|

اصفهان پسا سقاییان شاید وقتی دیگر؟

فاتیما انصاری

حافظه تاریخی اصفهان روزگارانی را در یاد دارد که از چرخش روزگار- بد یا خوب- اوضاع دگرگون شده است. اصفهانی‌ها به گواه تاریخ در کمتر از ده روز تغییر رویه دادند و تمدن ایران نوین را به روایت دربار صفوی دوباره نوشتند و تا برق شمشیر آخته محمود افغان را پشت دروازه‌های شهر ندیدند باورشان نشد که سقوط اصفهان با خلافت شاه سلطان حسینی هم شدنی است و آن همه دعا که بر زاینده‌رود خواندند تا بر "سپاهیان محمود" سم مهلک باشد و آن همه نذر که "سر سلطان به سلامت باد" بی‌اثر بود. از این دست وقایع در تاریخ اصفهان کم نیست: در دوران مشروطه و فتح اصفهان؛ دوران مبارزه با پهلوی و اولین حکومت نظامی، در لحظه لحظه‌های جنگ تحمیلی یا انتخابات76 و 84 و92 که با تجمیع آرای اصفهان سرنوشت کشور رقم خورد؛ اصفهان تاریخ خود را به قبل و بعد از این وقایع تقسیم کرد و آن‌چنان که جهان پس از11 سپتامبر جهان دیگری شد یا دنیای بعد از فروپاشی دیوار برلین هیچ شباهتی به دنیای قبل خود نیافت و یا در همین روزهای قبل که توافق وین ما را به دنیای پساتحریم و پسا توافق پرتاب کرد و ایران را چشم انتظار تحولاتی عمیق ساخت؛ ما نیز در نصف جهان کوچک خود وقایعی از این دست را هر از چندی تجربه کرده‌ایم و یادمان هست که حوادث سیاسی یا اجتماعی گاهی آنچنان اهمیت پیدا می‌کنند که نقطه عطف تاریخ باشند.
"اصفهان پسا- سقاییان"نیز همزمان با دوران پساتحریم و پساتوافق، داستان گذار از حاکمیت مطلق اصول‌گرایان بر بدنه اجرایی شهر است. آن هم پس از دوازده سال! سال‌هایی که رکود فرهنگی و سکون اجتماعی به اوج خود رسید و مدیریت اجرایی شهر چشم خود را برخواسته‌های واقعی مردم و گروه‌های مردم‌نهاد بست و به حمایت بی‌پرده از یک طیف سیاسی با پشتوانه‌های محدود مردمی پرداخت. حاصلش خواب‌زدگی اصفهان در مسیر فرهنگ و بی‌توجهی به پیشرفت و توسعه و هم سرمایه سوزی بود.
تبدیل شهر به یک بنگاه سیاسی برای به کرسی نشاندن اصول‌گرایان بزرگترین دستاورد این سال‌هاست که نه از نظر صرف سیاسی، بلکه از دیدگاه مدیریت شهری می‌توانست عمری به این درازا نداشته باشد.تشخیص اینکه حلقه سقاییان‌نژاد، تفاوت مدیریت شهری را با مدیریت حاکمیتی نمی‌دانست یا آگاهانه از جایگاه خود برای رسیدن به اهداف سیاسی استفاده و اعمال حاکمیت کرد تا بتواند بعدها خود را به پله‌های سیاسی بالاتری برساند، چندان دشوار نیست. اما ریشه‌یابی علل حاکمیت این تفکر وارونه را می‌توان در عملکرد نهادهای نظارتی و حاکمیتی اصفهان مانند شورای شهر و استانداری یا نمایندگان مجلس جست‌وجو کرد. این وارونگی مدیریتی تنها شهرداری را مبتلا نکرده بود که در دو سال اول استانداری دکتر زرگرپور هم می‌توان نشانه‌های آن را دید.
استاندار اصفهان -نماینده مستقیم و بی‌واسطه دولت در استان- به ‌جای در پیش گرفتن نگاه حاکمیتی و پشتیبانی مستقیم از حامیان و سیاست‌های دولت اعتدال، سعی کرد خود را از احزاب، شخصیت‌ها و گروه‌های مرجع مبرا کند، ابقای مدیران دولت احمدی‌نژاد را به اسم تعامل! بر مدیران همسو با دولت ترجیح دهد و به جای برنامه‌ریزی و ایجاد تحرک سازمانی و فراسازمانی؛ از تغییر سیستم مدیریتی - مورد تاکید رییس‌جمهور در سفر استانی- بازماند تا وقتی هوای شهر کم‌کم انتخاباتی می‌شود، سنگ‌های فنی، عمرانی و زیرساختی را از سینه دور کرده و مرکب سیاسی زین‌ کند. او که در سال اول حاکمیت خود بارها در نشست‌های خبری دلیل آمدنش را حل مشکل آب و رشته دانشگاهی مرتبط و سابقه فعالیتش در وزارت نیرو اعلام می‌کرد و آن‌ را تخصص خود می‌دانست، و حتی به خبرنگار روزنامه شرق تذکر داد که این تخصص من است نه تو! حالا سیاسی بودن را هدف اصلی خود می‌داند و می‌گوید: " دولت من را انتخاب نکرد تا مشکل آب اصفهان را برطرف کنم، بلکه من به اصفهان آمدم تا مشکل سیاست را برطرف کنم"! اقدامی که می‌باید در همان روزهای ابتدایی رخ می‌داد و فرصت‌های گران از کف نمی‌رفت که رفت.
آثار چنین نگاهی است که در اصفهان - پایتخت سیاست و تمدن و فرهنگ ایران - آنها که باید "مدیریت تعاملی" می‌کردند و از همه ظرفیت های شهر بهره می‌گرفتند، یک‌سویه عمل کردند و آنها که باید طعم تغییرات را به مردم منتظر "دولت تدبیر و امید"می‌چشاندند، به تعامل انفعالی با ناکامان انتخابات بسنده کردند.
اما قربانی اصلی این "وارونگی مدیریت" همچنان اصفهان است که دولت و شهرداری در آن به آنتی‌تز خود تبدیل شده‌اند: جایی که نیاز به برنامه‌ریزی و تغییرات اساسی سیاسی-اجتماعی و فرهنگی است خبری از تدابیر حاکمیتی نیست و زمانی که حفظ حقوق شهروندی لازم است، دیدگاه‌ها سیاسی می‌شود.از همین رو در دوران پسا -سقاییان‌نژاد و پساتوافق، اصفهان نیاز به خروج از بی‌برنامگی و پایه‌گذاری سیستم‌های مدیریتی جدید دارد.
لازم است فضای باز سیاسی، اجتماعی و اقتصادی برای ورود به این رویداد تاثیرگذار بر سرنوشت کشور و شهر فراهم شود و سرمایه‌های انسانی و و مالی به زیرساخت‌های اصفهان بازگردند. برخی افراد، ابزارها و سیاست‌ها که ناکارآمدی خود را ثابت کرده‌اند محکوم به حاشیه‌نشینی هستند تا اقشار، نخبگان و مدیران جدید وارد عرصه شوند و شفافیت‌سازی رخ بدهد، در فضای عمومی شهر دیپلماسی بیشتری به کار گرفته شود و شهرداری از حالت حاکمیتی خارج و روندی مسالمت‌آمیز را در پیش بگیرد. یکی از مهمترین انتظاراتی که از شهردار تازه نفس می‌رود، استفاده از تمام ظرفیت‌های شهر و نخبگان آن است.
استانداری بنا به ذات سیاسی و حق حاکمیتی خود طبیعی است اگر از جریانی سیاسی و حتی حزبی حمایت کند، شهرداری اما متعلق به عامه مردم با همه گرایش‌هاست. شهردار اگر براساس تعامل با همه جریانات به صورت مرضی‌الطرفین عمل کند؛ می‌تواند به جای تنش‌های سنتی رایج در شهر، به پیشبرد اهداف توسعه و دگرگونی بپردازد. شهری که دوازده سال زیر بار اهداف سیاسی و بازی‌های پشت پرده اقتصادی کمر خم کرده، حالا با ورود جمالی‌نژاد نیاز به یک برنامه توسعه فراگیر دارد تا بتواند سرپا بایستد....شاید سال‌ها بعد دوران پساسقاییان هم همچون برخی نقاط عطف مثبت تاریخ شهر اصفهان برای مردم خاطره‌ای خوش به یادگار بگذارد.

حافظه تاریخی اصفهان روزگارانی را در یاد دارد که از چرخش روزگار- بد یا خوب- اوضاع دگرگون شده است. اصفهانی‌ها به گواه تاریخ در کمتر از ده روز تغییر رویه دادند و تمدن ایران نوین را به روایت دربار صفوی دوباره نوشتند و تا برق شمشیر آخته محمود افغان را پشت دروازه‌های شهر ندیدند باورشان نشد که سقوط اصفهان با خلافت شاه سلطان حسینی هم شدنی است و آن همه دعا که بر زاینده‌رود خواندند تا بر "سپاهیان محمود" سم مهلک باشد و آن همه نذر که "سر سلطان به سلامت باد" بی‌اثر بود. از این دست وقایع در تاریخ اصفهان کم نیست: در دوران مشروطه و فتح اصفهان؛ دوران مبارزه با پهلوی و اولین حکومت نظامی، در لحظه لحظه‌های جنگ تحمیلی یا انتخابات76 و 84 و92 که با تجمیع آرای اصفهان سرنوشت کشور رقم خورد؛ اصفهان تاریخ خود را به قبل و بعد از این وقایع تقسیم کرد و آن‌چنان که جهان پس از11 سپتامبر جهان دیگری شد یا دنیای بعد از فروپاشی دیوار برلین هیچ شباهتی به دنیای قبل خود نیافت و یا در همین روزهای قبل که توافق وین ما را به دنیای پساتحریم و پسا توافق پرتاب کرد و ایران را چشم انتظار تحولاتی عمیق ساخت؛ ما نیز در نصف جهان کوچک خود وقایعی از این دست را هر از چندی تجربه کرده‌ایم و یادمان هست که حوادث سیاسی یا اجتماعی گاهی آنچنان اهمیت پیدا می‌کنند که نقطه عطف تاریخ باشند.
"اصفهان پسا- سقاییان"نیز همزمان با دوران پساتحریم و پساتوافق، داستان گذار از حاکمیت مطلق اصول‌گرایان بر بدنه اجرایی شهر است. آن هم پس از دوازده سال! سال‌هایی که رکود فرهنگی و سکون اجتماعی به اوج خود رسید و مدیریت اجرایی شهر چشم خود را برخواسته‌های واقعی مردم و گروه‌های مردم‌نهاد بست و به حمایت بی‌پرده از یک طیف سیاسی با پشتوانه‌های محدود مردمی پرداخت. حاصلش خواب‌زدگی اصفهان در مسیر فرهنگ و بی‌توجهی به پیشرفت و توسعه و هم سرمایه سوزی بود.
تبدیل شهر به یک بنگاه سیاسی برای به کرسی نشاندن اصول‌گرایان بزرگترین دستاورد این سال‌هاست که نه از نظر صرف سیاسی، بلکه از دیدگاه مدیریت شهری می‌توانست عمری به این درازا نداشته باشد.تشخیص اینکه حلقه سقاییان‌نژاد، تفاوت مدیریت شهری را با مدیریت حاکمیتی نمی‌دانست یا آگاهانه از جایگاه خود برای رسیدن به اهداف سیاسی استفاده و اعمال حاکمیت کرد تا بتواند بعدها خود را به پله‌های سیاسی بالاتری برساند، چندان دشوار نیست. اما ریشه‌یابی علل حاکمیت این تفکر وارونه را می‌توان در عملکرد نهادهای نظارتی و حاکمیتی اصفهان مانند شورای شهر و استانداری یا نمایندگان مجلس جست‌وجو کرد. این وارونگی مدیریتی تنها شهرداری را مبتلا نکرده بود که در دو سال اول استانداری دکتر زرگرپور هم می‌توان نشانه‌های آن را دید.
استاندار اصفهان -نماینده مستقیم و بی‌واسطه دولت در استان- به ‌جای در پیش گرفتن نگاه حاکمیتی و پشتیبانی مستقیم از حامیان و سیاست‌های دولت اعتدال، سعی کرد خود را از احزاب، شخصیت‌ها و گروه‌های مرجع مبرا کند، ابقای مدیران دولت احمدی‌نژاد را به اسم تعامل! بر مدیران همسو با دولت ترجیح دهد و به جای برنامه‌ریزی و ایجاد تحرک سازمانی و فراسازمانی؛ از تغییر سیستم مدیریتی - مورد تاکید رییس‌جمهور در سفر استانی- بازماند تا وقتی هوای شهر کم‌کم انتخاباتی می‌شود، سنگ‌های فنی، عمرانی و زیرساختی را از سینه دور کرده و مرکب سیاسی زین‌ کند. او که در سال اول حاکمیت خود بارها در نشست‌های خبری دلیل آمدنش را حل مشکل آب و رشته دانشگاهی مرتبط و سابقه فعالیتش در وزارت نیرو اعلام می‌کرد و آن‌ را تخصص خود می‌دانست، و حتی به خبرنگار روزنامه شرق تذکر داد که این تخصص من است نه تو! حالا سیاسی بودن را هدف اصلی خود می‌داند و می‌گوید: " دولت من را انتخاب نکرد تا مشکل آب اصفهان را برطرف کنم، بلکه من به اصفهان آمدم تا مشکل سیاست را برطرف کنم"! اقدامی که می‌باید در همان روزهای ابتدایی رخ می‌داد و فرصت‌های گران از کف نمی‌رفت که رفت.
آثار چنین نگاهی است که در اصفهان - پایتخت سیاست و تمدن و فرهنگ ایران - آنها که باید "مدیریت تعاملی" می‌کردند و از همه ظرفیت های شهر بهره می‌گرفتند، یک‌سویه عمل کردند و آنها که باید طعم تغییرات را به مردم منتظر "دولت تدبیر و امید"می‌چشاندند، به تعامل انفعالی با ناکامان انتخابات بسنده کردند.
اما قربانی اصلی این "وارونگی مدیریت" همچنان اصفهان است که دولت و شهرداری در آن به آنتی‌تز خود تبدیل شده‌اند: جایی که نیاز به برنامه‌ریزی و تغییرات اساسی سیاسی-اجتماعی و فرهنگی است خبری از تدابیر حاکمیتی نیست و زمانی که حفظ حقوق شهروندی لازم است، دیدگاه‌ها سیاسی می‌شود.از همین رو در دوران پسا -سقاییان‌نژاد و پساتوافق، اصفهان نیاز به خروج از بی‌برنامگی و پایه‌گذاری سیستم‌های مدیریتی جدید دارد.
لازم است فضای باز سیاسی، اجتماعی و اقتصادی برای ورود به این رویداد تاثیرگذار بر سرنوشت کشور و شهر فراهم شود و سرمایه‌های انسانی و و مالی به زیرساخت‌های اصفهان بازگردند. برخی افراد، ابزارها و سیاست‌ها که ناکارآمدی خود را ثابت کرده‌اند محکوم به حاشیه‌نشینی هستند تا اقشار، نخبگان و مدیران جدید وارد عرصه شوند و شفافیت‌سازی رخ بدهد، در فضای عمومی شهر دیپلماسی بیشتری به کار گرفته شود و شهرداری از حالت حاکمیتی خارج و روندی مسالمت‌آمیز را در پیش بگیرد. یکی از مهمترین انتظاراتی که از شهردار تازه نفس می‌رود، استفاده از تمام ظرفیت‌های شهر و نخبگان آن است.
استانداری بنا به ذات سیاسی و حق حاکمیتی خود طبیعی است اگر از جریانی سیاسی و حتی حزبی حمایت کند، شهرداری اما متعلق به عامه مردم با همه گرایش‌هاست. شهردار اگر براساس تعامل با همه جریانات به صورت مرضی‌الطرفین عمل کند؛ می‌تواند به جای تنش‌های سنتی رایج در شهر، به پیشبرد اهداف توسعه و دگرگونی بپردازد. شهری که دوازده سال زیر بار اهداف سیاسی و بازی‌های پشت پرده اقتصادی کمر خم کرده، حالا با ورود جمالی‌نژاد نیاز به یک برنامه توسعه فراگیر دارد تا بتواند سرپا بایستد....شاید سال‌ها بعد دوران پساسقاییان هم همچون برخی نقاط عطف مثبت تاریخ شهر اصفهان برای مردم خاطره‌ای خوش به یادگار بگذارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.