هادی حقشناس در گفتوگو با «شرق»:
مقام عالی بودن مدیرعامل در مناطق آزاد را به رسمیت بشناسیم
توافق هستهای بعد از سالها مذاکره درنتیجه تلاشهای تیم مذاکرهکننده دولت یازدهم حاصل شد و حالا همه منتظر نمایان شدن اثرات آن در دیگر عرصهها بهخصوص اقتصاد هستند. یکی از بخشهای قابل توجه در اقتصاد کشور نیز مناطق آزاد است، از همینرو باید دید که گشایشهای بعد از توافق و لغو تحریمها در این مناطق چطور نمایان میشود. همین مسئله موضوع گفتوگوی کوتاه ما با هادی حقشناس نماینده پیشین مجلس و کارشناس مسائل اقتصادی است، که در ادامه میخوانید:
به نظر شما ویژگیهای اقتصاد پساتحریم در مناطق آزاد و بهطور خاص جزیره کیش چه خواهد بود؟
فلسفه تشکیل مناطق آزاد این بود که مکانهایی در سرزمین اصلی ایجاد شود، که در آن قوانین بانکی، بیمهای، کار و برخی از قوانین گمرک اجرا نشود، تا برآیند این عدم اجرای قوانین این باشد که داشتن مواد اولیه قابل توجه و نیروی انسانی تحصیلکرده ارزان در سرزمین اصلی با تکنولوژی روز دنیا ترکیب شود و در آنجا کالا و خدماتی باکیفیت و قیمت مناسب تولید شود، که هم تأمینکننده نیاز داخل کشور باشد و هم محل صادرات مجدد باشد.
در دو دهه گذشته، به دلایل مختلف از جمله اینکه زیرساختها در این مناطق کامل نشده بود، تحریمها در سالهای اخیر و همچنین برخی از قوانین دستوپاگیر اینطور نشده است. باوجود اینکه قانونگذار بالاترین مقام منطقه آزاد را مدیرعامل دانسته و به سازمان اختیار داده است و همه دستگاهها باید خودشان را با او تنظیم کنند، به خاطر بوروکراسیهای اداری که نظام تولیدی با آن مواجه است، مناطق آزاد نیز شکوفا نشدند. به نظر میرسد که پس از تحریم این اتفاق بیفتد.
تغییرات اساسی در دوران بعد از تحریم که موجب این خوشبینی میشود، چیست؟
سرمایههای سرگردانی در دنیا و کشورهای اطراف وجود دارد، که اگر قرار باشد جذب جمهوری اسلامی ایران بشود، حتما در مناطق آزاد جذب میشود زیرا امروزه بعد از گذشت دو دهه از عمر این مناطق نسبت به سالهای ابتدایی قوانین صحیحتر اجرا میشود و موانع از بین رفته است. در برخی از امور مناطق آزاد، قوانین مستقل دارد و برخی از زیرساختها در سنوات گذشته فراهم آمده است. بهعبارت دیگر مناطق آزاد امروز با مناطق آزادی که در سالهای 75 و بعداز آن ایجاد شد از هر نظر تکامل یافته است، بنابراین مسائل بعد از توافق هستهای نیز سبب میشود که امکان جذب سرمایه خارجی و سرمایه ایرانیان مقیم خارج، همچنین انتقال تکنولوژی سریعتر اتفاق افتد.
گشایشهای پساتحریم برای رشد مناطق آزاد کافی است؟
خیر، نباید فراموش کنیم که مسائل بعد از تحریم سی یا چهل درصد از مشکلات و موانع عدم توسعه مناطق آزاد بوده است و بخش عمده آن به مدیریت مربوط میشود. من فکر میکنم که اگر مدیریت مناطق آزاد کارا و بهرهور باشد و از موقعیتهای موجود - مثلاً کیش در بخش گردشگری - استفاده کند و ظرفیتهای بالقوه این مناطق با گشایشهای اقتصادی کشور در دوران بعد از تحریم قرار گیرد، باید گفت که موقعیت بینظیری برای مناطق آزاد ایجادشده است و طبیعی است که این موقعیتها دائمی نیست. اینها مثل ابر میگذرد لذا بهشرط آنکه مدیران از این فرصتها بهرهبرداری کنند؛ با توجه به موقعیت بینظیری که در این مناطق وجود دارد، امکان شکوفایی فراهم میشود.
حالا که حرف از ضرورت مدیریت صحیح است، اجازه دهید به نکتهای که رئیس جمهور در جلسه هماهنگی اقتصاد مقاومتی بر آن تاکید کردند، اشاره کنم. آقای روحانی معتقد بودند که در مناطق آزاد، بهجای تمرکز بر واردات باید به توسعه صادرات پرداخت. در خصوص این ضرورت توضیح بیشتری بدهید.
شاهبیت اقتصاد مقاومتی که مقام معظم رهبری ابلاغ کردند، این بود که اقتصاد ایران باید درونزا و برونگرا باشد. تفسیر این جمله در مناطق آزاد بهراحتی قابل مشاهده است. از این منظر که در مناطق آزاد به لحاظ اینکه قانون کار حاکم نیست، معافیتهای مالیاتی وجود دارد، انتقال تکنولوژی بدون موانع گمرکی صورت میگیرد و ... در مناطق آزاد میتوان بهراحتی جدیدترین تکنولوژیها را وارد کرد و مواد اولیه و منابع انسانی تحصیلکرده کشور اگر با آن ترکیب شود، همانطور که گفتم موجب میشود تا بهجای واردکننده بودن، تولیدکننده کالا با برندهای بینالمللی باشیم. با این تفاوت که بخشی از این تولید میتواند در داخل کشور صرف شود و بخشی از آن صادرات مجدد شود. مثالهای این رویه همین کشورهایی هستند که در دو دهه گذشته موقعیت مناطق آزاد ما را داشتند. سنگاپور و هنگکنگ کشورهایی بودند که ابتدا تکنولوژی خارجی را واردکردند و پس از مدتی توانستند آن را بومیسازی کنند.
مناطق آزاد ما موقعیتهای بینظیرتری نسبت به سنگاپور، هنگکنگ و دیگر کشورهای آسیای جنوب شرقی دارند. به این خاطر که ما یک بازار مصرف هشتادمیلیوننفری در داخل ایران و یک بازار مصرف کشورهای آسیای میانه مثل آذربایجان، ترکمنستان، قرقیزستان و روسیه و همچنین کشورهای شبیه افغانستان و ارمنستان داریم لذا مناطق آزاد بهراحتی میتوانند محل تولید بهترین کالاها و برندهای خارجی باشند.
برخی از کارشناسهای اقتصادی معتقد هستند که چون در فضای بعد از توافق روند تجارت و تعاملات اقتصادی در کل کشور تسهیل میشود لذا مناطق آزاد کارکرد اصلی خود را از دست میدهند، در این خصوص چه نظری دارید؟
اصلا موافق نیستم، چون حداقل این است که در سرزمین اصلی مالیات وجود دارد، در مناطق آزاد معافیتهای مالیاتی وجود دارد. امتیاز دوم این است که برای ورود به سرزمین اصلی فرایند اخذ ویزا و جود دارد و این شامل مناطق آزاد نمیشود بنابراین سهولت بیشتری وجود دارد. مزیت سوم این است که قوانین کار در مناطق آزاد و سرزمین اصلی به یک شکل نیست. مزیت دیگر آن است که اگر امروز بخواهید یک تکنولوژی و خط تولید وارد سرزمین اصلی کنید، باید از هزار فیلتر بگذرید و مجوز بگیرید درصورتیکه در مناطق آزاد نیاز به مجوز نیست. همانطور که گفتم مدیر مناطق آزاد، رئیس جمهور محدوده خود به حساب میآید و دیگر دستگاهها باید خودشان را با آن تنظیم کنند. یکی از مسائل قابل توجه این است که کسانی در هیئتمدیره مناطق آزاد قرار گیرند که افراد باتجربه و جامع و کامل در همه بخشها باشند. اگر اینطور باشد، اهمیت و جایگاه و ظرفیتهای مناطق آزاد را بهخوبی متوجه شده و مهمتر از آن میتوانند از آن استفاده کنند.
توافق هستهای بعد از سالها مذاکره درنتیجه تلاشهای تیم مذاکرهکننده دولت یازدهم حاصل شد و حالا همه منتظر نمایان شدن اثرات آن در دیگر عرصهها بهخصوص اقتصاد هستند. یکی از بخشهای قابل توجه در اقتصاد کشور نیز مناطق آزاد است، از همینرو باید دید که گشایشهای بعد از توافق و لغو تحریمها در این مناطق چطور نمایان میشود. همین مسئله موضوع گفتوگوی کوتاه ما با هادی حقشناس نماینده پیشین مجلس و کارشناس مسائل اقتصادی است، که در ادامه میخوانید:
به نظر شما ویژگیهای اقتصاد پساتحریم در مناطق آزاد و بهطور خاص جزیره کیش چه خواهد بود؟
فلسفه تشکیل مناطق آزاد این بود که مکانهایی در سرزمین اصلی ایجاد شود، که در آن قوانین بانکی، بیمهای، کار و برخی از قوانین گمرک اجرا نشود، تا برآیند این عدم اجرای قوانین این باشد که داشتن مواد اولیه قابل توجه و نیروی انسانی تحصیلکرده ارزان در سرزمین اصلی با تکنولوژی روز دنیا ترکیب شود و در آنجا کالا و خدماتی باکیفیت و قیمت مناسب تولید شود، که هم تأمینکننده نیاز داخل کشور باشد و هم محل صادرات مجدد باشد.
در دو دهه گذشته، به دلایل مختلف از جمله اینکه زیرساختها در این مناطق کامل نشده بود، تحریمها در سالهای اخیر و همچنین برخی از قوانین دستوپاگیر اینطور نشده است. باوجود اینکه قانونگذار بالاترین مقام منطقه آزاد را مدیرعامل دانسته و به سازمان اختیار داده است و همه دستگاهها باید خودشان را با او تنظیم کنند، به خاطر بوروکراسیهای اداری که نظام تولیدی با آن مواجه است، مناطق آزاد نیز شکوفا نشدند. به نظر میرسد که پس از تحریم این اتفاق بیفتد.
تغییرات اساسی در دوران بعد از تحریم که موجب این خوشبینی میشود، چیست؟
سرمایههای سرگردانی در دنیا و کشورهای اطراف وجود دارد، که اگر قرار باشد جذب جمهوری اسلامی ایران بشود، حتما در مناطق آزاد جذب میشود زیرا امروزه بعد از گذشت دو دهه از عمر این مناطق نسبت به سالهای ابتدایی قوانین صحیحتر اجرا میشود و موانع از بین رفته است. در برخی از امور مناطق آزاد، قوانین مستقل دارد و برخی از زیرساختها در سنوات گذشته فراهم آمده است. بهعبارت دیگر مناطق آزاد امروز با مناطق آزادی که در سالهای 75 و بعداز آن ایجاد شد از هر نظر تکامل یافته است، بنابراین مسائل بعد از توافق هستهای نیز سبب میشود که امکان جذب سرمایه خارجی و سرمایه ایرانیان مقیم خارج، همچنین انتقال تکنولوژی سریعتر اتفاق افتد.
گشایشهای پساتحریم برای رشد مناطق آزاد کافی است؟
خیر، نباید فراموش کنیم که مسائل بعد از تحریم سی یا چهل درصد از مشکلات و موانع عدم توسعه مناطق آزاد بوده است و بخش عمده آن به مدیریت مربوط میشود. من فکر میکنم که اگر مدیریت مناطق آزاد کارا و بهرهور باشد و از موقعیتهای موجود - مثلاً کیش در بخش گردشگری - استفاده کند و ظرفیتهای بالقوه این مناطق با گشایشهای اقتصادی کشور در دوران بعد از تحریم قرار گیرد، باید گفت که موقعیت بینظیری برای مناطق آزاد ایجادشده است و طبیعی است که این موقعیتها دائمی نیست. اینها مثل ابر میگذرد لذا بهشرط آنکه مدیران از این فرصتها بهرهبرداری کنند؛ با توجه به موقعیت بینظیری که در این مناطق وجود دارد، امکان شکوفایی فراهم میشود.
حالا که حرف از ضرورت مدیریت صحیح است، اجازه دهید به نکتهای که رئیس جمهور در جلسه هماهنگی اقتصاد مقاومتی بر آن تاکید کردند، اشاره کنم. آقای روحانی معتقد بودند که در مناطق آزاد، بهجای تمرکز بر واردات باید به توسعه صادرات پرداخت. در خصوص این ضرورت توضیح بیشتری بدهید.
شاهبیت اقتصاد مقاومتی که مقام معظم رهبری ابلاغ کردند، این بود که اقتصاد ایران باید درونزا و برونگرا باشد. تفسیر این جمله در مناطق آزاد بهراحتی قابل مشاهده است. از این منظر که در مناطق آزاد به لحاظ اینکه قانون کار حاکم نیست، معافیتهای مالیاتی وجود دارد، انتقال تکنولوژی بدون موانع گمرکی صورت میگیرد و ... در مناطق آزاد میتوان بهراحتی جدیدترین تکنولوژیها را وارد کرد و مواد اولیه و منابع انسانی تحصیلکرده کشور اگر با آن ترکیب شود، همانطور که گفتم موجب میشود تا بهجای واردکننده بودن، تولیدکننده کالا با برندهای بینالمللی باشیم. با این تفاوت که بخشی از این تولید میتواند در داخل کشور صرف شود و بخشی از آن صادرات مجدد شود. مثالهای این رویه همین کشورهایی هستند که در دو دهه گذشته موقعیت مناطق آزاد ما را داشتند. سنگاپور و هنگکنگ کشورهایی بودند که ابتدا تکنولوژی خارجی را واردکردند و پس از مدتی توانستند آن را بومیسازی کنند.
مناطق آزاد ما موقعیتهای بینظیرتری نسبت به سنگاپور، هنگکنگ و دیگر کشورهای آسیای جنوب شرقی دارند. به این خاطر که ما یک بازار مصرف هشتادمیلیوننفری در داخل ایران و یک بازار مصرف کشورهای آسیای میانه مثل آذربایجان، ترکمنستان، قرقیزستان و روسیه و همچنین کشورهای شبیه افغانستان و ارمنستان داریم لذا مناطق آزاد بهراحتی میتوانند محل تولید بهترین کالاها و برندهای خارجی باشند.
برخی از کارشناسهای اقتصادی معتقد هستند که چون در فضای بعد از توافق روند تجارت و تعاملات اقتصادی در کل کشور تسهیل میشود لذا مناطق آزاد کارکرد اصلی خود را از دست میدهند، در این خصوص چه نظری دارید؟
اصلا موافق نیستم، چون حداقل این است که در سرزمین اصلی مالیات وجود دارد، در مناطق آزاد معافیتهای مالیاتی وجود دارد. امتیاز دوم این است که برای ورود به سرزمین اصلی فرایند اخذ ویزا و جود دارد و این شامل مناطق آزاد نمیشود بنابراین سهولت بیشتری وجود دارد. مزیت سوم این است که قوانین کار در مناطق آزاد و سرزمین اصلی به یک شکل نیست. مزیت دیگر آن است که اگر امروز بخواهید یک تکنولوژی و خط تولید وارد سرزمین اصلی کنید، باید از هزار فیلتر بگذرید و مجوز بگیرید درصورتیکه در مناطق آزاد نیاز به مجوز نیست. همانطور که گفتم مدیر مناطق آزاد، رئیس جمهور محدوده خود به حساب میآید و دیگر دستگاهها باید خودشان را با آن تنظیم کنند. یکی از مسائل قابل توجه این است که کسانی در هیئتمدیره مناطق آزاد قرار گیرند که افراد باتجربه و جامع و کامل در همه بخشها باشند. اگر اینطور باشد، اهمیت و جایگاه و ظرفیتهای مناطق آزاد را بهخوبی متوجه شده و مهمتر از آن میتوانند از آن استفاده کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.