|

تأملي بر گرافيك و تبليغات شهري

علی سجادیه

جهان امروز، جهان ارتباطات چندرسانه‌ای است. رشد روزافزون وسايل الكترونيك و ديجيتالي، آي‌پدها (Ipad)، وب‌سايت‌ها، ايميل‌‌ها و شبکه‌های اجتماعی اينترنت مفهوم ارتباط جمعي را بيشتر از هر زماني مطرح كرده است. به‌طوري كه به‌درستي قواعد نظام‌های سنتی را به‌هم زده و مختصات جدیدی را پیش روي ما گذاشته است.
حتی وجود تلفن همراه و ارتباط‌ از طريق پيامك و بلوتوث، اطلاع‌رسانی را به مرحله‌ی بالاتری ارتقا داده است. چه بسا، امروزه تاثیر یک پیامک بیشتر از یک تابلوی بزرگ بیل‌بورد در میدان شهر باشد كه البته ميزان تاثير آن مشروط به عمق نکته‌سنجی پیام و بستگي به زمان انتقال آن دارد. این مسایل، امروزه برنامه‌ریزی تبلیغاتي را با یک چالش جدید روبه‌رو كرده است.
تعریف مفاهیم
«تبلیغات» (Propaganda) در لغت معادل نشاکردن برای تولید مجدد گیاه و تولید مثل است (حسینی‌لاهيجي،1390). در اين مقوله به‌معناي کوششی آگاهانه و حساب‌شده به‌منظور تغییر ادراک و هم‌سوكردن رفتار مخاطب با نیت مورد نظر مبلغ است كه ماهيتش اطلاع¬رسانی بر اساس تکرار و رساندن آن به‌منظور تلقین به مخاطب است.جذابيت و ايده‌هاي نو در اين نوع تبليغات شهري باعث جهت‌دهي و رفتارهاي هدف‌دار بر شهروندان مي‌شود و معطوف به آن دسته تابلوهايي است كه براي تبليغ و معرفي يك محصول تجاري، خدماتي يا مضامين اجتماعي، فرهنگي و يا ايدئولوژيك براي مدت معين و محدودي در نقاطي از شهر طراحي، اجرا و نصب مي‌شوند.
«تبلیغات محیطی» (Environmental Advertising) مبتنی بر نگرش تبليغاتي ارتباط تصويري با محیط و زندگی شهری است و در واقع به تصویر درآوردن مفاهیم هدف‌دار به‌منظور انتقال سریع آن به مخاطب با رعایت اصول زیباشناسی است. بايد توجه داشت «گرافیک محیطی» در خدمت تبليغات محيطي قرار مي‌گيرد. چرا كه در تبليغات محيطي صدا و حس شنوايي، بويايي، و گاه لامسه حضور دارند در حالي كه گرافيك محيطي با تصوير سرو كار دارد. نكته ديگر اين است كه اجراي تبلیغات و يا گرافیک محیطی در بزرگراه کاملا متفاوت از اجراي گرافیک محیطی یک محور خیابان است. چه آن‌كه رنگ‌بندی، زاویه دید مخاطب نسبت به طرح و فاصله طرح با مخاطبان بسته به موقعیت مکانی تغییر می‌کند.
«طراحی محیطی» «یک انضباط تقریبا جدید محیطی است که شاکله آن ترکیبی است از معماری، طراحی صنعتی، نور و البته طراحی گرافیک. این پدیده با اختصار EGD(Environmental Graphic Design) خوانده می‌شود و به‌طور بی‌سابقه‌ای در سطح شهرها و مدیریت شهری گسترش یافته است» (شيوا،1390). این رشته از یک‌سو معماری داخلی را با چشم‌انداز معماری منظر و مباحث نورپردازی پیوند می‌زند و از سوی دیگر طراحی گرافیک با نشانه‌ها و روش‌های پیدا کردن مسیر با توانمندی‌های بصری، به ایده‌ها و تجربه‌های تصویری جهت می‌بخشد و با بیان تازه هویت اطلاعات را گاه در قالب طراحی صنعتی یا فناوری‌های دیجیتال پویا (Dinamic) شکل می‌دهد و آن‌ها را سازماندهی می‌کند تا به نیازهای بصری امروز بشر پاسخ دهد.
در طراحی محیطی، رویکرد گرافیک، انعکاس ارتباط تصویری در محیط‌زیست، برقراری ارتباط هویت و علامت‌های تجاری، طراحی اطلاعات و شکل‌دادن به حس مکان و هم‌چنین تعامل با شهروندان مطرح می‌شود و نه لزوما سفارش‌دهنده‌ خاص برای حل مشکل ارتباطی با یک محصول و جنبه‌های فروش کالا. مجموعه عوامل بصری به‌کار گرفته‌شده در محیط به‌منظور ارایه فضایی مطلوب و مناسب است تا بر مخاطب اثر کند و تغییری در رفتار او پدید آید.
بدین جهت این مفهوم با گستره ارتباطات تصویری در محیط و راهگشایی برای پاسخ به بهترین گزینه از حیث فرم و محتوا برای انضباط فضا و بیان تازه‌ای از شیوه نگاه به زندگی و محیط پیرامون است.
فضای اطراف استادیوم‌های ورزشی، نمایشگاه‌های محصولات تجاری و فرهنگی، زیرگذر اتوبان‌ها و پل‌ها، پارکینگ‌های طبقاتی همه در این حوزه قرار می‌گیرند.
هويت تاكسي‌هاي شهر در حيطه طراحي محيطي است. نسل پيشين رنگ سازمانی تاکسی‌های آبی این شهر را که یادآور رنگ آبی گنبدها، رنگ رودخانه، و رنگ روحانی و آرامش بطئی شهر بود، از ياد نبرده‌اند. اين هویت سازمانی (Identity Corporation) هر گردشگر خارجی و داخلی را متوجه تفاوت این شهر با دیگر شهرها می‌کرد.
تنها شهری که از دهه پنجاه تا سه دهه از اين هويت برخوردار بود و متاسفانه مسوولان مربوطه با بی‌درایتی این هویت را نابود كردند.
تاثیر رنگ آبی به لحاظ روان‌شناختی بر شهروندان مثبت بود از این حیث که رنگ آرامش‌بخش آبی در غوغای ترافیک و دود و خستگی باعث آرامش می‌شد. علاوه بر اين «حس تعلق به شهر» و «حس دلبستگی به مکان» را به‌خاطر یگانه‌بودن و خاص‌بودن افزایش می‌داد.
به‌طور خلاصه گرافیک محیطی و طراحي محيطي بر کیفیت‌های زیباشناختی شهر، سيماي شهری (هماهنگی، تناسب و نظم اجزای یک کل به‌هم پیوسته) تاثیرگذار است و باعث تعامل، تقابل و یا حتی تناقضات اجتماعی در یک فضاهای شهری می‌شود و مدیریت‌ درست آن‌ها مي‌تواند تاثیر مطلوب بر ذهن و احساسات و تصورات ساکنان یک شهر داشته باشد.

جهان امروز، جهان ارتباطات چندرسانه‌ای است. رشد روزافزون وسايل الكترونيك و ديجيتالي، آي‌پدها (Ipad)، وب‌سايت‌ها، ايميل‌‌ها و شبکه‌های اجتماعی اينترنت مفهوم ارتباط جمعي را بيشتر از هر زماني مطرح كرده است. به‌طوري كه به‌درستي قواعد نظام‌های سنتی را به‌هم زده و مختصات جدیدی را پیش روي ما گذاشته است.
حتی وجود تلفن همراه و ارتباط‌ از طريق پيامك و بلوتوث، اطلاع‌رسانی را به مرحله‌ی بالاتری ارتقا داده است. چه بسا، امروزه تاثیر یک پیامک بیشتر از یک تابلوی بزرگ بیل‌بورد در میدان شهر باشد كه البته ميزان تاثير آن مشروط به عمق نکته‌سنجی پیام و بستگي به زمان انتقال آن دارد. این مسایل، امروزه برنامه‌ریزی تبلیغاتي را با یک چالش جدید روبه‌رو كرده است.
تعریف مفاهیم
«تبلیغات» (Propaganda) در لغت معادل نشاکردن برای تولید مجدد گیاه و تولید مثل است (حسینی‌لاهيجي،1390). در اين مقوله به‌معناي کوششی آگاهانه و حساب‌شده به‌منظور تغییر ادراک و هم‌سوكردن رفتار مخاطب با نیت مورد نظر مبلغ است كه ماهيتش اطلاع¬رسانی بر اساس تکرار و رساندن آن به‌منظور تلقین به مخاطب است.جذابيت و ايده‌هاي نو در اين نوع تبليغات شهري باعث جهت‌دهي و رفتارهاي هدف‌دار بر شهروندان مي‌شود و معطوف به آن دسته تابلوهايي است كه براي تبليغ و معرفي يك محصول تجاري، خدماتي يا مضامين اجتماعي، فرهنگي و يا ايدئولوژيك براي مدت معين و محدودي در نقاطي از شهر طراحي، اجرا و نصب مي‌شوند.
«تبلیغات محیطی» (Environmental Advertising) مبتنی بر نگرش تبليغاتي ارتباط تصويري با محیط و زندگی شهری است و در واقع به تصویر درآوردن مفاهیم هدف‌دار به‌منظور انتقال سریع آن به مخاطب با رعایت اصول زیباشناسی است. بايد توجه داشت «گرافیک محیطی» در خدمت تبليغات محيطي قرار مي‌گيرد. چرا كه در تبليغات محيطي صدا و حس شنوايي، بويايي، و گاه لامسه حضور دارند در حالي كه گرافيك محيطي با تصوير سرو كار دارد. نكته ديگر اين است كه اجراي تبلیغات و يا گرافیک محیطی در بزرگراه کاملا متفاوت از اجراي گرافیک محیطی یک محور خیابان است. چه آن‌كه رنگ‌بندی، زاویه دید مخاطب نسبت به طرح و فاصله طرح با مخاطبان بسته به موقعیت مکانی تغییر می‌کند.
«طراحی محیطی» «یک انضباط تقریبا جدید محیطی است که شاکله آن ترکیبی است از معماری، طراحی صنعتی، نور و البته طراحی گرافیک. این پدیده با اختصار EGD(Environmental Graphic Design) خوانده می‌شود و به‌طور بی‌سابقه‌ای در سطح شهرها و مدیریت شهری گسترش یافته است» (شيوا،1390). این رشته از یک‌سو معماری داخلی را با چشم‌انداز معماری منظر و مباحث نورپردازی پیوند می‌زند و از سوی دیگر طراحی گرافیک با نشانه‌ها و روش‌های پیدا کردن مسیر با توانمندی‌های بصری، به ایده‌ها و تجربه‌های تصویری جهت می‌بخشد و با بیان تازه هویت اطلاعات را گاه در قالب طراحی صنعتی یا فناوری‌های دیجیتال پویا (Dinamic) شکل می‌دهد و آن‌ها را سازماندهی می‌کند تا به نیازهای بصری امروز بشر پاسخ دهد.
در طراحی محیطی، رویکرد گرافیک، انعکاس ارتباط تصویری در محیط‌زیست، برقراری ارتباط هویت و علامت‌های تجاری، طراحی اطلاعات و شکل‌دادن به حس مکان و هم‌چنین تعامل با شهروندان مطرح می‌شود و نه لزوما سفارش‌دهنده‌ خاص برای حل مشکل ارتباطی با یک محصول و جنبه‌های فروش کالا. مجموعه عوامل بصری به‌کار گرفته‌شده در محیط به‌منظور ارایه فضایی مطلوب و مناسب است تا بر مخاطب اثر کند و تغییری در رفتار او پدید آید.
بدین جهت این مفهوم با گستره ارتباطات تصویری در محیط و راهگشایی برای پاسخ به بهترین گزینه از حیث فرم و محتوا برای انضباط فضا و بیان تازه‌ای از شیوه نگاه به زندگی و محیط پیرامون است.
فضای اطراف استادیوم‌های ورزشی، نمایشگاه‌های محصولات تجاری و فرهنگی، زیرگذر اتوبان‌ها و پل‌ها، پارکینگ‌های طبقاتی همه در این حوزه قرار می‌گیرند.
هويت تاكسي‌هاي شهر در حيطه طراحي محيطي است. نسل پيشين رنگ سازمانی تاکسی‌های آبی این شهر را که یادآور رنگ آبی گنبدها، رنگ رودخانه، و رنگ روحانی و آرامش بطئی شهر بود، از ياد نبرده‌اند. اين هویت سازمانی (Identity Corporation) هر گردشگر خارجی و داخلی را متوجه تفاوت این شهر با دیگر شهرها می‌کرد.
تنها شهری که از دهه پنجاه تا سه دهه از اين هويت برخوردار بود و متاسفانه مسوولان مربوطه با بی‌درایتی این هویت را نابود كردند.
تاثیر رنگ آبی به لحاظ روان‌شناختی بر شهروندان مثبت بود از این حیث که رنگ آرامش‌بخش آبی در غوغای ترافیک و دود و خستگی باعث آرامش می‌شد. علاوه بر اين «حس تعلق به شهر» و «حس دلبستگی به مکان» را به‌خاطر یگانه‌بودن و خاص‌بودن افزایش می‌داد.
به‌طور خلاصه گرافیک محیطی و طراحي محيطي بر کیفیت‌های زیباشناختی شهر، سيماي شهری (هماهنگی، تناسب و نظم اجزای یک کل به‌هم پیوسته) تاثیرگذار است و باعث تعامل، تقابل و یا حتی تناقضات اجتماعی در یک فضاهای شهری می‌شود و مدیریت‌ درست آن‌ها مي‌تواند تاثیر مطلوب بر ذهن و احساسات و تصورات ساکنان یک شهر داشته باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.