|

عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی:

امام موسی صدر بزرگترین مصلح اجتماعی روشنفکر

دكتر هادي خانيكي در نشستي با موضوع «امام موسي‌ صدر و تجربه گفتگو در جهان ديني» كه عصر 30 ارديبهشت‌ماه در سازمان مركزي جهاددانشگاهي مشهد برگزار شد، اظهار كرد: همان گونه كه اسلام، قرآن و سيره امامان نبوي شيعه به گفتگو توصيه دارند اين گرايش به گفتگو را مي‌توان در امام موسي صدر به خوبي دريافت. به گزارش ایسنا، وی با اشاره به ديدار خود با شهيد مطهري در سال 51 يادآور شد: در آن روزها ما از جوانان انقلابي بوديم و به شهيد مطهري اعتراض کرديم، چرا با مجله "زن روز" همكاري مي‌كند زيرا در آن موقع شهید مطهری مقاله‌هاي نظام حقوق زن را در‌آن مجله مي‌نوشت و مجله زن روز از جمله مجله‌هايي بود كه دختر شايسته انتخاب مي‌كرد و ملاك انتخاب دكتر شايسته همان ملاك‌هاي مرسوم در دولت پهلوي بود. عضو هيات علمي گروه ارتباطات دانشگاه علامه طباطبايي ادامه داد: شهيد مطهري در واكنش به اين اعتراض گفت من مي‌خواهم با زناني كه حجاب را رعايت نمي‌كنند صحبت كنم، در كجا با اين افراد صحبت كنم؟ اين افراد که به حسينيه ارشاد نمي‌آيند، آنان كساني هستند كه مجله «زن روز» را مي‌خوانند. شيوه امام موسي صدر نيز دقيقا به همين شكل بود اما اكنون بسياري از اصلاح‌طلبان و اصولگرايان در كشور ما حاضر نيستند كه با رسانه متعلق به رقيب مصاحبه كنند. وی خاطرنشان کرد: گاهي من به همكاران در صدا و سيما مي‌گويم كه كمي فكر كنيد كه مخاطبان تلويزيون غير از تفکر شما و به نوعي ديگر مي‌انديشيند و اینگونه مخاطبان را در نظر بگیرید، در حالي كه ما در بسیاری از مواقع خودمان را مخاطب قرار مي‌دهيم. عضو هيات علمي گروه ارتباطات دانشگاه علامه طباطبايي با تاكيد بر اين كه امام موسي صدر به فضاهاي باز تعلق داشت، تصريح كرد: او در قم به كلاس‌هاي هنر و موسيقي مي‌رفت و و مي‌گفت سعي كنيد وقتی بتهوون گوش می‌كنيد نسبتش با موسيقي شرقي در نظر بگيريد. خانيكي خاطرنشان كرد: امام موسي صدر به نهادسازي، ‌سازمان‌دهي، ‌شناخت علمي و آمار دقيق و كار مرحله‌اي به منظور توانمندكردن جامعه معتقد بود. زماني كه قصد دارد وضعيت شيعيان لبنان را ارتقاء دهد اصلا نمي‌خواهد كه در اين تفوق از هژموني شيعه استفاده كند بلكه شيعه را همسان با ساير طوایف در لبنان معرفي مي‌كند و آنان را برتر نمي‌شمارد، او شعار همزيستي را مطرح مي‌كند. خانیکی در مورد نحوه برخورد امام موسي صدر با مخالفانش يادآور شد: داستان بستني‌فروش مسيحي كه مورد تحريم قرار گرفت يكي از نمونه‌هايي است كه نشان مي‌دهد امام موسي‌صدر به جاي مجادله با يك فقيه ديگر كه فتوا داده بود از مغازه اين مسيحي مردم بستني نخرند دست به عمل مي‌زند و به مغازه بستني فروش مي‌رود و از او بستنی می‌خرد. وي ادامه داد: امام موسي صدر پس از حضور در لبنان به توانمند كردن جامعه شيعه و رفع محروميت مي‌پردازد، او ابتدا در لبنان در مورد وضعيت شيعيان به شناخت علمي رسيد و متوجه شد كه شيعيان در لبنان وضعيت خوبي ندارند، زيرا گرفتار فقر، ‌بي‌سوادي، سوء تغذيه و بهداشت هستند و در اولين حركت به دنبال توانمندكردن جامعه شيعه بود. عضو هيات علمي گروه ارتباطات دانشگاه علامه طباطبايي با بيان اينكه امام موسي صدر فضاي بسته مسيحي بين شيعه و سني را باز کرد، خاطرنشان كرد: در لبنان مجلسي نبود كه او برگزار كند و علماي سني در آن حضور نداشته باشند، چه مراسمي كه در عیدها و چه در عزاها برگزار مي‌كرد و از ديگر مذاهب نيز مراسمي را برگزار نمي‌كردند كه در آن امام موسي‌صدر حضور نداشته باشد. خانیکی خاطرنشان کرد: صدر به حصر مخالفانش فكر نمي‌كند با توجه به اينكه مخالفان امام موسي صدر بسيار سرسخت بودند، اما او همواره به آنان احترام مي‌گذاشت حتی برخي از مخالفين او ايرانيان بودند، اما صدر اصلا سعي نكرد كه هزينه ابراز عقيده مخالفانش را بالا ببرد. عضو هيات علمي گروه ارتباطات دانشگاه علامه طباطبايي با اشاره به اين سخن كه «طايفه‌ها نعمت‌اند و طايفه‌گري نغمت است» گفت: امام موسي صدر اصل به رسميت شناختن ديگران را بسيار پيگيري مي‌كرد و اين موضوع را در رفتار خود به خوبي نشان می‌داد. خانيكي با اشاره به اين كه در فضاي آن زمان لبنان مطبوعات تاثيرگذارترين رسانه بودند، افزود: در آن زمان امكاناتي همچون تلويزيوني و شبكه‌هاي اجتماعي نبود و تنها مطبوعات حضور داشتند، امام موسي صدر مطبوعات را محراب جامعه مي‌دانست و آزادي مطبوعات و روزنامه‌نگاران را حق مي شمرد. او حضور پررنگی در مطبوعات داشت و امام موسي صدر يك روحاني رسانه‌اي بود . عضو هيات علمي گروه ارتباطات دانشگاه علامه طباطبايي افزود: امام موسي صدر به جاي رفتارهاي سلبي دست به رفتارهاي ايجابي مي‌زد، او از شريعتي حمايت مي‌كرد و به انتقادها درباره او پاسخ مي‌داد، پاسخ به انتقادها را در رفتار امام موسي‌صدر مي‌بينيم آنجا كه بر سر جنازه شريعتي نماز خواند. وي خاطرنشان كرد: اگر بخواهيم بين روشنفكر و مصلح اجتماعي براي امام موسي صدر يك عنوان را انتخاب كنيم او را بيشتر مصلح مي‌بينم كه پيامبرانه كارش را پيش مي‌برد اگر به حركت او توجه كنيم ابتدا به مسائل اجتماعي، سپس فرهنگي و در انتها به جنبه سياسي پرداخت. او ابتدا بنيادهاي فقر فاحش و محروميت را كم كرد و سپس به كار فرهنگي روی آورد. روح‌الله اسلامي نیز در این جلسه با اشاره به فرمول‌ها و قواعد گفتگو در انديشه امام موسي صدر اظهار كرد: او فقط به انديشه اهميت نمي‌دهد بلکه بسياري از اقدامات او حالت كنشگرانه دارد و اجتماعی است . وي با اشاره به قرائت‌هاي تكفيري، سنت‌گرايانه و تقدس‌گرا از اسلام یادآور شد: امام موسي‌صدر در مقابله با انديشه‌هاي تكفيري قرار گرفت. او به دين صورت اجتماعي داد، در حالي كه برخی افراد دين را يك حالت و خصوصيت فردي مي‌دانند و يا فرقه‌های اسلامی از دين براي تشكيل حكومت استفاده مي‌كنند، اما امام موسی صدر برای دين يك بستر اجتماعي در نظر مي‌گيرد و از دين به عنوان يك ابزار در سياست و يا تنها یک شعار استفاده نمي‌كند. وی ادامه داد: از آن جايي كه در تحولات منطقه و درگيري‌هاي قومي جاي خالي گفتگو را مي‌بينيم بايد به انديشه‌ي امام موسي صدر بازگرديم. استاد علوم سياسي دانشگاه فردوسي مشهد افزود: خصوصيت ديگر عقل معاش در شخصیت امام موسي صدر است و از این ویژگی برای برطرف كردن نيازهاي جامعه و مسلمانان در جامعه لبنان استفاده می‌کند، او به دنبال تاسيس مدارس است تا يتيمان و ديگر اقشار در اين مدارس بتوانند درس بخوانند او مي‌داند كه اگر اسلام نتواند به معاش مسلمانان توجه كند اساسا گفتماني شكل نمي‌گيرد. وي تاكيد كرد: امام موسي صدر به هيچ وجه حركت‌هاي فردي انجام نمي‌دهد بلكه سعي مي‌كند اقدامات خود را در قالب حزب و شبكه‌گيري انجام دهد او به دنبال نهادسازي در رفتار و انديشه است. اسلامي تصريح كرد: دين اجتماعي از نگاه امام موسی صدر مي‌تواند در میان مردم حاضر باشد و امكان دموكراتيك بودنش بيشتر است، يك خصوصيت ديگر وی نفوذ گفتار اوست او از اين خصوصيت به منظور توجه به محرومان استفاده مي‌كند و از به حاشيه رفتگان، طبقات پايين و زنان جامعه حمايت مي‌كند و كساني كه در سياست‌گذاري دور افتادند را مورد حمايت قرار مي‌دهد. وي خاطرنشان كرد: اعتقاد به تكثرگرايي امام موسي صدر او را تبديل به يك انديشمند و سياست‌مدار حامي گفتگو در جهان اسلام كرد ما در جهان معاصر به اين انديشه‌ها نيازمنديم، انديشه‌هايي كه گفتگو را در مقابل تكفير قرار داده‌اند.

دكتر هادي خانيكي در نشستي با موضوع «امام موسي‌ صدر و تجربه گفتگو در جهان ديني» كه عصر 30 ارديبهشت‌ماه در سازمان مركزي جهاددانشگاهي مشهد برگزار شد، اظهار كرد: همان گونه كه اسلام، قرآن و سيره امامان نبوي شيعه به گفتگو توصيه دارند اين گرايش به گفتگو را مي‌توان در امام موسي صدر به خوبي دريافت. به گزارش ایسنا، وی با اشاره به ديدار خود با شهيد مطهري در سال 51 يادآور شد: در آن روزها ما از جوانان انقلابي بوديم و به شهيد مطهري اعتراض کرديم، چرا با مجله "زن روز" همكاري مي‌كند زيرا در آن موقع شهید مطهری مقاله‌هاي نظام حقوق زن را در‌آن مجله مي‌نوشت و مجله زن روز از جمله مجله‌هايي بود كه دختر شايسته انتخاب مي‌كرد و ملاك انتخاب دكتر شايسته همان ملاك‌هاي مرسوم در دولت پهلوي بود. عضو هيات علمي گروه ارتباطات دانشگاه علامه طباطبايي ادامه داد: شهيد مطهري در واكنش به اين اعتراض گفت من مي‌خواهم با زناني كه حجاب را رعايت نمي‌كنند صحبت كنم، در كجا با اين افراد صحبت كنم؟ اين افراد که به حسينيه ارشاد نمي‌آيند، آنان كساني هستند كه مجله «زن روز» را مي‌خوانند. شيوه امام موسي صدر نيز دقيقا به همين شكل بود اما اكنون بسياري از اصلاح‌طلبان و اصولگرايان در كشور ما حاضر نيستند كه با رسانه متعلق به رقيب مصاحبه كنند. وی خاطرنشان کرد: گاهي من به همكاران در صدا و سيما مي‌گويم كه كمي فكر كنيد كه مخاطبان تلويزيون غير از تفکر شما و به نوعي ديگر مي‌انديشيند و اینگونه مخاطبان را در نظر بگیرید، در حالي كه ما در بسیاری از مواقع خودمان را مخاطب قرار مي‌دهيم. عضو هيات علمي گروه ارتباطات دانشگاه علامه طباطبايي با تاكيد بر اين كه امام موسي صدر به فضاهاي باز تعلق داشت، تصريح كرد: او در قم به كلاس‌هاي هنر و موسيقي مي‌رفت و و مي‌گفت سعي كنيد وقتی بتهوون گوش می‌كنيد نسبتش با موسيقي شرقي در نظر بگيريد. خانيكي خاطرنشان كرد: امام موسي صدر به نهادسازي، ‌سازمان‌دهي، ‌شناخت علمي و آمار دقيق و كار مرحله‌اي به منظور توانمندكردن جامعه معتقد بود. زماني كه قصد دارد وضعيت شيعيان لبنان را ارتقاء دهد اصلا نمي‌خواهد كه در اين تفوق از هژموني شيعه استفاده كند بلكه شيعه را همسان با ساير طوایف در لبنان معرفي مي‌كند و آنان را برتر نمي‌شمارد، او شعار همزيستي را مطرح مي‌كند. خانیکی در مورد نحوه برخورد امام موسي صدر با مخالفانش يادآور شد: داستان بستني‌فروش مسيحي كه مورد تحريم قرار گرفت يكي از نمونه‌هايي است كه نشان مي‌دهد امام موسي‌صدر به جاي مجادله با يك فقيه ديگر كه فتوا داده بود از مغازه اين مسيحي مردم بستني نخرند دست به عمل مي‌زند و به مغازه بستني فروش مي‌رود و از او بستنی می‌خرد. وي ادامه داد: امام موسي صدر پس از حضور در لبنان به توانمند كردن جامعه شيعه و رفع محروميت مي‌پردازد، او ابتدا در لبنان در مورد وضعيت شيعيان به شناخت علمي رسيد و متوجه شد كه شيعيان در لبنان وضعيت خوبي ندارند، زيرا گرفتار فقر، ‌بي‌سوادي، سوء تغذيه و بهداشت هستند و در اولين حركت به دنبال توانمندكردن جامعه شيعه بود. عضو هيات علمي گروه ارتباطات دانشگاه علامه طباطبايي با بيان اينكه امام موسي صدر فضاي بسته مسيحي بين شيعه و سني را باز کرد، خاطرنشان كرد: در لبنان مجلسي نبود كه او برگزار كند و علماي سني در آن حضور نداشته باشند، چه مراسمي كه در عیدها و چه در عزاها برگزار مي‌كرد و از ديگر مذاهب نيز مراسمي را برگزار نمي‌كردند كه در آن امام موسي‌صدر حضور نداشته باشد. خانیکی خاطرنشان کرد: صدر به حصر مخالفانش فكر نمي‌كند با توجه به اينكه مخالفان امام موسي صدر بسيار سرسخت بودند، اما او همواره به آنان احترام مي‌گذاشت حتی برخي از مخالفين او ايرانيان بودند، اما صدر اصلا سعي نكرد كه هزينه ابراز عقيده مخالفانش را بالا ببرد. عضو هيات علمي گروه ارتباطات دانشگاه علامه طباطبايي با اشاره به اين سخن كه «طايفه‌ها نعمت‌اند و طايفه‌گري نغمت است» گفت: امام موسي صدر اصل به رسميت شناختن ديگران را بسيار پيگيري مي‌كرد و اين موضوع را در رفتار خود به خوبي نشان می‌داد. خانيكي با اشاره به اين كه در فضاي آن زمان لبنان مطبوعات تاثيرگذارترين رسانه بودند، افزود: در آن زمان امكاناتي همچون تلويزيوني و شبكه‌هاي اجتماعي نبود و تنها مطبوعات حضور داشتند، امام موسي صدر مطبوعات را محراب جامعه مي‌دانست و آزادي مطبوعات و روزنامه‌نگاران را حق مي شمرد. او حضور پررنگی در مطبوعات داشت و امام موسي صدر يك روحاني رسانه‌اي بود . عضو هيات علمي گروه ارتباطات دانشگاه علامه طباطبايي افزود: امام موسي صدر به جاي رفتارهاي سلبي دست به رفتارهاي ايجابي مي‌زد، او از شريعتي حمايت مي‌كرد و به انتقادها درباره او پاسخ مي‌داد، پاسخ به انتقادها را در رفتار امام موسي‌صدر مي‌بينيم آنجا كه بر سر جنازه شريعتي نماز خواند. وي خاطرنشان كرد: اگر بخواهيم بين روشنفكر و مصلح اجتماعي براي امام موسي صدر يك عنوان را انتخاب كنيم او را بيشتر مصلح مي‌بينم كه پيامبرانه كارش را پيش مي‌برد اگر به حركت او توجه كنيم ابتدا به مسائل اجتماعي، سپس فرهنگي و در انتها به جنبه سياسي پرداخت. او ابتدا بنيادهاي فقر فاحش و محروميت را كم كرد و سپس به كار فرهنگي روی آورد. روح‌الله اسلامي نیز در این جلسه با اشاره به فرمول‌ها و قواعد گفتگو در انديشه امام موسي صدر اظهار كرد: او فقط به انديشه اهميت نمي‌دهد بلکه بسياري از اقدامات او حالت كنشگرانه دارد و اجتماعی است . وي با اشاره به قرائت‌هاي تكفيري، سنت‌گرايانه و تقدس‌گرا از اسلام یادآور شد: امام موسي‌صدر در مقابله با انديشه‌هاي تكفيري قرار گرفت. او به دين صورت اجتماعي داد، در حالي كه برخی افراد دين را يك حالت و خصوصيت فردي مي‌دانند و يا فرقه‌های اسلامی از دين براي تشكيل حكومت استفاده مي‌كنند، اما امام موسی صدر برای دين يك بستر اجتماعي در نظر مي‌گيرد و از دين به عنوان يك ابزار در سياست و يا تنها یک شعار استفاده نمي‌كند. وی ادامه داد: از آن جايي كه در تحولات منطقه و درگيري‌هاي قومي جاي خالي گفتگو را مي‌بينيم بايد به انديشه‌ي امام موسي صدر بازگرديم. استاد علوم سياسي دانشگاه فردوسي مشهد افزود: خصوصيت ديگر عقل معاش در شخصیت امام موسي صدر است و از این ویژگی برای برطرف كردن نيازهاي جامعه و مسلمانان در جامعه لبنان استفاده می‌کند، او به دنبال تاسيس مدارس است تا يتيمان و ديگر اقشار در اين مدارس بتوانند درس بخوانند او مي‌داند كه اگر اسلام نتواند به معاش مسلمانان توجه كند اساسا گفتماني شكل نمي‌گيرد. وي تاكيد كرد: امام موسي صدر به هيچ وجه حركت‌هاي فردي انجام نمي‌دهد بلكه سعي مي‌كند اقدامات خود را در قالب حزب و شبكه‌گيري انجام دهد او به دنبال نهادسازي در رفتار و انديشه است. اسلامي تصريح كرد: دين اجتماعي از نگاه امام موسی صدر مي‌تواند در میان مردم حاضر باشد و امكان دموكراتيك بودنش بيشتر است، يك خصوصيت ديگر وی نفوذ گفتار اوست او از اين خصوصيت به منظور توجه به محرومان استفاده مي‌كند و از به حاشيه رفتگان، طبقات پايين و زنان جامعه حمايت مي‌كند و كساني كه در سياست‌گذاري دور افتادند را مورد حمايت قرار مي‌دهد. وي خاطرنشان كرد: اعتقاد به تكثرگرايي امام موسي صدر او را تبديل به يك انديشمند و سياست‌مدار حامي گفتگو در جهان اسلام كرد ما در جهان معاصر به اين انديشه‌ها نيازمنديم، انديشه‌هايي كه گفتگو را در مقابل تكفير قرار داده‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.