اصفهان و دگرگونیهای اجتماعی
امان الله باطنی
دمدمههای اردیبهشت اصفهان چون شاهزاده افسون شده افسانهایست که طلسمش را شکستهاند و آرامآرام از خواب بیدار میشود. شکوفههای به و بادام رویاهای پرپرشده اویند و بید مجنون، معشوقهای که زلفهای خود را بر او افشانده است.
اما بهار جاویدان در این رنگها و نقشهای کاشیها جای دارد، بهار منجمد و رمزآلود، چنانکه گویی کالبد مینا بناییست که روح ایران را در آن حبس کردهاند .......
قسمتی از سفرنامه محمدعلی ندوشن بود که از قضا پر بیراه نبود. خواندنش هم بهخاطر تازه از سرگذراندن اردیبهشت با آنکه به تابستان گرم رسیدیم و هم آنکه سنجهای تاریخی برای شناخت اصفهان و شناسهها و مختصات آن در چشم دیگران داشته باشیم...
اصفهان، آنچنان که از سفرنامههای تاریخی موجود داخلی و خارجی برمیآید تا امروز به اردیبهشتهای سرمست کننده، منارجنبان، مسجد شیخ لطفالله و میدان نقش جهان، عالیقاپو و عمارت چهلستون، سیوسه پل و پلخواجو، زایندهرود و گاوخونی، اسلیمیهای تو بر تو، میناکاریهای فیروزهای و ....شناس بوده و فیالجمله شهر تاریخی قلمداد میشده که هر مشاهدهگری را به تاریخ صفوی و اقتدار شاه عباس حوالت میداده، شهری که به تعبیر ندوشن خطها و اسلیمیهایش مانند رگهای یک بدن زنده در هم میپیچند و بههم میپیوندند و باز میشوند و میروند و باز میگردند، بیآنکه بتوان ردپای آنها را تا آخر دنبال کرد، شهری که بهشت را تداعی میکند و آرزو و رویای جهانی بهتر را در خود جای میدهد ....
اما شاید سفرنامههای توریستها و مسافرانی که امروز از اصفهان دیدن میکنند دیگر همانند سفرنامههای تاریخی اصفهان نباشد!
این روزها به گواه مسافران و توریستهایش با سرعت شگفتانگیزی به قول سهراب سپهری به چراگاه جرثقیلها تبدیل شده، مدرنیزاسیون افسار گسیخته گریبان سیوسه پل و چهارباغ را گرفته و سالهاست بر سر عبور مترو از کنار سیوسه پل و زیر چهارباغ عباسی میان شهرداری و میراث فرهنگی دعواست ، رینگ داخلی شهر اصفهان تکمیل شده و به چشم بر هم زدنی، بیآنکه بخواهید خیابانهای تاریخی را گز کنید میتوانید سفر درونشهری داشته باشید.
بهشت ندوشن سالهاست با مشکل آلایندههای زیستمحیطی دست به گریبانست ...
اصفهان امروز به همان اندازه چایخانهها و شربتسراها و طباخیها و بریانسراهای تاریخیاش و بسا بیشتر کافیشاپ و فستفود و رستورانهای مدرن دارد.
پاساژهای پر زرق و برق و پاساژگردهای جوان و خوشپوش .....
اصفهان امروز همچون تمامی شهرهای مدرنیسمزده، به ولع مصرفگرایی دچار شده و کار هرماه و چه بسا هر هفته شهروندانش گز کردن این ساختمان عظیم شده ساختمانی که نام قلب شهر را برای آن برگزیدند، اما مردم همه سیتیسنتر میخوانندش و آخرین نماد اصفهان مدرنیزه است، مجموعه خریدی که اساسا نماد تغییر سبک زندگی و در هم ریختن الگوهای جامعهشناسی مصرف در اصفهانست، مجموعه خریدی عظیم که با آنکه بیرون از هیاهوی شهر واقع شده، اما شمار توریستهای روزانهاش دست کمی از شمار توریستهای میدان نقش جهان ندارد. هرچه از اصفهان این روزها بگوییم بیشتر و بیشتر پی خواهیم برد.
اصفهان به روایت مشاهدات همه آنها که در سالهای اخیر از آن دیدن کردهاند دستخوش دگرگونی اجتماعی گسترده شده، دگرگونی که هم برآمده از بافت اجتماعی جدید و هم ساماندهنده بافت شهری جدیدی شده است ...
و اما دگرگونی اجتماعی چیست؟ دگرگونی اجتماعی عبارتست از تغییر یا تبدیل ساختارهای اجتماعی جامعه و تغییر در ساخت زیر بنایی نهادهای اساسی یا موقعیتهای اجتماعی در طول یک دوره زمانی... محیط فیزیکی، سازمان سیاسی و فرهنگ در دگرگونی اجتماعی تاثیرگذار هستند.
دگرگونی اجتماعی پدیدهای همیشگی در زندگی اجتماعیست، اما در دروان معاصر افزایش پیدا کرده است. خاستگاه جامعهشناسی امروزی، کوششی برای درک تغییرات چشمگیریست که نظم اجتماعی تازهای ایجاد کرده و جهان ستنی را از هم پاشیده است.
اصفهان به تعبیر جامعهشناسان شهری و مردمشناسان تغییر کرده چه به لحاظ بافت شهری و چه به لحاظ بافت اجتماعی و این دو تغییر یا به تعبیر جامعهشناختی دقیقتر این دو دگرگونی یک نوع کنش متقابل نمادین داشته. یعنی هم بافت اجتماعی به تغییرات بافت شهری منجر شده و در یک نظام عرضه و تقاضا و برای پاسخگویی به مطالبات اجتماعی، دگرگون شده و هم بافت شهری، تغیراتی را در بافت اجتماعی ایجاد کرده و تراکم جمعیتی را در نقاط مختلف دستخوش تغییر کرده.
شـهـــری که بــرخی تاریخشناسان آن را دارای یک خط کشی طبیعی بین سنت و مدرنیسم بهوسیله زایندهرود میدانستند و بر آن بودند زایندهرود مرز طبیعی میان اصفهان قدیم و اصفهان جدیدست.
اینک توزیع متوازنی دارد در مدرنیسم و بافت شهری جدید .....
اصفهان با آنکه قابلیت گسترش سرزمینی را هم بهصورت طولی و هم بهصورت عرضی داشته و از شمال تا شاهینشهر و از جنوب تا بهارستان و از جنوب غرب تا فلاورجان و از شرق تا خوراسگان قابلیت گسترش داشته، اما در این سالها انبوهسازیهای بسیاری در آن صورت گرفته و از لحاظ ارتفاعی نیز رشد قابل ملاحظهای داشته است.
در اصفهان علیرغم آنکه تا الان بافت شهری اصفهان به گونهای بود که خیابانهای گرانقیمت و بهاصطلاح بالای شهر برای پایین شهریها حداقل برای تفریح و گردش دسترسپذیرتر از کلان شهرهایی چون تهران و شیراز بود و جوانان بهاصطلاح پایینشهری میتوانستند بخش عمدهای از وقت پنجشنبه و جمعه خود را در خیابانهای توحید و نظر و یا کنار پارکهای بلوار آیینهخانه و در چهارباغ بالا بگذرانند، شکاف طبقاتی پررنگتر از سالهای قبل شده و تعداد باغ تالارها و محافل خصوصی مرفهنشینها و بدینوسیله تفریحات کاستی در اصفهان بیشتر شده.
تفریحاتی که در آن طبقه اجتماعی و فخرفروشی طبقاتی حرف اول را میزند و مجوز ورود به آنها رونمایی از طبقه اجتماعیست.
دور دورهای شبانه مرداویج و خیابان توحید با ماشینهای چند صدمیلیونی و یا ماشینهای توقف کرده در میدان برج و کلونیهای پراکنده در این میدان، مشاهدات خوبیست برای پی بردن به دگرگونیهای اجتماعی، مشاهداتی که در آن شکاف نسلی و سبک متفاوت زندگی جوانان را بهخوبی میتوان رصد کرد...
سبک زندگی جدید که در آن روابط اجتماعی و کم و کیف آن، خاستگاهها و فضای نمونه احتمالات برخورد اجتماعی نیز دستخوش تغییر شده و محل تلاقی از سطح خیابانها و سینماها به سطح کافیشاپها و پارتیهای شبانه تغییر پیداکرده.
کافیست یک روز غروب به میدان جلفا بروید و کلونیها را گرد مجسمههای معروف این میدان نشسته و نظارهگر باشید.
افراد کافهنشینی که در کافیشاپهای اطراف میدان جلفا جمع شده و عادت به عصرنشینیهای روزمره دارند.
دگرگونی اجتماعی اصفهان اما شاید از گسیل شدن مهاجران جنوبی در سالهای دهه شصت و همزمان با جنگ تحمیلی شروع شد یا روند پرشتابتری به خود گرفت.
آمارهای موازنه مهاجرتهای بین استانی و نتایج بررسیهای بلادی نشان میدهد استانهای فارس، اصفهان و تهران حدود 58 درصد جمعیت مهاجر استان خوزستان را در سال 1365 جذب کردهاند.
ضمن آنکه خالص مهاجرت در اصفهان ( مابهالتفاوت مهاجران وارد شده و خارج شده ) بین سالهای 55 تا 85 چیزی حدود 68623 نفر است و این یعنی مهاجرت خالص چیزی حدود هفتادهزار نفر بهطور سالیانه به اصفهان و استمرار مهاجرتها و بدینوسیله بازه باز دگرگونیهای اجتماعی در اصفهان ...
مهاجرت مهاجران جنوبی در کنار مهاجرت از استانهای مجاور اصفهان چون یزد و چهارمحال بختیاری، قطعا تشدید کننده و یا کاتالیزگر یک نوع دگرگونی اجتماعی در اصفهان بوده و پیدایش شهرهای جدیدی چون شاهینشهر و بهارستان پاسخ بافت شهریست به چنین مهاجرتهایی.
این درحالیست که اصفهان از دیرباز و در طول تاریخ محل زندگی جمعی و متکثر ارامنه، یهودیان، زرتشتیها و اقوامی چون گرجیها بوته و ساختاری شبیه بوته ذوب داشته که قومیتهای مختلف را در خود ذوب کرده و زمینههای زندگی جمعی آنها را فراهم میکرده.
طبق سرشماری سال 1390 بیش از 2174172 نفر در کلانشهر اصفهان زندگی میکنند. از دیگرسو طبق آمار سال 1393 بیش از 685هزار توریست خارجی به اصفهان سفر داشتهاند که این میزان توریست قطعا به دگرگونیهای اجتماعی اصفهان دامن میزند. چه آنکه نظام اجتماعی نیز، نظام عرضه و تقاضاست و تحت تاثیر محیط و مطالبات است.
از دیگر سو به روایت آمار نزدیک سی درصد جمعیت چهار میلیون و هفتصد هزار نفری استان اصفهان را جوانان تشکیل میدهند و مسایل و مشکلات جوانان اعم از ازدواج و اشتغال بافت اجتماعی شهر و استان را دستخوش دگرگونی کرده.
جان سخن آنکه اصفهان همچون تمام کلانشهرهای ایران دچار دگرگونی اجتماعی شده و بازه این دگرگونی نیز بهنظر میرسد تا سالها باز خواهد بود. قصه اسید پاشی به صورت دختران اصفهانی در پاییز سال گذشته خود یک فکت اجتماعی پررنگ بود از این دگرگونی اجتماعی. آنجا که بهنظر میرسید هویت تاریخی اصفهان قدیم که در دو ضلع میدان نقش جهان شاهد آن هستیم یعنی بازار ( بازار قیصریه) و مذهب (مسجد امام )، دچار تحول شده و اصفهان پوست انداخته و با هویت جدید را عدهای برنمیتابند.
همچنان که در توکیو و دیگر شهرهای ژاپن مدرنیزه شده نیز روزگاری شاهد همین پدیده بودیم و هویت اعتراضی و تاریخی سامورایی خود را در قالب خودکشیهای گاه و بیگاه به رخ میکشید و حتی پای آن به هایکوهای ژاپنی نیز باز شده بود.
در اصفهان نیز صدای پای دگرگونیهای اجتماعی انگار زودتراز همه به شهرداری رسیده و کمیته فرهنگ شهروندی مدتیست بر روی بیلبوردهای شهری بازاریابی اجتماعی مضامین فرهنگی را با ظرافت انجام میدهد و این علامت خوبیست که بهجای تقبیح و مقاومت در برابر دگرگونیهای اجتماعی میتوان آنها را مدیریت کرد و آسیبهای آن را کاهش داد. میتوان سبک زندگی جدید را به سامان کرد و هویت گم شده اصفهان را در قالبی جدید بازتعریف کرد....
دمدمههای اردیبهشت اصفهان چون شاهزاده افسون شده افسانهایست که طلسمش را شکستهاند و آرامآرام از خواب بیدار میشود. شکوفههای به و بادام رویاهای پرپرشده اویند و بید مجنون، معشوقهای که زلفهای خود را بر او افشانده است.
اما بهار جاویدان در این رنگها و نقشهای کاشیها جای دارد، بهار منجمد و رمزآلود، چنانکه گویی کالبد مینا بناییست که روح ایران را در آن حبس کردهاند .......
قسمتی از سفرنامه محمدعلی ندوشن بود که از قضا پر بیراه نبود. خواندنش هم بهخاطر تازه از سرگذراندن اردیبهشت با آنکه به تابستان گرم رسیدیم و هم آنکه سنجهای تاریخی برای شناخت اصفهان و شناسهها و مختصات آن در چشم دیگران داشته باشیم...
اصفهان، آنچنان که از سفرنامههای تاریخی موجود داخلی و خارجی برمیآید تا امروز به اردیبهشتهای سرمست کننده، منارجنبان، مسجد شیخ لطفالله و میدان نقش جهان، عالیقاپو و عمارت چهلستون، سیوسه پل و پلخواجو، زایندهرود و گاوخونی، اسلیمیهای تو بر تو، میناکاریهای فیروزهای و ....شناس بوده و فیالجمله شهر تاریخی قلمداد میشده که هر مشاهدهگری را به تاریخ صفوی و اقتدار شاه عباس حوالت میداده، شهری که به تعبیر ندوشن خطها و اسلیمیهایش مانند رگهای یک بدن زنده در هم میپیچند و بههم میپیوندند و باز میشوند و میروند و باز میگردند، بیآنکه بتوان ردپای آنها را تا آخر دنبال کرد، شهری که بهشت را تداعی میکند و آرزو و رویای جهانی بهتر را در خود جای میدهد ....
اما شاید سفرنامههای توریستها و مسافرانی که امروز از اصفهان دیدن میکنند دیگر همانند سفرنامههای تاریخی اصفهان نباشد!
این روزها به گواه مسافران و توریستهایش با سرعت شگفتانگیزی به قول سهراب سپهری به چراگاه جرثقیلها تبدیل شده، مدرنیزاسیون افسار گسیخته گریبان سیوسه پل و چهارباغ را گرفته و سالهاست بر سر عبور مترو از کنار سیوسه پل و زیر چهارباغ عباسی میان شهرداری و میراث فرهنگی دعواست ، رینگ داخلی شهر اصفهان تکمیل شده و به چشم بر هم زدنی، بیآنکه بخواهید خیابانهای تاریخی را گز کنید میتوانید سفر درونشهری داشته باشید.
بهشت ندوشن سالهاست با مشکل آلایندههای زیستمحیطی دست به گریبانست ...
اصفهان امروز به همان اندازه چایخانهها و شربتسراها و طباخیها و بریانسراهای تاریخیاش و بسا بیشتر کافیشاپ و فستفود و رستورانهای مدرن دارد.
پاساژهای پر زرق و برق و پاساژگردهای جوان و خوشپوش .....
اصفهان امروز همچون تمامی شهرهای مدرنیسمزده، به ولع مصرفگرایی دچار شده و کار هرماه و چه بسا هر هفته شهروندانش گز کردن این ساختمان عظیم شده ساختمانی که نام قلب شهر را برای آن برگزیدند، اما مردم همه سیتیسنتر میخوانندش و آخرین نماد اصفهان مدرنیزه است، مجموعه خریدی که اساسا نماد تغییر سبک زندگی و در هم ریختن الگوهای جامعهشناسی مصرف در اصفهانست، مجموعه خریدی عظیم که با آنکه بیرون از هیاهوی شهر واقع شده، اما شمار توریستهای روزانهاش دست کمی از شمار توریستهای میدان نقش جهان ندارد. هرچه از اصفهان این روزها بگوییم بیشتر و بیشتر پی خواهیم برد.
اصفهان به روایت مشاهدات همه آنها که در سالهای اخیر از آن دیدن کردهاند دستخوش دگرگونی اجتماعی گسترده شده، دگرگونی که هم برآمده از بافت اجتماعی جدید و هم ساماندهنده بافت شهری جدیدی شده است ...
و اما دگرگونی اجتماعی چیست؟ دگرگونی اجتماعی عبارتست از تغییر یا تبدیل ساختارهای اجتماعی جامعه و تغییر در ساخت زیر بنایی نهادهای اساسی یا موقعیتهای اجتماعی در طول یک دوره زمانی... محیط فیزیکی، سازمان سیاسی و فرهنگ در دگرگونی اجتماعی تاثیرگذار هستند.
دگرگونی اجتماعی پدیدهای همیشگی در زندگی اجتماعیست، اما در دروان معاصر افزایش پیدا کرده است. خاستگاه جامعهشناسی امروزی، کوششی برای درک تغییرات چشمگیریست که نظم اجتماعی تازهای ایجاد کرده و جهان ستنی را از هم پاشیده است.
اصفهان به تعبیر جامعهشناسان شهری و مردمشناسان تغییر کرده چه به لحاظ بافت شهری و چه به لحاظ بافت اجتماعی و این دو تغییر یا به تعبیر جامعهشناختی دقیقتر این دو دگرگونی یک نوع کنش متقابل نمادین داشته. یعنی هم بافت اجتماعی به تغییرات بافت شهری منجر شده و در یک نظام عرضه و تقاضا و برای پاسخگویی به مطالبات اجتماعی، دگرگون شده و هم بافت شهری، تغیراتی را در بافت اجتماعی ایجاد کرده و تراکم جمعیتی را در نقاط مختلف دستخوش تغییر کرده.
شـهـــری که بــرخی تاریخشناسان آن را دارای یک خط کشی طبیعی بین سنت و مدرنیسم بهوسیله زایندهرود میدانستند و بر آن بودند زایندهرود مرز طبیعی میان اصفهان قدیم و اصفهان جدیدست.
اینک توزیع متوازنی دارد در مدرنیسم و بافت شهری جدید .....
اصفهان با آنکه قابلیت گسترش سرزمینی را هم بهصورت طولی و هم بهصورت عرضی داشته و از شمال تا شاهینشهر و از جنوب تا بهارستان و از جنوب غرب تا فلاورجان و از شرق تا خوراسگان قابلیت گسترش داشته، اما در این سالها انبوهسازیهای بسیاری در آن صورت گرفته و از لحاظ ارتفاعی نیز رشد قابل ملاحظهای داشته است.
در اصفهان علیرغم آنکه تا الان بافت شهری اصفهان به گونهای بود که خیابانهای گرانقیمت و بهاصطلاح بالای شهر برای پایین شهریها حداقل برای تفریح و گردش دسترسپذیرتر از کلان شهرهایی چون تهران و شیراز بود و جوانان بهاصطلاح پایینشهری میتوانستند بخش عمدهای از وقت پنجشنبه و جمعه خود را در خیابانهای توحید و نظر و یا کنار پارکهای بلوار آیینهخانه و در چهارباغ بالا بگذرانند، شکاف طبقاتی پررنگتر از سالهای قبل شده و تعداد باغ تالارها و محافل خصوصی مرفهنشینها و بدینوسیله تفریحات کاستی در اصفهان بیشتر شده.
تفریحاتی که در آن طبقه اجتماعی و فخرفروشی طبقاتی حرف اول را میزند و مجوز ورود به آنها رونمایی از طبقه اجتماعیست.
دور دورهای شبانه مرداویج و خیابان توحید با ماشینهای چند صدمیلیونی و یا ماشینهای توقف کرده در میدان برج و کلونیهای پراکنده در این میدان، مشاهدات خوبیست برای پی بردن به دگرگونیهای اجتماعی، مشاهداتی که در آن شکاف نسلی و سبک متفاوت زندگی جوانان را بهخوبی میتوان رصد کرد...
سبک زندگی جدید که در آن روابط اجتماعی و کم و کیف آن، خاستگاهها و فضای نمونه احتمالات برخورد اجتماعی نیز دستخوش تغییر شده و محل تلاقی از سطح خیابانها و سینماها به سطح کافیشاپها و پارتیهای شبانه تغییر پیداکرده.
کافیست یک روز غروب به میدان جلفا بروید و کلونیها را گرد مجسمههای معروف این میدان نشسته و نظارهگر باشید.
افراد کافهنشینی که در کافیشاپهای اطراف میدان جلفا جمع شده و عادت به عصرنشینیهای روزمره دارند.
دگرگونی اجتماعی اصفهان اما شاید از گسیل شدن مهاجران جنوبی در سالهای دهه شصت و همزمان با جنگ تحمیلی شروع شد یا روند پرشتابتری به خود گرفت.
آمارهای موازنه مهاجرتهای بین استانی و نتایج بررسیهای بلادی نشان میدهد استانهای فارس، اصفهان و تهران حدود 58 درصد جمعیت مهاجر استان خوزستان را در سال 1365 جذب کردهاند.
ضمن آنکه خالص مهاجرت در اصفهان ( مابهالتفاوت مهاجران وارد شده و خارج شده ) بین سالهای 55 تا 85 چیزی حدود 68623 نفر است و این یعنی مهاجرت خالص چیزی حدود هفتادهزار نفر بهطور سالیانه به اصفهان و استمرار مهاجرتها و بدینوسیله بازه باز دگرگونیهای اجتماعی در اصفهان ...
مهاجرت مهاجران جنوبی در کنار مهاجرت از استانهای مجاور اصفهان چون یزد و چهارمحال بختیاری، قطعا تشدید کننده و یا کاتالیزگر یک نوع دگرگونی اجتماعی در اصفهان بوده و پیدایش شهرهای جدیدی چون شاهینشهر و بهارستان پاسخ بافت شهریست به چنین مهاجرتهایی.
این درحالیست که اصفهان از دیرباز و در طول تاریخ محل زندگی جمعی و متکثر ارامنه، یهودیان، زرتشتیها و اقوامی چون گرجیها بوته و ساختاری شبیه بوته ذوب داشته که قومیتهای مختلف را در خود ذوب کرده و زمینههای زندگی جمعی آنها را فراهم میکرده.
طبق سرشماری سال 1390 بیش از 2174172 نفر در کلانشهر اصفهان زندگی میکنند. از دیگرسو طبق آمار سال 1393 بیش از 685هزار توریست خارجی به اصفهان سفر داشتهاند که این میزان توریست قطعا به دگرگونیهای اجتماعی اصفهان دامن میزند. چه آنکه نظام اجتماعی نیز، نظام عرضه و تقاضاست و تحت تاثیر محیط و مطالبات است.
از دیگر سو به روایت آمار نزدیک سی درصد جمعیت چهار میلیون و هفتصد هزار نفری استان اصفهان را جوانان تشکیل میدهند و مسایل و مشکلات جوانان اعم از ازدواج و اشتغال بافت اجتماعی شهر و استان را دستخوش دگرگونی کرده.
جان سخن آنکه اصفهان همچون تمام کلانشهرهای ایران دچار دگرگونی اجتماعی شده و بازه این دگرگونی نیز بهنظر میرسد تا سالها باز خواهد بود. قصه اسید پاشی به صورت دختران اصفهانی در پاییز سال گذشته خود یک فکت اجتماعی پررنگ بود از این دگرگونی اجتماعی. آنجا که بهنظر میرسید هویت تاریخی اصفهان قدیم که در دو ضلع میدان نقش جهان شاهد آن هستیم یعنی بازار ( بازار قیصریه) و مذهب (مسجد امام )، دچار تحول شده و اصفهان پوست انداخته و با هویت جدید را عدهای برنمیتابند.
همچنان که در توکیو و دیگر شهرهای ژاپن مدرنیزه شده نیز روزگاری شاهد همین پدیده بودیم و هویت اعتراضی و تاریخی سامورایی خود را در قالب خودکشیهای گاه و بیگاه به رخ میکشید و حتی پای آن به هایکوهای ژاپنی نیز باز شده بود.
در اصفهان نیز صدای پای دگرگونیهای اجتماعی انگار زودتراز همه به شهرداری رسیده و کمیته فرهنگ شهروندی مدتیست بر روی بیلبوردهای شهری بازاریابی اجتماعی مضامین فرهنگی را با ظرافت انجام میدهد و این علامت خوبیست که بهجای تقبیح و مقاومت در برابر دگرگونیهای اجتماعی میتوان آنها را مدیریت کرد و آسیبهای آن را کاهش داد. میتوان سبک زندگی جدید را به سامان کرد و هویت گم شده اصفهان را در قالبی جدید بازتعریف کرد....
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.