|

از فرهنگی که هست تا فرهنگی که نیست

توحید آرش نیا

فرهنگ از عمده‏ترین موضوعهایی است که هم در زیربنای ساختار و هم در مراحل تولید و بهره‏وری و هم در فرایند تحلیل مسائل گوناگون جامعه، جایگاهی تعیین کننده دارد، شناخت فرهنگ به صورت ماهوی آن و کاربردها و قلمرو آن در زمینه‏های مختلف جامعه‏شناسی، ادبیات، تاریخنگاری، روان‏شناسی، علوم پرورشی و آموزشی، اخلاق، حکمت و فلسفه و علوم تجربی و نیز دستیابی به شناخت رابطه‏های آن با ایدئولوژی، تکنولوژی، مردمنگاری، پدیدارشناسی، اقتصاد، سیاست، ادیان و مکاتب، شناخت ملل بیگانه و نیز شناخت اجزای فرهنگ و عناصر ترکیبی و عوامل تقویت کننده و تخریب کننده آن در طول دوره پیدایش و تحول تاریخی‏اش، همه اینها در«حوزه معرفتی فرهنگ»، مسائلی هستند که پرداختن به آنها ضروری می‏نماید. در همین میان داریوش آشوری یکی از جامعه‏شناسان داخلی معتقد است که فرهنگ چیزی جز همان فشرده تجربه‏های بشری در طول زمان نیست.او می‏گوید:فرهنگ، از راه تجربه و آموزش مستقیم و غیر مستقیم«جهانی»را به فرد بشری، باز می‏رساند و او را در جهان ویژه خویش قرار می‏دهد و او در آن، هویت بشری خویش را می‏یابد.
حال نگاهی کوتاه به این تجربه های بشری نشان می دهد علاوه بر اینکه ایران دارای ظرفیت های فرهنگی بسیار مناسبی است در این میان خطه خراسان و شهر مشهد نیز هنرمندان بسیار زیادی را در خود پرورش داده و چه در داخل و چه در خارج از آن به عنوان یک مرکز فرهنگی مناسب یاد می شود. اما در شرایط فعلی پس از پشت سر گذاشتن دوران بسیار نا مناسب فرهنگی در دولت گذشته از دولت فعلی انتظار می رفت که گام های بسیار مثبتی در حوزه فرهنگ بردارد. هرچند بررسی ها نشان می دهد عزم دولت برای بهبود فضای فرهنگی کشور بسیار جدی است اما دو مشکل عمده فرهنگ کشور و به تبع آن استان خراسان رضوی را تهدید کرده است.
1- به نظر می رسد شایسته سالاری و نگاه نخبه گرایی و استفاده از نیروهای ارزشمند در بنیان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دیده نمی شود و بعضا برخی از معاونت ها و مدیران کل ادارات ارشاد توان همکاری و همیاری لازم را با دولت و بدنه وزارت ارشاد ندارند.
2- فشار گروه های مختلف از طریق سخنرانی ها در اماکن عمومی برپایی تظاهرات و راهپیمایی های گوناگون و تهدید مدیران ارشد وزارت ارشاد رویکرد دیگری است که در شرایط فعلی به صورت کاملا هدفمند دنبال می شود.
زمانی که این دو پازل در کنار یکدیگر قرار گیرند به نظر می رسد فرهنگی که برخواسته از نگاه عمیق جامعه در سطوح مختلف است جنبه بیرونی پیدا نمی کند و به گونه ای دیگر دموکراسی در عرصه فرهنگی قربانی می شود. نمونه بارز آن در عدم ارائه مجوزهای لازم برای اکران فیلم های برجسته سینمایی، عدم صدور مجوز برای اجرای تئاترهای ارزشمند در شهرهای مختلف و عدم برگزاری و کنسل کردن کنسرت های موسیقی است که بعضا در برخی از این موارد ممکن است سهم دولت و وزارت ارشاد به حداقل برسد اما قطعا مدیریت صحیح می تواند از بسیاری از این موارد جلوگیری کند.
کوچ بازیگران عرصه های مختلف سینما ، تلویزیون و تئاتر و اساتید برجسته موسیقی به تهران و بعضا خارج از مرزهای جمهوری اسلامی ایران تنها بخشی از قصه دردناک فرهنگ استان خراسان رضوی است. در شرایط فعلی به همان اندازه که مردم به برگزاری مراسم پر شور مذهبی و شرکت در آن ها راغب هستند نسبت به برگزاری مراسم فرهنگی گوناگون نیز علاقه مندند. این چه نگاهی است که عده ای تنها با نگاه شخصی خواسته قانونی و به حق بسیاری از مردم را نادیده گرفته و بر خواسته های خود تاکید می کنند. در این میان اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی نیز باید زمینه ای مناسب را برای رشد فعالیت های فرهنگی فراهم کند و با درایت و تدبیر مدیرانی شایسته در مقابل گروه های فشار در مشهد ایستادگی کند تا بتواند به یکی از کوچکترین خواسته های مردم مشهد مبنی بر ایجاد یک فضای با نشاط فرهنگی جامعه عمل بپوشاند. شاید این ایستادگی ها و قدری پاسخ در مقابل به احترامی های مکرر به جامعه فرهنگ بتواند از فرهنگی که نیست فرهنگی موجود و شایسته تر را متبلور کند.

فرهنگ از عمده‏ترین موضوعهایی است که هم در زیربنای ساختار و هم در مراحل تولید و بهره‏وری و هم در فرایند تحلیل مسائل گوناگون جامعه، جایگاهی تعیین کننده دارد، شناخت فرهنگ به صورت ماهوی آن و کاربردها و قلمرو آن در زمینه‏های مختلف جامعه‏شناسی، ادبیات، تاریخنگاری، روان‏شناسی، علوم پرورشی و آموزشی، اخلاق، حکمت و فلسفه و علوم تجربی و نیز دستیابی به شناخت رابطه‏های آن با ایدئولوژی، تکنولوژی، مردمنگاری، پدیدارشناسی، اقتصاد، سیاست، ادیان و مکاتب، شناخت ملل بیگانه و نیز شناخت اجزای فرهنگ و عناصر ترکیبی و عوامل تقویت کننده و تخریب کننده آن در طول دوره پیدایش و تحول تاریخی‏اش، همه اینها در«حوزه معرفتی فرهنگ»، مسائلی هستند که پرداختن به آنها ضروری می‏نماید. در همین میان داریوش آشوری یکی از جامعه‏شناسان داخلی معتقد است که فرهنگ چیزی جز همان فشرده تجربه‏های بشری در طول زمان نیست.او می‏گوید:فرهنگ، از راه تجربه و آموزش مستقیم و غیر مستقیم«جهانی»را به فرد بشری، باز می‏رساند و او را در جهان ویژه خویش قرار می‏دهد و او در آن، هویت بشری خویش را می‏یابد.
حال نگاهی کوتاه به این تجربه های بشری نشان می دهد علاوه بر اینکه ایران دارای ظرفیت های فرهنگی بسیار مناسبی است در این میان خطه خراسان و شهر مشهد نیز هنرمندان بسیار زیادی را در خود پرورش داده و چه در داخل و چه در خارج از آن به عنوان یک مرکز فرهنگی مناسب یاد می شود. اما در شرایط فعلی پس از پشت سر گذاشتن دوران بسیار نا مناسب فرهنگی در دولت گذشته از دولت فعلی انتظار می رفت که گام های بسیار مثبتی در حوزه فرهنگ بردارد. هرچند بررسی ها نشان می دهد عزم دولت برای بهبود فضای فرهنگی کشور بسیار جدی است اما دو مشکل عمده فرهنگ کشور و به تبع آن استان خراسان رضوی را تهدید کرده است.
1- به نظر می رسد شایسته سالاری و نگاه نخبه گرایی و استفاده از نیروهای ارزشمند در بنیان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دیده نمی شود و بعضا برخی از معاونت ها و مدیران کل ادارات ارشاد توان همکاری و همیاری لازم را با دولت و بدنه وزارت ارشاد ندارند.
2- فشار گروه های مختلف از طریق سخنرانی ها در اماکن عمومی برپایی تظاهرات و راهپیمایی های گوناگون و تهدید مدیران ارشد وزارت ارشاد رویکرد دیگری است که در شرایط فعلی به صورت کاملا هدفمند دنبال می شود.
زمانی که این دو پازل در کنار یکدیگر قرار گیرند به نظر می رسد فرهنگی که برخواسته از نگاه عمیق جامعه در سطوح مختلف است جنبه بیرونی پیدا نمی کند و به گونه ای دیگر دموکراسی در عرصه فرهنگی قربانی می شود. نمونه بارز آن در عدم ارائه مجوزهای لازم برای اکران فیلم های برجسته سینمایی، عدم صدور مجوز برای اجرای تئاترهای ارزشمند در شهرهای مختلف و عدم برگزاری و کنسل کردن کنسرت های موسیقی است که بعضا در برخی از این موارد ممکن است سهم دولت و وزارت ارشاد به حداقل برسد اما قطعا مدیریت صحیح می تواند از بسیاری از این موارد جلوگیری کند.
کوچ بازیگران عرصه های مختلف سینما ، تلویزیون و تئاتر و اساتید برجسته موسیقی به تهران و بعضا خارج از مرزهای جمهوری اسلامی ایران تنها بخشی از قصه دردناک فرهنگ استان خراسان رضوی است. در شرایط فعلی به همان اندازه که مردم به برگزاری مراسم پر شور مذهبی و شرکت در آن ها راغب هستند نسبت به برگزاری مراسم فرهنگی گوناگون نیز علاقه مندند. این چه نگاهی است که عده ای تنها با نگاه شخصی خواسته قانونی و به حق بسیاری از مردم را نادیده گرفته و بر خواسته های خود تاکید می کنند. در این میان اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی نیز باید زمینه ای مناسب را برای رشد فعالیت های فرهنگی فراهم کند و با درایت و تدبیر مدیرانی شایسته در مقابل گروه های فشار در مشهد ایستادگی کند تا بتواند به یکی از کوچکترین خواسته های مردم مشهد مبنی بر ایجاد یک فضای با نشاط فرهنگی جامعه عمل بپوشاند. شاید این ایستادگی ها و قدری پاسخ در مقابل به احترامی های مکرر به جامعه فرهنگ بتواند از فرهنگی که نیست فرهنگی موجود و شایسته تر را متبلور کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.