معاونت اجتماعی نیروی انتظامی استان اصفهان:
اصفهان دچار بحران هویت نیست
شرق: پذیرش دگرگونیهای اجتماعی اصفهان موضوعیست که امروز با توجه به تغییرات بافت جمعیتی و تحرک بین نسلی تغییرات جغرافیا و زیست بومی، تغییرات ابزار و عناصر فرهنگی و پیدایش خرده فرهنگهای جدید گریزناپذیر مینماید. در این اثنا یا باید این دگرگونیهای اجتماعی را پذیرفت و آنها را به سامان و مدیریت و تهدیدهای آن را بدل به فرصت کرد یا باید این دگرگونیها را پس زد و آنها را کتمان کرد. جدالی میان حقیقت و واقعیت، مجادلهای راهگشا و در عینحال پر مخاطره. چه آنکه اگر بنا را بر پذیرش و ساماندهی دگرگونیهای اجتماعی گذاشتیم باید نسبت به آن نیز دغدغهمند بود و برای مدیریت آن برنامهریزی کرد و یکی از نمودهای این دگرگونیهای اجتماعی را بیتردید میتوان در شکل و محتوای جرمها و تغییرات کانون جرم ها و جغرافیای انسانی آنها به قضاوت نشست.
یک حقیقت ناخوشایند آنست که اصفهان شهری که ضریب امنیت آن همچنان در میان دیگر کلانشهرهای ایران مطلوبست، اینروزها و این سالها به سوی جرمهای خشنتر و مجرمانی بیرحمتر، اکشنتر و بیمبالاتتر رفته، سرقتهای مسلحانه، جرم های سریالی چون اسیدپاشی و ... شاید شاهدیست بر این مدعا.
جرمهایی که زنگ خطر را برای جامعهشناسان و جرمشناسان به صدا درآورده و از قضا ملازم با گستردهتر شدن حاشیهنشینی و حاشیهنشینان شده. این دغدغه و دغدغههای دیگر ازین جنس ما را واداشت تا گفتگویی رو در رو و صمیمی با سرهنگ جهانگیر کریمی، معاونت اجتماعی نیروی انتظامی اصفهان داشته باشیم و پای نظر کارشناسی ایشان در همین مورد بنشینیم.
طی سالهای گذشته تاکنون و با بروز تغییرات فراوان اجتماعی و فرهنگی در کلانشهرها، این اتهام به اصفهان وارد میشود که در برابر تغییرات مقاومت میکند و به کندی انعطاف نشان میدهد. برای تحلیل این وضعیت لازم است بدانیم چه چیزهایی مسبب ایجاد تغییر در جامعه هستند. نظر شما چیست؟
در بحث تغییر تنها چیزی که ثابت است، خود تغییر است. جوامعی که نتوانند تغییرات را رصد کنند و قبل از اینکه تغییر کنند، آن را مدیریت کنند؛ بازندهاند. پس باید بتوان تغییر را رصد و مدیریت کرد.
چرا؟
یکی از حوزههایی که پلیس در آن کار میکند، مسایل اجتماعی است که بخشی از آن به آسیبهای اجتماعی برمیگردد. من معتقدم که جامعه ما هم مانند همه جوامع در حال حرکت و تغییر است.
بدون قضاوت در باره مسیر باید گفت که تغییر، اجتنابناپذیر است و این در همه جوامع امری ثابت است که وقتی مدرنیته در جامعه ما ورود میکند؛ به دنبال آن فرهنگهای مختلف وارد میشود. احتمال دارد بتوانیم برخی از مسایل را حل کنیم، ولی حل مسایل اجتماعی متضمن این است که یک سری مسایل اجتماعی دیگر به وجود بیاید.
مثلا ما برنامهای برای رشد اقتصادی در جامعه در نظر میگیریم، برای این کار سرمایهگذاری میکنیم و پول وارد جامعه میشود؛ پس امکان دارد اختلاف طبقاتی، تورم، مهاجرت و حاشیهنشینی نیز به وجود آید. ما قصد کمک به رشد اقتصادی را داشتیم، ولی حالا چندین مساله دیگر نیز روی میز ما برای حل کردن وجود دارد.
خوب! در برابر تغییراتی که ناگزیر ایجاد میشوند چه باید کرد؟ باید مشکلات و پیامدهای اجتماعی را نشانه گرفت یا عوامل ایجاد تغییر را مهارکرد؟
مساله اجتماعی دغدغهای همگانی است که تمام اقشار جامعه بر حل آن تاکید دارند. از شهروندان عادی تا اساتید دانشگاه و مهمتر از همه رسانهها در مورد مسالهای دغدغههای خود را بیان میکنند، پس مشخص میشود که این یک مساله اجتماعی است.
حوزه معاونت نیروی انتظامی در همین راستا فعالیت میکند و یکی از مهمترین وظایفش این است که آمار جرایم جامعه را تجزیه و تحلیل کند و البته در مورد این جرایم؛ محتوای آموزشی شناسایی شود. این تغییرات با ابزار مخصوص رصد میشود.
مسایل زیر پوست شهر که شاید شما قادر به دیدن آن نباشید، باید توسط معاونت دیده شود تا پس از تحلیل دقیق، روشن شود که با توجه به نشانههای موجود، ما در سالهای آینده به کجا میرسیم؟ آیا جرایم افزایش پیدا میکند؟ کدام آسیب قابلیت مهار دارد و .... صد البته تغییر و دگرگونی در اصفهان و در کشور وجود دارد.
بهخصوص اصفهان کلانشهری است که از هر لحاظ با ده سال و حتی با دوسال پیش خود متفاوت است. از نظر رشد جغرافیایی و کالبد شهری، شهرکهایی اطراف اصفهان تاسیس شده و روستاهای اطراف به شهر تبدیل شده و ساکنان آن از شهرهای دیگر با فرهنگهای متفاوت به این شهرکها مهاجرت کردهاند. این تغییرات گسترده بالطبع مسایل اجتماعی زیادی بهدنبال دارد.
در اصفهان تغییرات با سرعت بالایی در حال انجام است. پیشرفت سریع علم و فناوری بهویژه در حوزه رسانه بسیار قابل توجه است.
به عنوان مثال، همگانی شدن رادیو از زمان اختراع 70 سال و اینترنت حدود ده سال طول کشید، اما شبکههای اجتماعی به صورت هفتگی همگانی میشوند، آن هم با اسامی متنوع که حتی قادر نیستیم اسامی آنها را به یاد بسپاریم. توانایی این شبکهها از نظر جامعیت، قدرت، دقت و سرعت دهها برابر رادیو است.
به نظر شما نحوه اجتماعی شدن افراد جامعه چقدر میتواند دگرگونیها را تحت تاثیر قرار دهد یا مسیر دگرگونیها را دستخوش تغییرات نیک و بد کند؟
در حقیقت چنانچه افراد جامعه، هنجارها را بهصورت کامل آموزش ببینند؛ فرآیند اجتماعی شدن منطبق با ارزشها، آداب و فرهنگ، به روش صحیح آموزش و توسط افراد به خوبی فراگرفته خواهد شد.
حال اگر هنجارهای مختص آن جامعه رعایت نشود یک کج رفتاری ایجاد میشود. مانند امروزه که روحیه دنیاطلبی و زرمداری افزایش پیدا کرده است...
اما این نکته را باید یادآور شد که این گفتهها مطلق نیستند. در واقع کج رفتاریها به سه دلیل عمده به وجود میآیند: اولین دلیل زیستی است. یعنی اینکه بعضی از افراد به صورت ژنتیکی مستعد کجرفتاری هستند و این خیلی جای بحث دارد.
بعضی از مسایل که خیلی مهم هستند و امروز باید به آن توجه کنیم مسایل روانشناسی یک جامعه است؛ یعنی اینکه افراد جامعه و شخصیت آنها را به گونهای تربیت کنیم که سالم باشند؛ مریض و معتاد نباشند. مسایل روانشناسی تاثیر به سزایی در این زمینه دارند و در واقع بحث ناکامی در وقوع همه جرایم موثر است.
آیا در جامعه ما واقعا مسایل روانشناسی را مدنظر قرار می دهیم؟ یعنی همان طور که بچهای را از لحاظ سلامت جسمی و ذهنی مورد پالایش قرار میدهیم از لحاظ روانشناسی نیز شناسایی میکنیم؟ باید کودکان از لحاظ بیش فعال بودن، شناسایی و مدیریت شوند. چرا که ثابت شده است که افراد بیشفعال مستعد اعمال جنایتکارانه هستند.
مساله جامعهشناسی نیز طیف گستردهای را دربر میگیرد؛ یعنی از خانواده شروع شده و محیط زندگی، آموزشی، رسمی، غیررسمی و رسانهها را دربرمیگیرد. این موارد دست به دست هم داده و فردی که در بستر جامعه در حال رشد است به آدم بهنجار یا نابهنجار تبدیل میشود.
اشاره کردید که حرکت جامعه به سمت مادیگرایی و زرطلبی بوده؛ به نظر شما این مسایل از کجا نشات گرفته است؟
جامعه ما یک جامعه ارزشی است و برای بررسی این موضوع باید تمام مسایل بررسی شوند و تمام معضلات کنار هم چیده شوند. در حقیقت من روند رو به رشد این مساله را نه رد میکنم و نه تایید.
چرا که شاید این مساله در سطح شهر به چشم بخورد. اما خیریههای زیادی نیز در همین شهر در حال فعالیت هستند. نمیتوان به راحتی در مورد این مساله قضاوت کرد، چون در تمام دنیا مسایلی مانند قتل، سرقت، بیکاری، پرخاشگری، خشونت، دروغگویی، طلاق و کودکان خیابانی وجود دارد و باید در این مورد تحقیق شود.
کلانترین جرایم در اصفهان چیست و به چه صورت آنها را دسته بندی میکنید؟
امروزه در اصفهان فراوانترین جرایم، سرقت است که به مرور زمان انواع آن تغییر پیدا کرده، چه از نظر زمان و چه از نظر شکل و محل وقوع، بهویژه سرقت در فضای مجازی.
آیا مصرف مواد مخدر بر میزان و نوع جرایم اصفهان خیلی موثر بوده است؟
بله، بهخصوص که این مواد انواع مختلفی دارد. بعضی از آنها توهمزا و برخی نیروزا و خیلی اثرات دیگری دارند. در همین مصرف موادمخدر هم تغییراتی رخ داده و مصرف از سنتی به صنعتی تبدیل شده است. شیشه در خیلی از قتلها و جرایم اثر دارد. ویژگی دیگر مواد مخدر، افزونطلبی است. چون موادمخدر روی سیستم عصبی تاثیر میگذارد. مثلا فرد میگوید بار اول من با ایکس واحد به لذت میرسیدم ولی بار دوم برایم کم است. شیشه قدرت عمل را بالا میبرد و چون حدی ندارد و توهمزا است، میتواند موجب جنایت شود. در حال حاضر اولویت ما در مقابله با آسیبهای اجتماعی؛ جرایم ناشی از مصرف مواد مخدر است.
شهر اصفهان به دلیل مهاجرتهای زیاد دستخوش تغییرات اجتماعی پی در پی شده است. شما تغییرات را چگونه ارزیابی میکنید؟
ما معتقدیم که استان اصفهان باید در زمینه گردشگری سرمایهگذاری کند. چون پتانسیل بالایی در این زمینه دارد.
از سویی اگر در اصفهان کارخانه احداث شود؛ به کارگر نیاز است. درعین حال اصفهانیها خود در کارخانهها کار نمیکنند و بیشترین تعداد کارگران کارخانهها، مهاجر هستند و کمتر از ده درصد کارگران صنایع اصفهان، اصفهانی هستند. وقتی میگوییم اصفهان یک شهر صنعتی است؛ به همراه کلمه صنعت، کارگر میآید و زمینه مهاجرت فراهم میشود. رشد صنعتی اصفهان متناسب با ساخت و فرهنگ اصفهان نبود و به همراه مهاجرت قشر پاییندست جامعه در حاشیه ساکن میشوند.
اصفهان در معرض تهدید است. ارتباطات تغییر کرده است و روابط خارج از محیط ازدواج پدیدارشده است. به نظر شما دلیل چیست؟
بههرحال اصفهان یک کلانشهر است، اینترنت جای خود را باز کرده و شبکههای اجتماعی زیاد شده است. بخواهیم یا نخواهیم جمعیت ما جوان است. به گفته شما برخی از سنتهای ما تغییر کرده و نرخ بانوان شاغل ما افزایش یافته است.
وقتی حضور زیاد شود مسلما ارتباط هم زیاد خواهدشد. البته آنچه ناهنجاری خواندهاید مد نظر ما نیست. اما در مورد روابط آزاد که میگویید تحقیق میخواهد چون آمارهای ما چنین چیزی را نشان نمیدهد.
در مورد مزاحمت خیابانی هم توجه کنید. حضور بانوان هم در خیابانها و تردد آنها برای تحصیل یا کار و غیره در زندگی امروز بیشتر شده و به همان میزان متاسفانه مزاحمت خیابانی رخ میدهد، اما اینکه آمار آن بیشتر شده باشد تحقیقات ما چنین چیزی نشان نمیدهد.
یعنی شما میگویید یک مساله اجتماعی شده، آنچه روابط آزاد نامیدهاید یا مزاحمتهای خیابانی. ولی من میگویم نه! اصلا در سطحی نیست که مساله اجتماعی با همان تعریف ابتدای گفتگویمان بشود. اما اگر این مسایل وجود دارد من هم میگویم بله وجود دارند و طبیعی هم هست ولی نه آنگونه که شما میگویید.
برخی تحلیلگران مسایل اجتماعی اصفهان معتقدند بعضی از هنجارهای سنتی جوابگوی جامعه امروز اصفهان نیستند و بهجای اینکه هنجار جایگزین ساخته شود؛ هنجارها از بین میروند. آنها نمیتوانند راهکاری برای تعامل با دنیای جدید پیدا کنند. از سوی دیگر انتظارات جدیدی ایجاد میشود که فرد را دچار سرگردانی میکند. این سیر را قبول دارید؟
فکر میکنم جامعه ما از نظر هنجاری هیچ مشکلی ندارد. مشکل این است که نمیتوانیم روند جامعهپذیری خود را کامل کنیم تا بتوانیم به هنجارهایمان برسیم. چون هنجارها عام و کلیاند. بهطور مثال در بحث رسانه یا شبکههای اجتماعی میگویم که رسانه ابزار است. مشکل اگر در جایی باشد به نبود اخلاق برمیگردد.
هرجا اخلاق و هنجار آن رعایت نشود و پایبندی بدان پایین باشد دچار معضل میشویم، وگرنه ابزار بهخودی خود مسالهای ندارد. بنده البته تا کنون جایی نخواندهام که به صورت علمی و مدون کسی نفس هنجارهای موجود در جامعه ما و رویکرد آنها را زیر سوال ببرد. آنچه بوده سطح تعهد به هنجارها بوده که به نظر من مشکل در همان جامعهپذیری ماست.
در جامعه شناسی اینگونه مطرح است که باید مراحلی که در اجتماعی شدن ما موثر است را بررسی کنیم که چرا ما روند اجتماعی شدنمان دچار مشکل شده است....
اجتماعی شدن یا جامعهپذیر شدن فرد همانطور که گفته شد علل زیادی دارد و میتوان گفت از خانواده تا دیگر سطوح در جامعه هر کسی و نهادی که در تکوین شخصیت فرد دخیل است به همان نسبت در هنجارپذیری و جامعهپذیری او دخیل است.
مشکل از آنجا شروع میشود که ما در مورد تکنیک برخورد با مسایل اجتماعی دچار ضعف هستیم.
مثالی برای شما بزنم! شخصی فرزندش دچار افت تحصیلی بود. علت آن را در مسایل مختلفی جستجو میکرد، اما وقتی به پزشک مراجعه کرد متوجه شد که فرزندش کمبود آهن دارد. همان علت افت تحصیلیاش بوده. پس اگر تکنیک و علم در هر موردی به کار رود روش برخورد، رفع و مدیریت آن هم پیدا میشود. ما به این نتیجه رسیدهایم که برای حل مسایل باید راه حلهای اجتماعی ارایه شود. با درک علل وقوع آن تکنیک مواجهه هم شناخته می شود.
باید که ساختارها در شناخت و درک مسایل اصلاح شود. ما امروز در نیروی انتظامی معتقدیم بسیاری جرایم میتواند ریشه در مسایل روحی و روانی داشته باشد. مانند مورد کسی که به بانوان سنگ پرتاب میکرده که دستگیر هم شد و ما متوجه شدیم از معضلات روانی رنج میبرد و در گذشته شناسایی و درمان نشدهاست.
مسایلی که در جامعه کنونی به چشم میخورد را شما ناشی از هنجارپریشی نمیدانید؟
نخیر، من هنجارپریشی نمیبینم. با خیلی از این ناهنجاریها اگر ساختاری و ریشهای برخورد شود؛ حل خواهندشد.
بعضی از جرایم خشن شدهاند. منظورم این است برخی ناهنجاریها یا رفتارها خشنتر شدهاند. به نزاعها سرقتهای خیابانی یا تعدی به حقوق و حریم دیگران اشاره دارم. امروز خشونت بیشتری در اجرای آن دیده میشود! به نظر شما ماهیت این جرایم عوض نشده ؟
جرایم خشن ما از سال هشتاد و چهار در اصفهان تاکنون روند کاهشی داشته. اما میزان پیچیدگی جرایم بیشتر شده که بهخاطر ابزار مورد استفاده مجرمان است. هرچه فنآوری جلو میرود به تبع ابزارهای پیشرفته ساخته میشود که ممکن است مجرمان هم از آن استفاده کنند.
شاخصهای امنیتی تغییر پیدا نکردهاند؟
ما شاخصها را به طور سالانه اندازهگیری میکنیم، برای اندازهگیری آن سوالهای استانداردی تهیه شده که از مردم میپرسیم. دوازده سوال برای سنجش تایید شده، آماری که از 84 تا بهحال داشتهام سینوسی بوده است و البته همیشه رو به رشد نبوده است. مثلا سال 92 نسبت به سال 91 ،8/3 درصد بهتر شده است، آمار سال 93 هنوز منتشر نشده است.
در پرونده اسیدپاشی اعلام کردید که فرد دستگیر شده دچار اختلال شخصیت بوده است و بعضی ها بر این حسب معتقدند که اصفهان دچار بحران هویت شده است و از دل این بحرانها اشخاصی از این قبیل بیرون میآیند.
مسایل به سه صورت جسمی و روانی و جامعهشناسانه هستند، ولی بحران هویت مساله جداگانهای است. بحران هویت یعنی اینکه ما یک سری الگو و هنجار خاصی داشتهایم و به ما آموزش داده نشده است و ما مواجه شدیم با فرهنگ قویتری و شخص در انتخاب مانده است. من چنین چیزی را در شهر اصفهان نمیبینیم که بحرانهویت رخ داده باشد. اما مسایل اجتماعی وجود دارند و باید حل شوند.
در بحث اسیدپاشی هم با توجه به تجربه پلیس، ما معتقدیم که این عمل توسط افراد اجتماعگریز صورت میگیرد و ما باید روی این مسایل به طور علمی چه از منظر جامعهشناسانه و چه روانشناسی کار کنیم و سعی کنیم تا زمینههای آن را از بین ببریم.
شرق: پذیرش دگرگونیهای اجتماعی اصفهان موضوعیست که امروز با توجه به تغییرات بافت جمعیتی و تحرک بین نسلی تغییرات جغرافیا و زیست بومی، تغییرات ابزار و عناصر فرهنگی و پیدایش خرده فرهنگهای جدید گریزناپذیر مینماید. در این اثنا یا باید این دگرگونیهای اجتماعی را پذیرفت و آنها را به سامان و مدیریت و تهدیدهای آن را بدل به فرصت کرد یا باید این دگرگونیها را پس زد و آنها را کتمان کرد. جدالی میان حقیقت و واقعیت، مجادلهای راهگشا و در عینحال پر مخاطره. چه آنکه اگر بنا را بر پذیرش و ساماندهی دگرگونیهای اجتماعی گذاشتیم باید نسبت به آن نیز دغدغهمند بود و برای مدیریت آن برنامهریزی کرد و یکی از نمودهای این دگرگونیهای اجتماعی را بیتردید میتوان در شکل و محتوای جرمها و تغییرات کانون جرم ها و جغرافیای انسانی آنها به قضاوت نشست.
یک حقیقت ناخوشایند آنست که اصفهان شهری که ضریب امنیت آن همچنان در میان دیگر کلانشهرهای ایران مطلوبست، اینروزها و این سالها به سوی جرمهای خشنتر و مجرمانی بیرحمتر، اکشنتر و بیمبالاتتر رفته، سرقتهای مسلحانه، جرم های سریالی چون اسیدپاشی و ... شاید شاهدیست بر این مدعا.
جرمهایی که زنگ خطر را برای جامعهشناسان و جرمشناسان به صدا درآورده و از قضا ملازم با گستردهتر شدن حاشیهنشینی و حاشیهنشینان شده. این دغدغه و دغدغههای دیگر ازین جنس ما را واداشت تا گفتگویی رو در رو و صمیمی با سرهنگ جهانگیر کریمی، معاونت اجتماعی نیروی انتظامی اصفهان داشته باشیم و پای نظر کارشناسی ایشان در همین مورد بنشینیم.
طی سالهای گذشته تاکنون و با بروز تغییرات فراوان اجتماعی و فرهنگی در کلانشهرها، این اتهام به اصفهان وارد میشود که در برابر تغییرات مقاومت میکند و به کندی انعطاف نشان میدهد. برای تحلیل این وضعیت لازم است بدانیم چه چیزهایی مسبب ایجاد تغییر در جامعه هستند. نظر شما چیست؟
در بحث تغییر تنها چیزی که ثابت است، خود تغییر است. جوامعی که نتوانند تغییرات را رصد کنند و قبل از اینکه تغییر کنند، آن را مدیریت کنند؛ بازندهاند. پس باید بتوان تغییر را رصد و مدیریت کرد.
چرا؟
یکی از حوزههایی که پلیس در آن کار میکند، مسایل اجتماعی است که بخشی از آن به آسیبهای اجتماعی برمیگردد. من معتقدم که جامعه ما هم مانند همه جوامع در حال حرکت و تغییر است.
بدون قضاوت در باره مسیر باید گفت که تغییر، اجتنابناپذیر است و این در همه جوامع امری ثابت است که وقتی مدرنیته در جامعه ما ورود میکند؛ به دنبال آن فرهنگهای مختلف وارد میشود. احتمال دارد بتوانیم برخی از مسایل را حل کنیم، ولی حل مسایل اجتماعی متضمن این است که یک سری مسایل اجتماعی دیگر به وجود بیاید.
مثلا ما برنامهای برای رشد اقتصادی در جامعه در نظر میگیریم، برای این کار سرمایهگذاری میکنیم و پول وارد جامعه میشود؛ پس امکان دارد اختلاف طبقاتی، تورم، مهاجرت و حاشیهنشینی نیز به وجود آید. ما قصد کمک به رشد اقتصادی را داشتیم، ولی حالا چندین مساله دیگر نیز روی میز ما برای حل کردن وجود دارد.
خوب! در برابر تغییراتی که ناگزیر ایجاد میشوند چه باید کرد؟ باید مشکلات و پیامدهای اجتماعی را نشانه گرفت یا عوامل ایجاد تغییر را مهارکرد؟
مساله اجتماعی دغدغهای همگانی است که تمام اقشار جامعه بر حل آن تاکید دارند. از شهروندان عادی تا اساتید دانشگاه و مهمتر از همه رسانهها در مورد مسالهای دغدغههای خود را بیان میکنند، پس مشخص میشود که این یک مساله اجتماعی است.
حوزه معاونت نیروی انتظامی در همین راستا فعالیت میکند و یکی از مهمترین وظایفش این است که آمار جرایم جامعه را تجزیه و تحلیل کند و البته در مورد این جرایم؛ محتوای آموزشی شناسایی شود. این تغییرات با ابزار مخصوص رصد میشود.
مسایل زیر پوست شهر که شاید شما قادر به دیدن آن نباشید، باید توسط معاونت دیده شود تا پس از تحلیل دقیق، روشن شود که با توجه به نشانههای موجود، ما در سالهای آینده به کجا میرسیم؟ آیا جرایم افزایش پیدا میکند؟ کدام آسیب قابلیت مهار دارد و .... صد البته تغییر و دگرگونی در اصفهان و در کشور وجود دارد.
بهخصوص اصفهان کلانشهری است که از هر لحاظ با ده سال و حتی با دوسال پیش خود متفاوت است. از نظر رشد جغرافیایی و کالبد شهری، شهرکهایی اطراف اصفهان تاسیس شده و روستاهای اطراف به شهر تبدیل شده و ساکنان آن از شهرهای دیگر با فرهنگهای متفاوت به این شهرکها مهاجرت کردهاند. این تغییرات گسترده بالطبع مسایل اجتماعی زیادی بهدنبال دارد.
در اصفهان تغییرات با سرعت بالایی در حال انجام است. پیشرفت سریع علم و فناوری بهویژه در حوزه رسانه بسیار قابل توجه است.
به عنوان مثال، همگانی شدن رادیو از زمان اختراع 70 سال و اینترنت حدود ده سال طول کشید، اما شبکههای اجتماعی به صورت هفتگی همگانی میشوند، آن هم با اسامی متنوع که حتی قادر نیستیم اسامی آنها را به یاد بسپاریم. توانایی این شبکهها از نظر جامعیت، قدرت، دقت و سرعت دهها برابر رادیو است.
به نظر شما نحوه اجتماعی شدن افراد جامعه چقدر میتواند دگرگونیها را تحت تاثیر قرار دهد یا مسیر دگرگونیها را دستخوش تغییرات نیک و بد کند؟
در حقیقت چنانچه افراد جامعه، هنجارها را بهصورت کامل آموزش ببینند؛ فرآیند اجتماعی شدن منطبق با ارزشها، آداب و فرهنگ، به روش صحیح آموزش و توسط افراد به خوبی فراگرفته خواهد شد.
حال اگر هنجارهای مختص آن جامعه رعایت نشود یک کج رفتاری ایجاد میشود. مانند امروزه که روحیه دنیاطلبی و زرمداری افزایش پیدا کرده است...
اما این نکته را باید یادآور شد که این گفتهها مطلق نیستند. در واقع کج رفتاریها به سه دلیل عمده به وجود میآیند: اولین دلیل زیستی است. یعنی اینکه بعضی از افراد به صورت ژنتیکی مستعد کجرفتاری هستند و این خیلی جای بحث دارد.
بعضی از مسایل که خیلی مهم هستند و امروز باید به آن توجه کنیم مسایل روانشناسی یک جامعه است؛ یعنی اینکه افراد جامعه و شخصیت آنها را به گونهای تربیت کنیم که سالم باشند؛ مریض و معتاد نباشند. مسایل روانشناسی تاثیر به سزایی در این زمینه دارند و در واقع بحث ناکامی در وقوع همه جرایم موثر است.
آیا در جامعه ما واقعا مسایل روانشناسی را مدنظر قرار می دهیم؟ یعنی همان طور که بچهای را از لحاظ سلامت جسمی و ذهنی مورد پالایش قرار میدهیم از لحاظ روانشناسی نیز شناسایی میکنیم؟ باید کودکان از لحاظ بیش فعال بودن، شناسایی و مدیریت شوند. چرا که ثابت شده است که افراد بیشفعال مستعد اعمال جنایتکارانه هستند.
مساله جامعهشناسی نیز طیف گستردهای را دربر میگیرد؛ یعنی از خانواده شروع شده و محیط زندگی، آموزشی، رسمی، غیررسمی و رسانهها را دربرمیگیرد. این موارد دست به دست هم داده و فردی که در بستر جامعه در حال رشد است به آدم بهنجار یا نابهنجار تبدیل میشود.
اشاره کردید که حرکت جامعه به سمت مادیگرایی و زرطلبی بوده؛ به نظر شما این مسایل از کجا نشات گرفته است؟
جامعه ما یک جامعه ارزشی است و برای بررسی این موضوع باید تمام مسایل بررسی شوند و تمام معضلات کنار هم چیده شوند. در حقیقت من روند رو به رشد این مساله را نه رد میکنم و نه تایید.
چرا که شاید این مساله در سطح شهر به چشم بخورد. اما خیریههای زیادی نیز در همین شهر در حال فعالیت هستند. نمیتوان به راحتی در مورد این مساله قضاوت کرد، چون در تمام دنیا مسایلی مانند قتل، سرقت، بیکاری، پرخاشگری، خشونت، دروغگویی، طلاق و کودکان خیابانی وجود دارد و باید در این مورد تحقیق شود.
کلانترین جرایم در اصفهان چیست و به چه صورت آنها را دسته بندی میکنید؟
امروزه در اصفهان فراوانترین جرایم، سرقت است که به مرور زمان انواع آن تغییر پیدا کرده، چه از نظر زمان و چه از نظر شکل و محل وقوع، بهویژه سرقت در فضای مجازی.
آیا مصرف مواد مخدر بر میزان و نوع جرایم اصفهان خیلی موثر بوده است؟
بله، بهخصوص که این مواد انواع مختلفی دارد. بعضی از آنها توهمزا و برخی نیروزا و خیلی اثرات دیگری دارند. در همین مصرف موادمخدر هم تغییراتی رخ داده و مصرف از سنتی به صنعتی تبدیل شده است. شیشه در خیلی از قتلها و جرایم اثر دارد. ویژگی دیگر مواد مخدر، افزونطلبی است. چون موادمخدر روی سیستم عصبی تاثیر میگذارد. مثلا فرد میگوید بار اول من با ایکس واحد به لذت میرسیدم ولی بار دوم برایم کم است. شیشه قدرت عمل را بالا میبرد و چون حدی ندارد و توهمزا است، میتواند موجب جنایت شود. در حال حاضر اولویت ما در مقابله با آسیبهای اجتماعی؛ جرایم ناشی از مصرف مواد مخدر است.
شهر اصفهان به دلیل مهاجرتهای زیاد دستخوش تغییرات اجتماعی پی در پی شده است. شما تغییرات را چگونه ارزیابی میکنید؟
ما معتقدیم که استان اصفهان باید در زمینه گردشگری سرمایهگذاری کند. چون پتانسیل بالایی در این زمینه دارد.
از سویی اگر در اصفهان کارخانه احداث شود؛ به کارگر نیاز است. درعین حال اصفهانیها خود در کارخانهها کار نمیکنند و بیشترین تعداد کارگران کارخانهها، مهاجر هستند و کمتر از ده درصد کارگران صنایع اصفهان، اصفهانی هستند. وقتی میگوییم اصفهان یک شهر صنعتی است؛ به همراه کلمه صنعت، کارگر میآید و زمینه مهاجرت فراهم میشود. رشد صنعتی اصفهان متناسب با ساخت و فرهنگ اصفهان نبود و به همراه مهاجرت قشر پاییندست جامعه در حاشیه ساکن میشوند.
اصفهان در معرض تهدید است. ارتباطات تغییر کرده است و روابط خارج از محیط ازدواج پدیدارشده است. به نظر شما دلیل چیست؟
بههرحال اصفهان یک کلانشهر است، اینترنت جای خود را باز کرده و شبکههای اجتماعی زیاد شده است. بخواهیم یا نخواهیم جمعیت ما جوان است. به گفته شما برخی از سنتهای ما تغییر کرده و نرخ بانوان شاغل ما افزایش یافته است.
وقتی حضور زیاد شود مسلما ارتباط هم زیاد خواهدشد. البته آنچه ناهنجاری خواندهاید مد نظر ما نیست. اما در مورد روابط آزاد که میگویید تحقیق میخواهد چون آمارهای ما چنین چیزی را نشان نمیدهد.
در مورد مزاحمت خیابانی هم توجه کنید. حضور بانوان هم در خیابانها و تردد آنها برای تحصیل یا کار و غیره در زندگی امروز بیشتر شده و به همان میزان متاسفانه مزاحمت خیابانی رخ میدهد، اما اینکه آمار آن بیشتر شده باشد تحقیقات ما چنین چیزی نشان نمیدهد.
یعنی شما میگویید یک مساله اجتماعی شده، آنچه روابط آزاد نامیدهاید یا مزاحمتهای خیابانی. ولی من میگویم نه! اصلا در سطحی نیست که مساله اجتماعی با همان تعریف ابتدای گفتگویمان بشود. اما اگر این مسایل وجود دارد من هم میگویم بله وجود دارند و طبیعی هم هست ولی نه آنگونه که شما میگویید.
برخی تحلیلگران مسایل اجتماعی اصفهان معتقدند بعضی از هنجارهای سنتی جوابگوی جامعه امروز اصفهان نیستند و بهجای اینکه هنجار جایگزین ساخته شود؛ هنجارها از بین میروند. آنها نمیتوانند راهکاری برای تعامل با دنیای جدید پیدا کنند. از سوی دیگر انتظارات جدیدی ایجاد میشود که فرد را دچار سرگردانی میکند. این سیر را قبول دارید؟
فکر میکنم جامعه ما از نظر هنجاری هیچ مشکلی ندارد. مشکل این است که نمیتوانیم روند جامعهپذیری خود را کامل کنیم تا بتوانیم به هنجارهایمان برسیم. چون هنجارها عام و کلیاند. بهطور مثال در بحث رسانه یا شبکههای اجتماعی میگویم که رسانه ابزار است. مشکل اگر در جایی باشد به نبود اخلاق برمیگردد.
هرجا اخلاق و هنجار آن رعایت نشود و پایبندی بدان پایین باشد دچار معضل میشویم، وگرنه ابزار بهخودی خود مسالهای ندارد. بنده البته تا کنون جایی نخواندهام که به صورت علمی و مدون کسی نفس هنجارهای موجود در جامعه ما و رویکرد آنها را زیر سوال ببرد. آنچه بوده سطح تعهد به هنجارها بوده که به نظر من مشکل در همان جامعهپذیری ماست.
در جامعه شناسی اینگونه مطرح است که باید مراحلی که در اجتماعی شدن ما موثر است را بررسی کنیم که چرا ما روند اجتماعی شدنمان دچار مشکل شده است....
اجتماعی شدن یا جامعهپذیر شدن فرد همانطور که گفته شد علل زیادی دارد و میتوان گفت از خانواده تا دیگر سطوح در جامعه هر کسی و نهادی که در تکوین شخصیت فرد دخیل است به همان نسبت در هنجارپذیری و جامعهپذیری او دخیل است.
مشکل از آنجا شروع میشود که ما در مورد تکنیک برخورد با مسایل اجتماعی دچار ضعف هستیم.
مثالی برای شما بزنم! شخصی فرزندش دچار افت تحصیلی بود. علت آن را در مسایل مختلفی جستجو میکرد، اما وقتی به پزشک مراجعه کرد متوجه شد که فرزندش کمبود آهن دارد. همان علت افت تحصیلیاش بوده. پس اگر تکنیک و علم در هر موردی به کار رود روش برخورد، رفع و مدیریت آن هم پیدا میشود. ما به این نتیجه رسیدهایم که برای حل مسایل باید راه حلهای اجتماعی ارایه شود. با درک علل وقوع آن تکنیک مواجهه هم شناخته می شود.
باید که ساختارها در شناخت و درک مسایل اصلاح شود. ما امروز در نیروی انتظامی معتقدیم بسیاری جرایم میتواند ریشه در مسایل روحی و روانی داشته باشد. مانند مورد کسی که به بانوان سنگ پرتاب میکرده که دستگیر هم شد و ما متوجه شدیم از معضلات روانی رنج میبرد و در گذشته شناسایی و درمان نشدهاست.
مسایلی که در جامعه کنونی به چشم میخورد را شما ناشی از هنجارپریشی نمیدانید؟
نخیر، من هنجارپریشی نمیبینم. با خیلی از این ناهنجاریها اگر ساختاری و ریشهای برخورد شود؛ حل خواهندشد.
بعضی از جرایم خشن شدهاند. منظورم این است برخی ناهنجاریها یا رفتارها خشنتر شدهاند. به نزاعها سرقتهای خیابانی یا تعدی به حقوق و حریم دیگران اشاره دارم. امروز خشونت بیشتری در اجرای آن دیده میشود! به نظر شما ماهیت این جرایم عوض نشده ؟
جرایم خشن ما از سال هشتاد و چهار در اصفهان تاکنون روند کاهشی داشته. اما میزان پیچیدگی جرایم بیشتر شده که بهخاطر ابزار مورد استفاده مجرمان است. هرچه فنآوری جلو میرود به تبع ابزارهای پیشرفته ساخته میشود که ممکن است مجرمان هم از آن استفاده کنند.
شاخصهای امنیتی تغییر پیدا نکردهاند؟
ما شاخصها را به طور سالانه اندازهگیری میکنیم، برای اندازهگیری آن سوالهای استانداردی تهیه شده که از مردم میپرسیم. دوازده سوال برای سنجش تایید شده، آماری که از 84 تا بهحال داشتهام سینوسی بوده است و البته همیشه رو به رشد نبوده است. مثلا سال 92 نسبت به سال 91 ،8/3 درصد بهتر شده است، آمار سال 93 هنوز منتشر نشده است.
در پرونده اسیدپاشی اعلام کردید که فرد دستگیر شده دچار اختلال شخصیت بوده است و بعضی ها بر این حسب معتقدند که اصفهان دچار بحران هویت شده است و از دل این بحرانها اشخاصی از این قبیل بیرون میآیند.
مسایل به سه صورت جسمی و روانی و جامعهشناسانه هستند، ولی بحران هویت مساله جداگانهای است. بحران هویت یعنی اینکه ما یک سری الگو و هنجار خاصی داشتهایم و به ما آموزش داده نشده است و ما مواجه شدیم با فرهنگ قویتری و شخص در انتخاب مانده است. من چنین چیزی را در شهر اصفهان نمیبینیم که بحرانهویت رخ داده باشد. اما مسایل اجتماعی وجود دارند و باید حل شوند.
در بحث اسیدپاشی هم با توجه به تجربه پلیس، ما معتقدیم که این عمل توسط افراد اجتماعگریز صورت میگیرد و ما باید روی این مسایل به طور علمی چه از منظر جامعهشناسانه و چه روانشناسی کار کنیم و سعی کنیم تا زمینههای آن را از بین ببریم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.