نگاه به وضعیت کیش در پساتحریم در گفتوگو با سعید شیرکوند، معاون اقتصادی و سرمایهگذاری سازمان میراث فرهنگی:
سیاست یک بام و دو هوا را کنار بگذاریم
آرزو فرشید
ارتقای جایگاه اقتصادی کشور، افزایش و توسعه صادرات، جذب سرمایهگذاری داخلی و خارجی، افزایش درآمدهای عمومی و ایجاد اشتغال، افزایش توریسم و... از جمله مهمترین اهداف ایجاد و توسعه مناطق آزاد است، که اکنون با آغاز دوران پساتحریم امید به دستیابی به آنها بیش از گذشته است.برای حرکت در مسیر صحیح توسعه این مناطق لازم است که طی بررسیها بهطور دقیق روشن شود که کدام بخش ایجاد زیرساختها و تاسیسات زیربنایی چقدر هزینه دارد و مبلغ مربوطه به چه نحوی باید هزینه شود، علاوه بر این باید دانست که جذب درآمد ارزی ناشی از توریسم خارجی و جذب سرمایهگذاری داخلی و خارجی تا چه اندازه با موفقیت همراه است و ضعفهای موجود را چگونه میتوان مرتفع کرد. دستیابی به این مهم بدون بهرهگیری از نظرات کارشناسانه و ایدههای نو از سوی مسئولان مربوطه امکانپذیر نخواهد بود. «سعید شیرکوند» معاون سرمایهگذاری سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری است، که وظیفه مطالعه درباره وضعیت و شناسایی فرصتهای سرمایهگذاری در حوزههای میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری برای تهیه برنامههای کوتاهمدت و بلندمدت را به عهده دارد. وی چندی قبل به کیش سفر کرده و از منطقه هندورابی نیز بازدیده کرده لذا در گفتوگویی با او نگاهی به فرصتهای سرمایهگذاری در کیش داشتیم، که در ادامه میخوانید:
جزیره کیش دارای ظرفیتهای قابل توجهی در حوزه گردشگری و سرمایهگذاری است، برای آغاز صحبت نظر خود را در مورد این ظرفیتها بفرمایید.
جزیره کیش بهطور کلی یک جزیره تفریحی- سیاحتی تعریف شده است و یکی از پتانسیلهای آن با توجه به اینکه کیش از جمله مناطق آزاد کشور ما است - یعنی کسانی که قصد ورود به کیش را دارند نیازی به دریافت ویزا ندارند - و ما نیز در ایران با پدیدهای به عنوان مهاجرتهای گسترده به خارج از کشور مواجه هستیم و البته بسیاری از این مهاجران برای بازگشت و ورود دوباره به ایران با مشکلاتی مواجه هستند، لذا جزیره کیش این ظرفیت را دارد که به مرکز و کانون دیدارهای خانوادگی تبدیل شود.
علاوه بر این کیش پتانسیل جذب گردشگر خارجی مانند بسیاری از توریستهایی که علاقهمند به سفر به مناطق اقلیمی اینچنینی را که در زمستانهای اروپا، بهاری خوش آبوهوا است نیز دارد.
بعد از توافق هستهای میان ایران و اعضای 1+5، منتظر هستیم تا فصل تازهای در اقتصاد کشور باز شود که به پساتحریم معروف شده است. به نظر شما ظرفیتهای گردشگری و سرمایهگذاری کیش در این دوران چقدر مورد استفاده قرار میگیرد و در توسعه جزیره موثر خواهد بود؟
مناطق آزاد بهطور کلی و بهخصوص کیش در بخش گردشگری دالان ورود سرمایهگذاران خارجی است. به عبارت دیگر میتوان گفت که سرمایهگذاران خارجی سرمایهگذاری در این مناطق را آزمونی برای وارد کردن سرمایههای خود به سرزمین اصلی میدانند.
در حقیقت سرمایهگذاران خارجی شرایط اقتصادی مناطق آزاد را ارزیابی خواهند کرد، تا بدانند که دوره پساتحریم در نحوه ورود و خروج افراد و سرمایهها چه اثری دارد تا بتوانند در مورد سرزمین اصلی تصمیم دقیقتری بگیرند. به همین خاطر از نظر ما بسیار مهم است که منطقه آزاد کیش آمادگی جذب سرمایهگذاران خارجی را داشته باشد.
فکر میکنید سازمان منطقه آزاد از لحاظ مدیریت و کنترل شرایط آمادگی ورود به دوران پساتحریم را دارد؟
فکر میکنم که هیئت مدیره آنجا به این نکات توجه دارند و میدانند که باید شرایطی را در منطقه آزاد کیش ایجاد کنند، که کاملا مفهوم پساتحریم و پیشاتحریم در آن روشن باشد. اگر چنین اتفاقی نیفتد، ما نمیتوانیم به اهداف خود بهخصوص درباره جذب سرمایه خارجی برسیم. از این جهت بسیار امیدوارم و اطمینان دارم که کارها در این منطقه مورد توجه قرار گرفته و قرار خواهد گرفت.
به نظر شما زیرساختهای اولیه جذب گردشگر خارجی در کیش در حد استاندارد جهانی است؟
بله، این جزیره زیرساختهای خوب و قابلیتهای قابل توجهی برای توسعه تفریحات مناسب و موثر در جذب گردشگر را دارد اما متاسفانه به قدر کافی به آن نپرداختیم.
ضعفهای موجود در این زمینه از نگاه شما چیست؟
ما هنوز یک پارک آبی قابل قبول در کیش نداریم. هنوز یک شهر بازی مناسب و مفرح نداریم.
آیا اقداماتی در خصوص ایجاد این قبیل مراکز تفریحی شده است؟
اقداماتی انجام شده اما منظورم این است که ظرفیتهای خالی بسیاری در این جزیره باقی است و با توجه به این ظرفیتهای خالی میتوان یک تحول واقعی در این جزیره تفریحی ایجاد کرد. توجه داشته باشید که توسعه این جزیره حدود چهل سال قبل کلید خورده است اما نگاهی به وضعیت کنونی آن روشن میکند که طی این مدت تنها ۲۵ درصد اراضی کیش اشغال شده و ۷۵ درصد آن هنوز بلااستفاده مانده است.
بخش قدیمی جزیره کیش جزئی از همین ۷۵ درصد است، برنامهای برای استفاده از پتانسیلهای آن بخش وجود ندارد؟
در بخش قدیمی و خیلی از بخشهای دیگر جزیره، سرمایهگذاری و برنامهریزی خاصی صورت نگرفته است.
به نظر شما دلیل این برنامهریزی نکردنها در کیش چیست؟
یکی از مشکلات مهمی که جزیره کیش از آن رنج میبرد، چندگانگی در تصمیمگیریها است. بر اساس آنچه تعریف منطقه آزاد عنوان شده است، این جزیره به عنوان یکی از مناطق آزاد کشور باید از ضوابط، مقررات و دستگاههای اجرایی متمرکز داشته باشد.
این عدم تمرکز در تصمیمگیریها پیامدهای نامطلوبی نیز در حوزه سرمایهگذاری دارد.
همینطور است. اگر تکلیف مقررات و ضوابط اجرایی روشن باشد، دیگر سرمایهگذار بلاتکلیف باقی نمیماند. یکی دیگر از مشکلات این حوزه این است که قوانین و مقررات به صورت یک بار برای همیشه تدوین نمیشود و میبینیم که یک روز دستگاهی تصمیم به ایجاد تغییر در آییننامه اجرایی میگیرد و فردا دستگاه دیگری اعمال نظر تازه میکند.
اگر بتوانیم این پراکندگیها و چندگانگیها را از میان ببریم، کیش قطعا میتواند شاهد تحولات جدی و مهمی باشد که در زمینه توسعه این جزیره موثر واقع میشود.
با وجود این مشکلات چطور میتوان در جهت جذب سرمایهگذار خارجی بهخصوص در دوران پساتحریم اقدام کرد و چه برنامههایی برای این امر وجود دارد؟
برای یک سرمایهگذار، مهمترین مسئله امنیت فضای کسب و کار یا به عبارتی ثبات در سیاستهایی است که با آن مواجه میشود. این یعنی یک سرمایهگذار بیش از هر چیز برای فعالیتهای خود نیاز به ثبات در قوانین، مقررات، سیاستها و... دارد اما متاسفانه ما در سرزمین اصلی و به تبع آن جزیره کیش این امر را خیلی جدی نگرفتهایم.
تغییراتی که در دستورالعملها و شیوهنامهها داریم، یکی از عواملی است که سرمایهگذار خارجی از حضور در کیش منصرف میکند. به عنوان نمونه یکی از مباحثی که با آن مواجه هستیم، این است که نیروی انتظامی، گمرک، منطقه آزاد و هیئت مدیره آن و... خیلی تصمیمات متفاوت و بعضا مغایر با هم میگیرند لذا وحدت رویه وجود ندارد.
اگر این مشکل حل شود، میتوانیم به افزایش سرمایهگذاری خارجی در این جزیره بیشتر امیدوار باشیم؟
بله، اگر این وحدت رویه ایجاد شود و سرمایهگذار بداند که باید بر اساس ضوابط و دستورالعملهای باثبات فعالیت کند، حتما شرایط بهتر خواهد بود.
تاکنون اقدام عملی برای ایجاد این وحدت رویه انجام شده است؟
بله، تا حدودی در این خصوص کار شده است البته در دولت گذشته شاهد بیثباتی در همه بخشها بودیم و به دنبال آن در کیش نیز بیثباتیها و ناهماهنگیهای بیشتری داشتیم. مردم کیش و کسانی که با این جزیره به لحاظ شغلی در ارتباط هستند، میدانند که دورههای متفاوتی را پشت سر گذاشته و برخی از این دوران شاهد رونق بیشتری بودهایم. بررسی این دورهها روشن میکند همیشه حاکمیت ثبات به رونق تجاری انجامیده لذا ضروریست که در مدیریت و سیاستگذاریهای منطقه و سازمانهای ذیربط ثبات لازم را ایجاد کنیم.
به نظر شما با لحاظ کردن این ضروریات و در دوران تازه اقتصادی میتوان امیدوار بود که منطقه آزاد کیش با قطبهای گردشگری منطقه رقابت کند و جایگاه حقیقی خود را به دست آورد؟
ممکن است که نتواند با منطقه دبی به خاطر تفاوتهایی که در رویکردهای دو منطقه وجود دارد برسد اما شاید بتواند در محور دیگری از دبی هم جلو بزند. ما الزاما با منطقه و کشورهای همسایه و رقیب در یک میدان مسابقه نمیدهیم و قرار است که این مسابقه با کشورهای منطقه در همه محورها باشد.
بعد از گردشگری، کدامیک از ظرفیتهای کیش است که باید منتظر باشیم تا در دوران پساتحریم بیش از قبل شکوفا شده و مورد توجه قرار گیرد؟
اینها را باید مدیران منطقه آزاد توضیح دهند که پتانسیلهای کیش در کدام بخشها زودتر و جامعتر میتواند به نتیجه و بهرهبرداری رسد.
آیا تبدیل شدن کیش به یک منطقه آزاد اقتصادی میتواند گام مثبتی در رونق بیشتر این جزیره باشد؟
به اعتقاد من اول باید از این سیاست یک بام و دو هوا دور شویم. اگر قرار باشد که کیش توسعه پیدا کند، باید سیاستهای توسعهگرایانه اتخاذ شود و مدیران توسعهگرا بر مسند کار باشند. اگر قرار است که کیش پذیرای سرمایهگذاران بیشتری باشد حتما باید ثبات لازم را ایجاد کنیم. اگر این لازم و ملزومها را رعایت کنیم، بعد میتوان به موضوعات دیگر نیز فکر کرد اما در مرحله اول این است که نمیشود دائم تغییر ایجاد کنیم و توقع داشته باشیم سرمایهگذار بدون در نظر گرفتن این تغییرات و بدون محافظهکاری سرمایه خود را به کیش بیاورد.
از کدام سازمان و مرجع باید توقع داشته باشیم که در جهت رسیدن به ثبات، وحدت رویه و دیگر ملزومات توسعه کیش اقدام کند؟ سازمان منطقه آزاد مسئول این امر است یا نهادهای دیگری نیز دخیل هستند؟
تصمیمگیرنده اصلی هیئت مدیره و سازمان منطقه آزاد کیش است و بالادست آن شورای عالی مناطق آزاد قرار دارد. در حاشیه و کنار نیز دیگر سازمانهای مرتبط قرار دارند. یعنی همه این مجموعهها باید در کنار هم و با هماهنگی هم در راه توسعه کیش و فراهم کردن مقدمات این توسعه گام بردارند.
اینطور نیست که سازمان میراث فرهنگی و گردشگری خود را جدا کرده و بدون توجه به این مجموعه توقعاتی داشته باشد یا سیاستگذاری کند. همه سازمانها باید تابع نظر سازمان منطقه آزاد باشند.
به اعتقاد من با توجه به ماهیت منطقه آزاد، باید همه اختیارات به سازمان منطقه آزاد سپرده شود و شورای عالی منطقه آزاد یک گام بالاتر قرار گیرد. شخص دیگری نمیتواند در این حوزه دخالت کند، به عبارت دیگر نهادها و سازمانهای مرتبط باید در خدمت سازمان منطقه آزاد باشند و به آن در جهت دستیابی به اهداف ترسیمشده سرویس دهند.
وقتی صحبت از ناهماهنگیها و تصمیمگیریهای نادرست در عرصه سرمایهگذاری میشود، نمیتوان بحث واگذاریها را نادیده گرفت. میدانم که شما تاکنون انتقاداتی نسبت به واگذاریهای نادرست در مناطق نمونه گردشگری مطرح کردهاید. آیا در کیش نیز شاهد مواردی از این دست بودهاید؟
من این مسئله را در کیش بررسی نکردهام و به همین خاطر نمیتوانم در این خصوص اظهار نظر کنم. به هر حال اگر خطاهایی صورت گرفته باشد، با بررسی روشن شده و باید رفع شود. آنچه مسلم است این است که باید برنامه توسعهای کیش به صورت واضح و دقیق تعریف شود.
یکی از مهمترین بخشهای برنامههای توسعهای مناطق گردشگری به حوزه زیرساختها مربوط میشود، چه برنامهای برای توسعه زیرساختها در کیش وجود دارد؟ برنامههایی مثل پرداخت تسهیلات و... در دستور کار قرار دارد؟
همانطور که گفتم سازمانها و ادارات سرزمین اصلی باید به سازمان منطقه آزاد سرویس داده و آن را همراهی کنند. ما نمیتوانیم برای آنجا برنامهای تدوین کنیم بلکه باید برنامههای تدوینشده سازمان را گرفته و بررسی کنیم که تا چه حد و چگونه میتوانیم کمک کنیم، کار بیشتری از ما برنمیآید. اینکه ما یا سازمانها و نهادهای دیگر بخواهیم برنامهای برای کیش - برای توسعه بیشتر - تدوین کنیم مشکلساز خواهد شد لذا ضروریست که قیومیت سازمان منطقه آزاد کیش را بپذیریم و از جایگاه همکاری با آن خارج نشویم.
تا جایی که میدانیم سازمان منطقه آزاد پیگیر برگزاری برخی برنامههای جانبی مانند جشنواره فیلم کوتاه بمانی در جزیره کیش بود که انجام نشد، تلاشهایی برای برگزاری این برنامهها در حوزه فرهنگی و... وجود دارد که شما از آن مطلع باشید؟
منطق حاکم بر منطقه آزاد این است که همه این موضوعات در اختیار و از جمله وظایف سازمان منطقه آزاد است و ما در کنار آنها قرار میگیریم و برنامههای حمایتی خود را ارائه میکنیم. برنامههای توسعهای کیش در همه بخشها به عهده سازمان است و ما تنها زمانی از آن مطلع هستیم که سازمان بخواهد در آن بخش با او همکاری کنیم.
برای جمعبندی بحث به بازدید اخیر شما از هندورابی و وضعیت آن بپردازیم. هندورابی را چطور ارزیابی کردید؟ آیا میتواند آنطور که در برنامهها عنوان شده به یک قطب گردشگری جدید تبدیل شود یا اینکه با این هدف فاصله دارد؟
هندورابی ظرفیتهایی دارد که اگر از ابتدا برای آن برنامه جامع نوشته شود، میتواند به قطب گردشگری هم تبدیل شود. اما قبل از این مرحله لازم است که بدانیم قرار است هندورابی با چه برنامهای و چطور باشد، اگر طرح جامع داشته باشیم حتما به نتیجه میرسد.
اینکه میگویید از ابتدا، به معنی این است که نیاز به بازنگری در طرح این پروژه داریم؟
اصلا نقشهای ندارد که نیاز به بازنگری داشته باشد. باید از ابتدا طرح جامعی نوشت که جانمایی بخشهای مختلف، کاربریها، فعالیتها و سرمایهگذاریها در آن لحاظ شده باشد.
در مجموع آینده منطقه آزاد کیش را در دوران اقتصادی پیش رو چطور میبینید؟
فکر میکنم کیش حتما میتواند جایگاه ویژهای برای گردشگری و سایر فعالیتهای مورد نیاز اقتصادی ایجاد کند، تا به عنوان یک نمونه از کل کشور مورد ارزیابی قرار گیرد.
ارتقای جایگاه اقتصادی کشور، افزایش و توسعه صادرات، جذب سرمایهگذاری داخلی و خارجی، افزایش درآمدهای عمومی و ایجاد اشتغال، افزایش توریسم و... از جمله مهمترین اهداف ایجاد و توسعه مناطق آزاد است، که اکنون با آغاز دوران پساتحریم امید به دستیابی به آنها بیش از گذشته است.برای حرکت در مسیر صحیح توسعه این مناطق لازم است که طی بررسیها بهطور دقیق روشن شود که کدام بخش ایجاد زیرساختها و تاسیسات زیربنایی چقدر هزینه دارد و مبلغ مربوطه به چه نحوی باید هزینه شود، علاوه بر این باید دانست که جذب درآمد ارزی ناشی از توریسم خارجی و جذب سرمایهگذاری داخلی و خارجی تا چه اندازه با موفقیت همراه است و ضعفهای موجود را چگونه میتوان مرتفع کرد. دستیابی به این مهم بدون بهرهگیری از نظرات کارشناسانه و ایدههای نو از سوی مسئولان مربوطه امکانپذیر نخواهد بود. «سعید شیرکوند» معاون سرمایهگذاری سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری است، که وظیفه مطالعه درباره وضعیت و شناسایی فرصتهای سرمایهگذاری در حوزههای میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری برای تهیه برنامههای کوتاهمدت و بلندمدت را به عهده دارد. وی چندی قبل به کیش سفر کرده و از منطقه هندورابی نیز بازدیده کرده لذا در گفتوگویی با او نگاهی به فرصتهای سرمایهگذاری در کیش داشتیم، که در ادامه میخوانید:
جزیره کیش دارای ظرفیتهای قابل توجهی در حوزه گردشگری و سرمایهگذاری است، برای آغاز صحبت نظر خود را در مورد این ظرفیتها بفرمایید.
جزیره کیش بهطور کلی یک جزیره تفریحی- سیاحتی تعریف شده است و یکی از پتانسیلهای آن با توجه به اینکه کیش از جمله مناطق آزاد کشور ما است - یعنی کسانی که قصد ورود به کیش را دارند نیازی به دریافت ویزا ندارند - و ما نیز در ایران با پدیدهای به عنوان مهاجرتهای گسترده به خارج از کشور مواجه هستیم و البته بسیاری از این مهاجران برای بازگشت و ورود دوباره به ایران با مشکلاتی مواجه هستند، لذا جزیره کیش این ظرفیت را دارد که به مرکز و کانون دیدارهای خانوادگی تبدیل شود.
علاوه بر این کیش پتانسیل جذب گردشگر خارجی مانند بسیاری از توریستهایی که علاقهمند به سفر به مناطق اقلیمی اینچنینی را که در زمستانهای اروپا، بهاری خوش آبوهوا است نیز دارد.
بعد از توافق هستهای میان ایران و اعضای 1+5، منتظر هستیم تا فصل تازهای در اقتصاد کشور باز شود که به پساتحریم معروف شده است. به نظر شما ظرفیتهای گردشگری و سرمایهگذاری کیش در این دوران چقدر مورد استفاده قرار میگیرد و در توسعه جزیره موثر خواهد بود؟
مناطق آزاد بهطور کلی و بهخصوص کیش در بخش گردشگری دالان ورود سرمایهگذاران خارجی است. به عبارت دیگر میتوان گفت که سرمایهگذاران خارجی سرمایهگذاری در این مناطق را آزمونی برای وارد کردن سرمایههای خود به سرزمین اصلی میدانند.
در حقیقت سرمایهگذاران خارجی شرایط اقتصادی مناطق آزاد را ارزیابی خواهند کرد، تا بدانند که دوره پساتحریم در نحوه ورود و خروج افراد و سرمایهها چه اثری دارد تا بتوانند در مورد سرزمین اصلی تصمیم دقیقتری بگیرند. به همین خاطر از نظر ما بسیار مهم است که منطقه آزاد کیش آمادگی جذب سرمایهگذاران خارجی را داشته باشد.
فکر میکنید سازمان منطقه آزاد از لحاظ مدیریت و کنترل شرایط آمادگی ورود به دوران پساتحریم را دارد؟
فکر میکنم که هیئت مدیره آنجا به این نکات توجه دارند و میدانند که باید شرایطی را در منطقه آزاد کیش ایجاد کنند، که کاملا مفهوم پساتحریم و پیشاتحریم در آن روشن باشد. اگر چنین اتفاقی نیفتد، ما نمیتوانیم به اهداف خود بهخصوص درباره جذب سرمایه خارجی برسیم. از این جهت بسیار امیدوارم و اطمینان دارم که کارها در این منطقه مورد توجه قرار گرفته و قرار خواهد گرفت.
به نظر شما زیرساختهای اولیه جذب گردشگر خارجی در کیش در حد استاندارد جهانی است؟
بله، این جزیره زیرساختهای خوب و قابلیتهای قابل توجهی برای توسعه تفریحات مناسب و موثر در جذب گردشگر را دارد اما متاسفانه به قدر کافی به آن نپرداختیم.
ضعفهای موجود در این زمینه از نگاه شما چیست؟
ما هنوز یک پارک آبی قابل قبول در کیش نداریم. هنوز یک شهر بازی مناسب و مفرح نداریم.
آیا اقداماتی در خصوص ایجاد این قبیل مراکز تفریحی شده است؟
اقداماتی انجام شده اما منظورم این است که ظرفیتهای خالی بسیاری در این جزیره باقی است و با توجه به این ظرفیتهای خالی میتوان یک تحول واقعی در این جزیره تفریحی ایجاد کرد. توجه داشته باشید که توسعه این جزیره حدود چهل سال قبل کلید خورده است اما نگاهی به وضعیت کنونی آن روشن میکند که طی این مدت تنها ۲۵ درصد اراضی کیش اشغال شده و ۷۵ درصد آن هنوز بلااستفاده مانده است.
بخش قدیمی جزیره کیش جزئی از همین ۷۵ درصد است، برنامهای برای استفاده از پتانسیلهای آن بخش وجود ندارد؟
در بخش قدیمی و خیلی از بخشهای دیگر جزیره، سرمایهگذاری و برنامهریزی خاصی صورت نگرفته است.
به نظر شما دلیل این برنامهریزی نکردنها در کیش چیست؟
یکی از مشکلات مهمی که جزیره کیش از آن رنج میبرد، چندگانگی در تصمیمگیریها است. بر اساس آنچه تعریف منطقه آزاد عنوان شده است، این جزیره به عنوان یکی از مناطق آزاد کشور باید از ضوابط، مقررات و دستگاههای اجرایی متمرکز داشته باشد.
این عدم تمرکز در تصمیمگیریها پیامدهای نامطلوبی نیز در حوزه سرمایهگذاری دارد.
همینطور است. اگر تکلیف مقررات و ضوابط اجرایی روشن باشد، دیگر سرمایهگذار بلاتکلیف باقی نمیماند. یکی دیگر از مشکلات این حوزه این است که قوانین و مقررات به صورت یک بار برای همیشه تدوین نمیشود و میبینیم که یک روز دستگاهی تصمیم به ایجاد تغییر در آییننامه اجرایی میگیرد و فردا دستگاه دیگری اعمال نظر تازه میکند.
اگر بتوانیم این پراکندگیها و چندگانگیها را از میان ببریم، کیش قطعا میتواند شاهد تحولات جدی و مهمی باشد که در زمینه توسعه این جزیره موثر واقع میشود.
با وجود این مشکلات چطور میتوان در جهت جذب سرمایهگذار خارجی بهخصوص در دوران پساتحریم اقدام کرد و چه برنامههایی برای این امر وجود دارد؟
برای یک سرمایهگذار، مهمترین مسئله امنیت فضای کسب و کار یا به عبارتی ثبات در سیاستهایی است که با آن مواجه میشود. این یعنی یک سرمایهگذار بیش از هر چیز برای فعالیتهای خود نیاز به ثبات در قوانین، مقررات، سیاستها و... دارد اما متاسفانه ما در سرزمین اصلی و به تبع آن جزیره کیش این امر را خیلی جدی نگرفتهایم.
تغییراتی که در دستورالعملها و شیوهنامهها داریم، یکی از عواملی است که سرمایهگذار خارجی از حضور در کیش منصرف میکند. به عنوان نمونه یکی از مباحثی که با آن مواجه هستیم، این است که نیروی انتظامی، گمرک، منطقه آزاد و هیئت مدیره آن و... خیلی تصمیمات متفاوت و بعضا مغایر با هم میگیرند لذا وحدت رویه وجود ندارد.
اگر این مشکل حل شود، میتوانیم به افزایش سرمایهگذاری خارجی در این جزیره بیشتر امیدوار باشیم؟
بله، اگر این وحدت رویه ایجاد شود و سرمایهگذار بداند که باید بر اساس ضوابط و دستورالعملهای باثبات فعالیت کند، حتما شرایط بهتر خواهد بود.
تاکنون اقدام عملی برای ایجاد این وحدت رویه انجام شده است؟
بله، تا حدودی در این خصوص کار شده است البته در دولت گذشته شاهد بیثباتی در همه بخشها بودیم و به دنبال آن در کیش نیز بیثباتیها و ناهماهنگیهای بیشتری داشتیم. مردم کیش و کسانی که با این جزیره به لحاظ شغلی در ارتباط هستند، میدانند که دورههای متفاوتی را پشت سر گذاشته و برخی از این دوران شاهد رونق بیشتری بودهایم. بررسی این دورهها روشن میکند همیشه حاکمیت ثبات به رونق تجاری انجامیده لذا ضروریست که در مدیریت و سیاستگذاریهای منطقه و سازمانهای ذیربط ثبات لازم را ایجاد کنیم.
به نظر شما با لحاظ کردن این ضروریات و در دوران تازه اقتصادی میتوان امیدوار بود که منطقه آزاد کیش با قطبهای گردشگری منطقه رقابت کند و جایگاه حقیقی خود را به دست آورد؟
ممکن است که نتواند با منطقه دبی به خاطر تفاوتهایی که در رویکردهای دو منطقه وجود دارد برسد اما شاید بتواند در محور دیگری از دبی هم جلو بزند. ما الزاما با منطقه و کشورهای همسایه و رقیب در یک میدان مسابقه نمیدهیم و قرار است که این مسابقه با کشورهای منطقه در همه محورها باشد.
بعد از گردشگری، کدامیک از ظرفیتهای کیش است که باید منتظر باشیم تا در دوران پساتحریم بیش از قبل شکوفا شده و مورد توجه قرار گیرد؟
اینها را باید مدیران منطقه آزاد توضیح دهند که پتانسیلهای کیش در کدام بخشها زودتر و جامعتر میتواند به نتیجه و بهرهبرداری رسد.
آیا تبدیل شدن کیش به یک منطقه آزاد اقتصادی میتواند گام مثبتی در رونق بیشتر این جزیره باشد؟
به اعتقاد من اول باید از این سیاست یک بام و دو هوا دور شویم. اگر قرار باشد که کیش توسعه پیدا کند، باید سیاستهای توسعهگرایانه اتخاذ شود و مدیران توسعهگرا بر مسند کار باشند. اگر قرار است که کیش پذیرای سرمایهگذاران بیشتری باشد حتما باید ثبات لازم را ایجاد کنیم. اگر این لازم و ملزومها را رعایت کنیم، بعد میتوان به موضوعات دیگر نیز فکر کرد اما در مرحله اول این است که نمیشود دائم تغییر ایجاد کنیم و توقع داشته باشیم سرمایهگذار بدون در نظر گرفتن این تغییرات و بدون محافظهکاری سرمایه خود را به کیش بیاورد.
از کدام سازمان و مرجع باید توقع داشته باشیم که در جهت رسیدن به ثبات، وحدت رویه و دیگر ملزومات توسعه کیش اقدام کند؟ سازمان منطقه آزاد مسئول این امر است یا نهادهای دیگری نیز دخیل هستند؟
تصمیمگیرنده اصلی هیئت مدیره و سازمان منطقه آزاد کیش است و بالادست آن شورای عالی مناطق آزاد قرار دارد. در حاشیه و کنار نیز دیگر سازمانهای مرتبط قرار دارند. یعنی همه این مجموعهها باید در کنار هم و با هماهنگی هم در راه توسعه کیش و فراهم کردن مقدمات این توسعه گام بردارند.
اینطور نیست که سازمان میراث فرهنگی و گردشگری خود را جدا کرده و بدون توجه به این مجموعه توقعاتی داشته باشد یا سیاستگذاری کند. همه سازمانها باید تابع نظر سازمان منطقه آزاد باشند.
به اعتقاد من با توجه به ماهیت منطقه آزاد، باید همه اختیارات به سازمان منطقه آزاد سپرده شود و شورای عالی منطقه آزاد یک گام بالاتر قرار گیرد. شخص دیگری نمیتواند در این حوزه دخالت کند، به عبارت دیگر نهادها و سازمانهای مرتبط باید در خدمت سازمان منطقه آزاد باشند و به آن در جهت دستیابی به اهداف ترسیمشده سرویس دهند.
وقتی صحبت از ناهماهنگیها و تصمیمگیریهای نادرست در عرصه سرمایهگذاری میشود، نمیتوان بحث واگذاریها را نادیده گرفت. میدانم که شما تاکنون انتقاداتی نسبت به واگذاریهای نادرست در مناطق نمونه گردشگری مطرح کردهاید. آیا در کیش نیز شاهد مواردی از این دست بودهاید؟
من این مسئله را در کیش بررسی نکردهام و به همین خاطر نمیتوانم در این خصوص اظهار نظر کنم. به هر حال اگر خطاهایی صورت گرفته باشد، با بررسی روشن شده و باید رفع شود. آنچه مسلم است این است که باید برنامه توسعهای کیش به صورت واضح و دقیق تعریف شود.
یکی از مهمترین بخشهای برنامههای توسعهای مناطق گردشگری به حوزه زیرساختها مربوط میشود، چه برنامهای برای توسعه زیرساختها در کیش وجود دارد؟ برنامههایی مثل پرداخت تسهیلات و... در دستور کار قرار دارد؟
همانطور که گفتم سازمانها و ادارات سرزمین اصلی باید به سازمان منطقه آزاد سرویس داده و آن را همراهی کنند. ما نمیتوانیم برای آنجا برنامهای تدوین کنیم بلکه باید برنامههای تدوینشده سازمان را گرفته و بررسی کنیم که تا چه حد و چگونه میتوانیم کمک کنیم، کار بیشتری از ما برنمیآید. اینکه ما یا سازمانها و نهادهای دیگر بخواهیم برنامهای برای کیش - برای توسعه بیشتر - تدوین کنیم مشکلساز خواهد شد لذا ضروریست که قیومیت سازمان منطقه آزاد کیش را بپذیریم و از جایگاه همکاری با آن خارج نشویم.
تا جایی که میدانیم سازمان منطقه آزاد پیگیر برگزاری برخی برنامههای جانبی مانند جشنواره فیلم کوتاه بمانی در جزیره کیش بود که انجام نشد، تلاشهایی برای برگزاری این برنامهها در حوزه فرهنگی و... وجود دارد که شما از آن مطلع باشید؟
منطق حاکم بر منطقه آزاد این است که همه این موضوعات در اختیار و از جمله وظایف سازمان منطقه آزاد است و ما در کنار آنها قرار میگیریم و برنامههای حمایتی خود را ارائه میکنیم. برنامههای توسعهای کیش در همه بخشها به عهده سازمان است و ما تنها زمانی از آن مطلع هستیم که سازمان بخواهد در آن بخش با او همکاری کنیم.
برای جمعبندی بحث به بازدید اخیر شما از هندورابی و وضعیت آن بپردازیم. هندورابی را چطور ارزیابی کردید؟ آیا میتواند آنطور که در برنامهها عنوان شده به یک قطب گردشگری جدید تبدیل شود یا اینکه با این هدف فاصله دارد؟
هندورابی ظرفیتهایی دارد که اگر از ابتدا برای آن برنامه جامع نوشته شود، میتواند به قطب گردشگری هم تبدیل شود. اما قبل از این مرحله لازم است که بدانیم قرار است هندورابی با چه برنامهای و چطور باشد، اگر طرح جامع داشته باشیم حتما به نتیجه میرسد.
اینکه میگویید از ابتدا، به معنی این است که نیاز به بازنگری در طرح این پروژه داریم؟
اصلا نقشهای ندارد که نیاز به بازنگری داشته باشد. باید از ابتدا طرح جامعی نوشت که جانمایی بخشهای مختلف، کاربریها، فعالیتها و سرمایهگذاریها در آن لحاظ شده باشد.
در مجموع آینده منطقه آزاد کیش را در دوران اقتصادی پیش رو چطور میبینید؟
فکر میکنم کیش حتما میتواند جایگاه ویژهای برای گردشگری و سایر فعالیتهای مورد نیاز اقتصادی ایجاد کند، تا به عنوان یک نمونه از کل کشور مورد ارزیابی قرار گیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.