چه سرنوشتی در انتظار کیش و دیگر مناطق آزاد ایران در دوارن پساتحریم است؟
جزیره بعد از توافق
مناطق آزاد از جمله مناطقی هستند که در دوران پس از تحریم چشم امیدهای فراوانی به آن دوخته شده است. این مناطق در ماهیت وجودی خود درگاههایی بودند برای توسعه صادرات غیر نفتی، اما چنانکه به نظر میرسد اکنون و در دوران تحریمهای خصمانه علیه کشورمان، این مناطق به دروازههایی برای قوتگیری واردات تبدیل شدهاند. نکته اینجاست که در دوران پساتحریم نیز تعامل بیشتر با جامعه جهانی، احتمال واردات کالا را به کشور بالاتر میبرد. افزایش سطح مبادلات کشورهای اروپایی و امریکا با ایران ممکن است کشورمان را به بهشت واردات کالاهای خارجی تبدیل کند. تهیه و تدوین رفتار تجاری ایران در دوران پساتحریم نیز از جمله موضوعاتی است که اگر در مقطع زمانی کنونی به آن پرداخته نشود، بیشک آسیبهایی جدی به کشور وارد خواهد کرد. جزایر ایرانی نیز در این برهه زمانی وظیفه سختی را بر دوش دارند. این مناطق آزاد، که ضمن محلهایی برای رونق و درآمدزایی گردشگری باید محلی برای توسعه صادرات نیز باشند، نیازمند یک پروتکل تازه برای دوران پس از توافق هستند.
سناریوی دولت برای مناطق آزاد چیست؟
در همین باب اما دولت نیز تصمیمگیریهای مهمی داشته است. در آخرین این برنامهریزیها و در یکصدونوزدهمین جلسه ستاد هماهنگی اقتصاد مقاومتی که به ریاست حسن روحانی رئیسجمهوری تشکیل شد، گزارشی از وضع مناطق آزاد کشور ارائه شد و مسائل و مشکلات تجارت و ترانزیت و سیاستهای تقویت زمینههای تخصصی هریک از مناطق و تشویق سرمایهگذاری و تولید در آنها، بررسی شد. روحانی در این جلسه تصریح کرد: مناطق آزاد در کشور باید به جای تمرکز بر واردات، به هدف اولیه تاسیس خود که توسعه صادرات بوده است نزدیکتر شوند و برای این کار باید بهترین خدمات تجاری لازم در حوزه خدمات بانک، بیمه و حملونقل در سطح استانداردهای بینالمللی ارائه شود و زمینههای تولید ارزشافزوده با استفاده از فناوریهای پیشرفته و با کمترین بوروکراسی فراهم شود.
نگاه مجلس به زیرساختهاست
افزون بر این، امیرعباس سلطانی این عضو هیئت رئیسه کمیسیون انرژی مجلس نیز در اینباره اعتقاد دارد: متأسفانه در چند سال اخیر نه تنها به زیرساختها در مناطق آزاد توجه نشده بلکه به هیچوجه سرمایهگذاری مطلوب هم صورت نگرفته است. بهطور قطع توجه به زیرساختها موجب میشود که سرمایهگذاران برای مشارکت و حضور در این مناطق هجوم آورند و به تبع آن میتوانیم شاهد تقویت و تحقق سیاستهای اقتصاد مقاومتی باشیم. او ادامه میدهد: اگر قبل از تحریمها به بحث مناطق آزاد توجه میشد و اگر سرمایهگذاریها قابل توجه انجام میشد، با توجه به حساسیتی که این مناطق دارند، در هنگام تحریم تا این اندازه به اقتصاد کشور و مردم فشار نمیآمد. بنابراین، باتوجه به اینکه هیچ اقدام پیشگیرانه انجام نشد، منجر گردید که در بحث تحریمها بیشتر آسیبپذیر شویم لذا فکر میکنم اگر توجه لازم شود، در بحث اقتصاد مقاومتی و سرمایهگذاری میتوانیم یکی از کشورهای توسعهیافته قلمداد شویم. به لحاظ کیفی آسیبپذیری مناطق آزاد خیلی زیاد نیست؛ گرچه که از لحاظ کمی، تعداد آنها کم است اما به هرحال آنچه باید مد نظر قرار گیرد توسعه اقتصادی کشور است.
کیش دوباره جان میگیرد
در سالیان اخیر، جزایر و مناطق آزاد ایرانی بهخصوص جزیره زیبای کیش میزبان اتفاقات تلخ و ناگواری بودند. از مدیریت نابلد گرفته تا خروج سرمایهگذاران و زمینخواری، از جمله اتفاقاتی بود که مناطق آزاد ایران را تحتالشعاع قرار داد و کار را به جایی رساند که جزیره کیش نیز به عنوان گل سرسبد مناطق آزاد ایران نیز مسافران و سرمایهگذاران کمتری را به خود ببیند. عدم رقابتپذیری این جزایر در برابر کشورهایی مانند ترکیه و امارات، موجب شد تا گردشگران با تغییر مقصد سفرهایشان بیش از آنکه به سفرهای داخلی بروند، سفرهای نزدیک خارجی را ترجیح دهند. این اتفاق ضمن خروج ارز از کشور، تمایل ضعیف سرمایهگذاران خارجی به کشورمان را نیز در پی داشت. از طرفی دیگر اما برخی سرمایهگذاران داخلی نیز به دلیل شرایط نامساعد این منطقه اقدام به خروج سرمایههای خود از این منطقه کردند. حال اما انتظار میرود سناریوی تازهای برای مناطق آزاد و بهخصوص جزیره زیبای کیش طرحریزی شود، تا این محلهای سرمایهگذاری به مسیر اصلی خود بازگردند.
مناطق آزاد از جمله مناطقی هستند که در دوران پس از تحریم چشم امیدهای فراوانی به آن دوخته شده است. این مناطق در ماهیت وجودی خود درگاههایی بودند برای توسعه صادرات غیر نفتی، اما چنانکه به نظر میرسد اکنون و در دوران تحریمهای خصمانه علیه کشورمان، این مناطق به دروازههایی برای قوتگیری واردات تبدیل شدهاند. نکته اینجاست که در دوران پساتحریم نیز تعامل بیشتر با جامعه جهانی، احتمال واردات کالا را به کشور بالاتر میبرد. افزایش سطح مبادلات کشورهای اروپایی و امریکا با ایران ممکن است کشورمان را به بهشت واردات کالاهای خارجی تبدیل کند. تهیه و تدوین رفتار تجاری ایران در دوران پساتحریم نیز از جمله موضوعاتی است که اگر در مقطع زمانی کنونی به آن پرداخته نشود، بیشک آسیبهایی جدی به کشور وارد خواهد کرد. جزایر ایرانی نیز در این برهه زمانی وظیفه سختی را بر دوش دارند. این مناطق آزاد، که ضمن محلهایی برای رونق و درآمدزایی گردشگری باید محلی برای توسعه صادرات نیز باشند، نیازمند یک پروتکل تازه برای دوران پس از توافق هستند.
سناریوی دولت برای مناطق آزاد چیست؟
در همین باب اما دولت نیز تصمیمگیریهای مهمی داشته است. در آخرین این برنامهریزیها و در یکصدونوزدهمین جلسه ستاد هماهنگی اقتصاد مقاومتی که به ریاست حسن روحانی رئیسجمهوری تشکیل شد، گزارشی از وضع مناطق آزاد کشور ارائه شد و مسائل و مشکلات تجارت و ترانزیت و سیاستهای تقویت زمینههای تخصصی هریک از مناطق و تشویق سرمایهگذاری و تولید در آنها، بررسی شد. روحانی در این جلسه تصریح کرد: مناطق آزاد در کشور باید به جای تمرکز بر واردات، به هدف اولیه تاسیس خود که توسعه صادرات بوده است نزدیکتر شوند و برای این کار باید بهترین خدمات تجاری لازم در حوزه خدمات بانک، بیمه و حملونقل در سطح استانداردهای بینالمللی ارائه شود و زمینههای تولید ارزشافزوده با استفاده از فناوریهای پیشرفته و با کمترین بوروکراسی فراهم شود.
نگاه مجلس به زیرساختهاست
افزون بر این، امیرعباس سلطانی این عضو هیئت رئیسه کمیسیون انرژی مجلس نیز در اینباره اعتقاد دارد: متأسفانه در چند سال اخیر نه تنها به زیرساختها در مناطق آزاد توجه نشده بلکه به هیچوجه سرمایهگذاری مطلوب هم صورت نگرفته است. بهطور قطع توجه به زیرساختها موجب میشود که سرمایهگذاران برای مشارکت و حضور در این مناطق هجوم آورند و به تبع آن میتوانیم شاهد تقویت و تحقق سیاستهای اقتصاد مقاومتی باشیم. او ادامه میدهد: اگر قبل از تحریمها به بحث مناطق آزاد توجه میشد و اگر سرمایهگذاریها قابل توجه انجام میشد، با توجه به حساسیتی که این مناطق دارند، در هنگام تحریم تا این اندازه به اقتصاد کشور و مردم فشار نمیآمد. بنابراین، باتوجه به اینکه هیچ اقدام پیشگیرانه انجام نشد، منجر گردید که در بحث تحریمها بیشتر آسیبپذیر شویم لذا فکر میکنم اگر توجه لازم شود، در بحث اقتصاد مقاومتی و سرمایهگذاری میتوانیم یکی از کشورهای توسعهیافته قلمداد شویم. به لحاظ کیفی آسیبپذیری مناطق آزاد خیلی زیاد نیست؛ گرچه که از لحاظ کمی، تعداد آنها کم است اما به هرحال آنچه باید مد نظر قرار گیرد توسعه اقتصادی کشور است.
کیش دوباره جان میگیرد
در سالیان اخیر، جزایر و مناطق آزاد ایرانی بهخصوص جزیره زیبای کیش میزبان اتفاقات تلخ و ناگواری بودند. از مدیریت نابلد گرفته تا خروج سرمایهگذاران و زمینخواری، از جمله اتفاقاتی بود که مناطق آزاد ایران را تحتالشعاع قرار داد و کار را به جایی رساند که جزیره کیش نیز به عنوان گل سرسبد مناطق آزاد ایران نیز مسافران و سرمایهگذاران کمتری را به خود ببیند. عدم رقابتپذیری این جزایر در برابر کشورهایی مانند ترکیه و امارات، موجب شد تا گردشگران با تغییر مقصد سفرهایشان بیش از آنکه به سفرهای داخلی بروند، سفرهای نزدیک خارجی را ترجیح دهند. این اتفاق ضمن خروج ارز از کشور، تمایل ضعیف سرمایهگذاران خارجی به کشورمان را نیز در پی داشت. از طرفی دیگر اما برخی سرمایهگذاران داخلی نیز به دلیل شرایط نامساعد این منطقه اقدام به خروج سرمایههای خود از این منطقه کردند. حال اما انتظار میرود سناریوی تازهای برای مناطق آزاد و بهخصوص جزیره زیبای کیش طرحریزی شود، تا این محلهای سرمایهگذاری به مسیر اصلی خود بازگردند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.