|

محسن مهرعلیزاده در گفت‌وگو با «شرق»:

قدم بعدی تقویت بدنه کارشناسی سازمان است

مناطق آزاد با اصلی‌ترین ویژگی خود، یعنی ساده بودن تجارت شناخته می‌شوند و بر اساس همین ویژگی است که انتظار می‌رود به قطب‌های تجارت تبدیل شوند. اکنون‌ که بعد از دستیابی به توافق هسته‌ای با غرب، در انتظار لغو تحریم‌ها و باز شدن درهای اقتصاد کشور به‌سوی دنیا هستیم، این مناطق بیش از هر وقت دیگری می‌توانند مفید باشند و مورد توجه هستند. قدیمی‌ترین منطقه آزاد کشورمان جزیره کیش است، که امیدواریم در دوران اقتصادی پیش رو بتواند جایگاه حقیقی خود را در منطقه بیابد و با شیخ‌نشین‌های اطراف برابری کند. واضح است که برای رسیدن به این هدف به سیاست‌گذاری‌ها صحیح و مدیریت کارآمد نیاز داریم لذا گام نخست برای حرکت در این مسیر شناخت فرصت‌های موجود در این جزیره و دیگر مناطق آزاد کشور است. این موضوع محور گفت‌وگوی کوتاه ما با محسن مهر علیزاده رئیس سابق سازمان منطقه آزاد کیش است، که در ادامه می‌خوانید:

به نظر شما ویژگی‌های اقتصاد پساتحریم در مناطق آزاد و به‌طور خاص جزیره کیش چه خواهد بود؟
بعد از تحریم‌ها توقع داریم که به شکل عمومی در کشور میزان سرمایه‌گذاری‌های ایرانیان، ایرانیان خارج از کشور و شرکای خارجی آ‌‌ن‌ها بیشتر شود. شاهد هستیم که هیئت‌های مختلف نیز از کشورهای دیگر در حال رفت‌وآمد به ایران هستند و بر اساس پتانسیل‌های کلی کشورمان، به دنبال پیدا کردن زمینه‌های اجرایی برای انجام سرمایه‌گذاری هستند. طبیعتا با توجه به مزیت‌هایی که مناطق آزاد در امر سرمایه‌گذاری دارند، امکان جذب سرمایه بیشتری در این مناطق وجود دارد.
لطفا در مورد این مزیت‌ها بیشتر توضیح دهید.
تسهیل قانون سرمایه‌گذاری، تخفیف بیست‌ساله مالیاتی در این مناطق، سهل بودن تجارت و نزدیک به صفر بودن عوارض گمرکی، تردد بدون ویزا، واردکردن بدون محدودیت ارز خارجی - البته ضوابطی وجود دارد -، تسهیل بروکراسی‌های کل کشور، همین‌طور مسئله مالکیت صددرصدی که به نسبت کل کشور ساده‌تر است و ... ازجمله این مزیت‌ها است.
اگر سرمایه‌گذاری را به سه بخش اصلی تقسیم کنیم؛ وجود زمینه سرمایه‌گذاری، وجود پول و علاقه به سرمایه‌گذاری برای سرمایه‌گذار و وجود امکانات و تسهیلات سرمایه‌گذاری مورد نیاز است. این‌ها در مناطق آزاد وجود دارد. نکته مهم این است که در این مناطق تسهیلات بیشتری و جود دارد و به همین خاطر علاقه‌مندی به سرمایه‌گذاری در این مناطق به‌خصوص کیش که از قدیم شناخته‌شده است، نیز افزایش می‌یابد.
بعضی از کارشناسان اقتصادی می‌گویند چون بعد از توافق و لغو تحریم‌ها خیلی از مشکلات تجارت و تعاملات اقتصادی حل می‌شود لذا در شرایط جدید که اقتصاد کشور بازتر می‌شود، مناطق آزاد کارکرد اصلی خود را از دست می‌دهند. نظر شما چیست؟
به نظر من این ‌یک دیدگاه کاملا غیر کارشناسانه است. اصلا این‌طور نیست زیرا در هر صورت سرزمین اصلی ویژگی‌های مناطق آزاد را نخواهد داشت. شما چین را در نظر بگیرید. این کشور چندین سال است که تعاملات تجاری خود را شروع کرده است اما همچنان شانگهای یک مرکز اقتصادی مهم و پیشتاز است. یا مثلا کوآن‌جو. این‌ها مناطقی هستند که به خاطر منطقه آزاد بودن، اقتصاد بسیار شکوفاتری نسبت به چین‌ دارند. در جاهای دیگر نیز همین‌طور است و به‌طور طبیعی مناطق آزاد در همه کشورها یک سر و گردن از نظر تسهیل تجارت، قوانین کار و ... بالاتر هستند و درنتیجه درجه علاقه‌مندی به سرمایه‌گذاری در این مناطق بیشتر است. به‌ویژه این‌که چون بعد از چندین سال که درهای ایران به روی کشورهای تحریم‌کننده باز می‌شود، مناطق آزاد جذابیت بیشتری خواهند داشت.
موضوع دیگری که روی آن تأکید می‌شود، مبحث سیاست‌گذاری و مدیریت در مناطق آزاد است. چشم‌اندازی که با توجه به سیاست‌ها و شیوه‌های مدیریتی فعلی در مناطق آزاد خصوصاً کیش؛ تصور می‌کنید، چیست؟ و برای این‌که کیش با کشورهای منطقه برابری کند، نیاز به چه تغییرات و توجهاتی داریم؟
از بعد سازوکار مدیریتی رویه خوبی داریم چون رویه قبل از تحریم‌ها بود. یادم هست زمانی که رئیس سازمان منطقه آزاد کیش بودم، هنوز کیش با یک مصوبه دولت منطقه آزاد تلقی می‌شد و منطقه دیگری وجود نداشت؛ قانون منطقه آزاد را نوشتیم. سال هفتاد بود. در آن سال‌ها هیچ تحریمی نبود و ما هم سازوکار اداری و مالی مناطق آزاد را که شامل ارتباط با دولت، ارتباطات دبیرخانه‌ای و ... می‌شد منطبق با شرایط مطلوب و آن‌چه در دنیا هست طراحی کردیم اما این‌که فرهنگ‌ سازمانی حاکم بر مناطق آزاد- منظورم بدنه کارشناسی سازمان است- چگونه است و آیا این‌ها کفایت لازم برای جذب این‌همه سرمایه را دارد یا خیر، به نظر من حتماً باید تقویت شود و اگر این‌طور شود، قابلیت‌های بسیاری خواهد داشت.
آقای رئیس ‌جمهور در جلسه هماهنگی اقتصاد مقاومتی به یکی از مسائل مدیریتی اشاره ‌کرده و گفتند که مناطق آزاد باید بیش از آن‌که بر واردات تمرکز کنند، به توسعه صادرات بپردازند. در خصوص این ضرورت چه نظری دارید؟
مناطق آزاد باید اساسا یک جاده دوطرفه باشند و حتی اولویت به بخش صادرات داده شود یعنی به‌صورت صادرات مجدد یا بسته‌بندی‌های جدید و صادرات به بازار منطقه باشد. متأسفانه در طول چندین سال گذشته، مناطق آزاد ما به شکل طبیعی تبدیل‌ شده‌اند به‌جایی که عمدتا مبادی ورودی کالا با یک تسهیلات خاص به شمار می‌روند و این باید تغییر کند. دیدگاه دکتر روحانی کاملاً صحیح است و همه این مطلب را تایید می‌کنند. فکر می‌کنم بعد از لغو تحریم‌ها که مبادلات مالی ساده‌تر می‌شود، می‌توانیم میان کشورهای منطقه برای خود جایگاه بهتری پیدا کنیم.
به نظر شما بعد از صادرات، کدام‌یک از ظرفیت‌های کیش در شرایط اقتصادی پساتحریم می‌تواند بیشتر شکوفا شود؟
کیش هم‌ ظرفیت توریستی - توریسم پزشکی و توریسم ورزشی و عادی - بسیار بالایی دارد و هم در خصوص تجارت که شامل همان صادرات می‌شود، ظرفیت‌های قابل ‌توجهی دارد. علاوه بر این در بخش‌های صنعتی - شامل صنایع کوچک و صنایع کم آلاینده - نیز می‌تواند خیلی رشد کند.

مناطق آزاد با اصلی‌ترین ویژگی خود، یعنی ساده بودن تجارت شناخته می‌شوند و بر اساس همین ویژگی است که انتظار می‌رود به قطب‌های تجارت تبدیل شوند. اکنون‌ که بعد از دستیابی به توافق هسته‌ای با غرب، در انتظار لغو تحریم‌ها و باز شدن درهای اقتصاد کشور به‌سوی دنیا هستیم، این مناطق بیش از هر وقت دیگری می‌توانند مفید باشند و مورد توجه هستند. قدیمی‌ترین منطقه آزاد کشورمان جزیره کیش است، که امیدواریم در دوران اقتصادی پیش رو بتواند جایگاه حقیقی خود را در منطقه بیابد و با شیخ‌نشین‌های اطراف برابری کند. واضح است که برای رسیدن به این هدف به سیاست‌گذاری‌ها صحیح و مدیریت کارآمد نیاز داریم لذا گام نخست برای حرکت در این مسیر شناخت فرصت‌های موجود در این جزیره و دیگر مناطق آزاد کشور است. این موضوع محور گفت‌وگوی کوتاه ما با محسن مهر علیزاده رئیس سابق سازمان منطقه آزاد کیش است، که در ادامه می‌خوانید:

به نظر شما ویژگی‌های اقتصاد پساتحریم در مناطق آزاد و به‌طور خاص جزیره کیش چه خواهد بود؟
بعد از تحریم‌ها توقع داریم که به شکل عمومی در کشور میزان سرمایه‌گذاری‌های ایرانیان، ایرانیان خارج از کشور و شرکای خارجی آ‌‌ن‌ها بیشتر شود. شاهد هستیم که هیئت‌های مختلف نیز از کشورهای دیگر در حال رفت‌وآمد به ایران هستند و بر اساس پتانسیل‌های کلی کشورمان، به دنبال پیدا کردن زمینه‌های اجرایی برای انجام سرمایه‌گذاری هستند. طبیعتا با توجه به مزیت‌هایی که مناطق آزاد در امر سرمایه‌گذاری دارند، امکان جذب سرمایه بیشتری در این مناطق وجود دارد.
لطفا در مورد این مزیت‌ها بیشتر توضیح دهید.
تسهیل قانون سرمایه‌گذاری، تخفیف بیست‌ساله مالیاتی در این مناطق، سهل بودن تجارت و نزدیک به صفر بودن عوارض گمرکی، تردد بدون ویزا، واردکردن بدون محدودیت ارز خارجی - البته ضوابطی وجود دارد -، تسهیل بروکراسی‌های کل کشور، همین‌طور مسئله مالکیت صددرصدی که به نسبت کل کشور ساده‌تر است و ... ازجمله این مزیت‌ها است.
اگر سرمایه‌گذاری را به سه بخش اصلی تقسیم کنیم؛ وجود زمینه سرمایه‌گذاری، وجود پول و علاقه به سرمایه‌گذاری برای سرمایه‌گذار و وجود امکانات و تسهیلات سرمایه‌گذاری مورد نیاز است. این‌ها در مناطق آزاد وجود دارد. نکته مهم این است که در این مناطق تسهیلات بیشتری و جود دارد و به همین خاطر علاقه‌مندی به سرمایه‌گذاری در این مناطق به‌خصوص کیش که از قدیم شناخته‌شده است، نیز افزایش می‌یابد.
بعضی از کارشناسان اقتصادی می‌گویند چون بعد از توافق و لغو تحریم‌ها خیلی از مشکلات تجارت و تعاملات اقتصادی حل می‌شود لذا در شرایط جدید که اقتصاد کشور بازتر می‌شود، مناطق آزاد کارکرد اصلی خود را از دست می‌دهند. نظر شما چیست؟
به نظر من این ‌یک دیدگاه کاملا غیر کارشناسانه است. اصلا این‌طور نیست زیرا در هر صورت سرزمین اصلی ویژگی‌های مناطق آزاد را نخواهد داشت. شما چین را در نظر بگیرید. این کشور چندین سال است که تعاملات تجاری خود را شروع کرده است اما همچنان شانگهای یک مرکز اقتصادی مهم و پیشتاز است. یا مثلا کوآن‌جو. این‌ها مناطقی هستند که به خاطر منطقه آزاد بودن، اقتصاد بسیار شکوفاتری نسبت به چین‌ دارند. در جاهای دیگر نیز همین‌طور است و به‌طور طبیعی مناطق آزاد در همه کشورها یک سر و گردن از نظر تسهیل تجارت، قوانین کار و ... بالاتر هستند و درنتیجه درجه علاقه‌مندی به سرمایه‌گذاری در این مناطق بیشتر است. به‌ویژه این‌که چون بعد از چندین سال که درهای ایران به روی کشورهای تحریم‌کننده باز می‌شود، مناطق آزاد جذابیت بیشتری خواهند داشت.
موضوع دیگری که روی آن تأکید می‌شود، مبحث سیاست‌گذاری و مدیریت در مناطق آزاد است. چشم‌اندازی که با توجه به سیاست‌ها و شیوه‌های مدیریتی فعلی در مناطق آزاد خصوصاً کیش؛ تصور می‌کنید، چیست؟ و برای این‌که کیش با کشورهای منطقه برابری کند، نیاز به چه تغییرات و توجهاتی داریم؟
از بعد سازوکار مدیریتی رویه خوبی داریم چون رویه قبل از تحریم‌ها بود. یادم هست زمانی که رئیس سازمان منطقه آزاد کیش بودم، هنوز کیش با یک مصوبه دولت منطقه آزاد تلقی می‌شد و منطقه دیگری وجود نداشت؛ قانون منطقه آزاد را نوشتیم. سال هفتاد بود. در آن سال‌ها هیچ تحریمی نبود و ما هم سازوکار اداری و مالی مناطق آزاد را که شامل ارتباط با دولت، ارتباطات دبیرخانه‌ای و ... می‌شد منطبق با شرایط مطلوب و آن‌چه در دنیا هست طراحی کردیم اما این‌که فرهنگ‌ سازمانی حاکم بر مناطق آزاد- منظورم بدنه کارشناسی سازمان است- چگونه است و آیا این‌ها کفایت لازم برای جذب این‌همه سرمایه را دارد یا خیر، به نظر من حتماً باید تقویت شود و اگر این‌طور شود، قابلیت‌های بسیاری خواهد داشت.
آقای رئیس ‌جمهور در جلسه هماهنگی اقتصاد مقاومتی به یکی از مسائل مدیریتی اشاره ‌کرده و گفتند که مناطق آزاد باید بیش از آن‌که بر واردات تمرکز کنند، به توسعه صادرات بپردازند. در خصوص این ضرورت چه نظری دارید؟
مناطق آزاد باید اساسا یک جاده دوطرفه باشند و حتی اولویت به بخش صادرات داده شود یعنی به‌صورت صادرات مجدد یا بسته‌بندی‌های جدید و صادرات به بازار منطقه باشد. متأسفانه در طول چندین سال گذشته، مناطق آزاد ما به شکل طبیعی تبدیل‌ شده‌اند به‌جایی که عمدتا مبادی ورودی کالا با یک تسهیلات خاص به شمار می‌روند و این باید تغییر کند. دیدگاه دکتر روحانی کاملاً صحیح است و همه این مطلب را تایید می‌کنند. فکر می‌کنم بعد از لغو تحریم‌ها که مبادلات مالی ساده‌تر می‌شود، می‌توانیم میان کشورهای منطقه برای خود جایگاه بهتری پیدا کنیم.
به نظر شما بعد از صادرات، کدام‌یک از ظرفیت‌های کیش در شرایط اقتصادی پساتحریم می‌تواند بیشتر شکوفا شود؟
کیش هم‌ ظرفیت توریستی - توریسم پزشکی و توریسم ورزشی و عادی - بسیار بالایی دارد و هم در خصوص تجارت که شامل همان صادرات می‌شود، ظرفیت‌های قابل ‌توجهی دارد. علاوه بر این در بخش‌های صنعتی - شامل صنایع کوچک و صنایع کم آلاینده - نیز می‌تواند خیلی رشد کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.