود پایه خنده و دانشجویان و استادها مسخره می‌کردند.
بحث رضایتمندی را چقدر قبول دارید؟ آیا این رضایتمندی که مد نظر شماست متفاوت از رضایتمندی شبکه‌های فارسی وان است. در بحث طراحی تصادفات چرا دختر دوساله من باید به تابلویی زل بزند که پر از خون است؟ شما زمانی که می‌گویید من یک تیم دارم که در آن روان‌شناس و جامعه‌شناس حضور دارند. چرا این تصویر با خشونت به سطح شهر می‌آید؟ از بچه یک‌ساله تا بزرگ همه می‌بینند، بله شاید الان تک‌تک فیلم‌ها در دنیا طبقه‌بندی سنی دارد. اما یک تصویر با این خشونت در سطح شهر نمایش داده می‌شود. به چه جراتی این تصویر را به نمایش گذاشته‌اید؟
بعد شما می‌فرمایید که ما قرار نیست کار گرافیکی و پوستر کار کنیم. اگر قرار نیست کاری انجام دهید یک تایپ ساده انجام دهید. به نظر من یکی از بهترین کارهایتان کارهای با موضوع «سلام» بود که همه اقشار را درگیر می‌کرد و آرامش را منتقل می‌کرد و تصاویر بی‌تکلف و ساده بودند. ولی قضیه تصادفات را شما با موزه نیویورک مقایسه می‌کنید. معذرت می‌خواهم اما در موزه نیویورک تصویر اتفاقی که در دستشویی افتاده را هم به نمایش می‌گذارند، آن‌جا مخاطب و مکانش با سطح شهر متفاوت است. همه چیز را رک و راست به مردم می‌گویند و مردم می‌دانند که اتفاق در شهر می‌افتد. یعنی به نظر شما این که دختر کوچک من آن صحنه دلخراش را دیده بود درست است؟
میرمقتدایی- در تایید حرف‌های شما نسبت به این که باید به مردم آموزش داده شود بحثی نیست، بحث کیفیت و جایگاه آموزش است. چیزی که این مملکت را خراب می‌کند آموزش است و تنها چیزی هم که می‌تواند درستش کند آموزش است. مردم به شدت تابع این بودند که متشخص باشند سر چهارراه بایستند و این را در شخصیت خودشان می‌دیدند. امروز آن شخصیت از بین رفته است. امروز دیگر با بوق فحش می‌دهیم. مهم‌ترین سوالی که پیش می‌آید این است که آیا هماهنگی حرفه‌ای شده است؟ جایگاه و کیفیتتان خوب است؟
شمس‌آرا- آموزش تنها کار کمیته نیست تنها یکی از آن‌ها فضاسازی است. من 5 راهکار ارایه دادم که یکی از آن‌ها بحث تولیدات است. این اتفاقات باید کنار هم باشد. من نه همه را تایید می‌کنم و نه همه را رد می‌کنم. من مخالفم. مردم خیلی می‌فهمند.
اعرابی- من به‌عنوان یک حرفه‌ای می‌توانم بگویم که می‌توان مسایل را با زبان دیگر بیان کنم. ما باید به هم نزدیک شویم و طرحی بزنیم که هم باب میل هنری‌ها باشد، هم درکش برای مردم آسان باشد و هم تاثیر بر رفتار داشته باشد.
میرمقتدایی- کاری را پیشنهاد می‌دهم، کار حرفه‌ای انجام بدهید و به مردم نشان بدهید. به‌گونه‌ای حرفه‌ای کار کنید، این چه حرفی است که زبان ما الکن است و ما زبان مردم را نمی‌فهمیم! بارها این قضیه را آزمایش کردم، چرا شما فکر می‌کنید اگر حرفه‌ای کار کنید مردم نمی فهمند؟ اجازه بدهید مردم رای و نظر بدهند.
می‌توان بیان حرفه‌ای داشت و مردم هم بپسندند، زبانی که دارید طراحی می‌کنید بی‌ریشه است، هنر ما ریشه دارد، هنر ما بیان خودش را دارد. با این کار دارید برای مردم ذهنیت ایجاد می‌کنید. بر اساس رویکرد ایرانی و کاملا حرفه‌ای کار کنید. ساختار علمی را با مبانی پیش ببرید. در زمینه آموزش هم موافقم که آموزش داشته باشیم، ولی مهم است که با چه کیفیتی آموزش را پیاده کنیم.

شهرداری اصفهان در برنامه‌ریزی‌های شهری خود به‌گونه‌ای از مردم توجه بیشتری دارد، ویژگی‌هایی که برای این‌گونه مردم می‌توان در نظر گرفت چنین است: به مباحث جدی و حرفه‌ای بی‌تفاوت‌اند و صرفا تجمعی هستند و با توجه به منافع سطحی پیرامونشان به هم نزدیک می‌شوند. دارای یک روح جمعی و معمولا پی‌گیر جریان‌های سطحی و برنامه‌هایی با کیفیت پایین هستند و نسبت به سامان‌دهی خود معمولا ناتوانند. موضوعات فرهنگی مورد توجه آنان منحصر به موضوعاتی است که برای پرکردن وقت خالی محدود می‌شود. نگاه گیشه‌ای و فراغتی به چیزهای زودگذر دارند و ارزش‌های هنری و زیبایی‌شناختی برای آنان چندان اهمیت ندارد و در پی ماندگاری موضوع‌های فرهنگی و هنری نیستند و تابلوهای شهری برای آنان صرفا به‌عنوان نوعی بازدید از سطح لحاظ می‌شود.
شهرداری اصفهان معمولا مانند برخی از سازمان‌های تاثیرگذار با توجه به این‌گونه افراد برنامه‌های استراتژیک خود را سامان می‌دهد و در شناخت و تفکیک مخاطبان هنری خود دچار پارادوکس است. این شهرداری دارای زیرمجموعه‌های فراوانی هم‌چون کمیته شهروندی است. کمیته شهروندی با پیام‌های گرافیکی‌ای که در سطح شهر ارایه می‌کند پیرو همین منطق عمل می‌کند و در راستای تبدیل مخاطب از جایگاه تماشاگر به مصرف‌کننده گام برمی‌دارد و از رسانه‌های خود در مسیر ترویج فرهنگ توده استفاده می‌کند. کليشه‌‌های رویکردی در این کمیته به يکسان‌سازي جامعه اصفهان می‌انجامد و چارچوبی را می‌سازد که عواطف و احساسات تهييج می‌شود و تشخص و انديشه برتابیده نمی‌شود و تسطيح فرهنگي و همسان‌سازي انديشه‌ها اهمیت پیدا می‌کند.
در این راستا، پرسش‌های مهمی به‌جهت عملکرد کمیته شهروندی پیش روی برخی مخاطبان گذاشته می‌شود: چرا کمیته شهروندی در این تبلیغات تفکیکی برای مخاطبان خود قایل نیست؟ مخاطبان حرفه‌ای چه نقشی پیدا می‌کنند؟ نقش نخبه‌ها و کارشناسان در پیشبرد سازوکار شهر اصفهان کجاست؟ آیا این افراد در کمیته فرهنگ شهروندی نقش دارند؟ معيارهاي بررسي افزايش سطح سواد بصري چيست؟ چقدر به آمارهای این کمیته مي‌توان بسنده كرد؟ آيا اين آمارها توسط كارشناسان انجام مي‌شود؟
این سوالات بخش هنر روزنامه شرق را بر آن داشت تا میزگردی پیرامون تبلیغات کمیته شهروندی برگزار کند. بدین سبب از «محمدجواد شمس‌آرا» (مدیر کمیته فرهنگ شهروندی) و «امین اعرابی» (گرافیست کمیته فرهنگ شهروندی) به همراه کارشناسان حوزه گرافیک، «احمدرضا میرمقتدایی»، «علی سجادیه» و «نیما پیراسته» دعوت شد تا پیرامون این موضوع به گفتگو بنشینند.
در ابتدای این میزگرد، شمس‌آرا به تبیین برنامه‌ها واهداف «کمیته شهروندی» می‌پردازد و در ادامه، کارشناسان به گفتگو بر سر اختیارات این کمیته و آسیب‌های روانی و فرهنگی تابلوها و آموزش می‌پردازند. شمس‌آرا در پایان از کارشناسان این جلسه دعوت می‌گیرد تا در جلسات مربوط به اتاق فکر این تابلوها حضور داشته باشند (وعده‌ای که بعد از دوماه هنوز محقق نشده است!):
شمس‌آرا: اجازه بدهيد در ابتدا درباره طرح‌هاي موجود در «كميته فرهنگ شهروندي» صحبت كنم. کمیته فرهنگ شهروندی از سال 90، طرح تحولی را براي ارتقای سطح فرهنگ شهروندی ویژه شهرداری‌های کلانشهر برنامه‌ریزی کرد. وقتی که این کمیته از سال 84 کار خود را شروع می‌کند، محتواهایي جمع‌آوری و صحبت‌هایی با کارشناسان انجام شد، اين پژوهش تا سند سال 90 توسط دانشگاه تهران تنظیم شد که يك سند بالادستی براي اجرا پروژه‌هایمان است. چند نکته اساسی در مورد این سند وجود دارد؛ در ابتدا به سه هدف اصلی آن اشاره می‌کنم: 1- اصلاح ارتباط شهروندان با محیط شهری، 2- اصلاح ارتباط شهروندان با دیگر شهروندان، 3- اصلاح ارتباط شهروندان با مدیران شهر. هم‌چنين دو نوع آموزش ذیل این اهداف تعریف می‌شود: 1- آموزش‌های فراگیر (تلنگر به عموم مردم)، 2- آموزش‌های نظام‌مند (نهادينه‌كردن یک رفتار) در اين راستا، پنج قالب اجرایی حول این محورها تعريف مي‌شود: 1- فضاسازی شهری، 2- تولیدات، 3- جریان‌سازی، 4- تشکیل شبکه مخاطبین، 5- رخدادهای شهری
بعد از سال 90، متممی با عنوان طرح تحول ارتقای فرهنگ شهروندی به آن اضافه شد. نکته آخر این که در فضای شهروندي، ما با 13 معاونت همكاري مي‌كنيم، مثلا با سازمان پسماند و بازیافت؛ اين سازمان معضل خود را مطرح می‌کند، بر اساس آمار و پایش و با توجه به تفکیک مناطق، مشکل خود يعني خارج از نوبت‌گذاشتن زباله يا پسماند را مطرح مي‌كند و آمار می‌دهد. ما بر اساس این موضوع جلسات اتاق فکر را برگزار می‌کنیم. با افرادی که خلاق‌اند و ایده دارند، هم‌چنين با طراحان گرافیک صحبت می‌کنیم، با توجه به موضوع افراد شرکت می‌کنند و موضوع مطرح می‌شود و صدها ساعت روی این موضوع بحث می‌شود و هر کسی بنابر حرفه و تخصص خود ایده می‌دهد.
میرمقتدایی- ممنونم از توضيحات شما، نكته‌اي كه در راستاي وظايفتان وجود دارد: یک شهروند برای دیدن پوستر بیرون نمی‌آید و یک سری مواردی کنترل‌کننده است یک سری تشویق‎کننده و در کل چیزی که ساختار یک شهر را می‌سازد نظام‌مندی آن شهر است. اصفهان به‌عنوان یک شهر شاخص، اولین و مهم‌ترین خصوصیتش نظم این شهر است. مثلا میدان «نقش جهان» بدون نظم و ریتم و هماهنگی، میدان نقش جهان نیست. نکته‌ای که در ذهن ما به‌عنوان یک طراح وجود دارد این است که شهری که کاشی به کاشی‌اش با اندیشه گذاشته شده است، کاشت یک درخت نمی‌تواند بی‌برنامه باشد. پس چگونه تابلوها یکی پس از دیگری بالا می‌روند. اختلالات و آلودگي بصری در اين شهر وجود دارد که شما هم داريد به آن دامن می‌زنید، اين آلودگی و اختلال بافت زیبای شهر را از بین می‌برد. باید نظام‌مند عمل كنيد. من نمی‌توانم با هر جریانی صرف داشتن یک وظیفه کارم را انجام بدهم، اول سلامت وظیفه مهم است و بعد رسالت.
این نکته اول و نکته بعدی اين است که شهرداری هم هیچ وقت نشده که بگوید تیم حرفه‌ای کارشناسی در آلودگی گرافیکی محیط به ما مشورت بدهد. تا به حال «کمیته شهروندی»، «سازمان زیباسازی» و از این قبیل، جز سیاست‌های خودشان سراغ آدم‌های حرفه‌ای را نگرفته‌اند. ما داریم کار می‌کنیم حواسمان هست. آیا شما کارشناسان حرفه‌ای در هنر را در تیم خودتان دارید یا خیر. آقای اعرابی درون اين قضیه کار می‌کند و بر اين كار اشراف ندارد. ما از بالا داریم قضیه را می‌بینیم برای همین به کار ایشان به‌خوبی اشراف داریم.
شمس‌آرا- مشاوران بسياري را دعوت کرده‌ایم، ما طرحی را به‌عنوان مشاوران افتخاری داشتیم، آن را ثبت کردیم و در سطح شهر تابلو زدیم و در سایت اعلام كرديم. از سال 89 که این طرح به‌وجود آمده است افراد جدیدی در اتاق فکر حضور پیدا کرده‌اند و افرادی بوده‌اند که ایده‌های جدیدی داشته‌اند واگر نقدی می‌کرده‌اند نقدشان مورد قبول بوده است. من این نکته را قبول دارم که به‌خاطر کارهای گرافیکی که انجام می‌دهیم باید کارشناسان گرافیکی در کنار ما باشند. نکته‌ای که محل بحث ماست و باعث شده که جلو نرویم این است که ما حرف‌های یکدیگر را بد می‌فهمیم! جنس کار ما با جنس کار هنری آن‌ها متفاوت است، مثلا گاهي کارشناس فضای سبز حرف ما را درست متوجه نمي‌شود، بنابراین این‌ها باید چندین‌بار با هم حرف بزنند تا بتوانند به نقطه نظر مشترک برسند. از همه مهمتر، ما راجع به عموم مردم صحبت می‌کنیم. هم‌چنين، مورد دیگر سواد بصری است که این پژوهش نشان می‌دهد سواد بصری مردم از سال 86 تا 90 چه حد بالا رفته است.
ميرمقتدايي- شما داريد تابلو را پشت تابلوی دیگر کار می‌کنید! آیا تا به حال به جانمایی این تابلوها فکر کرده‌اید؟ آیا نظم و هماهنگی دارد؟
اعرابی- بحث «جانمایی» مربوط به سفارشی بوده است که انجام شده و در بحث «زیبایی‌سازی» نیز بررسی شده، اما روندی با بازخورد بالا اتفاق افتاده. حال شما تصور کنید که این طرح‌ها یک هفته در شهر نباشد، الان جزیی از شهر شده است.
شمس‌آرا- ابتدا فضای شهروندی شکل می‌گیرد؛ این تابلوها از 10تا شروع شده و الان رسیده به 270 تا در سطح شهر. جانمایی می‌کنند و 10تایی را که از لحاظ دید و جانمایی مناسب است را در نظر می‌گیرند و کار می‌کنند؛ طبیعتا تابلوهایی که کنار این‌ها وجود دارد و خود این تابلوها جانمایی‌شان در دست ما نیست، این تابلوها از آنِ راهنمایی رانندگی است. اتفاقی که افتاد این بود که دیدند پشت این تابلوها خالی است و نمای خوبی هم ندارد و تصميم گرفتند روی این‌ها کار کردند. در مورد این که تابلویی جلوی طرح هست یا میله‌ای مانع از دیدن طرح است مي‌توانم بگويم كه این تابلوها از روز اول برای کار ما تعبیه نشده‌اند و ما از این‌ها استفاده کرده‌ایم. آن‌چه امروز ما را در اين كار مصر مي‌كند فشار مردمی است؛ جالب این است که پس از این‌که چهار روز تابلوهايي با موضوع «صبر» نصب شد نزدیک به 80 هزار نفر پيامك دادند و نزدیك به 100 نفر مراجعه‌کننده از مردم عادی داشتيم که این طرح‌ها را در اختيار ما بگذاريد.
پیراسته- شما مورد خوبی ذکر کردید و گفتید که کار آخرتان طی چهار روز 80 هزارتا پیامک داشته است، اگر این جلسه تشکیل شد هدفش این بود که به این جمع‌بندی برسیم که شهرداری بالاخص کمیته شهروندی در حال حاضر تاثیرگذارترین نهاد روی سواد بصری مردم است، به‌واسطه فضاهایی مانند270 تابلويي كه دارد. در حال حاضر چند اتفاق در حال رخ‌دادن است؛ این که شما به مردم می‌گویید که گرافیک این است و دوم این که در اصفهان با این قدمت چه کسی دارد این اتفاقات را صورت می‌دهد؟ نهادی که درست زیر نظر شهرداری اصفهان در حال فعالیت است. در هنرستان من از شاگردان می‌پرسم که شما بهترین پوستری که در سطح شهر دیدید کدام پوستر بوده است؟ مثال‌هایی می‌زنند، نکته بد این‌جاست که با مثال‌هایشان سرم پایین می‌آید، می‌گویم هنرجوی سال سوم گرافیک که برای اولین بار قصد دارد طراحی کند بهترین حدش این شده است. ببخشید من تا به حال اسم دو نفر را در زیر طرح‌ها دیده‌ام یکی آقای اعرابی که امروز افتخار آشنایی با ایشان را دارم و دیگری صالحی است. یعنی در حال حاضر ما به مردم اصفهان می‌گوییم گرافیک این است و پوستر خوب این است.
نکته مهم این است که 80 هزار پیام در طی چهار روز چیز کمی نیست، این یعنی شما قدرت دارید می‌توانید به راهنمایی و رانندگی و شهرداری خودتان را معرفی کنید. این خیلی خوب است که دیده می‌شوید و پیامتان را می‌رسانید. وظیفه بعدی شما ايجاد آرامش و فضاسازی در اين راستاست، گرافیک که یک چیز دو بعدی نیست که پرینت کنید فلت کنید و بزنید به دیوار. باید به این فکر کنید که نوشته چگونه نوشته می‌شود، تصویر به چه صورت است و کجا گذاشته می‌شود.
میرمقتدایی- نکته مهم این است که شما به‌عنوان یک کارشناس سطح سلیقه بصری مردم را در یک جا نگاه داشته‌اید، مردم این نگهداشتن را دوست دارند، آمادگی‌اش را دارند، ولی من نمی‌توانم به‌خاطر آمادگی مردم آن‌ها را در این سطح نگه دارم.
سجادیه- مشکل بزرگتر از این‌هاست. احساس می‌کنم شهر تفکر سیستمی ندارد. با وجود تفكر سيستمي وابستگي به تغيير مديران و برنامه‌ريزي بسيار كم مي‌شود. یک سوال، کمیته شهروند در زمینه عابر پیاده کار کرده است. شما به دبی یا کیش بروید مردم حد و مرز خود را می‌شناسند و هیچ کمیته شهروندی وجود ندارد، چه سیستمی وجود دارد که مردم آن‌جا نظم‌پذیر می‌شوند، قانونمند می‌شوند و این‌جا با این همه طرح و وجود کمیته شهروندی کسی رعایت نمی‌کند و نشان مي‌دهد تاثير اين طرح‌ها موقتی است یعنی با نظام شهرسازی مشکل داریم. مدیریت برنامه‌ریزی شهری و طراحان شهری و کسانی که در زیباسازی شهری دخیل هستند با هم تعامل ندارند و تفکر دیالکتیکی وجود ندارد و چون سيستم فكري شکل نمی‌‌گیرد مساله حل نمی‌شود. خیلی واضح است كه بحث آلودگی در شهر بیشتر از جانب اتوبوس‌های شهرداری یا نیروی انتظامی است. ما چقدر بیماران ام‌اس و ریوی داریم؟ مشکل کجاست؟ دقیقا در گرافیک شهری هم تفکر سیستمی نداریم.
در گرافیک شهری چه تابلوهایي كه باعث بی‌نظمی در شهر شده است. شما با چالشی روبه‌رو هستید. مشکل وجود دارد و بحث توسعه و گرافیک شهری باید با هم و هماهنگ پیش برود. سر هر چهارراه، انبوهی از تابلوها و میله‌ها وجود دارد، آیا بحث ما بحث سوداگری شهرداری است یا بحث زیباسازی است، شما این‌ ميله‌هاي اضافي را کم بکنید ببینید چه آرامش خاصی پيدا مي‌شود. آن‌چه مردم را به‌طور ناخودآگاه تحت فشار قرار می‌دهد انبوه میله‌های اضافی در میدان‌ها و خیابان‌هاست و تاثيرات رواني نادرستي بر روح شهروندان مي‌گذارد كه به‌طور تخصصي در محاسبات شهرداري لحاظ نمي‌شود!
اعرابی- این صحبت‌ها بیشتر در زمینه زیباسازی هستند تا جایی که من اطلاع دارم زیباسازی طرحی داده است که سر چهارراه‌ها همه به یک سامانه تبدیل شود و همه این‌ها در یک تابلو قرار بگیرد. یعنی در ابتدای هر خیابان چراغ راهنمایی باشد، تابلوی ورود ممنوع و تابلوی شهروندی هم باشد و همه در یک سازه قرار بگیرد ولی پی‌گیری نشد که انجام شود. قرار شد تمام این میله‌های اضافی برداشته شود و تابلوهای مورد نیاز شهر نصب شود.
مساله‌ای که شما فرمودید که در کشورهای دیگر این کار را انجام نمی‌دهند نه، این‌طور نیست! آن‌ها هم کارهای فرهنگ‌سازی انجام می‌دهند. اما در مورد کار گرافیکی؛ تیمی که ما داریم یک کارشناس گرافیکی دارد و آن هم من هستم.
افراد دیگر شهری هم داریم. ما آن‌جا جامعه‌شناس داریم، روان‌شناس داریم، کارشناس علوم سیاسی داریم. اما عموما من خودم کارها را نقد می‌کنم، ولی همه کارها را هم من نظر نمی‌دهم، مثلا دو سه تابلویی که جدید است من نظری در آن نداشته‌ام. گاهی در یک برهه زمانی به‌دلیل حجم کار و سریع آماده‌شدن کارها به‌دست من نمی‌رسد و طراح دیگری کاری را انجام می ‌دهد. همه ما زیر طرح‌ها نظر می‌دهیم. حتی بارها شده برای توصیف یک طرح از کلمه افتضاح هم استفاده کرده‌ام.
ادامه از صفحه قبل -میرمقتدایی- به‌عنوان یک کارشناس بر اين باورم كه مردم شهر اصفهان بیشتر نیاز به آرامش دارند تا آموزش. مردم درگیری و مشغله‌های زیادی دارند. این راهی که در پیش گرفته‌اند اصلا درست نیست. مثلا مکانی خالی بوده و به شما گفته‌اند که برای این محل طرحی بریزیم و ما بر حسب وظیفه انجام داده‌ایم. کاری را انجام می‌دهید که شاید به نظر خودتان خوب باشد، مثل آش نذری می‌ماند که مردم می‌خواهند و اگر قطع کنی مسلما واکنش نشان می‌دهند. ما ایرانی‌ها زیباپسند هستیم، حساس هستیم به زیبایی‌شناسی و به نذر عادت کرده‌ایم و من می‌گویم سکوت باشد بگذاریم آرامش باشد طرح زیاد ارایه نشود؛ يا حتي شما یک چهارراه را در اختیار یک تیم حرفه‌ای قرار دهید تا تابلوها با موضوع‌های مختلف به‌خصوص تجاری به‌طور کارشناسی‌شده در آن تعبیه شود. شما این همه بودجه صرف می‌کنید یک‌بار هزینه کنید و از ما بخواهید که هر هفته طرحی را به این مکان اختصاص بدهیم و نكته ديگر اين كه تابلوي ترافيك شهري جای آموزش نیست.
شمس‌آرا- این آلودگی بصری در حال حل‌شدن است. در حال کارشناسی‌شدن است و این تابلوها قرار است یکی بشود و هم جهت‌نما باشد و هم چراغ راهنما و هم محور شهروندی داشته باشد.
اعرابی- شما خودتان اطلاع دارید که گرافیک محیطی مختص برندهاست و حتی جای آدرس‌دادن هم نیست. ما تابلوهایی داریم که اندازه تابلوهای گرافیک محیطی نیست، 5/1 در 2 متر، این تابلوها در حین رانندگی فقط سه ثانیه دیده می‌شوند.
میرمقتدایی- شما که می‌گویید جای این تابلوها درست نیست چرا کار می‌کنید؟ بحث آموزش نیست. شما وظیفه‌ای دارید و انجام می‌دهید. ایشان (اعرابی) کارشناس ارشد طراحی گرافیک هستند. ایشان باید بگویند من این را این‌جا کار نمی‌کنم، این درست نیست. جای نوشتن در کلاس روی تخته است، نه روی دیوار‍! شما روی دیوار می‌نویسید. من به‌عنوان یک کارشناس می‌گویم شما نباید این طرح‌ها را کار کنید. دارید اشتباه می‌کنید و به این آلودگی بصری دامن می‌زنید. چرا؟
اعرابی- ببینید گرافیک یکی از حوزه‌های فعالیت ماست. بعضی از مواقع کار ما تبلیغات است و بعضی مواقع اطلاع‌رسانی است. حوزه طراحی این‌ها با هم متفاوت است. ما بعضی مواقع تبلیغاتی کار می‌کنیم. یعنی این که مثلا چهره‌های افراد معروف را در کنار یک برند خاص قرار می‌دهیم. این فقط جذابیت است بارها شده وقتی که در این مساله به نتیجه می‌رسیم، فقط تبلیغات انجام می‌دهیم، بعضی از مواقع اطلاع‌رسانی است یعنی آمار می‌دهیم. مثلا آیا می‌دانید در اثر استفاده‌نکردن کلاه ایمنی روزانه چند نفر کشته می‌شوند؟
چیزی که هست این است که شهرداری به این توجه ندارد که گرافیک قوی باشد، آن‌چه مهم است تاثیر قوی اثر است. من هم به این قضیه قانع هستم که رسالت ما اطلاع‌رسانی است. یک‌بار تماسی داشتیم که انتقاد کرد چرا این همه انزجار پشت این اثرات است؟ این همه کشته و مرده؟ جمع کنید این‌ها را. اما من مخالفت کردم و گفتم بگذارید این آمار کشته‌شده‌ها در شهر بماند چون در مورد مرگ و میر در اتوبان ها با مردم رودربایستی نداریم. به بدترین شکل عکس قبر و خون گذاشتیم و همان‌طور که می‌دانید در موزه‌های نیویورک کارهای هنری از این فجیع‌تر هم می‌بینید.
ما با پشتوانه این کارها را انجام می‌دهیم من کارهایی از هنرمندان کشورهای دیگر آوردم که اجازه بدهید مردم ببینند. ما که رودربایستی نداریم و چیز دیگر این که این‌ها پوستر هم نیست. پوستر را می‌توانید با حظ بصری بالا درست بکنید. می‌توانید وقت بیننده را حتی تا یک دقیقه بگیرید پوستر خیلی شیرین است.
براي مثال، قانون را به شکل خیلی ساده نوشتیم «قا» و یک «نون» گذاشتیم، تصمیم گرفتیم خیلی ساده کار کنیم و این را نان و پنیر می‌خواندند، سطح سواد بصری ما پایین است و این‌قدر مشکل وجود دارد که نمی‌توانند بخوانند.
سجادیه- ما در یک دام افتاده‌ایم. به نظر من ذایقه مردم نباید معیار قرار بگیرد. ذایقه مردم توسط برنامه‌هاي صداوسیما و يا ماهواره‌ها در حال شکل‌گیری است و مزخرف‌ترین سریال‌ها را می‌بینید که پخش می‌شود و چقدر طرفدار و مشتاق دارد! مردمي كه شتاب دارند زودتر به خانه برسند و سريال را دنبال كنند. تعارف نداریم. به‌عنوان مثال شما سریال ستایش را در نظر بگیرید با چه استقبالی مواجه شد، در حالی که هیچ چیزی نداشت نه تصویر خوب، نه قاب خوب، نه فیلمنامه خوب. بنابراین سر منشا سليقه‌سازي و كج‌فهمي است. اگر بنا باشد این را پایه و معيار قرار بدهیم.
باور دارم که ما پشت اين تصاوير رسالتی داریم، اما غیرملموس است. دومین مساله تبلیغ و ضد تبلیغ است. مثلا در صداوسیما مي‌بينيد كه حین پخش فلان سریال پرطرفدار، مدام میان برنامه، تبلیغ می‌گذارند و شخصي كه در حال لذت‌بردن از برنامه است با پخش تبلیغ به‌جای آن که از تبلیغ استقبال کند از آن دلزده می‌شود. این قصه در فضاهاي شهر هم وجود دارد و چه بسا تبلیغات شما تبدیل به ضد تبلیغ ‌شود. شاید اصلا مردم متوجه نشوند، ولی در ناخودآگاهشان تاثیر می‌گذارد. ميزان كمي تابلوهاي تبليغاتي بيش از ظرفيت رواني و حسي شهروندان است.
میرمقتدایی- مردم عادي آلودگی بصری را نمی‌فهمند و آلودگی نور را هم نمی‌شناسند. كارشناسان واقعا كارشناس اين امر را درك مي كنند. انسان چیزی را می‌بیند که می‌داند، یعنی من چیزی را که دانشش را داشته باشم می‌فهمم. اين مردم ما دلیلی ندارد که همه چیز را بدانند. من می‌گویم که مردم و استقبالشان را در نظر گرفته‌اید؟ یا اصفهان را؟ مردم یک دوره یا دو دوره بعد تمام می‌شوند ولی اصفهان باقی می‌ماند. اصلا قرار نیست ما کار کنیم یعنی جای این قببیل کارها این‌جا نیست. این تخصص شماست که نیویورک را دارید با این جا مقایسه می کنید!؟
شمس‌آرا- من مخالفم. مردم خیلی می‌فهمند. اتفاقا مردم را ناآگاه ندانید اتفاقا مردم ما خیلی خوب می‌فهمند. دقیقا مثال اشتباه شما آش نذری است. آش نذری را می‌گیرد و می‌رود، در صورتی که ما به مردم می‌گوییم برو عوارض بده بافت فرسوده‌ات را ترمیم کن. آمارها بیانگر این نیست که مردم خوششان آمده بلکه این باعث تغییر شده، این مانند آش نذری نیست. شما اثرات ناشی از این تابلوها را نمی‌توانید کتمان کنید. میزان ضریب نفوذ شهروندی ما 9/0 است. یعنی از هر ده نفر یک نفر این تابلوها را می‌بینند. میزان رضایت 85 درصد است و میزان اثرگذاری 60 درصد است. یعنی 85 درصد می‌بینند و 60 درصد اعمال می‌کنند.
این را سیستم جهاد دانشگاهی می‌گوید. یک پژوهش است و آمارها نشان داده که رسانه‌ای بسیار مناسب برای آموزش است. یعنی رسانه‌ای که در کل کشور حتی جلسه کمیته شهروندی کلان شهرها. ضریب نفوذ صدا و سیما 5/0 است و مردم ما واقعا نسبت بعه این تابلوها آگاه هستند، اصلا بحث آش رشته‌ای نیست. تغییر رفتار چیزی نیست که بدون دلیل به‌وجود بیاید. مردم کی می‌دانستند که تفکیک زباله چیست؟ در بحث تفکیک زباله الان ما آمار افزایش 500 درصدی داریم. ما رسالتمان این است که این را یاد بدهیم. یک طرح گرافیکی وقتی برای من خوب است که باعث تغییر رفتار مردم بشود.
پیراسته- درباره بحث نفوذی که شما مطرح کردید یک نکته وجود دارد: مثلا من جم‌تی‌وی را دوست ندارم و تلویزیون را خاموش می‌کنم، اما تابلوهای شما در طول مسیر مجبورم می‌کنند که ببینم. پشت چراغ قرمز در ایستگاه اتوبوس نا‌خواسته مجبورم که ببینم و اين پيام‌هاي گرافيكي بر مردم تحميل مي‌شود و انتخابي وجود ندارد. این طرح گرافیکی «قانون»ی که شما طرح داده بودید در دانشگاه سپهر شده بود پایه خنده و دانشجویان و استادها مسخره می‌کردند.
بحث رضایتمندی را چقدر قبول دارید؟ آیا این رضایتمندی که مد نظر شماست متفاوت از رضایتمندی شبکه‌های فارسی وان است. در بحث طراحی تصادفات چرا دختر دوساله من باید به تابلویی زل بزند که پر از خون است؟ شما زمانی که می‌گویید من یک تیم دارم که در آن روان‌شناس و جامعه‌شناس حضور دارند. چرا این تصویر با خشونت به سطح شهر می‌آید؟ از بچه یک‌ساله تا بزرگ همه می‌بینند، بله شاید الان تک‌تک فیلم‌ها در دنیا طبقه‌بندی سنی دارد. اما یک تصویر با این خشونت در سطح شهر نمایش داده می‌شود. به چه جراتی این تصویر را به نمایش گذاشته‌اید؟
بعد شما می‌فرمایید که ما قرار نیست کار گرافیکی و پوستر کار کنیم. اگر قرار نیست کاری انجام دهید یک تایپ ساده انجام دهید. به نظر من یکی از بهترین کارهایتان کارهای با موضوع «سلام» بود که همه اقشار را درگیر می‌کرد و آرامش را منتقل می‌کرد و تصاویر بی‌تکلف و ساده بودند. ولی قضیه تصادفات را شما با موزه نیویورک مقایسه می‌کنید. معذرت می‌خواهم اما در موزه نیویورک تصویر اتفاقی که در دستشویی افتاده را هم به نمایش می‌گذارند، آن‌جا مخاطب و مکانش با سطح شهر متفاوت است. همه چیز را رک و راست به مردم می‌گویند و مردم می‌دانند که اتفاق در شهر می‌افتد. یعنی به نظر شما این که دختر کوچک من آن صحنه دلخراش را دیده بود درست است؟
میرمقتدایی- در تایید حرف‌های شما نسبت به این که باید به مردم آموزش داده شود بحثی نیست، بحث کیفیت و جایگاه آموزش است. چیزی که این مملکت را خراب می‌کند آموزش است و تنها چیزی هم که می‌تواند درستش کند آموزش است. مردم به شدت تابع این بودند که متشخص باشند سر چهارراه بایستند و این را در شخصیت خودشان می‌دیدند. امروز آن شخصیت از بین رفته است. امروز دیگر با بوق فحش می‌دهیم. مهم‌ترین سوالی که پیش می‌آید این است که آیا هماهنگی حرفه‌ای شده است؟ جایگاه و کیفیتتان خوب است؟
شمس‌آرا- آموزش تنها کار کمیته نیست تنها یکی از آن‌ها فضاسازی است. من 5 راهکار ارایه دادم که یکی از آن‌ها بحث تولیدات است. این اتفاقات باید کنار هم باشد. من نه همه را تایید می‌کنم و نه همه را رد می‌کنم. من مخالفم. مردم خیلی می‌فهمند.
اعرابی- من به‌عنوان یک حرفه‌ای می‌توانم بگویم که می‌توان مسایل را با زبان دیگر بیان کنم. ما باید به هم نزدیک شویم و طرحی بزنیم که هم باب میل هنری‌ها باشد، هم درکش برای مردم آسان باشد و هم تاثیر بر رفتار داشته باشد.
میرمقتدایی- کاری را پیشنهاد می‌دهم، کار حرفه‌ای انجام بدهید و به مردم نشان بدهید. به‌گونه‌ای حرفه‌ای کار کنید، این چه حرفی است که زبان ما الکن است و ما زبان مردم را نمی‌فهمیم! بارها این قضیه را آزمایش کردم، چرا شما فکر می‌کنید اگر حرفه‌ای کار کنید مردم نمی فهمند؟ اجازه بدهید مردم رای و نظر بدهند.
می‌توان بیان حرفه‌ای داشت و مردم هم بپسندند، زبانی که دارید طراحی می‌کنید بی‌ریشه است، هنر ما ریشه دارد، هنر ما بیان خودش را دارد. با این کار دارید برای مردم ذهنیت ایجاد می‌کنید. بر اساس رویکرد ایرانی و کاملا حرفه‌ای کار کنید. ساختار علمی را با مبانی پیش ببرید. در زمینه آموزش هم موافقم که آموزش داشته باشیم، ولی مهم است که با چه کیفیتی آموزش را پیاده کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.