|

عزت اگر به قهوه‌خانه نیاید!

زارا امجدیان

یکی از تم‌های اصلی فیلم‌های «فرشاد فداییان»، چالشِ به تصویرکشیدن «انسان در موقعیت‌های مرزی»ست؛ موقعیت‌هایی كه او را به‌صورت پايدار در «حدود» خود گرفتار مي‌كند؛ «حد»هاي قهري‌اي مانند مرگ، رنج و گناه. این موقعیت‌ها اگر چه در خود-ماننده‌اند اما راه «بیرون‌شد» از خويش را به ما نشان می‌دهند؛ با وجود آن‌هاست که ما به‌نحوي به شور درونمان برای گذشتن از دیوار آگاهی می‌یابیم و از دیوار فراروی خود که سرانجام، کوشش‌هایمان در مقابل آن با شکست روبرو می‌شود آشنا می‌شویم.
آن‌ها را نه می‌توان به‌درستي توصیف کرد و نه می‌توان به تمامي از میان برداشت؛ تنها کاری که می‌شود کرد این است. تنها کاری که می‌توان کرد این است که به آن‌ها روشنی بخشیم و دیدگان خود را به روی این موقعیت‌ها نبندیم.
فداییان در مستند «عزت اگر به قهوه‌خانه نیاید» ما را در برابر «موقعیتی مرزی» با روایت زندگی پیرمردانی که در یک قهوه‌خانه به انتظار مرگ نشسته‌اند می‌نشاند.
پیری، ناتوانی، تنهایی، مرگ و اضداد آن‌ها، عناصری است که ذهن مخاطب را درگیر می‌کند: ارتباط آن‌ها در قهوه‌خانه با همدیگر و كاهش دم‌افزون تواناییشان در انجام کارهایشان، و شوخی عجیب آن‌ها با مرگ و به انتظار مرگ‌بودن، و اما در مقابل، سرزندگی پیرمردهای قهوه‌خانه و دست‌های لرزان عزت که استکانی چای برای مشتریان می‌ریزد، همه‌وهمه حكايت آن است که آب و گل ما را با تنازعات عقلی سرشته‌اند. در واقع هر چیز با ارزش با چیزهای بی‌ارزش مربوط است. مثلا آزادی به این دلیل هست که نه-آزادی هست و ارتباط هست زیرا که تنهایی هست.
بستگی چیزهای باارزش به بی‌ارزش تا به‌حدی است که چون نه-آزادی را کاملا نابود کنیم آزادی نیز از میان می‌رود. اگر تنهایی را از میانه برداریم، ارتباط هم از میان برداشته می‌شود.
در «عزت اگر به قهوه‌خانه نیاید» از طرفی تنهایی هر کدام از شخصیت‌های قهوه‌خانه را می‌بینیم و از طرفی ارتباط آن‌ها با همدیگر! این ارتباط هر روزه پیرمردها چیزی از تنهایی دردناک آن‌ها نمی‎‌كاهد.
فیلم «عزت اگر به قهوه‌خانه نیاید» از جهتی نمايش انسان در یک موقعیت مرزی است و از جهتی فیلم با انگاره‌های مردم‌نگارانه، روایتی از واقعیت شهری به نام ماسوله که اکنون پیرمردهای صنعتکار کهنسالش، لحظاتی از تنهایی‌شان را در قهوه‌خانه عزت می‌گذرانند
. قهوه‌خانه‌ای که کارکردش دیگر نه فقط مکانی برای استراحت و چای‌خوردن که مکانی شده برای ارتباط نسل جدید و قدیم روستا با همدیگر.
ویژگی بارز فیلم در همین دوگانگی است از طرفی بیان واقعیت یک قهوه‌خانه در شهری به نام ماسوله، و از طرفی کشمکش انسان با موقعیت‌هایی که چاره‌ای برای خلاصي از آن ندارد. این خصلت و اين وجه فلسفی است که فیلم را در عین زمان و مکانمندبودن، فرازمانی و فرامکانی می‌کند. مخاطب می‌تواند هر لحظه فکر کند این پیرمردها را می‌تواند در قهوه‌خانه نزدیک خانه یا هر جای این جهان هم بیابد. «عزت اگر به قهوه‌خانه نیاید» همان اندازه که از واقعیت سخن می‌گوید ما را با فراواقعیت نیز روبرو می‌کند.

یکی از تم‌های اصلی فیلم‌های «فرشاد فداییان»، چالشِ به تصویرکشیدن «انسان در موقعیت‌های مرزی»ست؛ موقعیت‌هایی كه او را به‌صورت پايدار در «حدود» خود گرفتار مي‌كند؛ «حد»هاي قهري‌اي مانند مرگ، رنج و گناه. این موقعیت‌ها اگر چه در خود-ماننده‌اند اما راه «بیرون‌شد» از خويش را به ما نشان می‌دهند؛ با وجود آن‌هاست که ما به‌نحوي به شور درونمان برای گذشتن از دیوار آگاهی می‌یابیم و از دیوار فراروی خود که سرانجام، کوشش‌هایمان در مقابل آن با شکست روبرو می‌شود آشنا می‌شویم.
آن‌ها را نه می‌توان به‌درستي توصیف کرد و نه می‌توان به تمامي از میان برداشت؛ تنها کاری که می‌شود کرد این است. تنها کاری که می‌توان کرد این است که به آن‌ها روشنی بخشیم و دیدگان خود را به روی این موقعیت‌ها نبندیم.
فداییان در مستند «عزت اگر به قهوه‌خانه نیاید» ما را در برابر «موقعیتی مرزی» با روایت زندگی پیرمردانی که در یک قهوه‌خانه به انتظار مرگ نشسته‌اند می‌نشاند.
پیری، ناتوانی، تنهایی، مرگ و اضداد آن‌ها، عناصری است که ذهن مخاطب را درگیر می‌کند: ارتباط آن‌ها در قهوه‌خانه با همدیگر و كاهش دم‌افزون تواناییشان در انجام کارهایشان، و شوخی عجیب آن‌ها با مرگ و به انتظار مرگ‌بودن، و اما در مقابل، سرزندگی پیرمردهای قهوه‌خانه و دست‌های لرزان عزت که استکانی چای برای مشتریان می‌ریزد، همه‌وهمه حكايت آن است که آب و گل ما را با تنازعات عقلی سرشته‌اند. در واقع هر چیز با ارزش با چیزهای بی‌ارزش مربوط است. مثلا آزادی به این دلیل هست که نه-آزادی هست و ارتباط هست زیرا که تنهایی هست.
بستگی چیزهای باارزش به بی‌ارزش تا به‌حدی است که چون نه-آزادی را کاملا نابود کنیم آزادی نیز از میان می‌رود. اگر تنهایی را از میانه برداریم، ارتباط هم از میان برداشته می‌شود.
در «عزت اگر به قهوه‌خانه نیاید» از طرفی تنهایی هر کدام از شخصیت‌های قهوه‌خانه را می‌بینیم و از طرفی ارتباط آن‌ها با همدیگر! این ارتباط هر روزه پیرمردها چیزی از تنهایی دردناک آن‌ها نمی‎‌كاهد.
فیلم «عزت اگر به قهوه‌خانه نیاید» از جهتی نمايش انسان در یک موقعیت مرزی است و از جهتی فیلم با انگاره‌های مردم‌نگارانه، روایتی از واقعیت شهری به نام ماسوله که اکنون پیرمردهای صنعتکار کهنسالش، لحظاتی از تنهایی‌شان را در قهوه‌خانه عزت می‌گذرانند
. قهوه‌خانه‌ای که کارکردش دیگر نه فقط مکانی برای استراحت و چای‌خوردن که مکانی شده برای ارتباط نسل جدید و قدیم روستا با همدیگر.
ویژگی بارز فیلم در همین دوگانگی است از طرفی بیان واقعیت یک قهوه‌خانه در شهری به نام ماسوله، و از طرفی کشمکش انسان با موقعیت‌هایی که چاره‌ای برای خلاصي از آن ندارد. این خصلت و اين وجه فلسفی است که فیلم را در عین زمان و مکانمندبودن، فرازمانی و فرامکانی می‌کند. مخاطب می‌تواند هر لحظه فکر کند این پیرمردها را می‌تواند در قهوه‌خانه نزدیک خانه یا هر جای این جهان هم بیابد. «عزت اگر به قهوه‌خانه نیاید» همان اندازه که از واقعیت سخن می‌گوید ما را با فراواقعیت نیز روبرو می‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.