چالشهای پیش روی یک گالریدار
علیرضا ارواحی
متن پیش رو حاصل جلسهای پیرامون آسیبشناسی در گالریداری است. بدین منظور از چند مدیر گالریهای غیرفعال اصفهان و نماینده ارشاد دعوت شد تا در کنار دو تن از کارشناسان این زمینه گفتگویی داشته باشند و به آسیبشناسی گالریداری و دلایل نبودِ حمایت بپردازند. بهدلایلی نماینده ارشاد و تعدادی از گالریدارها حضور نیافتند و یکی از گالریدارها پس از حضور در نشست، عدم رضایت خود را از جلسه اعلام کرد و بهدرخواست وی گفتههایش از این متن حذف شد. گفتههایی که نانوشته باقی ماند و میتوانست دیگران را از روابط نابهسامان میان گالریدارهای اصفهان آگاه کند. با این وجود، هر چند این متن محتوایی منسجم را منتقل نمیکند، ولی کاملا گویای فضای میان برخی گالریدارهاست.
این میزگرد حاشیههای فراوانی داشت، از جمله شایعات گالریداری بود که به جد کارشناسان این میزگرد را نمایندگان گالری به اصطلاح رقیب میدانست و از این که نمایندهای در این میزگرد نداشت شکایت میکرد. قابل ذکر است که این میز گرد با مدیران گالریهای غیرفعال برگزار شده است و هیچکدام از کارشناسان، نماینده هیچ گالریای نیستند.
آنچه پس از این میزگرد آشکار شد اختلافات میان تعدادی از مسوولین گالریها است. گالریدارهایی که در حال فعالیت و به هر نحوی در پی ایجاد شرایط نابهسامان هستند و خارج از رفتارهای حرفهای فعالیت میکنند؛ گالریدارهای فعالی که در یک جلسه در کنار هم حضور پیدا نمیکنند و حتی روبهروی هم نمینشینند تا آشکارا سخن بگویند!
در ادامه، گفتگوی خانم «شیرین خیام» (مدیر گالری سایه 1392-1382)، «مهدی وفامهر» (نقاش و کارشناس ارشد هنر) و «رسول کمالی» (طراح و کارشناس ارشد هنر) را میخوانیم:
رسول کمالی- خانم «خیام»، با سلام و خسته نباشید برای تلاشهایی که در زمینه هنر اصفهان داشتهاید، هدف یا انگیزه شما از راهاندازی گالری «سایه» چه بود؟
شیرین خیام- سلام و تشکر. علاقه به هنر، بودن در کنار هنرمندان، حمایت آنان و انجام کار فرهنگی. چون خودم دستی در هنر داشتم و گلههای هنرمندان راشنیده بودم بر آن شدم تا شاید کار اندکی برای این عزیزان انجام دهم. به کمک دوستی گالریدار و دخترم و همسرم گالری سایه را افتتاح کردیم.
مهدی وفامهر- چگونه از هنرمندان حمایت میکردید؟
خیام- برای فروش آثارشان تلاش میکردم، همچنین آنان را به جامعه هنری و مردم هنردوست وگالریهای تهران معرفی میکردم و زمینهای را برای بازدید هنرمندان پیشکسوت و نقد و بررسی آثارشان فراهم میکردم. در خیلی از موارد هم هزینهای از آنها دریافت نمیشد.
کمالی- مشکلات اصلی شما در پیشبرد اهداف گالری چه بود؟
خیام- خوشبختانه چون من اولین زنی بودم که در اصفهان (در سال 1382) گالری تاسیس کردم و دومین گالری خصوصی بهشمار میآمد، استقبال خوبی از گالری شد. همچنین با موزه هنرهای معاصر و حوزه هنری هم در ارتباط بودم. جذب هنرمند خوب و فروش آثار هم تقریبا خوب بود، ولی نه آنچنان که من امیدوار بودم. در این راستا، ارگانها باید با خرید آثار حامی و مشوق هنرمندان باشند که اینگونه نبود. با این که در آن زمان هر ارگانی حق استفاده از دهدرصد بودجه خود را برای خرید کارهای فرهنگی داشت، ولی استقبالی نشد. چندین بار در جلسه انجمن موزهداران از رییس صدا و سیما خواهش کردم که وقت بیشتری برای نشاندادن آثار هنرمندان و مصاحبه با آنان بگذارد، میگفتند چشم ولی از هر 20 نمایشگاه یکی را پوشش میدادند. بارها از مسوولان شهرداری تقاضای بیلبورد برای گالریها داشتم، ولی اجرا نشد.
وفامهر- آقای «؟؟؟» چگونه در اصفهان درگیر کارهای اجرایی و گالریداری شدید؟
؟؟؟- ...
کمالی- آقای «؟؟؟» گویا گالری شما برای جذب هنرآموزان به کارگاههای هنری آموزشگاهتان تأسیس شد به امید اینکه روزی نمایشگاهی انفرادی یا گروهی در گالری شما داشته باشند، آیا برای فروش آثار هم تلاشی داشتید؟
؟؟؟- ...
وفامهر- یک گالری یا در پی اهداف اقتصادی است یا تنها فعالیت خود را در جهت معرفی هنرمند محدود میکند. آیا از لحاظ معرفی هنرمندان گالری خود به تهران، تلاشی میکردید؟
؟؟؟- ...
خیام- بیشتر جنبه معرفی داشت، به تهران و مشهد و حتی خارج از کشور معرفی میشدند، بعد اقتصادیاش بد نبود. چرا که گالری هزینه اجاره نداشت و کلاس خصوصی هم داشتم، خیلی وقتها هزینهای از هنرمندان نمیگرفتم، چرا که هنرمندان اعتبار و افتخار گالریها هستند.
وفامهر- عمده هزینههای آقای «؟؟؟» با آموزشگاه پوشش داده میشد، ولی خانم «خیام» معمولا در آموزشگاه تفننی کار میکردند؛ با توجه به صحبتهای پیشین، گویا جنبه اقتصادی گالری برای خانم خیام بسیار حایز اهمیت بوده است.
خیام- نه اصلا گالری برای من درآمد آنچنانی نداشت و در برگزاری نمایشگاه، هنرمندان را خیلی کمک کردم، چون میدانستم که خیلی از این هنرمندان گذران زندگیشان از این راه است.
کمالی- به غیر از مشکلات اقتصادی، گالری با چه مشکلات دیگری درگیر بود؟
خیام- مشکلات زیادی نبود، تنها از بعضی مسوولان دلخور بودم که به مناسبتهایی از آنان دعوت میشد، ولی نمیآمدند! برای مثال از مدیران بانکها دعوت میشد ولی نمیآمدند، تنها هتل عباسی (آقای حدادی) بود که حمایت کرد. به پیشنهاد من برای معرفی هنرمندان جوان به توریستها 100 تابلو خرید و آنها را در اتاقها و سالنهای هتل نصب کرد.
؟؟؟- ...
خیام- ولی متأسفانه گالریدارها هیچ حمایتی از هم نمیکنند و در نهایت تعطیل میشوند.
وفامهر- از بحث گالری و مشکلاتش که بگذریم، انتظار شما از متولیان دولتی این حوزه چیست؟
؟؟؟ - ...
خیام- با این که از ارشاد مجوز داشتیم هیچ حمایتی از ما نمیشد، فقط بازدید میکردند تا مبادا اثری بیربط نباشد. البته از من که گذشت، چند گالری بعد از تعطیلی گالری من خوشبختانه تاسیس شد. میتوان پیشنهاد داد که ارشاد هر چند ماه یکبار نشستی برای گالریداران داشته باشد تا به مشکلات گالریها پی ببرد و همچنین گالریها با هم در ارتباط باشند. الان اکثر گالریها همدیگر را نمیشناسند و چقدر خوب است که از تجربههای هم استفاده کنند. من در هر بازدیدی تجربیات خودم را در اختیارشان میگذارم.
چقدر خوب بود که اداره ارشاد یا شهرداری یک تعاونی برای گالریدارها و هنرمندان تشکیل میداد. همانطور که شهرداری تهران بیلبوردهایی را به هنرمندان متوفی اختصاص داده و بعد به هنرمندان جدید و جوان اختصاص خواهد داد. میتوان این کار را کرد.
البته نظیر این کار را در فرانسه دیده بودم. بهخصوص در ارتباط با نقاشی بچههای معلول که شهرداری پشت شیشههای خود نصب کرده بود.
وفامهر- به نظر شما این بحثها روی رویکرد مخاطب نسبت به گالریها باید تاثیر بگذارد؟ به نظر من بیشترین چیزی که در رویکرد یک گالری تاثیر دارد عملکرد آن است.
بهعنوان مثال در بخش دولتی هم نقصهایی در عملکرد مدیران قبلی مراکز هنری وجود داشت که بهمرور برطرف شد، ولی اکنون اینگونه نیست، بهطوری که من بهعنوان یک مخاطب حرفهای قبلا دو ماه یکبار به موزه سر میزدم اما الان یک سال است که به موزه هنرهای معاصر و چند سالی میشود که به گالریهای کتابخانه مرکزی نرفتهام و اینها نه بهخاطر حرفها و تاثیرات دیگر گالریها بلکه به خاطر عملکرد نادرست آنهاست...
؟؟؟- ...
کمالی- آقای «؟؟؟» مشکلات را به این موضوع معطوف کردند که رقبا مانع پیشرفت گالریشان شدند، خانم «خیام»، شما در بدو تأسیس گالری از مشکلاتی چون هزینهها و نبود خریدار واهمه نداشتید؟ لطفا از این مسایل و از پیشآمدهای بعدی بگویید.
خیام- من با مشکلات گالریداری آشنایی داشتم؛ چرا که مرتب به گالریها، موزهها و سوره تهران سر میزدم و میدانستم چه دغدغههایی دارند. من مصمم بودم و ترسی نداشتم و چون به جنبه مادی آن فکر نمیکردم مشکل آنچنانی نداشتم و بیشتر هدفم خانهای برای هنرمندان بود و به این کار خیلی علاقه داشتم.
کمالی- پس شما مهمترین مشکل را عدم حمایت هنرمند از سوی مسوولان میدانید...
وفامهر- البته حمایتی که ایشان میگویند بیشتر جنبه اطلاعرسانی داشته است. فکر نمیکنید این بحث اطلاعرسانی با رشد تکنولوژی و ابزار ارتباطات منتفی است؟ و فکر نمیکنید که ایراد از جانب مخاطبان در اصفهان باشد؟
خیام- پیامک که قبلا نبود، ما کارت دعوت میدادیم، آن هم اکثرا یا نمیرسید یا دیر میرسید. بعضی را با تلفن آگاه میکردیم، اما آن تاثیری که بیلبورد شهرداری بر شهروندان دارد کاملا متفاوت است، اطلاعرسانی شهری فرق میکند.
وفامهر- به نظر شما چرا بخش خصوصی علاقهمند به هنر سنتی و فعال در جمعآوری آثار کلاسیک، جذب کارهای جدید نمیشود؟
خیام- با توجه به صحبتهای آقای «؟؟؟» فضای اصفهان بسته است و اصفهانیها همه خودشان را هنرمند میدانند. مثلا وقتی وارد یک نمایشگاه میشوند و از اثری لذت میبرند میخواهند آموزش ببینند تا خودشان آن اثر را بهوجود آورند و یا در خرید اثر بیشتر جنبه افزایش قیمت کالا را در نظر میگیرند و حتما هم باید هنرمند را بشناسند.
؟؟؟- ...
وفامهر- با مدیریت اخیر دقیقا همینطور است.
؟؟؟- ...
خیام- شهروندان اصفهانی همه خودشان را هنرمند میدانند و بیشتر طالب یادگیری هستند تا خودشان اثر هنری خلق کنند، یا به دنبال آنند تا قیمت اثرشان بیشتر شود. فرهنگ کف در بین مردم جا افتاده است. همه فرش و مبل دارند. فرهنگ سقف هم همینطور و اکثرا لوستر دارند.
ولی هنوز فرهنگ دیوار جا نیفتاده است! امیدوارم که این فرهنگ زیبا بهزودی در بین مردم جایی پیدا کند. نسل جوان از فرهنگ فاصله گرفته است و دیدشان نسبت به هنر متفاوت شده، چرا که با گذر زمان کارها فراوان شده و کیفیتش کم و ضعیف شده است.؟؟؟- ...
متن پیش رو حاصل جلسهای پیرامون آسیبشناسی در گالریداری است. بدین منظور از چند مدیر گالریهای غیرفعال اصفهان و نماینده ارشاد دعوت شد تا در کنار دو تن از کارشناسان این زمینه گفتگویی داشته باشند و به آسیبشناسی گالریداری و دلایل نبودِ حمایت بپردازند. بهدلایلی نماینده ارشاد و تعدادی از گالریدارها حضور نیافتند و یکی از گالریدارها پس از حضور در نشست، عدم رضایت خود را از جلسه اعلام کرد و بهدرخواست وی گفتههایش از این متن حذف شد. گفتههایی که نانوشته باقی ماند و میتوانست دیگران را از روابط نابهسامان میان گالریدارهای اصفهان آگاه کند. با این وجود، هر چند این متن محتوایی منسجم را منتقل نمیکند، ولی کاملا گویای فضای میان برخی گالریدارهاست.
این میزگرد حاشیههای فراوانی داشت، از جمله شایعات گالریداری بود که به جد کارشناسان این میزگرد را نمایندگان گالری به اصطلاح رقیب میدانست و از این که نمایندهای در این میزگرد نداشت شکایت میکرد. قابل ذکر است که این میز گرد با مدیران گالریهای غیرفعال برگزار شده است و هیچکدام از کارشناسان، نماینده هیچ گالریای نیستند.
آنچه پس از این میزگرد آشکار شد اختلافات میان تعدادی از مسوولین گالریها است. گالریدارهایی که در حال فعالیت و به هر نحوی در پی ایجاد شرایط نابهسامان هستند و خارج از رفتارهای حرفهای فعالیت میکنند؛ گالریدارهای فعالی که در یک جلسه در کنار هم حضور پیدا نمیکنند و حتی روبهروی هم نمینشینند تا آشکارا سخن بگویند!
در ادامه، گفتگوی خانم «شیرین خیام» (مدیر گالری سایه 1392-1382)، «مهدی وفامهر» (نقاش و کارشناس ارشد هنر) و «رسول کمالی» (طراح و کارشناس ارشد هنر) را میخوانیم:
رسول کمالی- خانم «خیام»، با سلام و خسته نباشید برای تلاشهایی که در زمینه هنر اصفهان داشتهاید، هدف یا انگیزه شما از راهاندازی گالری «سایه» چه بود؟
شیرین خیام- سلام و تشکر. علاقه به هنر، بودن در کنار هنرمندان، حمایت آنان و انجام کار فرهنگی. چون خودم دستی در هنر داشتم و گلههای هنرمندان راشنیده بودم بر آن شدم تا شاید کار اندکی برای این عزیزان انجام دهم. به کمک دوستی گالریدار و دخترم و همسرم گالری سایه را افتتاح کردیم.
مهدی وفامهر- چگونه از هنرمندان حمایت میکردید؟
خیام- برای فروش آثارشان تلاش میکردم، همچنین آنان را به جامعه هنری و مردم هنردوست وگالریهای تهران معرفی میکردم و زمینهای را برای بازدید هنرمندان پیشکسوت و نقد و بررسی آثارشان فراهم میکردم. در خیلی از موارد هم هزینهای از آنها دریافت نمیشد.
کمالی- مشکلات اصلی شما در پیشبرد اهداف گالری چه بود؟
خیام- خوشبختانه چون من اولین زنی بودم که در اصفهان (در سال 1382) گالری تاسیس کردم و دومین گالری خصوصی بهشمار میآمد، استقبال خوبی از گالری شد. همچنین با موزه هنرهای معاصر و حوزه هنری هم در ارتباط بودم. جذب هنرمند خوب و فروش آثار هم تقریبا خوب بود، ولی نه آنچنان که من امیدوار بودم. در این راستا، ارگانها باید با خرید آثار حامی و مشوق هنرمندان باشند که اینگونه نبود. با این که در آن زمان هر ارگانی حق استفاده از دهدرصد بودجه خود را برای خرید کارهای فرهنگی داشت، ولی استقبالی نشد. چندین بار در جلسه انجمن موزهداران از رییس صدا و سیما خواهش کردم که وقت بیشتری برای نشاندادن آثار هنرمندان و مصاحبه با آنان بگذارد، میگفتند چشم ولی از هر 20 نمایشگاه یکی را پوشش میدادند. بارها از مسوولان شهرداری تقاضای بیلبورد برای گالریها داشتم، ولی اجرا نشد.
وفامهر- آقای «؟؟؟» چگونه در اصفهان درگیر کارهای اجرایی و گالریداری شدید؟
؟؟؟- ...
کمالی- آقای «؟؟؟» گویا گالری شما برای جذب هنرآموزان به کارگاههای هنری آموزشگاهتان تأسیس شد به امید اینکه روزی نمایشگاهی انفرادی یا گروهی در گالری شما داشته باشند، آیا برای فروش آثار هم تلاشی داشتید؟
؟؟؟- ...
وفامهر- یک گالری یا در پی اهداف اقتصادی است یا تنها فعالیت خود را در جهت معرفی هنرمند محدود میکند. آیا از لحاظ معرفی هنرمندان گالری خود به تهران، تلاشی میکردید؟
؟؟؟- ...
خیام- بیشتر جنبه معرفی داشت، به تهران و مشهد و حتی خارج از کشور معرفی میشدند، بعد اقتصادیاش بد نبود. چرا که گالری هزینه اجاره نداشت و کلاس خصوصی هم داشتم، خیلی وقتها هزینهای از هنرمندان نمیگرفتم، چرا که هنرمندان اعتبار و افتخار گالریها هستند.
وفامهر- عمده هزینههای آقای «؟؟؟» با آموزشگاه پوشش داده میشد، ولی خانم «خیام» معمولا در آموزشگاه تفننی کار میکردند؛ با توجه به صحبتهای پیشین، گویا جنبه اقتصادی گالری برای خانم خیام بسیار حایز اهمیت بوده است.
خیام- نه اصلا گالری برای من درآمد آنچنانی نداشت و در برگزاری نمایشگاه، هنرمندان را خیلی کمک کردم، چون میدانستم که خیلی از این هنرمندان گذران زندگیشان از این راه است.
کمالی- به غیر از مشکلات اقتصادی، گالری با چه مشکلات دیگری درگیر بود؟
خیام- مشکلات زیادی نبود، تنها از بعضی مسوولان دلخور بودم که به مناسبتهایی از آنان دعوت میشد، ولی نمیآمدند! برای مثال از مدیران بانکها دعوت میشد ولی نمیآمدند، تنها هتل عباسی (آقای حدادی) بود که حمایت کرد. به پیشنهاد من برای معرفی هنرمندان جوان به توریستها 100 تابلو خرید و آنها را در اتاقها و سالنهای هتل نصب کرد.
؟؟؟- ...
خیام- ولی متأسفانه گالریدارها هیچ حمایتی از هم نمیکنند و در نهایت تعطیل میشوند.
وفامهر- از بحث گالری و مشکلاتش که بگذریم، انتظار شما از متولیان دولتی این حوزه چیست؟
؟؟؟ - ...
خیام- با این که از ارشاد مجوز داشتیم هیچ حمایتی از ما نمیشد، فقط بازدید میکردند تا مبادا اثری بیربط نباشد. البته از من که گذشت، چند گالری بعد از تعطیلی گالری من خوشبختانه تاسیس شد. میتوان پیشنهاد داد که ارشاد هر چند ماه یکبار نشستی برای گالریداران داشته باشد تا به مشکلات گالریها پی ببرد و همچنین گالریها با هم در ارتباط باشند. الان اکثر گالریها همدیگر را نمیشناسند و چقدر خوب است که از تجربههای هم استفاده کنند. من در هر بازدیدی تجربیات خودم را در اختیارشان میگذارم.
چقدر خوب بود که اداره ارشاد یا شهرداری یک تعاونی برای گالریدارها و هنرمندان تشکیل میداد. همانطور که شهرداری تهران بیلبوردهایی را به هنرمندان متوفی اختصاص داده و بعد به هنرمندان جدید و جوان اختصاص خواهد داد. میتوان این کار را کرد.
البته نظیر این کار را در فرانسه دیده بودم. بهخصوص در ارتباط با نقاشی بچههای معلول که شهرداری پشت شیشههای خود نصب کرده بود.
وفامهر- به نظر شما این بحثها روی رویکرد مخاطب نسبت به گالریها باید تاثیر بگذارد؟ به نظر من بیشترین چیزی که در رویکرد یک گالری تاثیر دارد عملکرد آن است.
بهعنوان مثال در بخش دولتی هم نقصهایی در عملکرد مدیران قبلی مراکز هنری وجود داشت که بهمرور برطرف شد، ولی اکنون اینگونه نیست، بهطوری که من بهعنوان یک مخاطب حرفهای قبلا دو ماه یکبار به موزه سر میزدم اما الان یک سال است که به موزه هنرهای معاصر و چند سالی میشود که به گالریهای کتابخانه مرکزی نرفتهام و اینها نه بهخاطر حرفها و تاثیرات دیگر گالریها بلکه به خاطر عملکرد نادرست آنهاست...
؟؟؟- ...
کمالی- آقای «؟؟؟» مشکلات را به این موضوع معطوف کردند که رقبا مانع پیشرفت گالریشان شدند، خانم «خیام»، شما در بدو تأسیس گالری از مشکلاتی چون هزینهها و نبود خریدار واهمه نداشتید؟ لطفا از این مسایل و از پیشآمدهای بعدی بگویید.
خیام- من با مشکلات گالریداری آشنایی داشتم؛ چرا که مرتب به گالریها، موزهها و سوره تهران سر میزدم و میدانستم چه دغدغههایی دارند. من مصمم بودم و ترسی نداشتم و چون به جنبه مادی آن فکر نمیکردم مشکل آنچنانی نداشتم و بیشتر هدفم خانهای برای هنرمندان بود و به این کار خیلی علاقه داشتم.
کمالی- پس شما مهمترین مشکل را عدم حمایت هنرمند از سوی مسوولان میدانید...
وفامهر- البته حمایتی که ایشان میگویند بیشتر جنبه اطلاعرسانی داشته است. فکر نمیکنید این بحث اطلاعرسانی با رشد تکنولوژی و ابزار ارتباطات منتفی است؟ و فکر نمیکنید که ایراد از جانب مخاطبان در اصفهان باشد؟
خیام- پیامک که قبلا نبود، ما کارت دعوت میدادیم، آن هم اکثرا یا نمیرسید یا دیر میرسید. بعضی را با تلفن آگاه میکردیم، اما آن تاثیری که بیلبورد شهرداری بر شهروندان دارد کاملا متفاوت است، اطلاعرسانی شهری فرق میکند.
وفامهر- به نظر شما چرا بخش خصوصی علاقهمند به هنر سنتی و فعال در جمعآوری آثار کلاسیک، جذب کارهای جدید نمیشود؟
خیام- با توجه به صحبتهای آقای «؟؟؟» فضای اصفهان بسته است و اصفهانیها همه خودشان را هنرمند میدانند. مثلا وقتی وارد یک نمایشگاه میشوند و از اثری لذت میبرند میخواهند آموزش ببینند تا خودشان آن اثر را بهوجود آورند و یا در خرید اثر بیشتر جنبه افزایش قیمت کالا را در نظر میگیرند و حتما هم باید هنرمند را بشناسند.
؟؟؟- ...
وفامهر- با مدیریت اخیر دقیقا همینطور است.
؟؟؟- ...
خیام- شهروندان اصفهانی همه خودشان را هنرمند میدانند و بیشتر طالب یادگیری هستند تا خودشان اثر هنری خلق کنند، یا به دنبال آنند تا قیمت اثرشان بیشتر شود. فرهنگ کف در بین مردم جا افتاده است. همه فرش و مبل دارند. فرهنگ سقف هم همینطور و اکثرا لوستر دارند.
ولی هنوز فرهنگ دیوار جا نیفتاده است! امیدوارم که این فرهنگ زیبا بهزودی در بین مردم جایی پیدا کند. نسل جوان از فرهنگ فاصله گرفته است و دیدشان نسبت به هنر متفاوت شده، چرا که با گذر زمان کارها فراوان شده و کیفیتش کم و ضعیف شده است.؟؟؟- ...
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.