|

چراغ خانه مستند روشن است

یاسر آقاامینی‌ها «خانه مستند اصفهان» اولین دوره نمایش فیلم‌های مستند خود را با منتخبی از آثار مستندساز مطرح ایران «فرشاد فداییان» آغاز کرد. این مجموعه از 14 فیلم تشکیل شده بود که روز سه‌شنبه هر هفته در مکان نگارستان امام‌خمینی برگزار می‌شد.
جلسه اول: سه‌شنبه 20 آبان، فیلم‌های «سنگ مادر خاموش»، «دام» و «در مدرسه سید قلیچ ایشان»
جلسه دوم: سه‌شنبه 27 آبان، فیلم‌های «یموت، یک خانه، یک ایل»، «خانه ایوب» و «نجار، پسر عطار»
جلسه سوم: سه‌شنبه 4 آذر، فیلم‌های «انگشت‌های پای چپ»، «داریوش و بانو» و «حباب»
جلسه چهارم: سه‌شنبه 18 آذر (با حضور فیلمساز)، فیلم‌های «گیسو»، «عزت اگر به قهوه خانه نیاید» و «داس‌های اوسا‌جلیل»
جلسه پنجم: چهارشنبه 19 آذر (با حضور فیلمساز)، نمایش تازه‌ترین اثر فرشاد فداییان به نام «همه بیماران این پزشک» و فیلم «از پدر» ساخته فراز فداییان (نگاره‌ای بود درباره فرشاد فداییان) که با حضور جمعی از مستندسازان و مسوولین فرهنگی کشور ازجمله «منوچهر طیاب»، «منوچهر مشیری» و «سید مهدی طباطبایی‌نژاد» برگزار شد.
لازم به ذکر است که «خانه مستند اصفهان» صبح روز چهارشنبه 19 آذر از ساعت 10 الی 14، کارگروهی با حضور فرشاد فداییان برگزار کرد که گزیده‌ای از نقطه‌نظرات این فیلمساز را در باب فیلم مستند در ادامه خواهید خواند.
فداییان در مبحث زمان و شیوه نگاه به زمان در فیلمسازی خود گفت: «عکاسی نگاه به گذشته دارد ولی فیلم نگاه به آینده؛ و تاکید کرد که فیلمساز وظیفه تاریخ‌نگاری ندارد، زیرا سینما خودش فی‌ذاته تاریخ است. یعنی اگر یک فیلم یک دقیقه‌ای هم داشته باشیم گذشته، حال و آینده را در آن خواهیم داشت، زمان و مکان عناصر اصلی در فیلم مستند هستند».
فرشاد فداییان در زمینه ریتم چنین نظری داشت: «ریتم فیلم را خود موضوع تعیین می‌کند و با اندازه‌های متریک پلان‌ها نمی‌توان به ریتم تند یا کند رسید. استفاده ازسیستم مکانیکی و متریک طول پلان‌ها برای ایجاد ریتم یک شیوه بسیار کلیشه‌ای و کهنه است.»
وی در پاسخ به سوال نگاه و تعریف شما از فیلم مستند چیست؟ گفت: «تعریفی وجود دارد تحت عنوان «بازسازی خلاق واقعیت» که من قبول ندارم. زیرا بیشتر مدیوم‌های هنری اعم از ادبیات، رمان، فیلم داستانی، نقاشی، عکاسی و ... در این تعریف می‌گنجند. از طرفی به اعتقاد من هیچ فیلمی را نمی‌توان مثال آورد که کاملا مستند باشد و از فیلتر ذهنی کارگردان، تصویربردار یا هر کسی که آن را ضبط کرده گذر نکرده باشد. یعنی وقتی کسی پشت چشمی دوربین قرار می‌گیرد وجه مستند فیلم را خدشه‌دار کرده است. شما وقتی فیلمی می‌سازید با برداشتی که از آن موضوع دارید نوع کادر و نمای خود را تعیین می‌کنید و این برداشت شما از آن موضوع از اطلاعات پیشین شما به‌وجود آمده است. در نتیجه این تصاویر ذهنیت شما را از آن موضوع بیان می‌کند و نه واقعیت صرف آن موضوع را. ...».
فداییان در مورد فهم فیلم‌ها توسط مخاطب گفت: «موظف هستم به مخاطبم جوابگو باشم و سوالات او را یک‌به‌یک پاسخ دهم. مخاطب نباید با دیدن یک یا چند فیلم از یک فیلمساز در مورد آن قضاوت کند».
هم‌چنین نظر وی در مورد قاب‌بندی: «امروزه مفهوم قاب‌بندی در فیلم منسوخ شده، از نظر من کمپوزیسیون در عکاسی با کمپوزیسیون در تصویر سینمایی کاملا متفاوت است. قاب‌بندی یک تعبیر گمراه‌کننده‌ای‌ست که شما را از تمام منظورهای فیلم باز می‌دارد. ما با المان‌های تصویر سروکار داریم نه قاب‌بندی، المان تصویر با هر کیفیت».
فداییان به پرسشی که در مورد چگونگی پژوهش در فیلم مستند و چرایی روندهای کوتاه‌مدت فیلم‌هایش پرسیده شد چنین پاسخ داد: «یک مستندساز کسی نیست که پژوهش را مثل چماق بر سر مخاطب بکوبد. پژوهش باید بخشی از حیات ذهنی یک مستندساز باشد. یک مستندساز ایرانی اول باید مملکت خود را بشناسد؛ نه این که فقط وقتی می‌خواهد فیلم بسازد تحقیق کند. زیرا در تحقیقات موردی در ساخت فیلم کم می‌آورد...».
*: «خانه مستند اصفهان» عنوانی است که کمیته مستندسازان انجمن سینماگران اصفهان برای نمایش فیلم‌های خود برگزیده است.

یاسر آقاامینی‌ها «خانه مستند اصفهان» اولین دوره نمایش فیلم‌های مستند خود را با منتخبی از آثار مستندساز مطرح ایران «فرشاد فداییان» آغاز کرد. این مجموعه از 14 فیلم تشکیل شده بود که روز سه‌شنبه هر هفته در مکان نگارستان امام‌خمینی برگزار می‌شد.
جلسه اول: سه‌شنبه 20 آبان، فیلم‌های «سنگ مادر خاموش»، «دام» و «در مدرسه سید قلیچ ایشان»
جلسه دوم: سه‌شنبه 27 آبان، فیلم‌های «یموت، یک خانه، یک ایل»، «خانه ایوب» و «نجار، پسر عطار»
جلسه سوم: سه‌شنبه 4 آذر، فیلم‌های «انگشت‌های پای چپ»، «داریوش و بانو» و «حباب»
جلسه چهارم: سه‌شنبه 18 آذر (با حضور فیلمساز)، فیلم‌های «گیسو»، «عزت اگر به قهوه خانه نیاید» و «داس‌های اوسا‌جلیل»
جلسه پنجم: چهارشنبه 19 آذر (با حضور فیلمساز)، نمایش تازه‌ترین اثر فرشاد فداییان به نام «همه بیماران این پزشک» و فیلم «از پدر» ساخته فراز فداییان (نگاره‌ای بود درباره فرشاد فداییان) که با حضور جمعی از مستندسازان و مسوولین فرهنگی کشور ازجمله «منوچهر طیاب»، «منوچهر مشیری» و «سید مهدی طباطبایی‌نژاد» برگزار شد.
لازم به ذکر است که «خانه مستند اصفهان» صبح روز چهارشنبه 19 آذر از ساعت 10 الی 14، کارگروهی با حضور فرشاد فداییان برگزار کرد که گزیده‌ای از نقطه‌نظرات این فیلمساز را در باب فیلم مستند در ادامه خواهید خواند.
فداییان در مبحث زمان و شیوه نگاه به زمان در فیلمسازی خود گفت: «عکاسی نگاه به گذشته دارد ولی فیلم نگاه به آینده؛ و تاکید کرد که فیلمساز وظیفه تاریخ‌نگاری ندارد، زیرا سینما خودش فی‌ذاته تاریخ است. یعنی اگر یک فیلم یک دقیقه‌ای هم داشته باشیم گذشته، حال و آینده را در آن خواهیم داشت، زمان و مکان عناصر اصلی در فیلم مستند هستند».
فرشاد فداییان در زمینه ریتم چنین نظری داشت: «ریتم فیلم را خود موضوع تعیین می‌کند و با اندازه‌های متریک پلان‌ها نمی‌توان به ریتم تند یا کند رسید. استفاده ازسیستم مکانیکی و متریک طول پلان‌ها برای ایجاد ریتم یک شیوه بسیار کلیشه‌ای و کهنه است.»
وی در پاسخ به سوال نگاه و تعریف شما از فیلم مستند چیست؟ گفت: «تعریفی وجود دارد تحت عنوان «بازسازی خلاق واقعیت» که من قبول ندارم. زیرا بیشتر مدیوم‌های هنری اعم از ادبیات، رمان، فیلم داستانی، نقاشی، عکاسی و ... در این تعریف می‌گنجند. از طرفی به اعتقاد من هیچ فیلمی را نمی‌توان مثال آورد که کاملا مستند باشد و از فیلتر ذهنی کارگردان، تصویربردار یا هر کسی که آن را ضبط کرده گذر نکرده باشد. یعنی وقتی کسی پشت چشمی دوربین قرار می‌گیرد وجه مستند فیلم را خدشه‌دار کرده است. شما وقتی فیلمی می‌سازید با برداشتی که از آن موضوع دارید نوع کادر و نمای خود را تعیین می‌کنید و این برداشت شما از آن موضوع از اطلاعات پیشین شما به‌وجود آمده است. در نتیجه این تصاویر ذهنیت شما را از آن موضوع بیان می‌کند و نه واقعیت صرف آن موضوع را. ...».
فداییان در مورد فهم فیلم‌ها توسط مخاطب گفت: «موظف هستم به مخاطبم جوابگو باشم و سوالات او را یک‌به‌یک پاسخ دهم. مخاطب نباید با دیدن یک یا چند فیلم از یک فیلمساز در مورد آن قضاوت کند».
هم‌چنین نظر وی در مورد قاب‌بندی: «امروزه مفهوم قاب‌بندی در فیلم منسوخ شده، از نظر من کمپوزیسیون در عکاسی با کمپوزیسیون در تصویر سینمایی کاملا متفاوت است. قاب‌بندی یک تعبیر گمراه‌کننده‌ای‌ست که شما را از تمام منظورهای فیلم باز می‌دارد. ما با المان‌های تصویر سروکار داریم نه قاب‌بندی، المان تصویر با هر کیفیت».
فداییان به پرسشی که در مورد چگونگی پژوهش در فیلم مستند و چرایی روندهای کوتاه‌مدت فیلم‌هایش پرسیده شد چنین پاسخ داد: «یک مستندساز کسی نیست که پژوهش را مثل چماق بر سر مخاطب بکوبد. پژوهش باید بخشی از حیات ذهنی یک مستندساز باشد. یک مستندساز ایرانی اول باید مملکت خود را بشناسد؛ نه این که فقط وقتی می‌خواهد فیلم بسازد تحقیق کند. زیرا در تحقیقات موردی در ساخت فیلم کم می‌آورد...».
*: «خانه مستند اصفهان» عنوانی است که کمیته مستندسازان انجمن سینماگران اصفهان برای نمایش فیلم‌های خود برگزیده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.