|

نقشی بی‌رنگ بر دیوارها

حسین تحویلیان

نقاشی دیواری به‌عنوان یکی از اشکال هنری انسان در طول تاریخ همواره از اهمیت خاصی برخوردار بوده و تاثیر آن بر زندگی انسان از دیرباز تاکنون مشهود است. «جنسن» نقاشی دیواری را شامل هر نقشی می‌داند که بر دیوار ترسیم شود. (جنسن، 1359: 171) نقاشی دیواری بر حسب کارکرد خود، در میان پدیده‌هایی مانند: هنر نقاشی، هنر معماری و شهرسازی و علوم ارتباطات اجتماعی واقع می‌شود. همین ویژگی بین چند پدیده‌بودن نقاشی دیواری، مزیت‌های مختلفی را برای آن به‌وجود می‌آورد که تاثیرگذاری آن را افزون و چند بعدی می‌کند. امتیاز دیگر نقاشی دیواری در مقایسه با سایر روش‌های دیگر نقاشی مانند بوم یا کتاب، عمومی‌بودن این نوع نقاشی است و طیف‌های مختلف مردم خواه یا ناخواه با آن در ارتباط قرار می‌گیرند.
سابقه تاریخی اصفهان به‌ویژه در عصر صفویه نشان می‌دهد نقاشی دیواری یکی از نمودهای فرهنگی این شهر است. تغییر بافت شهری موجب تخریب اغلب نقاشی‌های دیواری اصفهان شده است، حتی در بخش‌هایی که بافت قدیمی محسوب می‌شود و فضای معماری تا حدودی حفظ شده است، نقاشی‌های دیواری بیرونی اغلب به جهت‌های مختلف تخریب شده است، اما در فضاهای داخلی تخریب کمتر بوده و هم‌چنان شاهد نمونه‌های خوبی از این هنر هستیم. این نمونه‌ها نشان می‌دهد تمامی کارکردهای نقاشی دیواری مانند تزیین، تبلیغ، روایت و فرهنگ‌سازی در نقاشی دیواری اصفهان وجود داشته است.
پس از انقلاب، دیوارهای اصفهان مانند اغلب شهرهای ایران شاهد نقاشی‌هایی با محتوای مذهبی و انقلابی بود. کارهایی که به‌سرعت و برای تاثیر بر عموم شکل می‌گرفت و مانند پوسترهای شهر به تبلیغ مفاهیم سیاسی-مذهبی می‌پرداخت. اما از حدود 15 سال قبل به این‌سو به آرامی شاهد کاهش این نقاشی‌ها در فضای عمومی شهر اصفهان بودیم. جدا از نقدی که بر آثار خلق‌شده در دهه اول پیروزی انقلاب اسلامی می‌توان داشت و از جنبه‌های مختلف به آن پرداخت، حذف نقاشی دیواری از شهری که سابقه فرهنگی آن را داشته و از نظر رفتاری مردم این شهر بیش از بسیاری شهرهای دیگر فرهنگ تجسمی دارد به نظر نادرست می‌نماید و اصفهان امروز را از بخشی از دست‌آورد عمومی هنر محروم کرده است.
نقاشی دیواری دارای عملکرد میان‌مدت است و برعکس بیلبوردهای شهری کوتاه‌مدت محسوب نمی‌شود. این میان‌مدت‌بودن باید هم در موضوع و هم در مواد و مصالح لحاظ شود. نقاشی دیواری وابسته به دیوار است و فرم خود را از معماری می‌گیرد. معماری در بافت شهری ثابت است و فرم آن در یک ترکیب شهری برای سال‌های متمادی باقی می‌مانند. به همین‌جهت طرح و رنگ نقاشی دیواری نباید آلودگی بصری شهری را فراهم آورد. متاسفانه بسیاری از نقاشی‌های دیواری دهه نخست انقلاب مانند بیلبورد عمل می‌کرد و هم در موضوع و هم مواد مصالح دقت لازم را نداشت. در نقطه مقابل آن شیوه رفتار 15 سال اخیر مسوولان شهری اصفهان است که بسیاری از مفاهیم که باید به‌طور بلندمدت و میان‌مدت ارایه می‌شد به‌صورت تبلیغات کوتاه ارایه شد و با توجه به نوع ارایه دقت لازم در طراحی، ابعاد و شیوه ارایه لحاظ نشد. همین رویکرد موجب شد تا نتایج رفتاری لازم با وجود هزینه‌های بالا به‌دست نیاید.
تصمیم‌گیران شهری باید به ویژگی میان‌مدت‌بودن نقاشی دیواری توجه داشته باشند. دیوارهای شهر از یک‌سو فرهنگ و سنت‌های شهری را نمود می‌دهند و از سوی دیگر وظایف دیگر شهر را به‌عهده می‌گیرند. هنرهای محیطی شامل گرافیک محیطی، مبلمان شهری، مجسمه، احجام و نقاشی دیواری است که هر کدام در وظایف تخصصی خود به ساختار هنری شهر مدد می‌رساند. امکان جابه‌جایی و تغییر محل نصب همواره برای فراورده‌هایی هم‌چون گرافیک محیطی، مبلمان شهری، مجسمه و احجام وجود دارد. اگر طراحی مطلوب باشد و با توجه به مکان نصب انجام شده باشد به هویت بافت شهری کمک خواهد کرد. اما اینگونه نصب نمی‌شود و تنها بر حسب عادت، چشم از آن غافل می‌شود.
در مورد نقاشی دیواری مهم‌ترین تفاوت این است که بستر این نقاشی در فضای معماری وجود دارد و باید یافت شود. انتخاب دیوار مناسب، بافت معماری پیرامونی و جهت دیوار (عمودی یا افقی‌بودن) باید در نظر گرفته شود. هم‌چنین طراح کاملا بر کاردبردهای شهری دیوار و یا عملکرد دیوار واقف باشد. در این‌جاست که موضوع دیوارنگاری مطرح می‌شود و هنرمند می‌تواند پاسخ دهد که این موضوع مناسب اجرا بر این دیوار است یا باید از آن پرهیز کرد.
نقاشی دیواری در تمام جهان بخشی از فرهنگ معاصر شهری را فراهم می‌آورد و زیست و روحیه جدیدتری را بر کالبد شهر جاری می‌کند. این نوع نقاشی که عمومی و مخاطب‌های عام دارد، تاثیرگذارتر از سایر تبلیغ‌های شهری است. در نقاشی دیواری از تبلیغ مستقیم پرهیز می‌شود و بیشتر به زیباسازی و غنی‌سازی فرهنگ دیداری پرداخته می‌شود.

نقاشی دیواری به‌عنوان یکی از اشکال هنری انسان در طول تاریخ همواره از اهمیت خاصی برخوردار بوده و تاثیر آن بر زندگی انسان از دیرباز تاکنون مشهود است. «جنسن» نقاشی دیواری را شامل هر نقشی می‌داند که بر دیوار ترسیم شود. (جنسن، 1359: 171) نقاشی دیواری بر حسب کارکرد خود، در میان پدیده‌هایی مانند: هنر نقاشی، هنر معماری و شهرسازی و علوم ارتباطات اجتماعی واقع می‌شود. همین ویژگی بین چند پدیده‌بودن نقاشی دیواری، مزیت‌های مختلفی را برای آن به‌وجود می‌آورد که تاثیرگذاری آن را افزون و چند بعدی می‌کند. امتیاز دیگر نقاشی دیواری در مقایسه با سایر روش‌های دیگر نقاشی مانند بوم یا کتاب، عمومی‌بودن این نوع نقاشی است و طیف‌های مختلف مردم خواه یا ناخواه با آن در ارتباط قرار می‌گیرند.
سابقه تاریخی اصفهان به‌ویژه در عصر صفویه نشان می‌دهد نقاشی دیواری یکی از نمودهای فرهنگی این شهر است. تغییر بافت شهری موجب تخریب اغلب نقاشی‌های دیواری اصفهان شده است، حتی در بخش‌هایی که بافت قدیمی محسوب می‌شود و فضای معماری تا حدودی حفظ شده است، نقاشی‌های دیواری بیرونی اغلب به جهت‌های مختلف تخریب شده است، اما در فضاهای داخلی تخریب کمتر بوده و هم‌چنان شاهد نمونه‌های خوبی از این هنر هستیم. این نمونه‌ها نشان می‌دهد تمامی کارکردهای نقاشی دیواری مانند تزیین، تبلیغ، روایت و فرهنگ‌سازی در نقاشی دیواری اصفهان وجود داشته است.
پس از انقلاب، دیوارهای اصفهان مانند اغلب شهرهای ایران شاهد نقاشی‌هایی با محتوای مذهبی و انقلابی بود. کارهایی که به‌سرعت و برای تاثیر بر عموم شکل می‌گرفت و مانند پوسترهای شهر به تبلیغ مفاهیم سیاسی-مذهبی می‌پرداخت. اما از حدود 15 سال قبل به این‌سو به آرامی شاهد کاهش این نقاشی‌ها در فضای عمومی شهر اصفهان بودیم. جدا از نقدی که بر آثار خلق‌شده در دهه اول پیروزی انقلاب اسلامی می‌توان داشت و از جنبه‌های مختلف به آن پرداخت، حذف نقاشی دیواری از شهری که سابقه فرهنگی آن را داشته و از نظر رفتاری مردم این شهر بیش از بسیاری شهرهای دیگر فرهنگ تجسمی دارد به نظر نادرست می‌نماید و اصفهان امروز را از بخشی از دست‌آورد عمومی هنر محروم کرده است.
نقاشی دیواری دارای عملکرد میان‌مدت است و برعکس بیلبوردهای شهری کوتاه‌مدت محسوب نمی‌شود. این میان‌مدت‌بودن باید هم در موضوع و هم در مواد و مصالح لحاظ شود. نقاشی دیواری وابسته به دیوار است و فرم خود را از معماری می‌گیرد. معماری در بافت شهری ثابت است و فرم آن در یک ترکیب شهری برای سال‌های متمادی باقی می‌مانند. به همین‌جهت طرح و رنگ نقاشی دیواری نباید آلودگی بصری شهری را فراهم آورد. متاسفانه بسیاری از نقاشی‌های دیواری دهه نخست انقلاب مانند بیلبورد عمل می‌کرد و هم در موضوع و هم مواد مصالح دقت لازم را نداشت. در نقطه مقابل آن شیوه رفتار 15 سال اخیر مسوولان شهری اصفهان است که بسیاری از مفاهیم که باید به‌طور بلندمدت و میان‌مدت ارایه می‌شد به‌صورت تبلیغات کوتاه ارایه شد و با توجه به نوع ارایه دقت لازم در طراحی، ابعاد و شیوه ارایه لحاظ نشد. همین رویکرد موجب شد تا نتایج رفتاری لازم با وجود هزینه‌های بالا به‌دست نیاید.
تصمیم‌گیران شهری باید به ویژگی میان‌مدت‌بودن نقاشی دیواری توجه داشته باشند. دیوارهای شهر از یک‌سو فرهنگ و سنت‌های شهری را نمود می‌دهند و از سوی دیگر وظایف دیگر شهر را به‌عهده می‌گیرند. هنرهای محیطی شامل گرافیک محیطی، مبلمان شهری، مجسمه، احجام و نقاشی دیواری است که هر کدام در وظایف تخصصی خود به ساختار هنری شهر مدد می‌رساند. امکان جابه‌جایی و تغییر محل نصب همواره برای فراورده‌هایی هم‌چون گرافیک محیطی، مبلمان شهری، مجسمه و احجام وجود دارد. اگر طراحی مطلوب باشد و با توجه به مکان نصب انجام شده باشد به هویت بافت شهری کمک خواهد کرد. اما اینگونه نصب نمی‌شود و تنها بر حسب عادت، چشم از آن غافل می‌شود.
در مورد نقاشی دیواری مهم‌ترین تفاوت این است که بستر این نقاشی در فضای معماری وجود دارد و باید یافت شود. انتخاب دیوار مناسب، بافت معماری پیرامونی و جهت دیوار (عمودی یا افقی‌بودن) باید در نظر گرفته شود. هم‌چنین طراح کاملا بر کاردبردهای شهری دیوار و یا عملکرد دیوار واقف باشد. در این‌جاست که موضوع دیوارنگاری مطرح می‌شود و هنرمند می‌تواند پاسخ دهد که این موضوع مناسب اجرا بر این دیوار است یا باید از آن پرهیز کرد.
نقاشی دیواری در تمام جهان بخشی از فرهنگ معاصر شهری را فراهم می‌آورد و زیست و روحیه جدیدتری را بر کالبد شهر جاری می‌کند. این نوع نقاشی که عمومی و مخاطب‌های عام دارد، تاثیرگذارتر از سایر تبلیغ‌های شهری است. در نقاشی دیواری از تبلیغ مستقیم پرهیز می‌شود و بیشتر به زیباسازی و غنی‌سازی فرهنگ دیداری پرداخته می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.